Bijlage 1. Bergen op Zoom - rapportage - RK West-Brabant.
Tekst van het document
Kansen voor de toekomst
22
Conclusies en aanbevelingen Centrale boodschap De gemeenteraad van Bergen op Zoom heeft de Rekenkamer West-Brabant verzocht een onderzoek naar verbonden partijen uit te voeren. Veel gemeenteraden worstelen hiermee en hebben onvoldoende zicht op de mogelijkheden om als raad toch voldoende grip te houden en actief te sturen en te controleren, bijvoorbeeld op de meerwaarde van een samenwerkingsverband. Zo ook bij de gemeenteraad van Bergen op Zoom, waar specifiek de vragen de volgende vragen leven: Is er op dit moment sprake van voldoende meerwaarde voor de gemeente? Welke knelpunten, wensen en kansen zijn er voor toekomstig sturing en toezicht op verbonden partijen? De centrale vraag die met het onderzoek is beantwoord, luidt: Welke kansen en mogelijkheden zijn er om de sturing van en het toezicht houden op verbonden partijen voor de gemeente te verbeteren? Hieronder delen we de conclusies en aanbevelingen die op basis van het onderzoek gedaan kunnen worden. Conclusies De regionale nota verbonden partijen is een goede basis voor sturing en toezicht In juli 2015 is door de gemeenteraad van Bergen op Zoom een nota verbonden partijen vastgesteld. De nota bevat samenwerkingsafspraken tussen gemeenten in de regio West-Brabant. Deze afspraken gelden voor alle verbonden partijen en specifiek gemeenschappelijke regelingen in de regio en zijn uitgewerkt in een zestal spelregels.
In 2016 heeft de gemeente Bergen op Zoom de nota voorzien van een nadere uitwerking, specifiek voor de gemeente Bergen op Zoom. In de praktijk zijn veel van de spelregels hierin terug te zien in de arrangementen met verschillende verbonden partijen. Denk daarbij aan periodieke informatievoorziening, maar ook aan het aanwijzen van contactambtenaren als tussenpersoon tussen gemeente en verbonden partij. Bij de evaluatie van de nota in 2020 is gebleken dat deze nota een goede basis is, maar dat deze basis niet zonder de specifieke afspraken met de verschillende verbonden partijen kan. Het college informeert periodiek over voortgang Het college informeert de raad periodiek via de P&C-cyclus over de voortgang van verbonden partijen. De directe invloed van de gemeenteraad op verbonden partijen is vaak beperkt. Uiteraard kan de raad invulling geven aan de controlerende rol door (schriftelijke) vragen te stellen aan het college. Daarnaast kan de raad door het indienen van moties en amendementen het college opdracht geven om bepaalde wegen in te slaan. In de praktijk wordt hier in Bergen op Zoom echter zelden gebruik van gemaakt. Het college bereidt de (financiële of beleidsinhoudelijke) richtlijnen voor verbonden partijen voor en neemt deze op in de gemeentelijke begroting.
Het voorbereiden van deze richtlijnen gebeurt regionaal (door ambtelijk contactfunctionarissen en de verantwoordelijke portefeuillehouders). De raad besluit uiteindelijk over de richtlijnen die aan de verbonden partijen worden meegegeven Het belangrijkste instrument dat de raad heeft om tussentijds bij te sturen is de zienswijze op de ontwerpbegroting van de verbonden partijen. In Bergen op Zoom bereidt het college veelal de zienswijzen voor, hoewel de raad formeel eigenaar is over de tekst in een zienswijze. Hoewel uit eerdere evaluaties wordt aanbevolen om zienswijzen zo veel mogelijk regionaal af te stemmen om
23
de effectiviteit van het signaal van de zienswijze te vergroten, lijkt dit in de praktijk slechts beperkt tot niet voor te komen. De raad heeft kaders gesteld middels het raadsakkoord De raad kan vanuit de kaderstellende rol het college richting meegeven ten aanzien van verbonden partijen. In de periode 2018-2022 is dit gebeurd door middel van het raadsakkoord en het focusakkoord uit 2020. Hierin is opgenomen dat in de genoemde periode verbonden partijen zouden worden doorgelicht op doelmatigheid en doeltreffendheid. Dit heeft geleid tot een quickscan die in 2021 is uitgevoerd, waarin middels een stoplichtmodel is aangegeven wat de stand van zaken is per verbonden partij waar Bergen op Zoom in deelneemt. Hoewel de resultaten hiervan nog niet met de raad zijn besproken en daarom niet konden worden meegenomen in dit onderzoek, is de quickscan een middel waarmee de raad mogelijk concreter en meer overkoepelend inzicht krijgt in de voortgang van verbonden partijen. De controlerende rol is lastig in te vullen Veel (verantwoordings-)stukken van verbonden partijen worden vaak tegelijkertijd aangeleverd als onderdeel van de begrotingscyclus. In de praktijk zijn er daarnaast veel verschillende arrangementen met verbonden partijen, met verschillende afspraken over informatievoorziening.
