Bijlage 1. Positionering Gemeente Bergen op Zoom - De Makers van Morgen (strategisch rapport)
Tekst van het document
Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Gemeente Bergen op Zoom
De Makers van Morgen
Inhoudsopgave 1. Inleiding
4. Strategische verankering en implementatie
1.1
Doel van de positionering
4.1
Implementatie in beleid
1.2
Proces en werkwijze
4.2
Interne verankering
4.3
Externe communicatie
4.4
Monitoring, bijsturing en langetermijnborging
4.5
Implementatietijdlijn 2025-2035
2. De Positionering van Bergen op Zoom 2.1
Opbouw positionering
2.2
Merkverhaal
2.3
Inhoudelijke pijlers
5. Samenvatting en Slot
3. Strategische onderbouwing
3
3.1
Kernwaarden
3.2
Doelgroepen
3.3
SWOT analyse
Bijlagen
3.4
Samenvattende context
A.
Overzicht geraadpleegde beleidsdocumenten
B.
Overzicht participatie en werksessies
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
1. Inleiding
1.1 Doel van de positionering
Aanleiding De gemeente Bergen op Zoom staat voor grote maatschappelijke
Een koers die herkenbaar, uitlegbaar, bruikbaar en breed
en ruimtelijke opgaven. Om richting te geven aan beleid,
gedragen gaat worden.
communicatie en gebiedsontwikkeling, ligt hier de positionering: één herkenbaar verhaal dat de identiteit, kracht en ambities van
Het doel van de positionering is om die koers naar 2035 scherp
de gemeente samenvat. Deze positionering bouwt onder andere
te verwoorden: onze identiteit, onze ambities en de keuzes die we
voort op de Toekomstvisie 2035 en de pijlervisies Economie,
samen belangrijk vinden. Zo ontstaat voor inwoners, ondernemers,
Sociaal & Veilig en Dienstverlening. Het rapport beschrijft
partners en medewerkers een helder beeld van de toekomst van
hoe de identiteit van Bergen op Zoom zich ontwikkelt tot een
Bergen op Zoom.
toekomstgerichte koers, gedragen door inwoners, ondernemers, bestuur en partners in de regio West-Brabant.
Door deze duidelijkheid ontstaat consistentie in beleid, uitvoering en communicatie. De positionering draagt bij aan duidelijke keuzes
5
Doel van de positionering
in wat wel en niet past binnen de visie, waardoor versnippering
De behoefte aan één duidelijke identiteit groeit. In een periode
wordt voorkomen en initiatieven elkaar kunnen versterken. Zo
waarin veel tegelijk verandert, van de rol van de binnenstad
wordt helder hoe projecten bijdragen aan onze rol als woon-,
tot nieuwe woonvormen, economische transities en veranderende
werk- en BeLeefStad en hoe afzonderlijke dossiers samen richting
behoeften van inwoners en ondernemers, is het essentieel
geven aan dezelfde toekomst voor
dat we als gemeente vanuit één gedeelde koers handelen.
Bergen op Zoom.
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
1.2 Proces en werkwijze
Stap 1
Analyse van bestaande kaders We zijn gestart met een analyse van pijlervisies, beleidsdocumenten en participatieuitkomsten. Dit bracht de belangrijkste trends, opgaven en uitgangspunten in kaart en vormde het inhoudelijke fundament.
De positionering is ontwikkeld in een zorgvuldig proces
Stap 2
waarin samenwerking centraal stond. Een duidelijke koers
Stakeholdersessies
heeft alleen waarde wanneer zij ondersteund wordt door
Samen met beleidsmakers van de verschillende pijlervisies zijn kaders aangescherpt
iedereen die ermee werkt — medewerkers, bestuurders,
en eerste statements geformuleerd. Deze zijn vervolgens getoetst in drie sessies
inwoners, ondernemers en andere partners. Daarom is de
rondom wonen, werken en vrije tijd uit verschillende maatschappelijke geledingen,
ontwikkeling bewust breed opgezet.
om te bepalen welke koers gedragen wordt en waar aanscherping nodig was. Ook werd duidelijk waar gaten lagen tussen ambities en dagelijkse realiteit. Stap 3
Formuleren van de koers Op basis van deze inzichten zijn er twee conceptpositioneringen opgesteld die identiteit, ambities en richting helder samenvatten. Stap 4
Interne toetsing en aanscherping De concepten zijn breed getoetst zowel binnen als buiten de organisatie. Er waren bijvoorbeeld interne werkgroepen, een medewerkersdag, diverse sessies met teams en een inloopmiddag. De feedback uit deze momenten zorgde voor verdere verfijning, borging in de dagelijkse werkpraktijk en een uiteindelijke conceptkeuze. Stap 5
Vertaling naar gebruik Tot slot is er een strategierapport geschreven met hierin beschreven hoe de positionering vast onderdeel wordt van beleid, uitvoering en communicatie, onder andere via toetsingscriteria, praktische formuleringen en voorbeeldtoepassingen. 6
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
2. Positionering van Gemeente Bergen op Zoom
2.1 Opbouw positionering
Identiteit: verleden, heden en toekomst
Het verleden geeft ons herkenbaarheid en trots; het heden
De basis van elke positionering ligt in de identiteit van de
laat zien hoe de gemeente verandert en geeft ons uitdagende
gemeente. Bergen op Zoom heeft een karakter dat door de
vraagstukken. De toekomst vraagt om richting en om keuzes.
eeuwen heen is gegroeid: een handelsgemeente vol verhalen, een cultuurstad met sterke tradities, een gemeente van makers,
De pijlervisies geven richting aan de grote opgaven waar we voor
vakmensen, ondernemers en gemeenschappen.
staan. De positionering vangt dit geheel in één samenhangend frame — een verhaal dat identiteit, ambitie en toekomst verbindt. Daarmee ontstaat ruimte voor een nieuw verhaal dat de beweging van Bergen op Zoom scherp verwoordt: De Makers van Morgen.
