CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Ontwerpbestemmingsplan snelfietsroute Bergen op Zoom - Roosendaal (SFR 58).

Commissie (Ruimte, Duurzaamheid en Economie) 13 juli 2022, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan 'Snelfietsroute Bergen op Zoom - Roosendaal SFR58', RVB22-003623.556 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

de schietsportvereniging worden 23 bomen verwijderd en verdeeld over het tracé worden een aantal solitaire bomen verwijderd. Voor de bomen die gerooid worden wordt onderzoek gedaan of het mogelijk is om ter compensatie nieuwe bomen aan de zuidzijde van de rijbaan te planten. 4

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

3. Juridische uitgangspunten 3.1.

Wet Natuurbescherming

Vanaf 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming van kracht. In deze wet zijn drie wetten verenigd die voorheen de aanwezige natuur, flora en fauna en bossen in Nederland beschermde. Het doel van de Wet Natuurbescherming is een integraal en vereenvoudigd wettelijk kader voor het behoud van de biologische diversiteit en een duurzaam gebruik van de bestanddelen daarvan en ter uitvoering van richtlijn 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (PbEG 1992, L 206), richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement inzake het behoud van de vogelstand (PbEU 2010, L 20) en diverse verdragen inzake de biologische diversiteit en de bescherming van bedreigde dier- en plantensoorten en hun natuurlijke leefomgeving. De uitvoering van de Wet Natuurbescherming is een taak van de Provinciën die daarvoor zijn gemandateerd. Per provincie is er een verordening opgesteld die deze taken reguleert. In de provinciale verordening zijn beleidsvrijheden vastgesteld en deze kunnen per provincie verschillend zijn. De zorgplicht geldt te allen tijde voor alle in het wild levende dieren en planten en hun leefomgeving, voor iedereen en in alle gevallen. De verbodsbepalingen zijn gebaseerd op het ‘nee, tenzij’ principe. Dat betekent dat alle schadelijke handelingen ten aanzien van beschermde planten- en diersoorten in principe verboden zijn.

3.2.

Bepalingen in de Wet Natuurbescherming(verkort)

3.2.1. Beschermingsmaatregelen algemeen Een ieder neemt voldoende zorg in acht voor Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en voor in het wild levende dieren en planten en hun directe leefomgeving. De zorg, bedoeld in het eerste lid, houdt in elk geval in dat een ieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen kunnen worden veroorzaakt voor een Natura 2000-gebied, een bijzonder nationaal natuurgebied of voor in het wild levende dieren en planten: a. dergelijke handelingen achterwege laat, dan wel, b. indien dat achterwege laten redelijkerwijs niet kan worden gevergd, de noodzakelijke maatregelen treft om die gevolgen te voorkomen, of c. voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk beperkt of ongedaan maakt. Het eerste lid is niet van toepassing op handelen of nalaten in overeenstemming met het bij of krachtens deze wet of de Visserijwet 1963 bepaalde.

3.2.2. Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. 5

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Het verbod, bedoeld in het vierde lid, is niet van toepassing indien de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort.

3.2.3. Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren. Het is verboden eieren van dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel b, bij de Habitatrichtlijn of bijlage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen.

6

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

4. Aanvullend vleermuis onderzoek 4.1 Algemeen Het veldwerk is uitgevoerd door een ervaren ecoloog en deskundige en bestond uit 8 veldbezoeken in 2021. Het betreffende gebied en de beuken nabij de erevelden zijn gericht onderzocht op vleermuizen. Voorafgaand aan de veldbezoeken is er gericht gezocht naar sporen van aanwezigheid van vleermuizen welke informatie geven over recente aanwezigheid van vleermuizen. Daarna is er aandacht verricht naar het uitvliegen van vleermuizen en eventuele (paar-) verblijfsplaatsen. Ook is gekeken hoe vleermuizen gebruik maken van het plangebied (foerageer plekken, vliegroutes of andersoortig gebruik). Alle veldbezoeken zijn uitgevoerd onder voor vleermuizen (en andere beschermde soorten) geschikte omstandigheden (zie tabel 1) en dat houdt in dat de temperatuur in ieder geval boven de 10 C lag en er niet of nauwelijks neerslag was, bovendien stond er minimale wind (zie vleermuisprotocol 2021). De temperaturen betreffen gemiddelden van Bergen op Zoom, de neerslag, wind en bewolking ter plekke. Datum 29-5-2021 11-6-2021 13-6-2021 17-7-2021 18-7-2021 14-8-2021 12-9-2021 8-10-2021

Zonsondergang 21:48 uur 22:00 uur 05:26 uur opkomst 05:46 uur opkomst 22:02 uur 21:09 uur 7:14 uur opkomst 19:04 uur

Tijd veldbezoek 22:00 – 24:00 22:15 – 00:30 03:00 – 05:00

Temperatuur 11⁰ C 15 ⁰ C 12 ⁰ C

Wind

Bijzonderheden

11 km/h 9 km/h 6 km/h

uitvliegen invliegen

03:30 – 05:30

12 ⁰ C

5 km/h

Licht bewolkt

22:15 – 00:30 21:15 – 23:30 05:00 – 7:00

16⁰ C 13⁰ C 12⁰ C

3 km/h 9 km/h 12 km/h

Onbewolkt Licht bewolkt onbewolkt

19:15 – 21:15

8⁰ C

9 km/h

Licht bewolkt

Het gebied is onderzocht met 2 typen heterodyne ultrasoon detectors (batdetector); Pettersson D200 en de SSF BAT 3. De ene is digitaal en maakt het mogelijk om met Time-Expension te werken, sonogrammen vast te leggen en geluiden op te nemen (voor nadere analyse met bv Batsound) en de andere is zeer gevoelig. Beiden worden door gelijktijdig gebruikt om geen enkele soort te missen. Bovendien wordt er gewerkt met een verrekijker voor zichtwaarnemingen en diverse zak/hoofdlampen. Het aanvullende onderzoek is uitgevoerd om de mogelijke aanwezigheid van zomer-, kraam- en paarverblijfplaatsen van boom bewonende vleermuizen aan te tonen.

7

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

4.2 Resultaten Met in totaal 8 veldbezoeken in 2021 is er gezocht naar eventuele verblijfsplaatsen in de beuken en aanwezige vliegroutes. In de onderstaande plattegrond zijn de aanwezige verblijfplaatsen weergegeven van vleermuizen in de beuken.