De informatie is meestal inzichtelijk, maar wel vaak gefocust op financieel-juridische aspecten van verbonden partijen. Dit alles maakt het voor raadsleden vaak lastig hun controlerende rol in te vullen. Raadsleden missen de mogelijkheid om in één oogopslag te kunnen zien hoe het met de verbonden partijen staat en waar bijsturing nodig is. Een koppeling met de maatschappelijke doelstellingen en het ''waarom?'' achter verbonden partijen wordt met name door raadsleden gemist. Bij verbonden partijen zijn er twee rollen die de gemeenteraad en het college kunnen vervullen, de rol van eigenaar, en die van opdrachtgever. In de praktijk overlappen deze rollen en wordt hiertussen niet altijd helder onderscheid gemaakt. Gemeentelijke portefeuillehouders die zitting nemen in de besturen van verbonden partijen vervullen beide rollen. Dit maakt dat portefeuillehouders in besturen van verbonden partijen een dubbele loyaliteit hebben; enerzijds als vertegenwoordiger van hun gemeente en anderzijds als bestuurslid van een verbonden partij. En voor raadsleden leidt dit tot onduidelijkheid omdat zij zo niet weten vanuit welke rol het college hen informeert.
Raadsadoptanten worden als mogelijke oplossing gezien, maar er is weinig animo In Bergen op Zoom wordt gediscussieerd over de vraag om te gaan werken met raadsadoptanten: raadsleden die namens de gehele raad dossierhouder worden van een bepaald samenwerkingsverband. Het aanwijzen van adoptanten is een kans om raadsleden meer in positie te brengen om te sturen. De animo voor het raadsadoptant zijn bij de raad lijkt echter niet groot te zijn. Een pilot hiertoe is inmiddels uitgesteld naar de volgende bestuursperiode. Tegelijkertijd denken betrokken raadsleden dat raadsadoptanten wel kunnen helpen om meer grip te krijgen op en inzicht te krijgen in verbonden partijen. Daarvoor is het nodig dat de precieze rol van de raadsadoptant nader wordt ingekaderd. In de aanbevelingen gaan we hier verder op in. Aanbevelingen Dit onderzoeksrapport is er één van velen. Zowel in Bergen op Zoom als regionaal zijn er eerder evaluaties en onderzoeken naar grip op verbonden partijen geweest. Als er een steen der wijzen voor sturing op verbonden partijen was geweest, was deze al lang ingevoerd. De aandachtspunten ten aanzien van grip en sturing die hiervoor zijn geschetst zijn niet nieuw, maar zijn al langer
24
bekend bij zowel raadsleden als griffies, colleges en ambtenaren, maar ook bij verbonden partijen zelf. In de aanbevelingen werken we deze kansen voor de toekomst verder uit. I.
Aanbevelingen voor maatregelen binnen de gemeente Bergen op Zoom
Vat de jaarlijkse verantwoording over verbonden partijen samen in een beknopte rapportage Samenwerkingsverbanden leveren op dit moment afzonderlijk van elkaar hun verantwoordingsinformatie aan, ook al is dit vaak tegelijkertijd. De raad van Bergen op Zoom heeft duidelijk behoefte aan een meer overkoepelende en overzichtelijke vorm van informatievoorziening naast de financiële verantwoording in de begroting. Het uitwerken hiervan in een beknopte rapportage verbonden partijen, bijvoorbeeld gekoppeld aan een infographic, zou raadsleden helpen meer overzicht te krijgen. Maak als raad en college afspraken over wat er precies in zo'n rapportage zou moeten staan, bijvoorbeeld per verbonden partij een beknopte samenvatting van de behaalde resultaten in relatie tot de beleidsdoelstellingen. Maak werk van de inzet van raadsadoptanten In Bergen op Zoom wordt nagedacht over het betrekken van raadsadoptanten bij de zienswijzen op ontwerpbegrotingen van verbonden partijen. Op dit moment is de rol van de raadsadoptant echter volgens raadsleden nog niet duidelijk ingekaderd en is de animo bij de raad zeer beperkt. De pilot waarmee de rol van de raadsadoptant zou moeten worden verkend is uitgesteld naar de volgende raadsperiode. Wij bevelen aan om in de nieuwe raadsperiode de precieze taken van een raadsadoptant vast te leggen en vervolgens de pilot uit te voeren.