Verleden, heden en toekomst Beleid (Pijlervisies) Positionering
8
bepalen de ziel van Bergen op Zoom. bepalen de richting.
vangt dat geheel in één samenhangend verhaal.
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
2.2 Merkverhaal naar 2035
Bergen op Zoom is groot geworden door generaties makers in ambacht, zware industrie, tuinbouw en suiker. Makers die hun handen vuil durfden maken en trots waren op wat ze hebben gebouwd. Die mentaliteit zit nog steeds in ons bloed. Dezelfde grond die ooit onze gemeente kleur gaf, drijft ons nog steeds. Alleen wat we maken verandert mee met de tijd. We laten zien dat we niet wachten tot verandering ons overkomt maar dat we die zelf vormgeven. Onze bedrijven vormen dan ook het kloppend hart van plant-based en circulaire innovatie, waar ondernemers, onderwijs en overheid samen werken aan de nieuwe economie. Bergen op Zoom is daarnaast een echte BeLeefGemeente waar rust en reuring in de stad en onze dorpen altijd dichtbij zijn. De historische binnenstad kent een vernieuwde stadsmix, creatieve ateliers, ambachten en 200+ veelzijdige evenementen per jaar, veel meer dan een puur winkelgebied. In de buitengebieden vind je ontspanning in de natuur. Wonen is hierdoor erg aantrekkelijk en bereikbaar voor iedereen. In onze buurten bouwen we aan sterke gemeenschappen waar jong en oud, nieuwkomer en geboren Bergenaar samen wonen, zorgen en verbinden. Van kunstenaar tot ambtenaar, van vrijwilliger tot ondernemer — hier maakt iedereen de toekomst. Wij zijn De Makers van Morgen
2.3 Inhoudelijke pijlers
De vjf pijlers nader toegelicht
10
De positionering van Bergen op Zoom krijgt betekenis in de
De pijlers zijn
manier waarop we bouwen aan de toekomst. Daarom werken
^
Creatieve kracht
we met vijf inhoudelijke pijlers die samen richting geven aan De
•
Groene economie
Makers van Morgen. Deze pijlers sluiten aan op de identiteit van de
^
BeLeefGemeente
gemeente én op de ambities voor de komende jaren. Ze maken de
•
Zorg voor elkaar
positionering concreet, helder en inspirerend.
•
Op maat wonen
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Inhoudelijke pijler: Creatieve kracht
Hier creëren De Makers van Morgen
Creativiteit zit in de identiteit van Bergen op Zoom. In de stad en onze dorpen krijgen makers, ondernemers en bewoners de kans om ideeën om te zetten in daden. Leegstaande panden worden ateliers, kleine initiatieven groeien uit tot festivals en wijkprojecten geven kleur aan de straten. Kunst, vakmanschap en ondernemerschap versterken elkaar en zorgen voor een stad die bruist van energie en vernieuwing. Historische gevels blijven, maar de verhalen erachter krijgen nieuwe betekenis dankzij MKB-ondernemers, kunstenaars en inwoners die de stad opnieuw vormgeven. Creativiteit is bij ons niet alleen zichtbaar in wat we maken, maar ook voelbaar in hoe we samenleven. Van creatieve ontwikkelsessies en de mbo-opleiding geluidstechnicus tot voorstellingen van de BOV en de maakcultuur van de Vastenavend. Creatieve kracht is de motor voor vernieuwing, verbinding, identiteit en trots. Hier creëren De Makers van Morgen.
Inspiratiewoorden: vernieuwing // inspiratie // experimenteren maken // vakmanschap // creativiteit // ambacht ondernemerschap // innovatiekracht // beleving
11
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Inhoudelijke pijler: Groene economie
We zijn de makers van plant-based en circulaire innovatie
In Bergen op Zoom werken we aan vernieuwing die zichtbaar impact heeft. De gemeente is het kloppend hart van plant-based innovatie en circulaire productie in de regio West-Brabant, waarbij bedrijven, onderwijs en overheid nieuwe toepassingen ontwikkelen van plantaardige grondstoffen voor voedsel, biobased materialen en groene energie. Wijken krijgen moderne energieoplossingen en woningen worden duurzaam en herbruikbaar gebouwd. Zo ontstaat een vitale leefomgeving waarin duurzaamheid en gezondheid onderdeel zijn van het dagelijks leven, in wat we maken én hoe we wonen en werken.
Inspiratiewoorden: innovatie // circulair // plant-based // werkgelegenheid agrarisch // samenwerking // kloppend hart kennis & onderwijs // plantaardige grondstoffen
12
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Inhoudelijke pijler: BeLeefGemeente
Wij maken samen onze BeLeefGemeente
In Bergen op Zoom maken we een gemeente waar je je meteen thuis voelt. Ons historische hart zit vol cultuur, horeca, bedrijvigheid en verhalen die we graag laten zien. De dorpen, natuurgebieden en het water liggen op fietsfstand, en bieden ruimte om te bewegen, te ontspannen en te genieten van de natuur. We zijn trots op onze makers: bewoners, ondernemers en verenigingen die met hun ideeën en inzet het verschil maken. Met een mix van culturen, leeftijden en talenten brengen ze leven in de stad, vullen de agenda met 200+ evenementen en zorgen ervoor dat er altijd iets te beleven valt. Hun creativiteit en vakmanschap geven Bergen op Zoom een eigen, herkenbare sfeer. Wie hier rondloopt, merkt dat onze beleving door mensen zelf wordt gemaakt. En iedereen kan eraan bijdragen.
Inspiratiewoorden: ontmoeten // beleven // verbinden // bruisen alles dichtbij // gastvrij // levendig // divers stad en dorpen // bos en water // bourgondisch
13
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Inhoudelijke pijler: Zorg voor elkaar
Met elkaar maken we buurten waar we naar elkaar om kijken
In Bergen op Zoom maken we buurten met een eigen sfeer en sterke betrokkenheid. Bewoners nemen initiatief, organiseren activiteiten en houden samen hun wijk leefbaar en veilig. In elke buurt vind je mensen die het verschil maken: de wijkorganisator die ontmoetingen opzet, de vrijwilliger die sport en cultuur toegankelijk maakt en het wijkpreventieteam dat samen kijkt naar wat beter kan. We creëren wijkhuizen, zorgen voor initiatieven waarin plannen worden gemaakt en ideeën worden gedeeld die mensen bij elkaar brengen. Zo ontstaan plekken waar je elkaar kent, elkaar helpt en samen verantwoordelijkheid neemt voor een prettige en veilige woonomgeving. Door die mix van inzet, diversiteit en verbondenheid groeien onze wijken uit tot buurten waar je je echt thuis kunt voelen — omdat we ze samen maken.