Gedurende de veldbezoeken zijn er in en uitvliegers geconstateerd in de aangegeven bomen. De verblijfplaatsen in de bomen worden bewoond door enkele, solitaire vleermuizen, maar bevatten geen kraamkolonies. De vleermuissoorten die zijn geconstateerd in het onderzoeksgebied zijn ruige dwergvleermuis, gewone dwergvleermuis en laatvlieger.

8

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

In de onderstaande plattegronden zijn alle waarnemingen gekarteerd van de geconstateerde vleermuizen en mogelijke vliegroutes gedurende de onderzoeksdagen.

Waarneming vleermuis

Vliegroute vleermuizen

9

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Waarneming vleermuis

Frequentie verstoring op 40-50khz

10

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Op de kaarten zijn alle waarnemingen gekarteerd. Het meest actieve gebied in het tracé van de F58 is het gebied vanaf viaduct Gareelweg tot aan het einde van het bosgebied nabij de verzorgingsplaats A58. Na de verzorgingsplaats A58 en afslag 26 is gedurende alle bezoeken geen activiteit aangetroffen. Nabij de verzorgingsplaats is er tussen 40 – 50 khz een storing via de batdetector waarneembaar. Deze storing zit in de frequentie range die door verschillende soorten vleermuizen wordt gebruikt om zich te oriënteren. Het merendeel van de waargenomen vleermuizen houden zich lokaal op tussen het bos en het fietspad. Op locaties waar bomen ontbreken tussen het fietspad en de weg is de meeste activiteit waargenomen. Op deze locaties is meer activiteit van insecten waargenomen, met als gevolg meer vleermuizen. In de foto zijn deze locaties als voorbeeld weergeven. Bij alle veldbezoeken is dezelfde activiteit waargenomen. Als dezelfde plek later bezocht werd, gedurende het zelfde veldbezoek, waren de vleermuizen nog steeds actief op de locatie. De waargenomen vleermuizen bevinden zich zelden boven de rijbaan. Op beide locaties van de erevelden is de activiteit verspreid over de gehele locatie. Het viaduct over de Gareelweg is in gebruik als migratieroute voor vleermuizen.

Op basis van het uit gevoerde onderzoek is te concluderen dat de Ruytershoeveweg niet wordt gebruikt als migratieroute. 11

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

4.3 Impact werkzaamheden Volgens de ontwerptekeningen(C5) worden langs het tracé bomen verwijderd. Zoals blijkt uit onderstaande tekeningen worden er alleen bomen verwijderd die staan tussen het huidige fietspad en de rand van bos. Er worden geen bomen verwijderd waar vleermuizen verblijven. Het verwijderen van de bomen heeft geen nadelige effecten op het leefgebied van de vleermuizen.

12

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

4.5 Groencompensatie In de ontwerptekeningen van het fietspad is de nieuwe aanplant ingetekend die dient als compensatie voor de bomen die worden verwijderd. Deze compensatie is gesitueerd aan de zuidzijde van de Ruyterhoveweg, langs de verzorgingsplaats A58. In de onderstaande tekening is de compensatie schematisch weergegeven.

Zoals blijkt uit het uitgevoerde onderzoek houden de aanwezige vleermuizen zich op tussen de bomenrij en de bosrand aan de noordzijde van de Ruytershoveweg. Vanaf de verzorgingsplaats A58 richting Roosendaal zijn er geen vleermuizen aanwezig. Dit is voornamelijk te wijten aan het ontbreken van beplanting waarlangs vleermuizen zich kunnen verplaatsen, anderzijds door het ontbreken van een groene barrière langs de A58. De ingetekende compensatie biedt voor de vleermuizen een begeleidend lijnelement maar hiervoor moet de Ruytershoveweg overgestoken te worden. Uit het onderzoek is gebleken dat vleermuizen de weg niet oversteken. De geplande compensatie heeft voor de aanwezige vleermuizen geen meerwaarde.

13

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

4.6 Conclusies en aanbevelingen Met in totaal 8 veldbezoeken in 2021 is er gezocht naar eventuele verblijfsplaatsen in de aanwezige beuken en het gebruik van de omgeving door vleermuizen. Op basis van het uitgevoerde onderzoek kan geconcludeerd worden dat: In de te rooien bomen geen verblijfplaatsen van vleermuizen aanwezig zijn; Het leefgebied van vleermuizen niet wordt aangetast door het rooien van de bomen; De Ruyterhoeveweg geen migratieroute is voor vleermuizen; Er verblijfplaatsen aanwezig zijn nabij beide erevelden; Vanaf de verzorgingsplaats A58 tot en met afrit 26 geen vleermuizen zijn waargenomen; Aandachtspunten bij de uitvoer; De bomen die staan in het leefgebied van de vleermuizen dienen gerooid te worden in de periode vanaf november tot en met februari, de overige bomen dienen gerooid te worden buiten het broedseizoen (15 maart tot 15 juli); Om verstoring van vleermuizen te voorkomen is het gebruik van wegverlichting af te raden, of uit te voeren met niet verstorend licht voor vleermuizen; Nabij de verblijfplaatsen van vleermuizen (zie pagina 8) geen werkzaamheden uit te voeren gedurende de periode maart tot en met oktober.

14

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

5. Literatuur De Sprinkhanen en Krekels van Nederland - Nederlandse Fauna dl.1, Uitgeverij KNNV, 2004, Utrecht, Nederland. De Nederlandse libellen - Nederlandse Fauna dl.4, Uitgeverij KNNV, 2002, Utrecht, Nederland. Atlas van de Nederlandse Broedvogels - Nederlandse Fauna dl.5, SOVON, Uitgeverij KNNV, 2002, Utrecht, Nederland. De Dagvlinders van Nederland - Nederlandse Fauna dl.7, Uitgeverij KNNV, 2006, Utrecht, Nederland. De Amfibieën en Reptielen van Nederland - Nederlandse Fauna dl.9, Uitgeverij KNNV, 2009, Utrecht, Nederland. GaN, NGB en Zoogdiervereniging, 2021. Vleermuisprotocol 2021, Gegevensautoriteit Natuur, Netwerk Groene Bureaus en Zoogdiervereniging, www.gegevensautoriteitnatuur.nl, Utrecht., Min. LNV. Held, J.J. den, Beknopt Overzicht van Nederlandse Plantengemeenschappen, Wetenschappelijke mededeling No. 134 8e druk, Stichting Uitgeverij Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, 1991, Utrecht, Nederland. Meijden, R. van der, E.J. Weeda, W.J. Holverda, P.H. Hovenkamp, Heukels Flora van Nederland, 21e druk, Wolters-Noordhoff, 1990, Groningen, Nederland. Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, Directie Natuurbeheer, Nota van Antwoord Vogelrichtlijn Deel 1, 23 februari 2000, Den Haag, Nederland.

Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, Directie Natuurbeheer, Nota van Antwoord Vogelrichtlijn Deel 2, 23 februari 2000, Den Haag, Nederland. Limpens, H.J.G.A., K. Mostert & W. Bongers, 1997. Atlas van de Nederlandse vleermuizen; onderzoek naar verspreiding en ecologie. - KNNV Uitgeverij, 260 pp. Limpens, H.J.G.A en E.A. Jansen, Herkenning van vleermuissoorten en gedrag aan de hand van Echolocatiegeluiden, Zoogdiervereninging, 2014 Kapteyn, K., 1995. Vleermuizen in het landschap. Over hun ecologie, gedrag en verspreiding. Schuyt & Co Uitgevers, Haarlem. Weeda, E.J., R. Westra, Ch. Westra, T. Westra, Nederlandse Oecologische Flora, Wilde planten en hun relaties, KNNV Uitgeverij / IVN, Utrecht, Nederland.

15

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Internet www.Brabant.nl (EHS en beschermde gebieden in Noord-Brabant) www.BIJ12.nl (natuurwetgeving) www.NDFF.nl (verspreidingsgegevens flora en fauna) www.telmee.nl (waarnemingen van vrijwilligers) www.vlinderstichting.nl (verspreidingsgegevens dagvlinders en libellen) www.waarneming.nl (waarnemingen van vrijwilligers) www.zoogdieratlas.nl (verspreidingsgegevens zoogdieren)

16

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Bijlage I

Beschermde soorten Wet Natuurbescherming

Vogelrichtlijn Alle vogelsoorten (ca. 700)

Habitatrichtlijn, bijlage IV toepassing) (inclusief Verdrag van Bern, Bijlagen I en II voor zover van toepassing) Zoogdieren (Algemeen) Bever Hamster Hazelmuis Lynx Noordse woelmuis Otter Wolf* Wilde kat*

(vervolg Walvisachtigen) Bultrug Dwergpotvis Dwergvinvis Gestreepte dolfijn Gewone dolfijn Gewone spitsdolfijn Gewone vinvis Griend Grijze dolfijn Hille (Butskop) Kleine zwaardwalvis Narwal Noordse vinvis Orca Potvis Spitsdolfijn van Gray Tuimelaar Witflankdolfijn Witsnuitdolfijn Witte dolfijn

(Vleermuizen) Bechsteins vleermuis Bosvleermuis Brandts vleermuis Franjestaart Gewone baardvleermuis Gewone dwergvleermuis Gewone grootoorvleermuis Grijze grootoorvleermuis Grote hoefijzerneus Grote rosse vleermuis Ingekorven vleermuis Kleine dwergvleermuis* Kleine hoefijzerneus Laatvlieger Meervleermuis Mopsvleermuis Noordse vleermuis Rosse vleermuis Ruige dwergvleermuis Tweekleurige vleermuis Vale vleermuis Watervleermuis

Amfibieën Boomkikker Geelbuikvuurpad Heikikker Kamsalamander Knoflookpad Poelkikker Rugstreeppad Vroedmeesterpad Reptielen Gladde slang Muurhagedis Zandhagedis

(Walvisachtigen) Bruinvis

17

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

(Schildpadden) Dikkopschildpad Kemps’ zeeschildpad Lederschildpad Soepschildpad

(uitsluitend) Verdrag van Bern, bijlagen I en II** Vogels Aasgier Appelvink Baardman Beflijster Bergeend Bergfluiter Bijeneter Blauwborst Blauwe kiekendief Boerenzwaluw Bontbekplevier Bonte strandloper Bonte vliegenvanger Boomklever Boomkruiper Boompieper Boomvalk Bosrietzanger Bosruiter Bosuil Braamsluiper Brandgans Bruine kiekendief Buizerd Casarca Cetti's zanger Draaihals Duinpieper Dwergmeeuw Dwergstern Engelse kwikstaart Europese kanarie Fitis Fluiter Geelgors Gekraagde roodstaart Gele kwikstaart Geoorde fuut Glanskop Goudhaan Grasmus Graspieper Graszanger Grauwe kiekendief

Vissen Houting Steur Insecten (Vlinders) Apollovlinder Boszandoog Donker pimpernelblauwtje Grote vuurvlinder Pimpernelblauwtje Teunisbloempijlstaart Tijmblauwtje Zilverstreephooibeestje (Libellen) Bronslibel Gaffellibel Gevlekte witsnuitlibel Groene glazenmaker Noordse winterjuffer Oostelijke witsnuitlibel Rivierrombout Sierlijke witsnuitlibel (Kevers) Brede geelrandwaterroofkever Gestreepte waterroofkever Heldenbok Juchtleerkever Vermiljoenkever Overigen Bataafse stroommossel Platte schijfhoren Planten Drijvende waterweegbree Groenknolorchis Kruipend moerasscherm Zomerschroeforchis 18

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Grauwe klauwier Grauwe vliegenvanger Griel Groene specht Groenling Grote bonte specht Grote gele kwikstaart Grote karekiet Grote stern Grote zilverreiger Havik Heggenmus Hop Huiszwaluw IJsvogel Kerkuil Klapekster Klein waterhoen Kleine barmsijs Kleine bonte specht Kleine karekiet Kleine plevier Kleine zilverreiger Kleinst waterhoen Kluut Kneu Koereiger Koolmees Kortsnavelboomkruiper Kraanvogel Krekelzanger Kruisbek Kuifmees Kwak Kwartelkoning Lepelaar Matkop Middelste bonte specht Nachtegaal Nachtzwaluw Noordse stern Oehoe Oeverloper Oeverpieper Oeverzwaluw Ooievaar Orpheusspotvogel