Wijs hiervoor bijvoorbeeld een drietal raadsleden aan die elk bij een verbonden partij een jaar lang als raadsadoptant fungeren. Op basis van de resultaten van de pilot kan het takenpakket van de raadsadoptant dan eventueel worden aangepast en kan het aantal adoptanten worden uitgebreid. Wij bevelen aan om de rolinvulling door de raadsadoptanten periodiek te evalueren, bijvoorbeeld eens per jaar bij de bespreking van de ontwerpbegrotingen van verbonden partijen. Begin de nieuwe raadsperiode met afspraken over de rolverdeling tussen college en raad Om grip op verbonden partijen daadwerkelijk te vergroten, is het nodig dat raad en college onderling afspraken maken over welke verbeteringen in de komende raadsperiode worden doorgevoerd. Voer het onderlinge gesprek over wat nodig is voor de raad om goed te kunnen toetsen en wat nodig is voor het college om de kaders die de raad heeft meegegeven goed uit te voeren. Daarvoor is onderling vertrouwen een belangrijke voorwaarde. Leg op basis daarvan afspraken vast en spreek af dat over de uitvoering hiervan na een bepaalde termijn, bijvoorbeeld een jaar, of periodiek, wordt gerapporteerd. II.
Aanbevelingen voor maatregelen in regioverband
Voer het gesprek in de regio over de wijziging van de WGR De wet gemeenschappelijke regelingen wordt op het moment van schrijven van deze rapportage onderworpen aan een wijziging. De wetswijziging heeft belangrijke gevolgen voor de mogelijkheden die de raad heeft om grip te krijgen en te houden op verbonden partijen. Zo krijgen gemeenschappelijke regelingen een vergelijkbare informatieplicht als het college al heeft, wordt de mogelijkheid van een regionale adviescommissie van raadsleden per verbonden partij mogelijk gemaakt en wordt de raad in staat gesteld om het functioneren van een gemeenschappelijke regeling te laten onderzoeken door een regionale onderzoekscommissie. Ga in de regio op college-
25
en raadsniveau het gesprek aan over deze mogelijkheden en verken welke meerwaarde deze hebben voor de regio. Neem de raad aan de voorkant van het proces mee in sturing op verbonden partijen Raadsleden hebben de behoefte om meer aan de voorkant (d.w.z. beleidskant) betrokken te worden bij samenwerkingsverbanden. Er zijn verschillende mogelijkheden om dit te doen. Denk bijvoorbeeld aan het organiseren van een raadssessie waarbij de gemeenteraad in gesprek gaat met de verbonden partij om prioriteiten voor de komende periode vast te stellen. Daarnaast kan de raad middels meerdere sessies de gelegenheid krijgen om mee te werken aan een samenwerkingsagenda of visiedocument met de verbonden partij. Dit is bij de ISD Brabantse Wal al gebeurd en zou ook bij andere verbanden kunnen worden toegepast. Het college (specifiek de desbetreffende portefeuillehouder) of de griffier zou binnen het samenwerkingsverband respectievelijk de griffierskring aandacht vragen voor deze mogelijkheid. Maak per verbonden partij afspraken over de rol van de contactambtenaar De precieze rol, bevoegdheden en het mandaat van de contactambtenaren bij verbonden partijen is niet expliciet vastgelegd.
