Bijlage 1. Omgevingsvisie Bergen op Zoom.
Tekst van het document
Omgevingsvisie. Houvast voor de verdere ontwikkeling van Bergen op Zoom.
Inhoud Inleiding .............................................................................................. 4 Aanleiding.......................................................................................................................... 4 Doel.......................................................................................................................................5 Relatie Omgevingsvisie en structuurvisie 2030...................................................5 Leeswijzer............................................................................................................................6
Samenvatting .................................................................................... 7 Drie vormen van houvast................................................................. 11 Strategische ligging...................................................................................................... 13 Rijk verenigingsleven ................................................................................................... 13
Het canvas Betekenisvolle Plek......................................................15 Gebiedsprofielen...............................................................................19 Stedelijk Leven...............................................................................................................20 Waterrijk Leven............................................................................................................... 21 Landelijk Leven ............................................................................................................. 22 Natuurlijk Beleven......................................................................................................... 22
Sleutelgebieden............................................................................... 25 Sleutelgebied Waterfront.......................................................................................... 27 Sleutelgebied Bergse Entree ................................................................................... 32 Sleutelgebied Bos in Beweging............................................................................... 36
Dít is anders: de Bergse aanpak.....................................................41 Totstandkoming Omgevingsvisie............................................................................ 42 Co-creatie en gedeeld eigenaarschap................................................................ 42 Dit document is ontwikkeld om zo gebruiksvriendelijk mogelijk te zijn voor verschillende doelgroepen. Daarom is gekozen voor een online versie en een gedrukt document. Het papieren exemplaar is in beperkte oplage beschikbaar, gedrukt op ecologisch papier bij een drukkerij met FSC® keurmerk. Het FSC-keurmerk geeft de zekerheid dat de grondstof voor dit papier afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen wereldwijd.
De praktijk ........................................................................................ 43
Hoe gebruik je het online document?
Woord van dank............................................................................... 47
Dit document bevat een aantal interactieve functies, namelijk: · Met de pijltjes onderaan de pagina blader je door het document. · Wil je de betekenis van een onderstreept woord weten? Klik het aan en lees de betekenis in de woordenlijst. · Wil je gelijk naar een bepaald hoofdstuk? Klik dan in de inhoudsopgave op de titel van het hoofdstuk.
Bijlagen..............................................................................................48
Juridisch kader.............................................................................................................. 44 Werken in de geest van..............................................................................................45 Vervolg..............................................................................................................................46
Verklarende woordenlijst...........................................................................................48 Structuurvisie Bergen op Zoom 2030...................................................................50 Factscheets sleutelgebieden................................................................................... 52
2
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
3
Inleiding Welkom, beste lezer! Voor je ligt de Omgevingsvisie: een nieuwe, algehele visie van de gemeenschap. Bij het opstellen van deze visie is ook gekeken naar de ambities in zowel de Toekomstvisie als het Bestuursakkoord. In de Omgevingsvisie legt Bergen op Zoom sámen met de gemeenschap haar ambities voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. Dit betekent dat we blijven investeren in een schone en veilige leefomgeving, beschikbaarheid van voldoende goede woningen en werkgelegenheid. De Omgevingsvisie biedt houvast. Het is een kader en kompas voor Bergen op Zoom als betekenisvolle plek.
Aanleiding Maar waarom is dat nodig, vraag je je misschien af? De ontwikkelingen vanuit de maatschappij vragen om een nieuwe manier van omgaan met onze fysieke leefomgeving. We willen bijvoorbeeld fijn wonen en tegelijkertijd een goede balans vinden in het beschermen en benutten van onze leefomgeving. Hoe ziet dat er in de toekomst uit? In 2024 komt er ook een nieuwe wet: de Omgevingswet. Deze nieuwe wet gaat over alles wat te maken heeft met de fysieke leefomgeving. Zoals het zorgen voor een veilige en gezonde leefomgeving. We willen sámen met inwoners en lokale organisaties beslissen hoe de omgeving eruit gaat zien.
“Je bent thuis, daar waar je woont in een fijne buurt en duurzame omgeving. De Omgevingsvisie helpt ons bij het waarmaken van onze ambitie samen met onze bondgenoten; om krachtige wijken te realiseren waarin iedereen meedoet en meetelt. Wijken waarin de fysieke omgeving klaar is voor een duurzame toekomst; CO2-neutraal en klimaat adaptief.”
4
OMGEVINGSVISIE
We willen dat Bergen op Zoom een aantrekkelijke en betekenisvolle plaats is en nodigen daarom inwoners, belanghebbenden en betrokkenen uit om het Bergen op Zoom van de toekomst mede vorm te geven. Wat voor plek willen en kunnen we zijn? Welke keuzes maken we? Welke waarden zijn daarin leidend? Op welke ontwikkelingen zetten we in? En wat betekent dit voor de leefomgeving? Wat als we de energie, de aantrekkingskracht en betekenis van Bergen op Zoom voor haar inwoners, ondernemers en gasten kunnen versterken? Het is van groot belang om deze visie mét elkaar te maken. Door onze ‘collectieve intelligentie’ in te zetten, creëren we samen een visie en gedeeld eigenaarschap om de uitvoering op te pakken. Alleen dan kunnen we echt succesvol zijn. Als je nu een idee hebt voor de fysieke leefomgeving, bijvoorbeeld voor je straat of pleintje, bekijkt de gemeente vooral of dit plan past binnen wetten en de eigen regels die zijn afgesproken. De snelheid van ontwikkelingen, complexiteit van opgaven en de veranderende samenleving vragen echter om een eigentijdse rol van de overheid.
Er is een nieuwe manier van denken én werken nodig: van een toetsende overheid naar een uitnodigende overheid die echt bereid is tot co-creatie. Ook voor de gemeente Bergen op Zoom is het noodzaak zich anders op te stellen om zo in de toekomst van betekenis te zijn. Het DNA van Bergen op Zoom biedt vol doende voedingsbodem voor een andere benadering. Met deze nieuwe Omgevingsvisie hebben we nieuwe houvast gevonden voor de verdere ontwikkeling van Bergen op Zoom. Aangezien niets voor altijd is willen we deze Omgevingsvisie periodiek evalueren en, zo nodig, actualiseren. Op dit moment wordt door de gemeente onderzoek gedaan naar nieuwe woon- en werklocaties. Het realiseren van 7.000 nieuwgebouwde woningen in 2040 is namelijk een belangrijke ambitie. Als uit die onderzoeken blijkt dat de inhoud van deze Omgevingsvisie niet langer aansluit op het toekomstbeeld en de ambities of te kort schiet omdat bijvoorbeeld nog meer sleutelgebieden benoemd moeten worden, dan zal de Omgevingsvisie hierop aangepast worden. Deze visie is immers als dynamisch instrument bedoeld en geeft richting, maar is geen keurslijf.
Doel De Omgevingsvisie is geen standaard beleidsdocument waaraan initiatieven en ideeën worden getoetst en die verder worden uitgewerkt in diverse plannen. De Omgevingsvisie is meer een uitnodiging aan jou als betrokkene van de Bergse gemeenschap om Bergen op Zoom mee te helpen ontwikkelen. Het is een nieuw algeheel perspectief op de gemeente door de ogen van de gemeenschap. Én tot stand gekomen met deelnemers uit de gemeenschap, de zogenaamde Mogelijkmakers en het Design Team van de gemeenteraad. De Omgevingsvisie is een visie die ruimte biedt voor initiatieven en kwaliteit waarborgt. Een visie die gericht is op positieve energie in de gemeenschap door inspiratie te bieden en te verbinden. Maar wat levert de Omgevingsvisie precies op? Het prikkelt en nodigt initiatiefnemers uit om de stad, kernen en buitengebied mee te ontwikkelen. Het zorgt voor een meer evenwichtige rolverdeling tussen overheid, inwoners en andere belanghebbenden. Het biedt ontwikkelrichtlijnen voor de omgeving. De omgevingsdialoog komt op gang.