Putter Ransuil Rietgors Rietzanger Rode wouw Roerdomp Roodborst Roodborsttapuit Roodhalsfuut Rouwkwikstaart Sijs Slangenarend Slechtvalk Smelleken Snor Sperwer Spotvogel Sprinkhaanzanger Steenuil Steltkluut Strandplevier Taigaboomkruiper Tapuit Tjiftjaf Torenvalk Tuinfluiter Velduil Visarend Visdief Vuurgoudhaan Wespendief Wielewaal Winterkoning Witbandkruisbek Witte kwikstaart Witwangstern Woudaap Zeearend Zwarte mees Zwarte ooievaar Zwarte roodstaart Zwarte specht Zwarte stern Zwarte wouw 19

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Paapje Pestvogel Pimpelmees Poelruiter Porseleinhoen Purperreiger

Zwartkop Zwartkopmeeuw

20

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Zeezoogdieren Walrus***

Planten Geel schorpioenmos Kleine vlotvaren Liggende raket Tonghaarmuts

Insecten (Libellen) Mercuurwaterjuffer (Vlinders) Moerasparelmoervlinder Monarchvlinder (Haften) Oeveraas***

* = niet opgenomen in bijlage 3 Memorie van Toelichting, maar wel op lijst Habitatrichtlijn Bijlage IV en reeds onder huidige Flora- en faunawet beschermd. ** = mbt de in bijlage II Conventie van Bern genoemde vogelsoorten is het nog enigszins onduidelijk of deze wel of niet onder de reikwijdte van art 3.5 van de wet vallen. Hoewel in de Memorie van Toelichting en andere Kamerstukken de vogelsoorten niet worden genoemd, maar hiervoor wordt verwezen naar de Vogelrichtlijn, staat in art. 3.5 van de wet geen expliciete uitzondering van vogels. De eerste ontwerpverordeningen van de provincie Noord-Holland en Zuid-Holland geven echter beide aan dat de vogels onder Bern II onder de beschermingsregime staan van art. 3.5 van de Wet Natuurbescherming. Opgenomen zijn alle vogels van de Conventie van Bern, Bijlage II die in Nederland voorkomen (standvogel of onderdeel natuurlijk verspreidingsgebied, geen zwervers). De lijst is dus een selectie van de oorspronkelijke lijst in de bijlage II van de Conventie van Bern. *** = niet genoemd in Bijlage 3 Memorie van Toelichting: Tabel I, staat wel in Bijlage II van de Conventie van Bern.

21

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Onderdeel A (behorende bij artikel 3.10, eerste lid, onderdeel a) Zoogdieren Aardmuis Boommarter Bosmuis Bunzing Damhert Das Dwergmuis Dwergspitsmuis Edelhert Eekhoorn Egel Eikelmuis Gewone bosspitsmuis Gewone zeehond Grote bosmuis Grijze zeehond Haas Hermelijn Huisspitsmuis Konijn Molmuis Ondergrondse woelmuis Ree Rosse woelmuis Steenmarter Tweekleurige bosspitsmuis Veldmuis Veldspitsmuis Vos Waterspitsmuis Wezel Wild zwijn Woelrat Amfibieën Alpenwatersalamander Bruine kikker Gewone pad Kleine watersalamander Meerkikker Middelste groene kikker Vinpootsalamander Vuursalamander Reptielen Adder Hazelworm Levendbarende hagedis Ringslang

22

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Vissen Beekdonderpad Beekprik Elrits Europese rivierkreeft Gestippelde alver Grote modderkruiper Kwabaal Dagvlinders Aardbeivlinder Bosparelmoervlinder Bruin dikkopje Bruine eikenpage Donker pimpernelblauwtje Duinparelmoervlinder Gentiaanblauwtje Grote parelmoervlinder Grote vos Grote vuurvlinder Grote weerschijnvlinder Iepenpage Kleine heivlinder Kleine ijsvogelvlinder Kommavlinder Pimpernelblauwtje Sleedoornpage Spiegeldikkopje Veenbesblauwtje Veenbesparelmoervlinder Veenhooibeestje Veldparelmoervlinder Zilveren maan Libellen Beekkrombout Bosbeekjuffer Donkere waterjuffer Gevlekte glanslibel Gewone bronlibel Hoogveenglanslibel Kempense heidelibel Speerwaterjuffer Kevers Vliegend hert

23

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Onderdeel B (behorende bij artikel 3.10, eerste lid, onderdeel c) Vaatplanten Akkerboterbloem Akkerdoornzaad Akkerogentroost Beklierde ogentroost Berggamander Bergnachtorchis Blaasvaren Blauw guichelheil Bokkenorchis Bosboterbloem Bosdravik Brave hendrik Brede wolfsmelk Breed wollegras Bruinrode wespenorchis Dennenorchis Dreps Echte gamander Franjegentiaan Geelgroene wespenorchis Geplooide vrouwenmantel Getande veldsla Gevlekt zonneroosje Glad biggenkruid Gladde zegge Groene nachtorchis Groensteel Groot spiegelklokje Grote bosaardbei Grote leeuwenklauw Honingorchis Kalkboterbloem Kalketrip Karthuizeranjer Karwijselie Kleine ereprijs Kleine Schorseneer Kleine wolfsmelk Kluwenklokje Knollathyrus Knolspirea Korensla Kranskarwij Kruiptijm Lange zonnedauw 24

Flor y Fauna Consult Ecologisch adviesbureau

Liggende ereprijs Moerasgamander Muurbloem Naakte lathyrus Naaldenkervel Pijlscheefkalk Roggelelie Rood peperboompje Rozenkransje Ruw parelzaad Scherpkruid Schubvaren Schubzegge Smalle raai Spits havikskruid Steenbraam Stijve wolfsmelk Stofzaad Tengere distel Tengere veldmuur Trosgamander Veenbloembies Vliegenorchis Vroege ereprijs Wilde averuit Wilde ridderspoor Wilde weit Wolfskers Zandwolfsmelk Zinkviooltje Zweedse kornoelje .