Inspiratiewoorden: meedoen // versterken // vertrouwen // veiligheid saamhorigheid // zorgzaam // inclusie // samenleven betrokken buurten // verbondenheid
14
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Inhoudelijke pijler: Op maat wonen
Hier maken we betaalbare en innovatieve woonvormen mogelijk
In Bergen op Zoom woon je op maat. Voor elke levensfase, levensstijl en elk budget is er een passende plek - van starters tot doorstromers en van gezinnen tot senioren. Nieuwe woningen worden slim en duurzaam gebouwd, met plantaardige materialen en energiezuinige oplossingen. We bouwen samen met partners aan nieuwe woonvormen die meebewegen met veranderende woonwensen. Groene en veilige wijken versterken het thuisgevoel en brengen mensen samen. Zo ontstaat een toekomstgerichte woonomgeving die comfortabel is voor nu en klaar voor morgen, in een gemeente waar iedereen zich thuis kan voelen.
Inspiratiewoorden: flexibel // duurzaam // betaalbaar // toekomstgericht prettig wonen // slimme woonvormen vernieuwend // leefbare wijken // groen // doorstroom
15
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
3. Strategische onderbouwing
3.1 Kernwaarden
17
De gemeente Bergen op Zoom werkt al met een aantal
Deze hebben we aangevuld met drie kernwaarden
interne kernwaarden* die richting geven aan de manier
'Maakmentaliteit, 'Zorgzaamheid' en 'Karakter' die de
waarop we samenwerken en inwoners ondersteunen. In dit
creativiteit, eigenheid, het karakter en de zorgende kracht
positioneringstraject zien we dat de waarden 'Betrokken'
van onze gemeente compleet maken. Samen vormen
en 'Vooruit' niet alleen intern betekenisvol zijn, maar ook
ze een stevig fundament voor beleid, communicatie en
naadloos aansluiten op het externe verhaal dat we met
samenwerking, van binnenuit gedragen, naar buiten toe
De Makers van Morgen willen vertellen.
herkenbaar.
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Kernwaarden - vervolg 1. Betrokken
4. Zorgzaamheid
We kijken om naar elkaar en bouwen aan een gemeente waarin
We zorgen voor mensen, voor onze wijken en voor onze
iedereen meedoet. We handelen vanuit nabijheid, aandacht
leefomgeving. Zorgzaamheid gaat over veiligheid, gezondheid,
en vertrouwen. Hier bouwen we samen aan Bergen op Zoom:
welzijn en een inclusieve samenleving waarin iedereen gezien en
bewoners, ondernemers, verenigingen, onderwijs en overheid.
gehoord wordt. Het is de aandacht die we hebben voor elkaar én
Voor elkaar klaarstaan - in wijken, in projecten en in samenwerking
voor de kwaliteit van de plekken waar we wonen, werken en leven
- is de basis van hoe we de gemeente sterker maken.
- zodat iedereen kan groeien.
2. Vooruit
5. Karakter
We richten onze blik op de toekomst en maken keuzes die
We blijven trouw aan wie we zijn: authentiek, eigenzinnig en stevig
waardevol zijn voor de toekomst. Vooruitdenken betekent dat
geworteld. Onze rijke geschiedenis, tradities en identiteit geven
we domeinen verbinden, verder kijken dan de dag van vandaag
ons richting en ruggengraat. Karakter betekent dat we eerlijk,
en samenhang creëren in onze aanpak. We werken integraal,
herkenbaar en dicht bij onze kern blijven, terwijl we ruimte maken
duurzaam en doelgericht, zodat de stappen die we vandaag zetten
voor nieuwe ideeën en ontwikkelingen. Het vormt de basis waarop
ook kracht geven aan de gemeente van morgen.
we bouwen aan de toekomst.
3. Maakmentaliteit We zijn een gemeente van bedenkers, makers en vernieuwers.
*Interne kernwaarden zijn: Betrokken - Betrouwbaar -
Bergen op Zoom bruist van creativiteit, vakmanschap,
Vooruit en Dienstbaar.
ondernemerschap en culturele energie. Van vastenavend tot plant-based innovatie: hier wordt niet gewacht, maar gebouwd. Onze maakmentaliteit verbindt traditie en vernieuwing en geeft richting aan de toekomst.
18
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
3.1 Doelgroepen
Bergen op Zoom richt zich in deze positionering op zes
De gekozen doelgroepen vormen een strategische basis,
kerndoelgroepen die bepalend zijn voor de toekomst van
waarmee richting kan worden gegeven aan beleid, communicatie,
de gemeente. Deze groepen vertegenwoordigen inwoners,
gebiedsontwikkeling en investeringen in de komende jaren.
ondernemers en talenten die bijdragen aan economie,
Het is belangrijk te benadrukken dat dit een eerste, strategische
leefbaarheid, cultuur en maatschappelijke dynamiek.
indeling is. Voor effectieve uitvoering van de koers wordt geadviseerd om deze doelgroepen in een volgende fase verder te verfijnen en te verdiepen.
19
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Doelgroepen - vervolg Jonge stellen ŭ gezinnen (25-45 jaar)
Plant-based ŭ circulaire ondernemers
» De jonge energie die Bergen op Zoom laat groeien en bruisen.
» De groene vernieuwers van de economie van morgen.