Bovendien blijkt in de praktijk dat de invulling van de rol sterk afhankelijk is van de beschikbaarheid van de betreffende ambtenaar, en er vindt veel roulatie plaats waardoor steeds opnieuw kennis moet worden opgebouwd. Daarom bevelen wij aan om per verbonden partij nadere afspraken te maken over de invulling van de rol van de contactambtenaar. Wederom is regionale afstemming hierover onmisbaar. Investeer in samenwerking met andere gemeenteraden in de regio Samenwerking tussen gemeenteraden in de regio West-Brabant is een cruciale voorwaarde voor de gemeenteraad van Bergen op Zoom om meer grip te krijgen op verbonden partijen. Hoe meer afstemming in de regio, hoe sterker de raden kunnen staan bij sturing door middel van zienswijzen. De griffierskring West-Brabant heeft al eerder initiatieven genomen om gemeenteraden met elkaar te verbinden ten aanzien van verbonden partijen. Dit zou in de toekomst opnieuw kunnen gebeuren dan wel worden voortgezet, bijvoorbeeld door raadsleden over gemeentegrenzen heen samen te laten nadenken over financiële kaders voor verbonden partijen of over het gezamenlijk opstellen van zienswijzen. Vraag als raad de griffier van Bergen op Zoom om de mogelijkheden hiervoor te verkennen.
26
Reactie college op conceptrapport Op 17 januari 2022 heeft de rekenkamer het conceptrapport aangeboden voor bestuurlijk hoor en wederhoor. Het college heeft hierop gereageerd bij brief van 25 februari 2022 De inhoud van deze brief is onderstaand integraal verwoord.
27
28
29
30
Nawoord van de Rekenkamer De Rekenkamer West-Brabant dankt het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen op Zoom voor de bestuurlijke reactie op het onderzoeksrapport verbonden partijen. In deze reactie worden een aantal elementen uit het onderzoek naar voren gehaald. Graag maakt de Rekenkamer van de gelegenheid gebruik hier een korte reactie op te formuleren. Het college wijst in zijn bestuurlijke reactie op enkele feitelijke onjuistheden met betrekking tot de Intergemeentelijke Sociale Dienst (ISD) Brabantse Wal. In de eindrapportage hebben wij deze feitelijke onjuistheden gecorrigeerd. Wij merken wel op dat deze onjuistheden niet gedurende de ambtelijke wederhoorfase naar voren zijn gekomen. De bevindingen zijn gebaseerd op documentatie die door de gemeente aan de onderzoekers is verstrekt. Wij zijn verheugd dat het college zich grotendeels kan vinden in de conclusies en aanbevelingen van het rapport en deze grotendeels ook onderschrijft. Wij beperken ons in onze reactie tot dat deel van de aanbevelingen waarbij het college aangeeft deze beperkt of niet te zullen overnemen:
In antwoord op onze aanbeveling om jaarlijks een beknopte samenvatting van behaalde resultaten van verbonden partijen aan de raad te doen toekomen, geeft het college aan dit al te doen middels het sjabloon in de P&C-cyclus. De Rekenkamer onderschrijft dit en benoemt dit ook in haar rapportage. Tegelijkertijd wil de Rekenkamer erop wijzen dat hier een nadere behoefte bij de raad ligt aan een overzicht van de bijdrage van de verbonden partijen in één opslag, naast de financiële verantwoording in de begroting. Het college geeft de overweging mee om raadsadoptanten ‘’a-politiek’’ te laten zijn. Indien het college hiermee bedoelt dat raadsadoptanten niet namens hun politieke partij, maar namens de hele gemeenteraad ‘ambassadeur’ van een verbonden partij zijn, kan de Rekenkamer dit alleen maar onderschrijven. Het college geeft aan de aanbeveling over het betrekken van de raad bij de sturing op verbonden partijen niet over te willen nemen, aangezien verbonden partijen taken/opdrachten uitvoeren voor het college met het oog op de doelstellingen. De Rekenkamer onderschrijft dit en benadrukt met de aanbeveling te doelen op het actief betrekken van de raad ‘aan de voorkant’, dat wil zeggen wanneer (inhoudelijke, maatschappelijke en/of financiële) doelstellingen voor verbonden partijen worden vastgesteld.
Het college geeft aan dat het zijn voorkeur heeft dat er gelijkluidende afspraken worden vastgesteld over de rol van de contactambtenaar. De Rekenkamer onderschrijft dit, maar vindt het van belang dat dit niet alleen overkoepelend maar ook per verbonden partij wordt vastgesteld. Op deze manier wordt de rol van de contactambtenaar nog beter verankerd. Wij geven de mogelijkheid mee om dit bij de actualisatie van de nota verbonden partijen regionaal af te stemmen.
Tenslotte wil de Rekenkamer er graag op wijzen dat de gemeenteraad het college er bij motie of amendement toe kan oproepen om aanbevelingen ten uitvoer te brengen en hierover na een bepaalde periode terug te rapporteren aan de raad.