25

Bijlage 3 Historisch vooronderzoek CE-Bodembelastingkaart

Juust

87

Snelfietsroute Bergen op Zoom-Roosendaal

Rapportage =s Historisch Vooronderzoek CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom

Datum: 8 mei 2020 Kenmerk: 19P001 definitief rapport versie 1.0

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

1

Inhoudsopgave 1

Inleiding ....................................................................................................................... 6 1.1 Aanleiding .......................................................................................................... 6 1.2 Doel vooronderzoek........................................................................................... 6 1.2.1 WSCS-OCE ......................................................................................................... 7 1.2.2 Werkwijze vooronderzoek ................................................................................. 7 1.3 Onderzoeksgebied ............................................................................................. 8 1.4 Projectteam ........................................................................................................ 8 1.5 Leeswijzer........................................................................................................... 9

2

Geraadpleegde bronnen ........................................................................................... 10 2.1 Verantwoording bronnenmateriaal ................................................................. 10 2.2 Reeds uitgevoerde onderzoeken .................................................................... 10 2.3 Literatuur .......................................................................................................... 10 2.4 Archiefonderzoek in Nederland ...................................................................... 10 2.4.1 Gemeentearchief .............................................................................................. 10 2.4.2 Provinciaal archief ........................................................................................... 11 2.4.3 Nationaal Archief (NA) Den Haag .................................................................... 11 2.4.4 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Amsterdam .......... 11 2.4.5 Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Den Haag ...................... 11 2.4.6 Defensie archieven .......................................................................................... 12 2.4.7 Websites ...........................................................................................................

12 2.4.8 Lokale deskundigen......................................................................................... 12 2.4.9 Utrecht Archief (UA) Utrecht ........................................................................... 12 2.5 Archiefonderzoek in het buitenland ............................................................... 13 2.5.1 The National Archives UK (TNA UK) Londen ................................................. 13 2.5.2 National Archives and Records Administration (NARA) Washington .......... 13 2.5.3 Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) Freiburg ................................................. 13 2.5.4 Air Historical Branche (AHB) Northolt ............................................................ 13 2.5.5 Library and Archives Canada (LAC) Ottawa .................................................. 13 2.5.6 Service Historique de la Défense (SHD) Vincennes ...................................... 13 2.5.7 Maxwell Air Force Base (MAFB) Montgomery, Alabama ............................... 13 2.6 Luchtfoto-onderzoek ....................................................................................... 13

3

Resultaten inventarisatie .......................................................................................... 15 3.1 Inleiding ............................................................................................................ 15 3.2 Vooroorlogse situatie onderzoeksgebied ...................................................... 15 3.3 Mobilisatieperiode ........................................................................................... 15 3.4 Meidagen 1940 ................................................................................................. 15 3.5 Duitse bezettingsjaren ..................................................................................... 16 3.6 Bevrijdingsjaar 1944-1945 ............................................................................... 17 3.7 Naoorlogse periode ......................................................................................... 18 3.8 Inventarisatiekaarten gebeurtenissen ............................................................ 18 3.9 Luchtfoto-analyse met inventarisatiekaarten................................................. 19 3.10 Leemten in kennis bronnen en gebeurtenissen.......................................... 19

4

Analyse gegevens ..................................................................................................... 22 4.1 Inleiding analyse: verdacht of onverdacht gebied......................................... 22 4.2 Onverdachte gebieden (VGP_001) .................................................................. 22 4.2.1 Historische context .......................................................................................... 23 4.2.2 Buiten onderzoeksgebied................................................................................ 23 4.2.3 Locatie onbekend ............................................................................................ 23 4.2.4 Gecontroleerde explosie van vernielingslading ............................................ 23 4.2.5 Militaire werken ................................................................................................ 24 4.2.6 Mijnenvelden .................................................................................................... 24 4.2.7 Militaire terreinen ............................................................................................. 26

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

2

4.2.8 Grondgevechten .............................................................................................. 26 4.2.9 Bombardementen ............................................................................................ 27 4.2.10 Beschieting met boordwapens ....................................................................... 27 4.2.11 V-Wapens ......................................................................................................... 27 4.2.12 Contra-indicaties.............................................................................................. 27 4.3 Indicaties en verdachte gebieden ................................................................... 28 4.3.1 Hoofd- en subsoorten CE ................................................................................ 29 4.3.2 Kalibers CE....................................................................................................... 29 4.3.3 Hoeveelheden CE............................................................................................. 29 4.3.4 Verschijningsvorm CE ..................................................................................... 29 4.3.5 Horizontale afbakening....................................................................................

29 4.3.6 Verticale afbakening ........................................................................................ 30 4.4 Verdachte gebieden Bergen op Zoom ............................................................ 30 4.4.1 VGA_001 ........................................................................................................... 34 4.4.2 VGA_002 ........................................................................................................... 36 4.4.3 VGA_003 ........................................................................................................... 37 4.4.4 VGA_004 ........................................................................................................... 38 4.4.5 VGA_005 ........................................................................................................... 40 4.4.6 VGA_006 ........................................................................................................... 42 4.4.7 VGA_007 ........................................................................................................... 43 4.4.8 VGA_008 ........................................................................................................... 44 4.4.9 VGA_009 ...........................................................................................................

45 4.4.10 VGA_010 ........................................................................................................... 47 4.4.11 VGB_001 ........................................................................................................... 49 4.4.12 VGB_002 ........................................................................................................... 51 4.4.13 VGB_003 ........................................................................................................... 53 4.4.14 VGB_004 ........................................................................................................... 55 4.4.15 VGB_005 ........................................................................................................... 57 4.4.16 VGB_006 ........................................................................................................... 59 4.4.17 VGC_001 ........................................................................................................... 62 4.4.18 VGD_001 ........................................................................................................... 62 4.4.19 VGD_002 ........................................................................................................... 65 4.4.20 VGD_003 ...........................................................................................................

67 4.4.21 VGD_004 ........................................................................................................... 68 4.4.22 VGD_005 ........................................................................................................... 69 4.4.23 VGD_006 ........................................................................................................... 71 4.4.24 VGD_007 ........................................................................................................... 72 4.4.25 VGD_008 ........................................................................................................... 74 4.4.26 VGD_009 ........................................................................................................... 76 4.4.27 VGE_001 ........................................................................................................... 78 4.4.28 VGLA_001 ......................................................................................................... 80 4.4.29 VGLA_002 ......................................................................................................... 81 4.4.30 VGLM_001 ........................................................................................................ 82 4.4.31 VGLM_002 ........................................................................................................