Dit zijn actieve bewoners en bezoekers die wonen, werken en vrije tijd moeiteloos
Innovatieve bedrijven in biobased voedsel en materialen, groene chemie en
combineren. Ze zoeken betaalbare en kwalitatieve woningen, ruimte om te leven,
circulaire productie. Ze zoeken duurzame productielocaties, energiezekerheid, goede
een veilige leefomgeving en een aantrekkelijke binnenstad met horeca, activiteiten,
logistiek en sterke samenwerking met kennisinstellingen. Deze doelgroep bepaalt
natuur en water dichtbij. Deze doelgroep vormt de toekomstige basis van instroom,
de economische koers voor de komende decennia en vormt samen met de regio een
verjonging en stadsdynamiek.
onderscheidende kracht in de regionale positionering.
Vitale 50-plussers ŭ Empty Nesters (50-75 jaar)
Arbeidsmigranten ŭ internationale werknemers
» Tijd, aandacht en kwaliteit: de dragers van cultuur en verbondenheid.
» Onmisbare talenten voor industrie, logistiek en techniek.
Deze groep heeft meer tijd en vaak een comfortabel besteedbaar inkomen.
Een diverse groep die cruciaal is voor productie, logistiek en technische sectoren.
Ze genieten van cultuur, erfgoed, natuur, evenementen en kwalitatieve horeca.
Zij zoeken betaalbare en veilige huisvesting, goede bereikbaarheid en toegang
Ze zijn bovendien belangrijke vrijwilligers, mantelzorgers en aanjagers van
tot basisvoorzieningen. Hun aanwezigheid vraagt om zorgvuldige omgang met
sociale cohesie. Ze zoeken comfort, veiligheid en centraal wonen met voor
leefkwaliteit, integratie en duidelijke informatie. Ze dragen zichtbaar bij aan de
hen de juiste voorzieningen binnen handbereik.
economische vitaliteit van Bergen op Zoom.
Ondernemers ŭ Makers (MKB t Creatief)
Jongeren, Scholieren ŭ Studenten (12-25 jaar)
» De doeners en denkers die de stad vormgeven.
» De toekomstmakers van de gemeente: nieuwsgierig, veelzijdig en vol potentie.
Van ambacht tot horeca, van techniek tot ontwerpers en creatieve professionals:
Deze doelgroep bepaalt de toekomstige woon-, werk- en vrijetijdsbehoeften.
deze groep vormt de ruggengraat van de lokale economie én het karakter van de
Ze brengen energie in sport, cultuur, onderwijs en de binnenstad. Ze zoeken veilige
binnenstad. De wens is een laagdrempelig contact met de gemeente om flexibele
plekken om te ontmoeten, betaalbare activiteiten, ruimte om te leren en zich te
samenwerkingen aan te gaan. Ze zoeken betaalbare werkruimte op een inspirerende
ontwikkelen. Ze zijn de toekomstige ondernemers, inwoners en medewerkers
plek waar ondernemerschap en samenwerkingsverbanden kunnen ontstaan.
van de regio.
Creatieven brengen daarnaast zichtbare energie in cultuur, stedelijke sfeer en innovatie.
20
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
3.3 SWOT analyse
Deze SWOT brengt de kracht, uitdagingen en kansen van
koers om meer regie, open trots en samenhang, zodat het verhaal
Bergen op Zoom in beeld op weg naar de toekomst als gemeente
overal hetzelfde klinkt en wordt geleefd. Externe ontwikkelingen
van De Makers van Morgen. Deze SWOT combineert de huidige
bieden grote kansen voor een onderscheidende makersgemeente.
situatie en de betekenis voor invoering van de positionering
Ruimtelijke, demografische en regionale druk maken tijdige en consistente uitvoering essentieel. Samen maken we de beweging
We laten zien dat Bergen op Zoom een stevige basis heeft voor
van wat er al gebeurt — naar één herkenbaar verhaal dat de
de koers De Makers van Morgen. De makersmentaliteit, creatieve
toekomst van Bergen op Zoom zichtbaar maakt.
kracht en sociale betrokkenheid liggen er al. Tegelijk vraagt de
21
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
SWOT analyse - vervolg Strengths (Sterktes)
Weaknesses (Zwaktes)
^ Rust en reuring altijd dichtbij: in de stad, wijken, dorpen en natuur, met
^ Broos vertrouwen: de financiën zijn op orde. Vooruitgang is zichtbaar,
200+ evenementen per jaar en snelle verbindingen via weg en OV. ^ Diepgewortelde makersmentaliteit: doeners en vakmensen vormen de identiteit van de gemeente. ^ Grote creatieve kracht: denken én doen geven de gemeente onderscheid in werken en beleven. ^ Voorloper in plant-based en circulair: de industrie van vroeger vormt de basis voor de groene economie van morgen. ^ Sterk sociaal fundament: veel vrijwilligers in het culturele veld en betrokken inwoners die samen de gemeente dragen. ^ Wonen beschikbaar en betaalbaar: met 7.000 nieuwe woningen zijn huur- en koopmogelijkheden voor iedere beurs binnen twee jaar (na inschrijving) haalbaar.
maar het vertrouwen groeit minder snel mee. ^ Gesloten trots: een naar binnen gerichte trots sluit nieuwe connecties en ideëen uit. ^ Economische kwetsbaarheid: De afhankelijkheid van de vijf grote bedrijven, zorgt voor een smalle economische basis. Daarbij is er een onzeker behoud van onderwijsvoorzieningen wat een breed makersprofiel verzwakt. ^ Sociale scheidslijnen: culturen mengen weinig en het spoor verdeelt de gemeen te, waardoor de beweging naar één makersgemeenschap minder vanzelf gaat. ^ Woonperceptie: weinig vertrouwen in snelle huisvesting en het veiligheids gevoel in enkele wijken drukken het beeld van een fijne woongemeente. ^ Suboptimale bevolkingssamenstelling: vergrijzing, ontgroening en wegtrekkende jongeren leiden tot afnamen van de beroepsbevolking.