31
Bijlagen Bijlage 1: Sturing per verbonden partij In dit onderzoek is gekeken naar de kaders en informatievoorziening ten aanzien van drie verbonden partijen waar de gemeente Bergen op Zoom in deelneemt, te weten de OMWB, de BWB en de ISD Brabantse Wal. Allereerst zullen de kaders per verbonden partij worden behandeld. Vervolgens wordt ingegaan op de informatievoorziening aan de raad vanuit de drie verbonden partijen en het college. Ten slotte wordt ingegaan op het instrumentarium van de raad voor sturing van en toezicht op verbonden partijen. Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) is een regionale uitvoeringsdienst voor de provincie Noord-Brabant en de gemeenten in de regio Midden- en West-Brabant, waaronder de gemeente Bergen op Zoom. De uitvoeringsdienst heeft uitvoeringstaken op het gebied van milieu, veiligheid en leefomgeving, met name gericht op vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De OMWB is één van de zes omgevingsdiensten in Nederland die in toezicht op zware risicovolle bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen is gespecialiseerd.
De OMWB voert niet alleen de wettelijke basistaken en de voorbereiding hierop uit, maar kan ook op verzoek van opdrachtgevers extra taken, de zogenoemde verzoektaken, uitvoeren.36 De juridische grondslag voor de Omgevingsdienst is vastgelegd in de Gemeenschappelijke Regeling (GR) OMWB, die op 1 januari 2013 in werking trad. De GR is een openbaar lichaam met een Algemeen Bestuur (AB) en een Dagelijks Bestuur (DB). Het AB bestaat uit afgevaardigde collegeleden van Gedeputeerde Staten en collegeleden van de deelnemende gemeenten. Het DB bestaat uit vijf leden die uit het AB worden verkozen. Het AB stelt de kaders en de begroting vast, waar het DB zich bezighoudt met het algemeen beheer van de GR, de uitvoering van besluiten van het AB en het toezicht op onder meer het financieel beheer van de GR. 37 Iedere deelnemende gemeente sluit afzonderlijk een dienstverleningsovereenkomst met de OMWB vast. De dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Bergen op Zoom is vastgesteld op 27 februari 2013. De overeenkomst bevat onder meer afspraken over de uitvoering van de basis-, verzoek- en collectieve taken door de OMWB, financiële bepalingen en bepalingen betreffende evaluatie:
Elk boekjaar wordt een werkprogramma vastgesteld, waarin de omvang en wijze van taakuitvoering door de OMWB voor de gemeente Bergen op Zoom wordt uitgewerkt. De taakuitvoering moet binnen de in het werkprogramma opgenomen (financiële) kaders plaatsvinden. Niet in het werkprogramma opgenomen producten en diensten mogen alleen worden verricht na schriftelijke toestemming van zowel de gemeente als de OMWB. Maandelijks vind er een accountoverleg plaats tussen de gemeenten en OMWB. Tijdens dit overleg is sturing op het werkprogramma mogelijk. Na de eerste termijnrapportage heeft de gemeente de mogelijkheid het werkprogramma te verhogen of te verlagen. 38 Incidentele verzoektaken die niet passen binnen het werkprogramma, kunnen door de gemeente worden opgedragen aan de OMWB, mits vooraf over inhoud en omvang overeenstemming is bereikt.
Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (geen datering). Over de OMWB: https://www.omwb.nl/over-ons Gemeenschappelijke Regeling OMWB (2013): http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/Waalwijk/CVDR224902/CVDR224902_1.html 38 Dienstverleningsovereenkomst OMWB en gemeente Bergen op Zoom (2013), p. 6. 36 37
32
De gemeente en de OMWB stellen elk een relatiebeheerder aan ten behoeve van de uitvoering van de overeenkomst. Deze voeren minstens vier keer per jaar overleg over de voortgang. De OMWB rapporteert elk kwartaal aan de gemeente over de voortgang van de werkzaamheden in relatie tot de kaders, in een managementrapportage. Binnen twee maanden na afloop van elk kalenderjaar wordt door de OMWB een jaarrapportage aan de gemeente opgeleverd.39 Uit gevoerde gesprekken blijkt dat er in de praktijk drie keer per jaar een zogeheten termijnrapportage wordt opgesteld. Jaarlijks wordt de werking van de dienstverleningsovereenkomst door de gemeente en de OMWB geëvalueerd. Drie jaar na de start van de GR wordt de overeenkomst integraal herzien.40 Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de dienstverleningsovereenkomsten die de OMWB met de deelnemende gemeenten heeft gesloten in de loop der jaren niet zijn vernieuwd of herzien, ondanks het voornemen van een periodieke evaluatie van de overeenkomsten.
Gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB) De Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB) is een samenwerkingsverband tussen het Waterschap Brabantse Delta en de gemeenten in West-Brabant voor het heffen en innen van gemeentelijke en waterschapbelastingen. Naast het heffen en innen van deze belastingen, behandelt de BWB ook bezwaar- en beroepschriften en voert deze ook taken uit op het gebied van de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) en de Wet basisregistratie adressen en gebouwen (BAG).41 De juridische grondslag voor de BWB is vastgelegd in de Gemeenschappelijke Regeling Belastingsamenwerking West-Brabant, die op 1 maart 2010 is gesloten en op 1 januari 2012 daadwerkelijk in werking trad. De GR is een openbaar lichaam met een Algemeen Bestuur (AB) en een Dagelijks Bestuur (DB). Het AB bestaat uit een afgevaardigde van het dagelijks bestuur van het waterschap (tevens DB-lid en voorzitter van het DB en AB), en collegeleden van deelnemende gemeenten. Het DB bestaat uit vier leden die uit het AB worden verkozen. Het AB stelt de kaders en de begroting vast, waar het DB zich bezighoudt met het algemeen beheer van de GR, de uitvoering van besluiten van het AB en het toezicht op onder meer het financieel beheer van de GR.42 Iedere gemeente stelt een afzonderlijk uitvoeringsconvenant vast met de BWB.
Het huidige uitvoeringsconvenant met de gemeente Bergen op Zoom is ondertekend op 15 november 2018. De overeenkomst bevat onder meer afspraken over de taakoverdracht, contactmomenten, verantwoordelijkheden in de planning en controlecyclus en informatie-uitwisseling:
De BWB en de gemeente stellen elk één of meer regiefunctionarissen aan, die periodiek overleggen in het regieoverleg.43 Er zijn verschillende afspraken over de frequentie van informatievoorziening over elke specifieke uitvoeringstaak opgenomen. Managementinformatie wordt ‘real time’ aan de gemeente beschikbaar gesteld door de BWB.44 Als onderdeel van de planning- en controlecyclus wordt onder meer elk jaar in juli een halfjaarverantwoording door de BWB aan de gemeente verstrekt.45
Ibid., p. 7. Ibid., p. 9. 41 Belastingsamenwerking West-Brabant (geen datering). Over ons – wat doen wij? https://www.bwbrabant.nl/bwb/over-ons 42 Gemeenschappelijke regeling BWB (2010): https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR641487/2 43 Uitvoeringsconvenant BWB en gemeente Bergen op Zoom (2018), pp. 2-3. 44 Ibid., p. 3; pp. 6-10. 45 Ibid., p. 9. 39 40
33
Het uitvoeringsconvenant wordt elk jaar stilzwijgend met een jaar verlengd voor de duur van de deelname aan de GR.46 Gemeenschappelijke regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst (ISD) Brabantse Wal De Intergemeentelijke Sociale Dienst (ISD) Brabantse Wal is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Bergen op Zoom, Steenbergen en Woensdrecht. De ISD voert voor deze gemeenten taken uit op het gebied van de sociale zekerheid, specifiek op het gebied van bijstand, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), schulden en jeugdde Participatiewet en minimabeleid/schuldhulpverlening.47 De juridische grondslag voor de ISD is vastgelegd in de Gemeenschappelijke Regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal, die in 2011 voor onbepaalde tijd is aangegaan. De GR is een gemeenschappelijk orgaan, bestaande uit drie aangewezen collegeleden van elke deelnemende gemeente, waarbij de uitvoeringsorganisatie wordt gevormd door de afdeling Sociale Zaken van de gemeente Bergen op Zoom. De dagelijkse leiding van de uitvoeringsorganisatie berust bij de (interim) directeur ISDhet afdelingshoofd Sociale Zaken. In het verleden werd deze rol vervuld door de Concernmanager Sociaal en Veilig van de gemeente Bergen op Zoom. De beleidsbepalende bevoegdheden berusten bij de afzonderlijke gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders van de drie deelnemende gemeenten.