Relatie Omgevingsvisie en structuurvisie 2030 Met het vaststellen van de Omgevingsvisie wordt het beleid uit de structuurvisie 2030 vervangen. De grote projecten uit de structuurvisie op het gebied van wonen zoals Markiezaten, Scheldevesting en de herstructureringen Gageldonk West en Fort Zeekant naderen hun voltooiing. In Halsteren zijn De Schans 5e fase en de herstructurering Vogelenzang praktisch afgerond. In Lepelstraat is het project Bloemendaal voltooid. Voor het vervolg wordt een plan van aanpak opgesteld over hoe nu verder met de woningbouwopgave. Besluitvorming hierover volgt na vaststelling Omgevingsvisie.
Op het gebied van bedrijfsontwikkeling worden De Schans 6e fase en Ster van Lepelstraat verder ontwikkeld. Dit is echter wel afhankelijk van overeenstemming met de grondeigenaren. Hoe de Gemeente Bergen op Zoom verder gaat met grootschalige bedrijfsontwikkeling zal nader worden u itgewerkt in de Pijlervisie Economie. Tot en met vaststelling van de Pijlervisie Economie wijzigt het gemeentelijk beleid ten aanzien van ontwikkelingen van bedrijventerreinen niet. De zoekgebieden uit de structuurvisie blijven dan ook onverkort van toepassing in de omgevingsvisie.
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
5
Het zorgt voor inspirerende toekomst bestendige randvoorwaarden die initiatieven een positief vooruitzicht bieden. Het zorgt voor een sterker netwerk.
Leeswijzer Deze Omgevingsvisie bestaat uit verschillende delen. Op pagina 7, 8 en 9 wordt een samenvatting van het hele document gegeven. In hoofdstuk 1 lichten we de aanpak van de Omgevingsvisie toe. Dit doen we aan de hand van drie vormen van houvast om te komen tot een betekenisvolle plek. Dit vormt de kern van de Omgevingsvisie. We starten met de gebruikte methodiek, namelijk het canvas. Dit is te zien als een soort visiedoek. Het canvas beschrijft de plek die we willen zijn en geeft de waarden weer die we op een betekenisvolle plek graag terugzien in Bergen op Zoom. Het is het fundament van de strategische ontwikkelrichting. Hierna maken we een vertaling naar de uitwerking van het canvas voor de leefomgeving. We beschrijven hiervoor vier gebiedsprofielen. Dit zijn gebieden met elk eigen karakteris tieken en kwaliteiten, namelijk: stedelijk leven, waterrijk leven, landelijk leven, en natuurlijk beleven. We beschrijven het karakter van de verschillende deelgebieden. Per deelgebied geven we vervolgens een visie op hoofdlijnen op de toekomst: hoe willen we de bestaande kwaliteiten behouden en versterken en welke typen ontwikkelingen kunnen daaraan bijdragen? Dit doen we door de bril van het canvas en op basis van het karakter van het gebied. Aan het eind van hoofdstuk 1 zoomen we in op de sleutelgebieden.
Dit zijn de gebieden waar volgens de Mogelijkmakers goede ontwikkelkansen liggen om van Bergen op Zoom een betekenisvolle plek te maken. Dat zijn de sleutelgebieden Waterfront, Bergse Entree en Bos in Beweging. Uiteraard ontwikkelt Bergen op Zoom zich als geheel. Ook buiten de sleutelgebieden gebeurt er van alles en vinden ontwikkelingen plaats, maar door focus aan te brengen en positieve energie binnen de sleutelgebieden te bundelen, bereiken we uiteindelijk samen meer.
6
OMGEVINGSVISIE
In hoofdstuk 2 staan we stil bij wat ánders is, namelijk het ontwikkelen in co-creatie en het gedeeld eigenaarschap. Dit noemen we de Bergse Aanpak. We leggen uit hoe deze Omgevingsvisie tot stand is gekomen, welke stappen daaraan vooraf zijn gegaan en met welke deelnemers. Ook gaan we in op welke ontwikkelingen we in de maatschappij zien en daarmee ook in onze gemeenschap. In hoofdstuk 3 leggen we de relatie met de praktijk en het gemeentelijk beleid van Bergen op Zoom. Vervolgens beschrijven we hoe we van visie tot uitvoer komen. Je bent van harte welkom om mee te ontwikkelen aan een toekomstbestendig en betekenisvol Bergen op Zoom! Alleen zo kunnen we een mooie plek creëren waar we fijn kunnen leven, wonen en werken. Samen bepalen we wat bij Bergen op Zoom past en geven we richting aan de toekomst. In het document lees je precies wat onze gezamenlijke aanpak tot nu toe heeft opgeleverd. Ook kunnen we dit document als leidraad gebruiken binnen organisaties, zodat iedereen dezelfde beelden voor zich ziet. Dit geldt intern binnen de gemeente, maar ook voor de samenwerkingspartners. Het is onze bedoeling om het document zo helder, toegankelijk en leesbaar mogelijk te houden. Er valt veel te vertellen over Bergen op Zoom. Het is een bijzondere plek, met een lange geschiedenis, waar hard wordt gewerkt.
Het is een plek omringd door mooie natuur en met een rijke cultuur, organisatiekracht en verenigingsleven. Alle informatie daarover is te veel om in dit document op te nemen. Dat geldt ook voor de Omgevingswet en Omgevings wetinstrumenten. Wil je daar meer over weten, bekijk dan de bijlagen en de website Bergen op Zoom ontwikkelt.
Samenvatting Bergen op Zoom is een mooie plaats om te wonen. Een plek met een rijke historie en cultuur, goede infrastructuur, omringd door natuur, het spoor en het water, aan de Zeeuwse Delta op de grens van klei en zand en in de luwte van de steden Antwerpen en Rotterdam. Dit zijn de belangrijkste kenmerken van Bergen Op Zoom. Maar de samenleving verandert.
Er zijn demografische, technologische en ecologische ontwikkelingen. De veranderingen gaan snel en de maatschappelijke uitdagingen zijn ingewikkelder en groter dan ooit. Deze ontwikkelingen zijn onvoorspelbaar en niet met één maatregel of een procedure op te lossen. Ook lopen we snel tegen de grenzen aan van beschikbare ruimte en moeten we voorkomen dat belangen elkaar tegenwerken.
Al vanaf 2018 is Gemeente Bergen op Zoom bezig met de samenwerking rondom de Omgevingsvisie. Dit document legt vast waaraan gewerkt is. Verder zorgt het document voor een eenduidige taal, zodat we elkaar beter verstaan en vergelijkbare beelden voor ons zien. Dit geldt intern binnen de gemeente, maar vooral voor onze samenwerkingspartners en de omgeving.
De noodzaak is dus groot om in deze roerige tijd in samenwerking met de gemeenschap tot een visie voor de toekomstige leef omgeving te komen: De Omgevingsvisie.
We zoeken graag samen met anderen naar wat Bergen op Zoom toekomstbestendig en succesvol maakt. Op basis van gedeelde waarden maken we keuzes en geven we richting aan de toekomst. Bergen op Zoom Ontwikkelt. Ontwikkel jij mee?
Op de volgende pagina hebben we dit samengevat in de infographic. We verwijzen hierbij naar de begrippenlijst in de bijlage.
Wanneer in de Omgevingsvisie ‘Bergen op Zoom’ wordt vermeld, wordt hiermee de gehele gemeente Bergen op Zoom bedoeld inclusief alle dorpen, kernen en gehuchten. Als het om de stad gaat, dan wordt dat expliciet zo aangegeven.
“Samen vormen we een toekomstbestendig Bergen op Zoom!”
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
7
Omgevingsvisie. Houvast voor de verdere ontwikkeling van Bergen op Zoom.
UNIEKE AANPAK - Drie vormen van houvast om te komen tot een betekenisvolle plek.
Canvas Betekenisvolle Plek
Gebiedsprofielen
Sleutelgebieden
Het canvas beschrijft de plek die we willen zijn en geeft de waarden/doelen weer die we op een betekenisvolle plek terug zien in Bergen op Zoom.
We onderscheiden vier gebieden met elk eigen karakteristieken en kwaliteiten:
We richten de energie op gebieden met de meeste potentie; de drie sleutelgebieden: Bergse Entree, Waterfront en Bos in Beweging. Uiteraard ontwikkelt Bergen op Zoom zich als geheel. Ook buiten de sleutelgebieden gebeurt er van alles!
LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM
HEELHEID VAN DE PLEK
VEERKRACHT
Inspirerende toekomstbestendige randvoorwaarden binnen de Omgevingswet.
SAMEN
Een versterkt netwerk.
NIETS IS VOOR ALTIJD
Ontwikkeling in co-creatie. De Omgevingsvisie wordt in co-creatie gemaakt door een groep deelnemers uit de Bergse samenleving. Een groep die bestaat uit beslissers van zorg-, welzijns-, natuur-, onderwijsinstanties en het bedrijfsleven leidt deze beweging.
2019
2020
INSPIRATIESESSIES EN DEEP DIVE
8
OMGEVINGSVISIE
DNA & BELEVING; SENSE THE CITY 13-1-2021
LEEFOMGEVING 17-11-2020
LEVEN 4-11-2020
Hoe zijn we gekomen tot de Omgevingsvisie?
Dít is anders. We bouwen aan een hechter netwerk en het versterken van de onderlinge connecties. Dat stelt ons in staat om op een andere/nieuwe manier nog beter samen te werken.
SAMENLEVEN 13-10-2020
Tijdlijn
Waterrijk leven
2021
ONTWERPATELIERS: DE ANIMO WAS GROOT
2022
EIND 2022: OMGEVINGSVISIE WORDT AANGEBODEN AAN DE RAAD VOOR VASTSTELLING
Ontwikkelrichtlijnen voor de omgeving. De omgevingsdialoog komt op gang.
ANDERS NAAR SUCCES KIJKEN
Natuurlijk beleven
30 MEI VRAGEN: RAAD, WAT HEEFT U NODIG IN PROCES EN VERANTWOORDELIJKHEID OM VERDER TE KUNNEN?
Een nieuwe rolverdeling tussen overheid, inwoners en andere belanghebbenden.
Stedelijk leven
BRUISEN VAN GEZONDHEID
SLEUTELGEBIED BOS IN BEWEGING 30-11-2021
NATURE CALLS
Het prikkelt en nodigt initiatiefnemers uit om mee te ontwikkelen.
LEERKLIMAAT EN ONTMOETINGEN
SLEUTELGEBIED BERGSE ENTREE 16-11-2021
Wat levert de Omgevingsvisie op?
Landelijk leven
SLEUTELGEBIED WATERFRONT 20-7-2021
De Omgevingsvisie is een nieuwe, algehele visie op de stad. Hierin legt de gemeenschap haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. De Omgevingsvisie biedt houvast. Het is een kader en kompas voor het Bergen op Zoom als betekenisvolle plek.
2023
VISIEMAKERSBIJEENKOMSTEN
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
9
1 Drie vormen van houvast 10
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
11
Canvas Betekenisvolle Plek Canvas Betekenisvolle Plek
Drie vormen van houvast NATURE CALLS NATURE CALLS
BRUISEN VAN BRUISEN GEZONDVAN HEID GEZONDHEID
VEERLOKAAL We maken deze nieuwe toekomstbestendige visie met de geschiedenis en de kenmerken KRACHT OPEN ECOVEERKRACHT
LOKAAL SYSTEEM OPEN ECOSYSTEEM
van Bergen op Zoom in ons achterhoofd. Op deze basis bouwen we verder. SAMEN SAMEN
NIETS IS VOOR NIETS ALTIJD IS VOOR ALTIJD
HEELHEID VAN DE HEELHEID PLEK VAN DE PLEK
We noemden het al eerder: de ontwikkelingen in de maatschappij worden ingewikkelder en minder voorspelbaar en we hebben elkaar Gebiedsprofielen meer nodig. Ook voor Bergen op Zoom is het We zoeken antwoord op de vraag: wat vind jij Gebiedsprofielen Canvas Betekenisvolle Plek noodzaak zich anders op te stellen, om zo in belangrijk in de gemeente Bergen op Zoom? dePlek toekomst van betekenis te zijn. Hoe creëren we betekenisvolle plekken? En Canvas Betekenisvolle Canvas Betekenisvolle Plek LEERNATURE die antwoorden, wensen en dromen willenKLIMAAT we EN CALLS ONTMOEWe hebben ervoor gekozen om dit in beeld natuurlijk ook concreet maken. Want als weTINGEN LEERANDERS NATURE KLIMAAT EN BRUISEN LEERte brengen met drie vormen van houvast. geen concrete ambities hebben, lukt het ons NAAR CALLS ONTMOENATURE KLIMAAT EN VAN SUCCES TINGEN CALLS ONTMOE- GEZONDKIJKEN Dit geeft strategische richting aan onze ook niet om deze uit te voeren! HEID TINGEN ANDERS BRUISEN NAAR ANDERS VAN doelen en is niet vrijblijvend. BRUISEN SUCCES NAAR We gaan samen op zoek naar een nieuw houvast voor de toekomst.
VEERKRACHT VEERKRACHT SAMEN
SAMEN SAMEN
Canvas Betekenisvolle Plek Canvas Betekenisvolle Plek NATURE CALLS NATURE CALLS
BRUISEN VAN GEZONDBRUISEN HEID VAN GEZONDHEID
VEERKRACHT
LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM
VEERKRACHT
SAMEN SAMEN
NIETS IS VOOR ALTIJD NIETS IS VOOR ALTIJD
HEELHEID VAN DE PLEK HEELHEID VAN DE PLEK
Gebiedsprofielen Gebiedsprofielen
NIETS IS VOOR NIETS ALTIJD IS VOOR ALTIJD
HEELHEID VAN DE HEELHEID PLEK VAN DE PLEK
Gebiedsprofielen Gebiedsprofielen Gebiedsprofielen
UNIEKE UNIEKE AANPAK AANPAK - Drie - Drie vormen vormen van van houvast houvast om
ANDERS NAAR SUCCES ANDERS KIJKEN NAAR SUCCES KIJKEN
LEERKLIMAAT EN ONTMOELEERTINGEN KLIMAAT EN ONTMOETINGEN
NIETS IS VOOR ALTIJD
LOKAAL OPEN ECOLOKAAL SYSTEEM OPEN ECOHEELHEID SYSTEEM VAN DE PLEK
Landelijk leven
Natuurlijk beleven
Stedelijk leven Landelijk leven Landelijk leven Stedelijk leven Stedelijk leven
Waterrijk leven Natuurlijk beleven Natuurlijk beleven Waterrijk leven Waterrijk leven
Sleutelgebieden Sleutelgebieden Sleutelgebieden
12
OMGEVINGSVISIE
UNIEKE AANPAK Drievormen vormen vanhouvast houvast om komen toteen eenbetekenisvolle betekenisvolle p UNIEKE UNIEKE AANPAK AANPAK - Drie - -Drie vormen van van houvast om te om komen tetekomen tot een tot betekenisvolle plek.ple
GEZONDVAN HEID GEZONDLOKAAL HEID OPEN ECOSYSTEEM
KIJKEN SUCCES KIJKEN VEERKRACHT
Landelijk leven Landelijk leven Stedelijk leven Stedelijk leven
Natuurlijk beleven Natuurlijk beleven Waterrijk leven Waterrijk leven
Sleutelgebieden Sleutelgebieden
Dit zijn de drie vormen van houvast om te komen tot een betekenisvolle plek:
UNIEKE UNIEKE AANPAK AANPAK- -Drie Drie vormen vormen van van houvast houvast om om tete komen komen tot tot een een betekenisvolle betekenisvolle plek. plek.
ANDERS NAAR ANDERS SUCCES NAAR KIJKEN SUCCES KIJKEN
LEERKLIMAAT EN LEERONTMOEKLIMAAT TINGENEN ONTMOETINGEN
Canvas betekenisvolle plek Het canvas beschrijft de plek die we willen zijn en geeft de waarden weer die we op een betekenisvolle plek graag terugzien in Bergen op Zoom. Gebiedsprofielen We onderscheiden vier gebieden met elk eigen karakteristieken en kwaliteiten, namelijk: stedelijk netwerk, waterrijk leven, landelijk leven en natuurlijk beleven. Sleutelgebieden We richten de energie op gebieden waar de meeste mogelijkheden liggen om te ontwikkelen; de drie sleutelgebieden: Bergse Entree, Waterfront en Bos in Beweging. Uiteraard ontwikkelt Bergen op Zoom zich als geheel, maar we geven voorrang aan het realiseren van initiatieven binnen een van de drie gebieden. Door voorrang te verlenen nodigen we iedereen uit om juist daar te gaan ontwikkelen.