Opportunities (Kansen)
Threats (Bedreigingen)
^ Versterking vitale binnenstad: in het historische hart kan de vernieuwde stadsmix
^ Ruimtelijke beperkingen: stikstof, regelgeving en netcongestie vertragen
het makersverhaal zichtbaar en tastbaar maken. ^ Creatieve beleving: de bovengemiddelde cultuur en creativiteit bieden een krachtige impuls voor een onderscheidende makersgemeente. ^ Plant-based en circulaire groei: deze ontwikkeling biedt kans om onze makerspositie als regionaal koploper te claimen. ^ Aantrekkelijk wonen: Centrale ligging en een bereikbaar woningaanbod maken de makersgemeente aantrekkelijker voor nieuwe bewoners en bedrijven. ^ Vraag naar authentieke verhalen: de groeiende behoefte aan betekenisvolle, lokale verhalen geeft ruimte om de gemeente uniek te positioneren.
22
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
ontwikkelingen. ^ Demografische druk: vergrijzing en minder talentinstroom verzwakken de basis voor een wendbare makersgemeente. ^ Regionale concurrentie: andere steden bewegen op vergelijkbare thema's, waardoor snelle en herkenbare positionering belangrijk is. ^ Versnipperde uitvoering: gebrek aan regie, afstemming en vooruitkijken kan het makersverhaal laten wankelen. ^ Kwetsbare cohesie: sociale scheidslijnen en veiligheidsbeleving in enkele wijken verzwakken het gevoel van een fijne leefomgeving.
Samenvattende context Bergen op Zoom opereert in een complexe regionale en
4. Sociale dynamiek en leefbaarheid
maatschappelijke opgave. De komende jaren worden bepaald
In delen van de gemeente nemen sociale scheidslijnen toe,
door vijf ontwikkelingen die richting geven aan zowel beleid als
mede door verschillen in leefwereld, culturele diversiteit en
positionering.
veiligheidsbeleving. Dit beïnvloedt de aantrekkelijkheid van wijken, de samenhang in de gemeente en de mate waarin inwoners zich
1. Transities in ruimte en infrastructuur
identificeren met één gezamenlijk verhaal.
Ruimtelijke ontwikkeling staat onder druk door stikstofnormen, netcongestie, strengere milieuregels en schaarste aan fysieke
5. Regionale positionering en concurrentie
capaciteit. Dit beïnvloedt woningbouw, economische groei en
In West-Brabant en Zeeland ontwikkelen meerdere gemeenten
binnenstedelijke transformatie. Een toekomstgerichte koers moet
eigen profielen rond cultuur, innovatie en duurzame economie.
hier rekening mee houden.
Zonder scherpe, onderscheidende positionering loopt Bergen op Zoom het risico onderbelicht te raken in regionale besluitvorming,
2. Economische herschikking en regionalisering
investeringsagenda's en samenwerkingsverbanden.
De regio ontwikkelt zich richting plant-based, circulair en biobased productie. Deze transitie vraagt om innovatie, brede economische
Relevantie De Makers van Morgen
spreiding en behoud van MBO-onderwijs. Tegelijk is er een
Deze ontwikkelingen laten zien dat de gemeente behoefte
afhankelijkheid van enkele grote werkgevers, wat kwetsbaar maakt
heeft aan een koers die:
voor economische schommelingen en sectorverschuivingen.
^
richting geeft in een veranderende omgeving,
^
verschillende domeinen met één identiteit verbindt,
3. Demografische verandering
^
economisch onderscheidend is,
Bergen op Zoom vergrijst sneller dan omliggende gemeenten,
^
sociaal verbindend werkt
terwijl de instroom van jongeren en talent afneemt. Dit zorgt voor
^
en geloofwaardig aansluit op bestaande kracht.
druk op de arbeidsmarkt, woningvraag, zorg en lokale economie. De concurrentie tussen gemeenten om inwoners en werknemers
De Makers van Morgen past precies op deze kruising van maatschap
neemt toe.
pelijke druk en lokale potentie: een positionering die zowel economisch als sociaal werkt, en een duidelijke plaats inneemt in de regio.
23
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
4. Strategische verankering fi implementatie
4.1 Implementatie in beleid
De implementatie van de positionering vraagt om structurele
Door deze beleidslijnen met elkaar te verbinden ontstaat één
doorwerking in de belangrijkste beleidskaders. De omgevingsvisie
herkenbare koers die inwoners en partners begrijpen én terugzien
benut De Makers van Morgen als richtinggevend uitgangspunt
in de gemeente.
voor toekomstgerichte, originele, flexibele en duurzame gebiedsontwikkeling. De fysieke ruimte wordt gezien als een
Leiderschap en voorbeeldgedrag
podium voor initiatief en creativiteit.
Leiderschap speelt een cruciale rol in de implementatie. Bestuur,
De economische agenda versterkt plant-based en circulaire
taal en gedrag. Door in presentaties, vergaderingen en interviews
innovatie en richt zich op samenwerking tussen ondernemers,
te benoemen hoe beleid en projecten bijdragen aan de toekomst
onderwijs en overheid. De Makers van Morgen verbindt deze
van de gemeente, wordt het verhaal levend gehouden. Er wordt zo
partners in gezamenlijke projecten die bijdragen aan brede
veel mogelijk gesproken vanuit makers, maker en wij maken.
directie en teamleiders dragen De Makers van Morgen actief uit in
welvaart. Voorbeeldgedrag betekent: ruimte bieden aan initiatief, Het woningbouwprogramma maakt woningambities waar én
vertrouwen geven aan medewerkers, open staan voor
toekomstbestendig door te kiezen voor duurzame materialen,
samenwerking en zichtbaar kiezen voor kwaliteit en vernieuwing.
flexibele woonvormen, leefkwaliteit en ruimte voor ontmoeting.
Leidinggevenden stimuleren teams om makersverhalen te delen,
De binnenstadsvisie maakt van de historische kern een
successen te vieren en te leren van projecten. Zo ontstaat een
levendig atelier en ontmoetingsplek, waar ambacht, cultuur en
cultuur waarin medewerkers zich veilig voelen om nieuwe ideeën
ondernemerschap samenkomen.
te ontwikkelen en verantwoordelijkheid te nemen.