83 4.4.32 VGLM_003 ........................................................................................................ 84 4.4.33 VGLM_004 ........................................................................................................ 85 4.4.34 VGLM_005 ........................................................................................................ 86 4.4.35 VGLM_006 ........................................................................................................ 87 4.4.36 VGLM_007 ........................................................................................................ 88 4.4.37 VGMT_001 ........................................................................................................ 89 4.4.38 VGO_001 ........................................................................................................... 90 4.5 Leemten in kennis analyse ........................................................................... 92 5

Naoorlogse ontwikkelingen ...................................................................................... 93 5.1 Naoorlogse ontwikkelingen............................................................................. 93

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

3

5.2 Naoorlogse bodemroerende werkzaamheden ............................................... 93 5.2.1 VGA_001 ........................................................................................................... 95 5.2.2 VGA_002 ........................................................................................................... 96 5.2.3 VGA_003 ........................................................................................................... 97 5.2.4 VGA_004 ........................................................................................................... 98 5.2.5 VGA_005 ........................................................................................................... 99 5.2.6 VGA_006 ......................................................................................................... 100 5.2.7 VGA_007 ......................................................................................................... 101 5.2.8 VGA_008, VGLM_005 en VGLM_006 ............................................................. 102 5.2.9 VGA_009 ......................................................................................................... 103 5.2.10 VGA_010 .........................................................................................................

104 5.2.11 VGB_001 ......................................................................................................... 105 5.2.12 VGB_002 ......................................................................................................... 106 5.2.13 VGB_003 ......................................................................................................... 107 5.2.14 VGB_004 ......................................................................................................... 108 5.2.15 VGB_005 ......................................................................................................... 109 5.2.16 VGB_006 ......................................................................................................... 110 5.2.17 VGC_001 ......................................................................................................... 112 5.2.18 VGD_001 ......................................................................................................... 113 5.2.19 VGD_002 ......................................................................................................... 114 5.2.20 VGD_003 ......................................................................................................... 115 5.2.21 VGD_004 .........................................................................................................

116 5.2.22 VGD_005 ......................................................................................................... 117 5.2.23 VGD_006 ......................................................................................................... 118 5.2.24 VGD_007 ......................................................................................................... 119 5.2.25 VGD_008 ......................................................................................................... 120 5.2.26 VGD_009 ......................................................................................................... 121 5.2.27 VGE_001 ......................................................................................................... 122 5.2.28 VGLA_001 ....................................................................................................... 123 5.2.29 VGLA_002 ....................................................................................................... 124 5.2.30 VGLM_001 ...................................................................................................... 125 5.2.31 VGLM_002 ...................................................................................................... 126 5.2.32 VGLM_003 ......................................................................................................

127 5.2.33 VGLM_004 ...................................................................................................... 128 5.2.34 VGLM_007 ...................................................................................................... 129 5.2.35 VGMT_001 ...................................................................................................... 130 5.2.36 VGO_001 ......................................................................................................... 131 5.2.37 Naoorlogs geroerde grond ............................................................................ 131 5.3 CE-opsporing ................................................................................................. 134 5.4 Leemten in kennis naoorlogse ontwikkelingen ........................................ 136 6

Conclusie en Advies ............................................................................................... 137 6.1 Conclusie........................................................................................................ 137 6.1.1 Aan te treffen hoofdsoorten CE .................................................................... 137 6.1.2 Aan te treffen sub-soorten CE ...................................................................... 138 6.1.3 Aan te treffen verschijningsvorm CE ........................................................... 138 6.1.4 Aan te treffen hoeveelheden CE ................................................................... 138 6.1.5 Horizontale afbakening.................................................................................. 138 6.1.6 Verticale afbakening ...................................................................................... 138 6.1.7 Naoorlogse ontwikkelingen........................................................................... 139 6.2 Onderzoeksbeperkingen en leemten in kennis............................................ 139 6.3 Advies ............................................................................................................. 139 6.3.1 Verdachte gebieden .......................................................................................

139 6.3.2 Onverdachte gebieden .................................................................................. 140

Bijlagen .......................................................................................................................... 142 19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

4

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 3a Bijlage 3b Bijlage 3c Bijlage 3c Bijlage 3d Bijlage 3e Bijlage 3f Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10

Overzicht beoordelen/evalueren inventarisatie (WSCS-OCE) ............. 143 Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek ........... 145 ...................................................... 147 ......................................... 147 ......................................... 147 ......................................... 147 ......................................... 147 ......................................... 147 ......................................... 147 Dekking ge ............................................. 147 Inventarisatiekaarten (losbladig) ........................................................... 148 CE-Bodembelastingkaarten (losbladig) ................................................ 149 bladig) ............................... 150 ........................................................ 151 GIS-bestanden (los bijgevoegd) ............................................................ 154 Mijnenvelden EODD ............................................................................... 155 Adviezen ............................................................................................. 156

Afbeelding voorblad: de stad Bergen op Zoom op 21 oktober 1944, een week voordat de gevechten in de stad zouden uitbreken. In het zuiden van de gemeente (niet op de luchtfoto zichtbaar) zijn op het moment van het nemen luchtfoto zware grondgevechten aan de gang. Bron: KAD, sortieref. 400-1344, fotonr. 4060.

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

5

4.4.8 VGA_008 Gebeurtenis Bij de begraafplaats tussen de Ruytershoveweg, Holleweg, Mastendreef en Gareelweg zijn door de EODD in het verleden veel geschutgranaten geruimd. Het is onbekend of hier een specifiek doelwit was. De begraafplaats is -inslagen waar ook geen doelwit bij bekend was. Hoofdsoort

Subsoort

Geschutmunitie

Brisant, Antitankbrisant, Rook, Springrook, Pantser, Brand

Kaliber (nationaliteit) Tot en met 10,5 cm (Duits)/tot en met 155 mm (geallieerd)

Ontstekingsinrichtingen

Hoeveelheid

Onbekend (Duits)/onder andere schokbuis 117 en 119 en tijdbuis M84 (geallieerd)

Tientallen

Verschijningsvorm Verschoten

Horizontale afbakening De contouren van de begraafplaats, op basis van de wegen rondom de begraafplaats, zijn gebufferd met 25 meter. Daaraan is 5 meter georeferentie-afwijking toegevoegd s en topotijdreis.nl. Op onderstaande afbeelding is VGA_008 geel; VGA_008 ligt deels onder VGLM_006.

Afbeelding 15: CE-Bodembelastingkaart VGA_008 (gele trapezium) Verticale afbakening De minimale diepte is net onder het maaiveld Tweede Wereldoorlog. De maximale diepte is op basis van ervaringen vastgesteld op 2,5 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog.