Strategische ligging Bergen op Zoom is strategisch hoog en droog gelegen, op het randje van het vlakke Zeeland. Dit heeft de plek waar Bergen op Zoom is ontstaan als militair bolwerk vele eeuwen getypeerd. Zo konden de handelsroutes over land en water worden beschermd en het land worden behoed voor invallen door de Spanjaarden of de Fransen. De stad is eeuwenlang ‘verwend’ geweest door haar strategische handels- en militaire positie. Nu deze bronnen opdrogen, is het van belang om de stad een nieuwe unieke positie te geven.
Rijk verenigingsleven Cultuur zit diepgeworteld in Bergen op Zoom door de komst van soldaten en tuinders. Bergen op Zoom heeft een hecht vrijwilligersen verenigingsnetwerk, gericht op theater, muziek en het bourgondisch leven.
“We wonen in een plaats waar mensen zich van jongs af tot aan hun levensavond kunnen uiten en ontplooien, vooral ook op kunstzinnig en cultureel gebied. Daarbij dragen verenigings- en samenwerkingsverbanden bij aan de verrijking van zowel het individu als de samenleving en als stimulans voor sociale cohesie. Het culturele DNA van stad en streek spreekt ook uit de rijke historie, die steeds weer inspiratiebron is voor nieuwe initiatieven.”
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
13
2 Het canvas Betekenisvolle Plek 14
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
15
Het canvas Betekenisvolle Plek Om een positieve, toekomstgerichte verandering aan te brengen, is het van belang om te komen tot een gedeelde visie om “daar” te komen. In co-creatie is daarom geformuleerd hoe een plek -onze leefomgeving waar we wonen, verblijven, werken- eruit zou moeten zien.
Dit hebben we op een doek geschetst, oftewel een canvas. Het canvas beschrijft de plek die we willen zijn en geeft de waarden weer die we op een betekenisvolle plek graag terugzien in Bergen op Zoom.
Hoe werkt het? Dit canvas helpt richting te geven aan de ontwikkeling van Bergen op Zoom. Het geeft houvast als gemeenschappelijke taal en is de bril waarmee we naar de leefomgeving kijken.
NATURE CALLS
LEERKLIMAAT EN ONTMOETINGEN
ANDERS NAAR SUCCES KIJKEN
BRUISEN VAN GEZONDHEID
VEERKRACHT
LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM
SAMEN NIETS IS VOOR ALTIJD
16
OMGEVINGSVISIE
HEELHEID VAN DE PLEK
We streven naar een betekenisvolle plek. Een plek die waarde heeft én geeft. Een plek waar we gezamenlijk trots op kunnen zijn en waar we samen blijven bouwen aan de toekomst. Om een waardevolle plek te creëren hebben we negen waarden benoemd. De gedachte is dat een plek van betekenis is, wanneer deze waarden in balans op de plek aanwezig zijn. In het canvas zijn deze doelen of waarden als bollen weergegeven. Je kunt het zien als perspectieven van waaruit je kunt kijken naar een plek en die de plek betekenisvol maken. Kijkend vanuit deze bollen zien we beter wat er gaande is. In de praktijk – als je door de bril van het canvas naar een wijk, buurt of straat kijkt – zul je zien dat sommige waarden duidelijker en sterker aanwezig zijn. Dit verschilt dus per plek. Het canvas Betekenisvolle Plek is dus een hulpmiddel om beter te zien wat er gaande is en wat er nog mist. Dat een gezamenlijk beeld creëert van de potentie die een gebied, plek, buurt of wijk heeft. Iedereen die initiatieven en ideeën heeft, wordt uitgenodigd om dit te bekijken vanuit de bollen van het canvas. In welke mate draagt het bij aan – of versterkt het – de verschillende waarden? Het canvas fungeert als startpunt om het idee of initiatief verder te ontwikkelen, vorm te geven én te realiseren.
Toelichting op de bollen (waarden) Bruisen van gezondheid Kwaliteit van leven, door op een andere manier naar gezondheid te kijken en hier als gemeenschap invulling aan te geven. We kijken anders naar gezondheid. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar is een ware verschuiving. Niet de kwalen die een mens beperkt zijn leidend, maar een brede blik waarin we het belang van gezondheid zien in het licht van het dagelijks functioneren: mentaal welbe vinden, gevoel van betekenis zijn en mee kunnen doen. We werken samen aan een gezondere leefstijl, vergroten ons welzijn en welbevinden. De voorzieningen en faciliteiten zijn daarop gericht. We worden gelukkiger, krijgen het gevoel “ik wil hier graag verblijven” en we zijn trots. Kortom, een uitnodigende omgeving die ons laat bruisen en als een magneet werkt voor iedereen met deze instelling. Lokaal open ecosysteem We zien Bergen op Zoom als een sterke en open samenleving: groepen mensen en organisaties die interesses en waarden delen en gezamenlijk betekenis geven en impact maken. Deze samenleving wordt rijker naarmate het aantal connecties en de kracht van deze connecties toeneemt. Hierin inspireren wij elkaar, leren van elkaar en laten trots zien wat goed gaat. Onze plek faciliteert de samenleving en maakt samenwerking mogelijk. Deze samenleving eindigt niet bij de stadsgrenzen.
We hebben een blik naar buiten en verbinden in de bredere regio. De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn een kapstok in onze samenwerking. We spreken daarin dezelfde taal en komen sneller tot de kern. We besteden integraal aandacht aan de doelen, maar leggen ook Bergse accenten. Accenten die aansluiten bij onze leefomgeving. Deze focus draagt bij aan een rijk en goedwerkend ecosysteem. Heelheid van de plek We kijken met een andere blik naar natuur en natuurlijke systemen. De harde scheiding tussen stad en groen is iets uit het verleden. De snelweg A4 is niet meer datgene wat groen en
stad scheidt. Natuur is overal en groen is op een aanpasbare en versterkende manier met elkaar in verbinding. Dit uit zich in een andere manier van denken: groen en bebouwing kunnen en moeten samengaan. Bergen op Zoom onderscheidt zich door de unieke natuur en hier zijn we zuinig op. We kijken anders. Het is niet het één of het ander, helemaal met rust laten of intensief gebruiken. Gezonde en schone natuurlijke systemen dragen sterk bij aan gezondheid geluk en welzijn. Groen maakt gelukkig, biodiversiteit, kortere voedselketens, schone lucht, water en grond zijn ordende principes.. Niets is voor altijd Het besef van tijdelijkheid is groot en daar handelen we naar. Dat zien we terug in de manier waarop we omgaan met onze leefomgeving, hoe we ontwikkelen en bouwen. Het besef van tijdelijkheid en de technologische groei maakt dat er geïnvesteerd is in onze wendbaarheid. Technologie is een middel dat gebruikt wordt voor een leefbare omgeving. Het verandert de leefomgeving en ontwikkelingen laten we voor ons werken. Waar het kan houden we bij het maken van plannen rekening met de technologische ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan de behoefte aan een nieuw energienetwerk voor het opladen van elektrische auto’s, het elektrisch verwarmen van onze huizen en het lokaal opslaan van energie. Dat vraagt allemaal iets van de ruimte. Samen We zijn een inclusieve samenleving.
Een samenleving waarin alle mensen kunnen én mogen meedoen. Een samenleving waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben, ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. We beseffen dat dit alertheid, een open houding en inspanning van ons vraagt. We leven samen. We ontwikkelen samen. Meer solidair dan solitair. Met oog voor elkaar. We ontwikkelen zelden meer iets alleen. Het beter, fijner en mooier maken van Bergen op Zoom is iets wat we samen doen. Meer vanuit gedeelde doelen, rekening houdend met het individuele belang.