De VVV ontwikkelt door tot Huis van de Makers, die met hun
De Makers van Morgen wordt ook opgenomen in jaargesprekken,
citymarketing: Hier gebeurt het! een plek hebben waar verhalen
teamdoelen en onboarding. Nieuwe collega's maken direct kennis
producten en makers centraal staan en bezoekers kennismaken
met de makermentaliteit en hoe deze een rol speelt in hun werk.
met de energie van Bergen op Zoom. 25
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Voorbeelden van implementatie
^ Regiegroep De Makers van Morgen
Inrichting binnenstad
Deze regiegroep, bewaakt de koers van De Makers van Morgen
Aansluitend aan de binnenstadsvisie die is ontwikkeld mag er
en zorgt dat projecten die verbinding hebben met dit thema
gekeken worden naar de Makerscultuur die de binnenstad mag
actief acteren op de gestelde richting. Ze verbindt afdelingen
gaan ademen. Deze cultuur dwingt tot keuzes in wie er vestigt
en zorgt dat iedereen in dezelfde richting werkt. De groep adviseert MT en directie over wat nodig is om de positionering
en wat zij meebrengen aan beleving. Ook is het belangrijk om te kijken hoe we de andere focuspunten / ambities toe kunnen
goed te laten landen en komt geregeld samen onder
voegen aan de binnenstad. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de
begeleiding van een strategisch adviseur.
plant-based innovaties.
^ Visie op evenementen
• Vestigingsklimaat bedrijventerreinen
De Makers van Morgen vragen om een passende visie
Als hotspot van de plant-based en circulaire innovatie zijn
op evenementen wat afgestemd mag worden op de
keuzes belangrijk. Wie vestigt zich hier en past dit bij wat 'De
weerspiegeling van de samenleving om het samen beleven
Makers' voor ogen heeft?
te activeren. Denk hierbij aan afkomst en leeftijd. Het meedenken vanuit de gemeente over soorten evenementen wordt zeker aangeraden.
26
^
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
4.2 Interne verankering
De positionering De Makers van Morgen kan alleen impact maken
Het resultaat is een organisatie die eenduidiger communiceert,
als medewerkers zich erin herkennen, het omarmen én weten hoe
beter samenwerkt en meer grip ervaart op dat wat belangrijk is.
ze het kunnen toepassen in hun eigen werk. Het verhaal geeft
Een organisatie die met vertrouwen laat zien waar Bergen op
hiervoor richting en samenhang.
Zoom voor staat: vooruitkijken, verbeteren, verbinden, van beleid tot uitvoering.
We beginnen bij één duidelijk uitgangspunt: iedereen moet begrijpen wat De Makers van Morgen betekent voor het eigen
Een verankering als deze vraagt tijd, bijsturing en geduld. Ervaring
werk, als een logische manier om keuzes, samenwerking en
leert dat de cultuur in de interne organisatie een rol speelt in
communicatie te verbinden. De positionering helpt om dezelfde
de voortvarendheid van de implementatie. Bereidheid, geloof
richting te houden: het laat zien hoe beleid en uitvoering elkaar
en inpassing in de dagelijkse gang van zaken is hierin uiterst
versterken en hoe elke afdeling bijdraagt aan de ontwikkeling van
belangrijk.
Bergen op Zoom. Om De Makers van Morgen echt te laten landen in de organisatie, Om dit te laten landen, is een toegankelijke introductie gewenst
zetten we een aantal gerichte stappen die duidelijkheid,
evenals herkenbare voorbeelden en ondersteuning in de dagelijkse
samenhang en eigenaarschap creëren. Dit helpt medewerkers om
praktijk. Teams ontdekken hoe de makersmentaliteit (nieuwsgierig,
de positionering in hun dagelijkse werk toe te passen en versterkt
toekomstgericht, samenwerkend) aansluit bij hun werkprocessen.
de manier waarop teams samenwerken en keuzes maken.
Door regelmatig successen en voorbeelden uit de organisatie te delen, groeit het gevoel van eigenaarschap en trots. Zo wordt De Makers van Morgen geen 'extra taak', maar een heel duidelijk kader waarbinnen gewerkt kan worden.
27
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Voorbeelden van implementatie
* De Makersambassadeursgroep
• Interne campagne
Een netwerk van 10 tot 15 (uitvoerende) medewerkers uit
Om de positionering zichtbaar én voelbaar te maken
verschillende teams dat helpt bij toepassing, vragen beantwoordt
binnen de organisatie, start er een doorlopende interne
en voorbeelden ophaalt en deelt uit de organisatie. Zij worden
communicatiecampagne. Deze bestaat uit verhalen van
telkens gevoed en geïnspireerd om relevante situaties,
collega's, praktijkvoorbeelden uit verschillende teams, korte
samenwerkingen, projecten en content te delen van alledag.
video's en regelmatige updates op intranet.
Samen bedenken ze hoe ze het trotse makersgevoel elke dag weer
De campagne laat zien hoe De Makers van Morgen zichtbaar
kunnen versterken of hebben versterkt.
wordt in de dagelijkse praktijk: van verbeteringen in dienstverlening tot initiatieven in de wijk en innovaties in het
^ Introductie- en voortgangsessies per team
DABlab. Door successen te delen en medewerkers aan het woord
Korte, toegankelijke sessies waarin teams ontdekken wat de
te laten, blijft het verhaal levend en herkenbaar. Zo groeit stap
positionering betekent voor hun eigen werk. En hoe ze zich elke
voor stap een gezamenlijke beweging met betrokken en trotse
dag meer maker voelen en ook uitdragen.
medewerkers.
• De Makersparagraaf in elk project en beleidsstuk
Voorbeeldcasussen & formats ontwikkelen
Om de positionering onderdeel te maken van het dagelijks werk
Het is belangrijk dat er handvatten zijn voor medewerkers om het
krijgt ieder nieuw project, beleidsstuk of programma een vaste
verhaal concreet te maken in teksten, presentaties en projecten.