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

44

4.4.34 VGLM_005 Gebeurtenis Op de kaart uit de beeldbank van het West-Brabants Archief uit 1939 zijn mijnenvelden ingetekend (zie hoofdstuk 3). Tussen het spoor Bergen op Zoom ingetekend. Uit de geraadpleegde bronnen bleek dat op sommige percelen binnen dit veld munitieruimingen zijn uitgevoerd.10 Ook heeft landmijnen Het is niet bekend hoeveel en hoe er in het verleden geruimd is. sen is vastgesteld dat op de locatie van het mijnenveld op de kaart uit 1939 daadwerkelijk mijnen hebben gelegen (en mogelijk nog liggen). Het mijnenveld is verdacht op achtergebleven, gelegde CE. De aan te treffen CE in de volgende tabel zijn vastgesteld op basis van mijnenveld met rood ingekleurd op een kaart uit 1939. Mijnenvelden werden tijdens de Tweede Wereldoorlog gelegd op maximaal een halve meter onder het maaiveld. Hoofdsoort

Subsoort

Landmijnen

Antitank

Kaliber (nationaliteit) Riegelminen 43

Ontstekingsinrichtingen

Hoeveelheid

Drukontsteker

Onbekend

Verschijningsvorm Gelegd

Horizontale afbakening Het op de kaart uit 1939 aangegeven mijnenveld komt nagenoeg overeen met de percelen waarop munitieruimingen zijn ingetekend op de inventarisatiekaart. Aan de hand van horizontaal afgebakend als verdacht gebied. In verband met de georeferentieen topotijdreis.nl zijn de percelen met 5 meter gebufferd. VGLM_005 is op onderstaande afbeelding bruin (Landmijnen).

Afbeelding 43: CE-Bodembelastingkaart VGLM_005 (bovenin). Verticale afbakening De minimale diepte is net onder het maaiveld Tweede Wereldoorlog. De maximale diepte is op basis van ervaringen vastgesteld op 0,5 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog.

10

Niet alle ruimingen zijn ingetekend op de inventarisatiekaart, omdat niet van alle percelen de locatie bekend was.

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

86

4.4.35 VGLM_006 Gebeurtenis Op en om de begraafplaats heeft de EODD in het verleden meerdere stukken geschutmunitie en landmijnen geruimd (MORA ). . Sinds de Tweede Wereldoorlog is de begraafplaats in oppervlakte gegroeid; de EODD heeft in die tijd telkens weer CE geruimd. Op de begraafplaats lag het mijnenveld, zoals ontvangen van de EODD, 15SE/71G. Daar is op 6 maart 1945 één Tellermine 35 met bovenop gebonden een Duitse den. Dit was zeer waarschijnlijk een valstrik. Het terrein is sindsdien niet weer afgezocht volgens het rapport bij 15SE/71G. De begraafplaats is verdacht Hoofdsoort

Subsoort

Valstrik

Onbekend

Kaliber (nationaliteit) n.v.t. (Duits)

Ontstekingsinrichtingen

Hoeveelheid

Onbekend

Onbekend

Verschijningsvorm Gelegd

Horizontale afbakening De begraafplaats is verdacht. De wegen rondom de begraafplaats zijn aangehouden als de contouren van de begraafplaats. Daaraan is 5 meter georeferentie-afwijking toegevoegd in verband met het gebruik van luchtfoto s en topotijdreis.nl. Op onderstaande afbeelding is VGLM_006 bruin gearceerd (valstrikken).

Afbeelding 44: CE-Bodembelastingkaart VGLM_006 (gestreepte vlak - onderin) Verticale afbakening De minimale diepte is net onder het maaiveld Tweede Wereldoorlog. De maximale diepte is op basis van ervaringen vastgesteld op 0,5 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog.

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

87

5 5.1

Naoorlogse ontwikkelingen Naoorlogse ontwikkelingen in een gebied kunnen van invloed zijn op de aanwezigheid van CE in/op de (water)bodem van een verdacht gebied. Naoorlogse ontwikkelingen met betrekking tot de CE-opsporing zijn in dit hoofdstuk onderverdeeld in twee soorten ontwikkelen: Bodemroering. Indien de bodem van een verdacht gebied naoorlogs geroerd is, kan ervanuit gegaan worden dat het gebied niet meer verdacht is. In een onverdacht gebied geldt het protocol spontaan aantreffen CE. In paragraaf 5.2 wordt ingegaan op de naoorlogse bodemroerende werkzaamheden. Proces verbaal van oplevering (PvO). Het proces-verbaal kan gezien worden als bewijs dat het gebied vrij is van CE tot de vrijgegeven diepte. In paragraaf 5.3 wordt ingegaan op reeds genomen vervolgstappen in de CE-opsporing.

5.2

Naoorlogse bodemroerende werkzaamheden De naoorlogse ontwikkelingen waarbij bodemroering heeft plaatsgevonden kunnen van invloed zijn op de aanwezigheid van CE in/op de (water)bodem van een verdacht gebied. Eén van de mogelijke vervolgstappen in de CE-opsporing (zie paragraaf 6.3) is het laten uitvoeren van een Projectgebonden Risicoanalyse (PRA), waarbij dit vooronderzoek als basis dient. In de PRA zal worden vastgesteld waar en welke (grond)werkzaamheden hebben plaatsgevonden binnen de grenzen van het verdachte gebied alsmede tot welke diepte de (water)bodem geroerd is geweest. Het uiteindelijke doel van de PRA is om te bepalen of het verdacht gebied door naoorlogse werkzaamheden of voor de uitvoer van de geplande werkzaamheden (nog) verdacht is. In een gebied waar naoorlogs nauwelijks ontwikkelingen hebben plaatsgevonden, is de kans klein dat middels een PRA verdachte gebieden alsnog onverdacht verklaard kunnen worden. Om in te kunnen schatten of een PRA van toegevoegde waarde zal zijn, dienen de naoorlogse ontwikkelingen in overweging te worden genomen. Ter plaatse van naoorlogs aangelegde riolen, kabels en leidingen kan verticaal tot de onderzijde van de leidingen gegraven worden binnen de bestaande leidingsleuf.