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
17
We regelen het samen, waarin we andere samenwerkingsvormen toejuichen. Voorbeelden zijn energie- of voedselcoöperaties. Hierbij pakken mensen samen lokaal eigenaarschap en brengen het zakelijke, maatschappelijke en persoonlijke met elkaar in balans. Veerkracht Met een krachtige identiteit organiseren we onszelf in verbinding met anderen. Een identiteit die de aantrekkingskracht van Bergen op Zoom vergroot. We zijn een ‘kansenstad’. Een mooie plek om te leven waar een positieve sfeer heerst. We staan in verbinding met elkaar en verhouden ons goed tot elkaar. Niet alleen binnen de gemeentelijke grenzen, maar met de regio. Onze jeugd is een drijvende kracht in Bergen op Zoom. Onze jeugd, onze energie, onze toekomst! Bergen op Zoom is niet alleen een mooie plek om te leven, maar ook om op te bloeien. Dit geeft ons veerkracht. Als het tegenzit, of het (nog) niet zo loopt zoals we willen, hebben we het vermogen om te herstellen en met elkaar door te zetten. Anders naar succes kijken We meten ons succes als gemeenschap niet alleen af aan welvaart. Welvaart zien we als één dimensie van succes, niet de enige. Welzijn en welbevinden zijn minstens van evenveel waarde. We vinden balans in welvaart, welzijn en welbevinden. We meten en stimuleren ons succes hierop. Van gemeente naar gemeenschap. Dat is de verandering die we zichtbaar aan het maken zijn.
“De jeugd heeft de toekomst! En die toekomst brengen ze hopelijk door in Bergen op Zoom. Dat vraagt een aantrekkelijke omgeving om te wonen, te leven, te recreëren en naar school te gaan. Samen met heel veel mensen heeft Bergen op Zoom invulling gegeven aan zijn omgevingsvisie – één die alle ruimte biedt voor een mooie toekomst voor onze jeugd.”
18
OMGEVINGSVISIE
Nature calls We hebben natuur soms te veel ondergeschikt gemaakt aan andere belangen. We willen meer verbinding met de ons omringende natuurrijke omgeving. Bewegen is bewezen essentieel voor onze gezondheid en versterkt onze staat van zijn. Plezier ontstaat ook door bewegen, vooral in de natuur. Bergen op Zoom leent zich hier goed voor, denk aan bosrijke gebieden zoals Lievensberg en de Bergse Heide en waterrijke gebieden zoals het Zoommeer en Markiezaatsmeer. Gebieden die vanuit huis en/of werk makkelijk per fiets of te voet te bereiken zijn en zo een mooi contrast vormen met de compacte stad en dorpen.
3
We hebben de ruimte om buiten te zijn. Deze ruimte gebruiken we om te bewegen, te ontmoeten en de natuur te versterken onder andere door het vergroten van de biodiversiteit. Kortom: Bergen op Zoom heeft al een goede omgeving, nu nog op de juiste manier inzetten. Genoeg bosrijke en waterrijke gebieden waar iedereen gebruik van kan maken. De natuur geeft de ruimte en draagt bij aan een gezonde leefstijl. Leerklimaat en ontmoetingen Een leerklimaat en ontmoetingsplekken creëren, gericht op verbinding van genera ties, van instanties en van individuen. We faciliteren ontmoetingen tussen ouderen en jongeren. We verbinden bedrijven met elkaar maar ook bedrijven aan onderwijs en overheid. Dit doen we bijvoorbeeld door plekken in de stad te maken waar opleidingen, bedrijven en leerlingen – jong en oud – samenkomen. In Bergen op Zoom ligt hiervoor een stevige basis in het praktijkonderwijs. Dit versterken we door nog meer verbinding te maken. We creëren maatschappelijke stages die jongeren met ouderen in contact brengen. Zo maken we soms nieuwe en onverwachte verbindingen. Daarmee hebben we de condities voor creatieve innovatie: een veilige omgeving waarin inwoners en bedrijven durven te creëren, te inspireren en door te ontwikkelen op alle vakgebieden en opgedane ervaringen.
Gebiedsprofielen
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
19
Gebiedsprofielen Op weg naar een betekenisvol en aantrekkelijkPlek Bergen op Zoom. Canvas Betekenisvolle
LEERNATURE KLIMAAT EN Naast het canvas we de CALLSonderscheiden ONTMOEvolgende vier gebieden met TINGEN elk hun eigen
BRUISEN Met een regelmatige actualisatie willen we de VAN GEZOND- Omgevingsvisie zo actueel mogelijk houden. HEID
UNIEKE AANPAK - Drie vormen van houvast om te komen tot e
karakteristieken en kwaliteiten: ANDERS NAAR SUCCES Stedelijk Leven KIJKEN
name van het canvas en rekening houdend met het karakter van het gebied.
De kaart met alle deelgebieden samen vormt een raamwerk dat dient als kapstok Landelijk Leven voor nieuwe ontwikkelingen. Ontwikkelingen Natuurlijk Beleven VEERkunnen hieraan worden opgehangen, mits LOKAAL KRACHT OPEN ECOze passen bij de sfeer/het karakter van het SYSTEEM deelgebied. Zo dragen ze bij aan het behoud In de volgende paragrafen beschrijven we het en de versterking van de kwaliteit. meer bepalende karakter van de verschillende deelgebieden. Dit zijn kwaliteiten van het gebied die we willen behouden en/ofHEELHEID versterken. Waterrijk Leven
SAMEN
VAN DE PLEK
Binnen dit hoofdstukNIETS zijn ontwikkelingen, IS VOOR behoeften en opgaven beschreven in ALTIJD 2021/2022. Zoals we eerder stelden is de voorspelbaarheid hiervan steeds minder. Wij willen dan ook op ieder moment flexibel en wendbaar kunnen inspelen op veranderende maatschappelijke opgaven. Dit doen we samen met de gemeenschap, met inacht-
Stedelijk Leven
In deze paragraaf beschrijven we het karakter en de kwaliteiten van het gebied Stedelijk Leven. Dit gebied kent een aantal typische landschappelijke, stedenbouwkundige en demografische eigenschappen, die het gebied typeren: Stedelijk leven op de steilrand en hogere zandgronden van de beboste Brabantse Wal met zicht op het waterrijke Zeeland; Bergen op Zoom profileert zich hier als historische vestingstad, maar met de deuren open; Rond het historisch centrum is gebied ontstaan met stedenbouwkundige en architectonische stijlkenmerken uit de 20ste eeuw; Er zijn veel stedelijke activiteiten; Het vormt een onderdeel van het stedelijk netwerk Brabant; Het profileert zich als regionale voorzieningenknoop met historische (middeleeuwse) binnenstad. Deze kwaliteiten van het gebied willen we behouden en/of versterken: Bruisende diverse horeca en regionaal centrum van culturele activiteiten; Bundeling van functies voor wonen, werken en dienstverlening;
20
Landelijk leven
Natuurlijk beleven
Stedelijk leven
Waterrijk leven
OMGEVINGSVISIE
Behoud van sterke groen- en parkstructuur (vingerstructuur) met gezamenlijk gebruik; Focus op verdichten door het bouwen binnen bestaande stad en verandering binnen het stedelijk netwerk; Haven-/watergerelateerde bedrijvigheid en ondernemerschap; Met Theodorushaven en containerterminal Noordland mogelijkheden voor goederen overslag van weg/spoor naar water en andersom. Welke ontwikkelingen, behoeften en opgaven zien we? Een gezamenlijke identiteit nastreven; Bevorderen stadsnatuur en vergroening van de openbare ruimte (klimaatadaptatie, vergroten biodiversiteit); Stimulering collectief vervoer en bevorderen van lopen en fietsen; Centrale rol station als OV-hub versterken en inzetten op stedelijke verdichting eromheen; Bevorderen duurzame vervoersmogelijk heden; Herstructurering van bestaande bedrijventerrein en transformatie van lege plekken waarbij meervoudig ruimtegebruik wordt gestimuleerd; Alle wijken doen mee. Voorzieningen zo dicht mogelijk bij inwoners en laagdrem pelig in krachtige wijkcentra; Meer werkgelegenheid creëren en aantrekken binnen de circulaire en plant-based economie; Werklocaties invullen met plant-based kansrijke bedrijvigheid; Het Zoommeer wordt weer verbonden met het oude Havenkanaal; Enorme opgave op het gebied van energie transitie en aardgasvrije gebouwde omgeving.