De Makersparagraaf als vanzelfsprekend moment van reflectie.
Hiervoor zijn formats nodig die een basis bieden voor dagelijks
Hierin beschrijft het team elke dag weer hoe het project
gebruik.
bijdraagt aan de koers van De Makers van Morgen. Aantrekken en onboarden De Makers van Morgen leent zich uitstekend voor een werving van nieuw personeel. Als ze eenmaal aangenomen zijn is het essentieel om de makersfilosofie mee te nemen in de onboarding.
28
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
4.3 Externe communicatie
De externe communicatie maakt de positionering zichtbaar,
De beeldbank bevat fotografie van creatieve denkers, doeners,
herkenbaar en voelbaar. De gemeente hanteert één overkoepelend
samenwerking, innovatie en vakmanschap.
verhaal, met ruimte voor verschillende doelgroepen in de thema's wonen, werken en vrije tijd. Deze doelgroepen mogen per
De communicatie is niet alleen informatief, maar ook activerend.
communicatievraagstuk nog verder worden uitgewerkt.
Publieke evenementen worden momenten om De Makers
In de communicatie mag duidelijk worden dat iedereen maker is.
van Morgen te laten ervaren. De aankleding van de publieke
Samen maken we morgen!
ruimte, routes, tentoonstellingen en campagnes dragen bij aan herkenbaarheid. Partners zoals ondernemers, culturele instellingen
Storytelling vormt het hart van de communicatiestrategie.
en onderwijs worden actief betrokken als medemakers van het
De makersverhalen van ondernemers, vrijwilligers, leerlingen,
merk. Gezamenlijke content en campagnes zorgen voor een
vakmensen, ambtenaren en creatieve bewoners laten zien hoe de
krachtige, eenduidige profilering van de gemeente.
toekomst in Bergen op Zoom wordt gemaakt.
29
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Voorbeelden van implementatie
^ De juiste taal voor iedere doelgroep Iedere doelgroep heeft een eigen taal. Door een communicatie
• Ontwikkelen Citymarketing Deze nieuwe positionering vraagt om het opnieuw inrichten
matrix te ontwikkelen per focuspunt en doelgroep is de tone of
van een Citymarketing organisatie die bijdraagt aan het
voice per doelgroep voor de communicatieafdeling duidelijk en
trekken van vrijetijdsbesteders naar onze gemeente.
goed te gebruiken. • Activatie en implementatie ^ Jij bent een maker!
overtuigen wel. Daarom blijft het De Makers-principe een
om de inwoner, bedrijven en bezoekers kennis te laten maken
weg van de lange adem. Wij adviseren bedrijven, scholieren,
met het concept en te laten zorgen dat ze het omarmen en
ondernemers, bewoners en bezoekers en dergelijke te (blijven)
zich een maker gaan voelen. Hoe draagt dat wat jij doet aan
betrekken bij de koerswijziging die de komende jaren zal
het Bergen op Zoom van morgen?
ontwikkelen.
• Brand identity design Je stad/gemeente als merk moet ook visueel worden uitgedragen. De huidige stijl sluit niet aan bij de nieuwe positionering van de gemeente. Een nieuwe Brand Identity Design maakt de positionering beeldend, wat de aantrekkelijkheid en geloofwaardigheid vergroot.
30
Het opleggen van een koers werkt niet, het betrekken en
Organiseren van bijeenkomsten, evenementen en campagnes
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
4.4 Monitoring, bijsturing en langetermijnborging
Monitoring zorgt ervoor dat De Makers van Morgen niet alleen een
De Makers van Morgen groeit daarmee uit tot een herkenbaar en
verhaal blijft, maar zichtbare impact heeft. De regiegroep bewaakt
gedragen fundament van de organisatie en de gemeente.
de voortgang via lichte, toegankelijke meetmomenten. Periodieke
Het wordt een manier van denken en doen die voelbaar is in
reflectie en metingen brengen in beeld hoe medewerkers de
beleid, dienstverlening, uitvoering, samenwerking en beleving in
positionering begrijpen, toepassen en ervaren. Teams leveren
de gemeente.
voorbeelden aan die laten zien waar De Makers van Morgen écht tot leven komt. Maar ook in de samenleving en bij bedrijven is het belangrijk om te blijven meten wat De Makers van Morgen met hen doet en hoe ze dit implementeren in het dagelijks leven. De resultaten worden
Voorbeelden van implementatie
gebruikt om bij te sturen, kansen te herkennen en drempels weg te nemen. Monitoring is meer dan meten: het is een manier om samen te leren wat werkt en waarom.
^ De Makers van Morgen event Jaarlijks wordt het 'De Makers van Morgen'-programma
Om De Makers van Morgen duurzaam te verankeren, wordt het
georganiseerd: een moment waarop medewerkers,
opgenomen in alle relevante processen. Beleidskaders, jaarplannen
partners en inwoners de resultaten vieren en vooruitkijken
en projectstarts verwijzen naar het gedachtegoed.
naar nieuwe initiatieven.
Door langdurig commitment met alle betrokkenen te creëren ontstaat een gedeelde verantwoordelijkheid voor de toekomst van Bergen op Zoom.
31
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
4.5 Implementatietijdslijn 2025 - 2035 - 'De Makers van Morgen'
2027 Toepassen ft Ervaren
2026 Begrijpen ft Herkennen
2026|2027 Begrijpen toepassen
Doel
Doel
Doel
Binnen de gemeente kent iedereen de 'Makers
Medewerkers ervaren hoe De Makers van
Werken volgens De Makers van Morgen
van Morgen' en weet waarom het belangrijk is.
Morgen helpt in hun dagelijks werk.
wordt 'gewoon'.