Voor het aanleggen van kabel-, leiding- en rioolsleuven geldt het volgende: Als de grondwerkzaamheden binnen het profiel van bestaande, naoorlogse sleuven worden uitgevoerd dan kunnen deze voorgenomen grondwerkzaamheden uitgevoerd worden zonder opsporingswerkzaamheden te laten uitvoeren. Het profiel van de oude kabels- en leidingensleuven kan worden vastgesteld door middel van proefsleuven. Het is ook belangrijk om vast te stellen of de oude sleuven met of zonder talud zijn gegraven. Indien men dieper en/of breder gaat dan de oude legger van het profiel van de bestaande sleuven, dan dient er een PRA of opsporing plaats te vinden. Indien er kabels- en leidingen worden aangelegd in verdacht gebied buiten de profielen van bestaande sleuven dienen er ten alle tijden vervolgstappen in de CE-opsporing te worden genomen. Voor werkzaamheden in de waterbodem binnen het onderzoeksgebied geldt het volgende. Voor (de delen van) watergangen welke naoorlogs zijn gegraven geldt dat deze geroerd zijn tot de vaste bodem van de reeds bestaande watergang. Werkzaamheden waarbij de vaste bodem niet wordt geroerd, zoals bijvoorbeeld het verwijderen van slib op de vaste waterbodem, zijn niet van invloed op mogelijk aanwezig CE. Dit geldt ook voor (delen van) watergangen die tijdens de Tweede Wereldoorlog reeds als water aanwezig waren en tevens verdacht.

Bepaalde CE dringen in de harde laag van de vaste waterbodem, dus werkzaamheden waarbij de vaste bodem niet wordt geroerd, zijn niet van invloed op mogelijk aanwezig munitie. Voor de gebieden die verdacht zijn op gedumpte munitie geldt dat gedumpte munitie vanaf de kant in het (in de oorlog reeds aanwezige) water wordt geworpen en terecht komt in het slib. In het kader van onderhoud van watergangen vinden echter regelmatig onderhoudsbaggerwerkzaamheden plaats. Hierbij wordt een laag bagger, bestaand uit een mengeling van plantenresten en bezonken slib, verwijderd. Gemiddeld groeit bagger met ongeveer een centimeter per jaar. Om te voorkomen dat de watergangen steeds minder diep worden, wordt de bagger eens in de zoveel tijd verwijderd.

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

93

Vanwege deze naoorlogse onderhoudsbaggerwerkzaamheden geldt dat de watergang vanaf de vaste waterbodem verdacht is. Voor deze watergangen geldt wel dat hierbij het uitgangspunt is dat eventueel achtergebleven CE bij eerdere baggerwerkzaamheden zijn waargenomen en vervolgens verwijderd. In onderstaande paragrafen is door middel van een luchtfoto uit 1940-1945 en één uit 2018 (satellietbeeld) geanalyseerd of er naoorlogs zichtbare ontwikkelingen hebben plaatsgevonden waarbij de bodem mogelijk geroerd is. Niet alle naoorlogse ontwikkelingen zullen zichtbaar zijn in deze vergelijking, omdat niet alle werkzaamheden die in de bodem hebben plaatsgevonden op een luchtfoto zichtbaar zijn of omdat de naoorlogse werken in de tussentijd ook weer verdwenen zijn. Bijvoorbeeld: de aanleg van een leiding onder weiland door is niet meer zichtbaar op een luchtfoto zodra het gras weer aangegroeid is. Bijvoorbeeld: een naoorlogs gebouwde schuur die inmiddels weer verdwenen is, is niet zichtbaar op de geanalyseerde De vergelijking is alleen gemaakt voor de gebieden waarvan in hoofdstuk 4 ook een CEBodembelastingkaart is opgemaakt. Zo is bijvoorbeeld niet voor elk mangat een vergelijking gemaakt voor de naoorlogse ontwikkelingen; alleen de naoorlogse ontwikkelingen in en bij het mangat dat als voorbeeld is genomen in hoofdstuk 4 zijn in dit hoofdstuk opgenomen.

Nagenoeg dezelfde volgorde als in hoofdstuk 4 is aangehouden. De naoorlogse ontwikkelingen ter plaatse van VGA_008, VGLM_005 en VGLM_006 zijn in één paragraaf besproken. Paragraaf 5.2.37 bevat gegevens omtrent de naoorlogs geroerde grond zoals ontvangen van de gemeente Bergen op Zoom.

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

94

5.2.8 VGA_008, VGLM_005 en VGLM_006 Naoorlogse ontwikkelingen Ter plaatse van de begraafplaats, welke in de loop der jaren regelmatig uitgebreid is, zou een PRA van toegevoegde waarde kunnen zijn. Daar waar een graf gegraven is, is de bodem geroerd. Direct naast de ontgravingscontouren van een graf (zowel in horizontale als in verticale zin) is de bodem, voor zover bekend, niet geroerd en blijft de bodem verdacht op achtergebleven CE. In het gebied dat alleen op landmijnen verdacht is (noordelijke vlak) ligt een deel van de afrit van de snelweg. In de rest van het noordelijke op landmijnen verdachte gebied lijkt, op basis van onderstaande vergelijking, de bodem nauwelijks geroerd te zijn. Mogelijk is de bodem naoorlogs nog voor landbouwdoeleinden bewerkt. Voor de naoorlogse aanleg van de gebouwen en geasfalteerde wegen is de bodem waarschijnlijk tot 0,5 meter diepte of dieper geroerd; indien de bodem ter plaatse van VGLM_005 en VGLM_006 tot 0,5 m of dieper geroerd is (voor bijvoorbeeld de snelweg, bebouwing of graven), dan is er sprake van een contraindicatie en is het gebied niet meer verdacht op landmijnen en valstrikken ter plaatse van de naoorlogse bodemroering. VGA_008 is in verticale zin verdacht tot 2,5 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog.

De bodem dieper dan de naoorlogs geroerde grond tot 2,5 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog blijft verdacht op verschoten geschutmunitie.

Afbeelding 55: Naoorlogse ontwikkelingen ter plaatse van VGA_008 (gelige vlak 944 (links) en een luchtfoto uit 2018.

onderin). Vergelijking tussen de

19P001 definitief rapport VO CE-Bodembelastingkaart Gemeente Bergen op Zoom d.d. 8 mei 2020

102

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=64ee1aee-f5f1-4dc1-b3ef-bad77da1437d