Waterrijk Leven In deze paragraaf beschrijven we het karakter en de kwaliteiten van het gebied Waterrijk Leven. Dit gebied kent een aantal typische landschappelijke stedenbouwkundige en demografische eigenschappen, die het gebied typeren:
Oorspronkelijk schorren- en slikkengebied en invloeden van eb en vloed; Overgang van zout, brak naar zoet water; Waterzijde van Bergen op Zoom: stad met gezicht naar het water; Weids gebied met vergezichten (contrast met kleinschalige mozaïek van Brabant); Door deltawerken is eb en vloed verdwenen en vervangen door zoetwaterbekkens (waaronder het Markiezaatmeer en Binnenschelde); Aanleg van Rijn-Schelde verbinding voor binnenvaart tussen Antwerpen en Rotterdam; Markiezaatsmeer is een uniek voedselrijk gebied geworden en dan vooral voor vogels (Natura 2000); Het contrast tussen de op Europees niveau beschermde natuur, het landelijke karakter van de steilrand en de stad is hier groot; Hier is begin 1990 een volledig nieuw stadsdeel uit het slikken- schorrengebied verrezen wat nu de Bergse Plaat wordt; De Binnenschelde zorgt voor een een bijzondere sfeer en aantrekkingskracht. Deze kwaliteiten van het gebied willen we behouden en/of versterken: Beeld en ligging aan water; Binnenschelde als zoetwaterbekken met recreatieve functie voor watersporten; Boulevard als recreatieve trekker langs het water met veel sportieve voorzieningen om bewegen én ontmoeten te stimuleren. Welke ontwikkelingen, behoeften of opgaven zien we? Recreatieve/toeristische waarde in evenwicht houden/brengen met industriële waarden; Verbeteren waterkwaliteit.
Mogelijkheden benutten van zoet water uit de Brabantse Wal; Waternatuur naar de stad halen; Strikte scheiding tussen natuur en recreatie nader bezien of opheffen; Bevorderen recreatieve waarde zowel voor lokale, regionale, als internationale (Antwerpen en Vlaanderen) functie; Met Bergse Plaat zijn mogelijkheden ontstaan voor wonen aan het water. Mogelijkheden om rondom de Binnenschelde wonen en waterleven te verbinden;
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
21
Oostelijk de lagere zandgronden achter de Brabantse Wal/’t Halsters Laag; het zogenaamde coulisselandschap van Brabant; Huidige infrastructuur is veelal auto gericht. Deze kwaliteiten van het gebied willen we behouden en versterken:
Door een bevaarbare verbinding te creëren tussen Zoommeer, Havenkanaal en de Binnenschelde wordt pleziervaart aantrekkelijker; Binnenschelde en Markiezaatsmeer benutten als energiebron (aquathermie). Zie ook de Warmtevisie.
Landelijk Leven In deze paragraaf beschrijven we het karakter en de kwaliteiten van het gebied Landelijk Leven. Dit gebied kent een aantal typische landschappelijke, stedenbouwkundige en demografische eigenschappen, die het gebied typeren: Gevarieerd landelijk leven; De dorpen Halsteren en Lepelstraat gelegen op de hoge zandgronden met de steilrand van de Brabantse Wal; Rond de historische linten van de dorpen zijn voornamelijk eind 1900 en begin 2000 diverse nieuwbouwwijken ontstaan; Het gebied buiten de kernen wordt vooral getypeerd door grondgebonden, veelal vrijstaande woningen op relatief ruime kavels in een groene omgeving; De voormalige verdedigingslinie van de West-Brabantse-Waterlinie en het inundatiegebied daaromheen vormen nu groen blauwe wiggen zie ‘vingerstad’ die diep het verstedelijkte gebied binnendringen; Groot contrast wordt gevormd door de westelijk van de steilrand gelegen grootschalige zeeklei polders met als grens de Rijn-Schelde verbinding via het kanaal;
22
OMGEVINGSVISIE
Ruimte en openheid in de zeeklei polders; Kleinschalig coulisselandschap op de zandgronden met kenmerkende houtwallen; Dorps karakter, mensen groeten en kennen elkaar; Sterke sociale contacten, saamhorigheid; Relatief lage stedelijke dynamiek; De bedrijvigheid is primair gericht op lokaal ondernemerschap en het stimuleren van werkgelegenheid; Verder bouwen aan de identiteit van de kernen Bergen op Zoom, Halsteren en Lepelstraat. Hierbij heeft inbreiding voorkeur boven uitbreiding, maar uitbreiding wordt niet bij voorbaat uitgesloten mits landschappelijk goed ingepast. Welke ontwikkelingen, behoeften en opgaven zien we? Forensen in Halsteren in de nieuwe wijken; Vergrijzing van de bevolking; Versterken bestaande (historische) structuren; Sterke wens tot behouden en bevorderen van voorzieningen in de kernen; De woningbouwopgave richt zich op verdichten en versterken van de bestaande kernen met behoud dorpse karakter; Vrijkomende agrarische bedrijven transformeren naar kleine woonclusters is een optie gemengd met kleinschalige bedrijvigheid (o.a. educatie, zorg en recreatie) passend in de context; Landbouw verduurzamen, intensieve veehouderij afbouwen en agrarisch natuurbeheer stimuleren om biodiversiteit te vergroten.
Natuurlijk Beleven In deze paragraaf beschrijven we het karakter en de kwaliteiten van het gebied Natuurlijk Beleven. Dit gebied kent een aantal typische morfologische, landschappe-
lijke, stedenbouwkundige en demografische eigenschappen, die het gebied typeren: Op Europees niveau beschermde natuur op de Brabantse Wal; Bos en Heide: cultuurhistorie van de turfwinning en bebossing voor (mijn-)bouw en vastleggen duinzand; Veel historische landgoederen ooit gesticht door o.a. havenbaronnen uit Antwerpen; Rust en stiltegebieden voor de natuur; Uitloopgebied voor de stad; Kleinschalige structuur van afwisseling tussen bos, heide en velden (coulissen); Bezoekers zijn te gast. Deze kwaliteiten van het gebied willen we behouden en/of versterken: Waardevolle natuur, rol in terugdringen stikstof; Kleinschalige landbouw levert een bijdrage voor natuur; Contrast heide-bos-beekdalen versterken: het coulisselandschap;
Versterken van recreatieve poortfuncties in de natuur; Een sterk verbonden netwerk van recreatieve voorzieningen versterken de structuren en voorzieningen uit aanliggende gebieden. Welke ontwikkelingen, behoeften en opgaven zien we? Natuurvriendelijke recreatie bevorderen (recreatieve zonering; ecotoerisme); Bevorderen kwaliteit en vergroten diversiteit verblijfsrecreatie; Agrarisch medegebruik bevorderen; Biodiversiteit bevorderen door o.a. ontsnippering en klimaatadaptatie; Stikstofreductie en natuurbouw; Bevorderen schone mobiliteit. Fietsen op omliggend lokaal wegennet zoveel mogelijk stimuleren door gepaste inrichting van het profiel en maken van goede verbindingen.
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
23
4 Sleutelgebieden
24
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
25
Sleutelgebieden Sleutelgebieden zijn gebieden waar op dit moment de meeste ontwikkelkansen liggen om van Bergen op Zoom een betekenisvolle plek te maken en om wat al goed is verder te versterken. Wij geloven in de kennis en kracht van de gemeenschap en in het samen bouwen aan een visie om er vervolgens ook samen uitvoering aan te geven.
De selectie van deze sleutelgebieden is daarom in co-creatie tot stand gekomen, met deelnemers uit de Bergse samenleving. Deze groep bestaat uit beslissers van zorg-, welzijns-, natuur-, onderwijsinstanties en leidt deze beweging. We richten de energie in eerste instantie op de volgende drie sleutelgebieden: Waterfront Bergse Entree Bos in Beweging
Opbouw sleutelgebieden Bij elk sleutelgebied is de opbouw als volgt: 1. Ligging en beschrijving van het gebied: geografische ligging en korte beschrijving 2. Kracht/potentie: kansen van het gebied bezien vanuit de waarden van het canvas. 3. Ontwikkelrichting: op basis van de potentie vanuit het canvas bezien. Welke ontwikkelrichting wordt het meest kansrijk geacht? Aansluiten bij een al ingezette verandering, het versterken van typische kenmerken of juist het veranderen van het gebied?