Belangrijkste acties
Belangrijkste acties
Belangrijkste acties
^
Regiegroep De Makers van Morgen samenstellen
•
Tweede ronde teamsessies
^
Doorvertaling in alle lopende programma's
^
Ambassadeursgroep vormen
•
Formats, voorbeeldcasussen en
^
Samenhang zichtbaar tussen beleid en uitvoering
^
Eerste teamsessies (kennismaking)
templates beschikbaar
^
Nieuwe brand identity (visueel) +
^
Introductie via intranet & interne campagne
^
Makersparagraaf verplichten in nieuwe projecten
^
Start verzamelen van praktijkvoorbeelden
• ^ ^
Start doorwerking in beleidskaders
aangepaste communicatiemiddelen
(wonen, economie, binnenstad)
^
Doorontwikkeling VVV - Huis van de Makers
Interne makersverhalen (video's,
^
Citymarketing opstarten (lichte variant)
intranet, bijeenkomsten)
^
Jaarlijks Makers-event voor medewerkers
Eerste externe lijn: communicatie werkt met 'de makers'toon
Resultaat: De organisatie werkt volgens één koers;
Resultaat:
Resultaat:
De organisatie kent het verhaal en ziet de
Teams weten hoe zij de
meerwaarde voor samenwerking en richting.
makermentaliteit toepassen.
32
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
inwoners en partners merken het verschil.
©
©
2028 | 2030 Eigenaarschap à Uitdragen
2031 | 2034 Borging à Doorontwikkeling
2025 - toekomst Reflecteren à bijsturen
Doel
Doel
Doel
Medewerkers en partners dragen
De Makers van Morgen is en blijft vast onderdeel
Borging reflecteren & bijsturen
het verhaal actief uit.
van de identiteit van Bergen op Zoom.
Belangrijkste acties
Belangrijkste acties
Een merk / positionering staat nooit stil. Veranderingen
^
•
Evaluatie per beleidsterrein
in de wereld, markt, economie of maatschappij kunnen
(wonen, werken, vrije tijd)
iedere dag weer een ander licht schijnen op een gekozen
•
Actualiseren van beleidskaders
richting. Tijdige bijsturing en/of aanpassing zijn hierin
met makersprincipes
belangrijk om het merk levend en geloofwaardig te
•
Structurele borging in HR
houden.
Structurele samenwerking met ondernemers, onderwijs, cultuur
^
De Makersverhalen uit de samenleving ophalen
^
Doorontwikkeling binnenstad maker- en belevingscultuur
^
(competenties, onboarding, werving)
Evenementenbeleid afgestemd op De Makers van Morgen
^
Groei van citymarketingorganisatie
^
Monitoring + maatschappelijke impact
•
Integratie in toekomstige generaties
Resultaat:
visie & omgevingsprogramma's
Een stabiel merk dat meebeweegt met de maatschappij.
•
Jaarlijks De Makers van Morgen Festival
zichtbaar maken Resultaat:
Resultaat:
De Makers van Morgen leeft breed in de gemeente;
Een volledig geïntegreerde positionering —
partners voelen zich medemaker.
intern, extern, bestuurlijk en maatschappelijk.
33
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
5. Samenvatting en slot
Samenvatting en slot
De positionering van Bergen op Zoom is meer dan een
Bergen op Zoom is:
communicatief verhaal. Het is een door betrokkenen gemaakt
^
Historisch én vernieuwend
gedeeld fundament waaruit beleid, bestuur, ondernemers en
^
Creatief én ondernemend
inwoners dezelfde richting kiezen. Het geeft trots, focus en
^
Groen én vitaal
herkenbaarheid aan hoe de gemeente zich ontwikkelt. Een
•
Verbindend én betrokken
gemeente die zijn historie koestert en tegelijkertijd ruimte maakt
^
Vooruitstrevend én betrouwbaar
voor nieuwe energie, nieuwe economie en nieuwe makers. Met deze positionering nodigen we iedereen uit om Deze koers brengt samenhang tussen identiteit, beleid en
mee te doen. Want de toekomst van Bergen op Zoom
communicatie en laat zien waar Bergen op Zoom voor staat:
wordt niet afgewacht, die maken we samen.
karakter, verbinding en vernieuwing. Het is het fundament onder de ontwikkeling van de komende jaren. Eén herkenbare lijn die
De vraag is dus niet alleen waar we naartoe gaan, maar:
houvast biedt bij keuzes, projecten en samenwerking.
Wat maak jij vandaag, wat bijdraagt aan het Bergen op Zoom van morgen?
35
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Bijlagen
A: Overzicht geraadpleegde beleidsdocumenten
Gemeentelijke documenten
Regionale documenten
Toekomstvisie 2035
Regionale Investeringsagenda West-Brabant West (RIA)
Pijlervisie Economie 2024 Pijlervisie Sociaal & Veilig 2024
37
Pijlervisie Dienstverlening 2023
Aanvullende stukken
Pijlervisie Participatie 2024 ^ bijlage)
Scenariostudie VVV Z gastheerschap (Respons)
Omgevingsvisie 2023
Factor-B Einddocument
Toekomstbeeld Binnenstad 2023
Profielschets burgemeester (2023)
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
B: Overzicht participatie en werksessies Onderstaand overzicht bevat alle sessies die zijn georganiseerd binnen het traject voor de positionering van Bergen op Zoom. De sessies zijn gegroepeerd naar externe stakeholders en interne organisatie.
Stakeholders
Sessie Beleidsmakers Sessie Wonen Sessie Werken Sessie Vrije tijd Sessie Thema niet-westerse achtergrond Sessie Inloopmiddag Brand Matters - Kies je concept! Aanvullende gesprekken Intern
Sessie MO Sessie WO Sessies MT Sessies Wonen Sessie Stafoverleg Sessie Medewerkersdag Sessie Groene economie Sessies Projectgroep Sessie C-discussie Sessie Raadvoorstel Aanvullende gesprekken
38
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
Colofon Dit rapport is in opdracht van de Gemeente Bergen op Zoom opgesteld, in samenwerking met medewerkers uit alle domeinen en met inbreng van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners uit de regio West-Brabant.
Samenstellen positionering Brand Matters Creatives
Datum December 2025
39
| Strategierapport Positionering Gemeente Bergen op Zoom
WAT MAAK JIJ VANDAAG, WAT BIJDRAAGT AAN HET BERGEN OP ZOOM VAN MORGEN?