Uiteraard ontwikkelt Bergen op Zoom zich als geheel. Ook buiten de sleutelgebieden gebeurt er van alles en vinden ontwikkelingen plaats, waarbij optimaal wordt aangesloten bij de kernwaarden van het gebiedsprofiel en de met elkaar vastgestelde waarden uit het canvas. Het is uiteindelijk aan het ‘bevoegd gezag’ om te besluiten om medewerking en een vergunning te verlenen aan initiatieven die bijdragen aan BoZ als betekenisvolle plek.
OMGEVINGSVISIE
Ligging en beschrijving van het gebied Het sleutelgebied wordt het naar het water gerichte gezicht van de stad Bergen op Zoom. Dit sleutelgebied is grofweg als volgt aan te duiden: vanaf stadspark de Kijk in de Pot, via de (sport-) Boulevard, de 180 hectare grote Binnenschelde, de oevers van de uitbreidingswijk de Bergse Plaat, de Snoekenpaaiplaats als grens met het Markiezaatsmeer, de Molenplaat als westelijke grens en zo via de Waterschans, Oud Havenkanaal en Calandweg aansluitend op de nieuwbouwwijk Schelde Vesting en het commercieel centrum rond de Zeeland.
Bruisen van Gezondheid De bestaande ruimte dicht bij het water biedt kansen om bewegen te stimuleren, door faciliteiten beter te benutten of aan te brengen. Nu bruist het al in delen van het Waterfront. Er wordt gesport en ontmoet. Dit gebied nodigt uit om buiten te zijn, te bewegen en je goed te voelen.
NATURE CALLS
LEERKLIMAAT EN ONTMOETINGEN
BRUISEN VAN GEZONDHEID
ANDERS NAAR SUCCES KIJKEN
Kracht/potentie
BERGSE ENTREE WATERFRONT
BOS IN BEWEGING
26
Sleutelgebied Waterfront
Kijkend vanuit het canvas, zien we in het sleutelgebied Waterfront de volgende waarden die nadrukkelijk al aanwezig zijn: Nature Calls Bergen op Zoom heeft een natuurrijke omgeving. Specifiek in het sleutelgebied betreft het waternatuur. Dit kunnen we meer en gerichter inzetten en daarmee de aantrekkingskracht voor Bergenaren vergroten. In dit sleutelgebied hebben we veel ruimte om buiten te zijn. We kunnen de roep van de waternatuur hier vergroten.
VEERKRACHT
LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM
SAMEN
NIETS IS VOOR ALTIJD
HEELHEID VAN DE PLEK
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
27
Niets is voor Altijd Het besef van tijdelijkheid is groot. In het Waterfront zijn verschillende gebieden en terreinen die braak liggen en niet gebruikt worden. Wachtend op ontwikkelingen of gewoon omdat we er eerst anders naar keken. Het tijdelijk benutten van gebieden in transitie en daarmee bij te dragen aan de kwaliteit van het gebied voor langere termijn, is iets waar deze terreinen zich uitermate voor lenen. Wij willen deze tijdelijkheid benutten en daarmee de toegankelijkheid behouden. Dit vergroot de wendbaarheid van ontwikkelkansen in dit gebied.
Ontwikkelrichting De ontwikkelrichting van het sleutelgebied wordt bepaald door het aansluiten bij en versterken van de kracht die de plek al heeft, vanwege de ligging aan het water. Centraal staat ‘de omgeving meer en intenser beleven’ door het faciliteren en uitnodigen van bewegen en beleven. Denk aan het bewuster gebruikmaken van het gebied, verborgen pareltjes zichtbaar maken en de aantrekkingskracht vergroten voor diverse doeleinden: wonen, recreëren en ondernemen. Voor het sleutelgebied Waterfront zien we de volgende ontwikkellijnen: Verbindingen versterken In het gebied Waterfront gaan we bestaande verbindingen en routes versterken in combinatie met beleven van (water)natuur. De bestaande routes, die uitnodigen tot bewegen, worden door aanpassingen beter toegankelijk gemaakt. Zo worden de routes bereikbaar voor een breder publiek.
28
OMGEVINGSVISIE
De knooppunten van de verschillende routes zijn ingericht om te ontmoeten, samen te bewegen en sporten, gericht op het welzijn en welbevinden. Zo vergroten we de aantrekkelijkheid en aantrekkingskracht van dit sleutelgebied voor alle inwoners van Bergen op Zoom. Het kansrijke van het water meer benutten Dit gebied leent zich voor innovaties op het water. Denk aan woon-, leef- en beleefvormen op en rond het water. Op deze manier kan het water meer bijdragen aan een positieve gezonde leefstijl. Daarnaast willen we de stad meer naar het water brengen in een duurzame stadsontwikkeling, waarbij tijdelijkheid (zie volgend punt) een rol kan spelen. Daarnaast willen we klimaat -en energieoplossingen op en in het water ook stimuleren. We beschouwen De Binnenschelde als mogelijke bron van duurzame energie. Dat vraagt nog het nodige onderzoek. Te denken valt aan het opwekken van energie of warmte/koude opslag. Dit gaat echter niet ten koste van het recreatieve gebruik en de ontwikkeling daarvan. Ruimte voor experimenteren Het gebied leent zich ervoor om vanuit tijdelijkheid op bepaalde plekken te experimenteren vanuit de gedachte dat niets voor altijd is. Plekken die in afwachting zijn van een grote structurele verandering kunnen we tijdelijk hergebruiken en gebruiken als experimenteerruimte. In de omgeving van de Waterschans en de Molenplaat zien we hier gelegenheid voor.
Denk aan horeca en recreatie, slimme bedrijvigheid, maar ook nieuwe woonvormen en woon/werkvormen en energievormen.
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
29
Sleutelgebied Waterfront Op deze pagina wordt een ontwikkelrichting van het sleutelgebied Waterfront verbeeld.
30
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
31
We zien specifiek kansen voor de versterking van groene en blauwe verbindingen. Ook zien we ruimte en noodzaak voor stedelijk vernieuwing, waarbij we inzetten op duurzaam/klimaatadaptief bouwen en circulaire en sluitende systemen. Sleutelgebied Bergse Entree biedt kansen om de energietransitie verder in beweging te zetten en is een plek voor duurzaamheidsinitiatieven.
Sleutelgebied Bergse Entree Ligging en beschrijving van het gebied Dit sleutelgebied is grofweg opgehangen aan de snelweg A4/A58 in het noordoosten, de Zoom, de spoorlijn, de Wattweg, Wouwse straatweg tot aan het stationsplein en het gebied ten zuiden van het station tot aan de Antwerpsestraatweg als zuidelijke grens. Dit is een uitgelezen gebied met de noodzaak tot verandering waar ook nu al veel in beweging is.
NATURE CALLS
LEERKLIMAAT EN ONTMOETINGEN
ANDERS NAAR SUCCES KIJKEN
LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM
VEERKRACHT
SAMEN
NIETS IS VOOR ALTIJD
32
BRUISEN VAN GEZONDHEID
OMGEVINGSVISIE
HEELHEID VAN DE PLEK
Denk aan het bedrijventerrein Meilust, de initiatieven voor energietransitie daar en de onderwijshuisvesting, het ontwikkelen van de spoorzone en de omgeving Plein 13. De combinatie met deze stadsentree benadrukken het belang.
Kracht/potentie Vanuit de waarden van het canvas zien we de volgende kansen voor dit gebied: Lokaal open ecosysteem In het sleutelgebied zijn veel bedrijven, onderwijs en instanties gevestigd. Tegelijkertijd vraagt het gebied en de deelgebieden om verandering en verbetering. Ingewikkelde uitdagingen om te veranderen vragen om samenwerking. We zien de kans om contacten in het gebied te verbinden met elkaar, maar ook met nieuwkomers en de regio als geheel. Gegeven door de ligging van het sleutelgebied leent het zich goed als entreefunctie en zijn er binnen het gebied verschillende knooppuntfuncties.
Niets is voor altijd De opgaven die we zien om te veranderen bieden kansen voor tijdelijk hergebruik en experimenteerruimte. We geven meer ruimte aan technologische ontwikkelingen en moe digen flexibiliteit van het ruimtegebruik aan. Leerklimaat en ontmoetingen We zien dit sleutelgebied als plek voor ontmoetingen en verbinding tussen bedrijven, onderwijs en overheid. Er zijn al onderwijsinstellingen in het gebied gevestigd. Dit biedt mogelijkheden voor het versterken en verbreden van de onderwijsfunctie. We zien kansen voor bedrijven om kennis te maken met toekomstig talent door tijdens onderwijstijd samen te werken met leerlingen en onderwijsinstellingen.
Ontwikkelrichting In dit sleutelgebied ontbreekt structuur en samenhang. Tegelijkertijd is dit wel een gebied dat gelegen is aan de invalswegen van de stad en grenst aan het centrum. Er is dus verandering nodig en dat biedt kansen. Voor het sleutelgebied Bergse Entree zien we de volgende ontwikkellijnen:
Etaleren De Bergse Entree is een gebied dat de kans heeft om indruk te maken en te laten zien wat Bergen op Zoom in huis geeft. Zo biedt het gebied mogelijkheden voor iconische gebouwen op zichtlocaties en/of knooppunten van infrastructuur, bijvoorbeeld bij Ruytershove en Zoomland. Het is een gebied dat inspireert en energie geeft aan inwoners, bedrijven, instanties en bezoekers. Zij ervaren aantrekkingskracht tot de plek en een gevoel van: hier gebeurt iets! Structuur versterken en belemmeringen weghalen We zien kansen voor het versterken van groene en blauwe verbinding (bos en water), als drager voor vernieuwing binnen het gebied. Daarnaast biedt dit gebied ruimte voor ontmoetingen en het creëren van verblijf. Ook biedt dit gebied mogelijkheden voor het zichtbaar maken en benutten/bufferen van het water van de Zoom en een koppeling met de opgaven voor klimaatadaptatie. Verder valt hier te denken aan uitbreiding van de parkzone (verbinding Stadspark met Vijverberg) en het verzachten en vergroenen van barrières zoals spoorwegovergangen. Ontmoeten en verbinden Dit gebied leent zich voor interactie en om ontmoetingen te versterken en te faciliteren. Denk aan een duurzame verandering: een mix van werken, wonen, leren en verblijven. Verder dient de spoorzone met haar stedelijk profiel als voeding voor ontmoeten en creativiteit.
Daarnaast valt te denken aan het koppelen van leren en onderwijs aan bedrijfsactiviteiten.
Het gebied biedt mogelijkheden voor versterking van de samenleving waarin mensen en organisaties die interesses, belangen en doelen delen gezamenlijk betekenis geven aan deze plek. Heelheid van de plek Voor dit sleutelgebied zien we kansen vanuit de waarde Heelheid van de plek. De harde scheiding tussen groen en rood maakt plaats voor meer verwevenheid van natuur en verharding.
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
33
Sleutelgebied Bergse Entree Op deze pagina wordt een ontwikkelrichting van het sleutelgebied Bergse Entree verbeeld.
34
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
35
Ontwikkelrichting Het Bosgebied aan de oostzijde van Bergen op Zoom is een belangrijke kwaliteit. Er is sprake van mogelijkheden die niet benut worden. We willen inzetten op het optimaliseren van de verbinding. Dit werkt twee kanten op: het gaat om het verbinden van de Stad met het Bos én het naar de Stad brengen van de Natuur. In brede zin zien we de mogelijkheden die dit gebied uniek maakt: sociaalmaatschappelijk én ruimtelijke mogelijkheden innig met elkaar verweven, waardoor deze elkaar versterken. Voor het sleutelgebied Bos in Beweging zien we in die gedachte de volgende ontwikkellijnen:
Sleutelgebied Bos in Beweging Ligging en beschrijving van het gebied
Kracht/potentie
Dit sleutelgebied ligt grofweg aan de oostzijde van het centrum van Bergen op Zoom. Aan de noordzijde vind je de Wouwsestraatweg en Holleweg; aan de oostzijde de Klaverveldeweg, Balsedreef en Leidingenstraat; aan de zuidzijde liggen de Huybersebaan, Mondaf en Olympialaan, en aan de westelijke kant sportpark Rozenoord en de Vijverberg.
Vanuit de waarden van het canvas, zien we de volgende kansen voor dit gebied:
NATURE CALLS ANDERS NAAR SUCCES KIJKEN
BRUISEN VAN GEZONDHEID
VEERKRACHT
NIETS IS VOOR ALTIJD
OMGEVINGSVISIE
Veerkracht We zien kansen voor natuurbewust beleven en het versterken van het beeld ‘Bergen op Zoom is een mooie plek om te leven’. De kwaliteit van het bos versterkt de identiteit. Daarnaast zien we kansen om bij te dragen aan het toekomstbestendig maken van aangrenzende wijken.
Stimuleren bewegen en ontmoeten (en eventueel leren): Dit groene gebied leent zich voor het maken van beweeg- en ontmoetingsplekken. Dit in combinatie met kansen voor klimaatadaptatie. Daarnaast kan de natuur worden ingezet voor educatie, kleinschalige landbouwinitiatieven, een beweeg- en ontspanningsplek en inzet van burgerparticipatie op het vlak van beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Denk hierbij aan betrokkenheid en het stimuleren van eigenaarschap.
Bruisen van gezondheid en Nature Calls We hebben de ruimte nodig om buiten te zijn, om te ontspannen en weer open te staan voor nieuwe ervaringen. We zien kansen voor bewust (op)groeien en om een gezonde leefstijl te faciliteren. Daarnaast willen we de toegang tot natuur vergroten en de natuur in de stad brengen. Kortom; de natuur die als een magneet voor inwoners werkt.
LOKAAL OPEN ECOSYSTEEM
SAMEN
36
LEERKLIMAAT EN ONTMOETINGEN
Heelheid van de plek Van harde scheiding door de snelweg naar een meer natuurlijke manier met elkaar verbinden.
Beleefbaar maken van het bos: We zien kansen voor het opnieuw inpassen van de snelweg in het landschap. Wanneer de Rijksoverheid de A4 wil verbreden of knelpunten bij Philip Morris wil aanpakken, dringen we aan op een betere inpassing van de snelweg, bijvoorbeeld door meer natuurlijke overkluizingen en een uitnodigender toegang bij het bestaande tunneltje landgoed Lievensberg. Daarnaast zien we kansen om de toegang tot het bos te vergroten. Denk aan het beleefbaar en bereikbaar maken van het bos voor de mensen in aangrenzende wijken. Gebruik de ‘kracht’ van het bos.
Gezondheidsversterkend effect van de ‘achtertuin’: We zien kansen voor ‘het groen de stad in’ door ecologische verbindingen te maken en wijken te vergroenen. Zo ontstaat een meer gezondheidsversterkende (preventieve) omgeving voor inwoners. Dit zijn de zogenaamde ‘healing environments’ gericht op welzijn, welbevinden van mensen en zorgconcepten. De wijken Gageldonk, Warande en Borgvliet lenen zich hiervoor, samen met de Bravis ziekenhuislocatie (de wens is uitgesproken om hier na het vertrek van het ziekenhuis een zorgbestemming te behouden).
HEELHEID VAN DE PLEK
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
37
Sleutelgebied Bos in Beweging Op deze pagina wordt een ontwikkelrichting van het sleutelgebied Bos in Beweging verbeeld. illustratie volgt
38
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
39
5 Dít is anders: de Bergse aanpak 40
OMGEVINGSVISIE
HOUVAST VOOR DE VERDERE ONTWIKKELING VAN BERGEN OP ZOOM
41
Dít is anders: de Bergse aanpak Je kunt op allerlei manieren een Omgevingsvisie maken. Bergen op Zoom doet dit in co-creatie. Wij geloven namelijk in de kennis en kracht van de gemeenschap en in het samen bouwen aan een visie om er vervolgens ook samen uitvoering aan te geven. We doen dit tenslotte voor diezelfde gemeenschap.
De aanpak is gericht op het versterken van de uitvoeringscapaciteit. Dit doen we door het bouwen aan en het vergroten van het netwerk en de mogelijkheden om samen te werken hierbinnen. Op deze manier proberen we het organiserend vermogen te benutten, de collectieve kennis te bundelen en daarmee het draagvlak voor toekomstige ontwikkelingen te vergroten.