Het afdelingshoofd Sociale Zaken draagt verantwoordelijkheid voor het informeren van het gemeenschappelijk orgaan over het functioneren en de bedrijfsvoering van de organisatie middels een halfjaarlijkse rapportage. De organisatie is verantwoordelijk voor het opstellen van planning- en controledocumenten. Sinds 2016 2011 doet het gemeenschappelijk orgaan de deelnemende gemeenteraden voorafgaand aan elk begrotingsjaar een meerjarenbegroting en een ontwerpbegroting voor het aankomende dienstjaar toekomen. De gemeenteraad is bevoegd hierover een zienswijze in te dienen. Na vaststelling van de begroting door het gemeenschappelijk orgaan worden de raden hierover geïnformeerd en kan opnieuw een zienswijze worden ingediend, ditmaal bij Gedeputeerde Staten. Verder wordt de jaarrekening ieder jaar ter kennisneming aan de gemeenteraden gestuurd.48 In het coalitieakkoord van 2018-2022 staat dat de gemeente in deze periode vanuit het oogpunt van efficiëntie onderzoekt of de uitkeringsadministratie van de ISD kan worden opgeschaald naar een groter verband.49
Ibid., p. 4. Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal (geen datering): https://isdbrabantsewal.antwoordop.nl/. 48 Gemeenschappelijke regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal (2011); 1e Wijziging gemeenschappelijke regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal (2016). 49 Gemeente Bergen op Zoom (2018). Coalitieakkoord 2018-2022, p. 5. 46 47
34
35
Bijlage 2: Geraadpleegde bronnen Interviews Ten bate van dit onderzoek hebben verschillende interviews plaatsgevonden. Deze geven wij hieronder weer. Functie
Datum gesprek
Burgemeester Bergen op Zoom
21 juni 2021
Wethouder financiën Bergen op Zoom
21 juni 2021
Bestuursadviseur college Bergen op Zoom
21 juni 2021
Concerncontroller Bergen op Zoom
22 juni 2021
Adviseur control en audit Bergen op Zoom
22 juni 2021
Accountmanager OMWB
1 juli 2021
Bestuurssecretaris ISD
1 juli 2021
Manager participatie en inkomen ISD
1 juli 2021
Directeur BWB
1 juli 2021
Raadsleden gemeente (groepsgesprek)
Bergen
op
Zoom 15 september 2021
Schriftelijke documentatie Voor de geraadpleegde schriftelijke documentatie verwijzen wij naar de bronvermelding in de voetnoten.
36
Bijlage 3: Normenkader Deelvraag
Normen
Kaderstellen en beleid 1. Welke beleidskaders hanteert de gemeente Bergen op Zoom voor de sturing van en controle op verbonden partijen?
2. Op welke manier is de gemeenteraad betrokken geweest bij de totstandkoming van deze kaders?
3. Welke afspraken zijn er over de rol van de gemeenteraad en het college van B&W ten aanzien van verbonden partijen?
4. Wat zijn landelijke ontwikkelingen ervaringen van andere gemeenten?
en
-
Er zijn beleidskaders en de gemeente stelt inhoudelijke beleidsvoorwaarden vast over deelname aan de samenwerkingsverbanden en de governance inzake verantwoording en toezicht.
-
De gemeente heeft afspraken gemaakt met samenwerkingsverbanden over het proces van beleids-, begrotings- en verantwoordingsinformatie die zij moeten aanreiken.
-
De samenwerkingsverbanden voeren beleid en leggen verantwoording af volgens de afspraken die daarover gemaakt zijn.
-
Er is inzicht bij de raad in de samenwerkingsverbanden en op welke wijze zij bijdragen aan beleidsprioriteiten van bestuur en raad en de doelen die verbanden daartoe dienen te realiseren.
-
De kaders aan de raad sluiten aan bij de wijze waarop de raad doelen heeft gesteld.
-
De raad is betrokken bij de beoordeling van doelbereiking.
-
Er is een gemeentelijk governance beleid voor verbonden partijen.
-
Er is een afspraak goed bestuur voor verbonden partijen in de gemeente.
-
Eigenaarsrollen en opdrachtgeversrollen zijn goed belegd en verdeeld.
Beschrijvend van aard, geen normen.
Sturing en informatievoorziening 5. Welke informatie ontvangt de gemeenteraad over verbonden partijen?
-
De gemeente stelt inhoudelijke informatievoorziening vast bij deelname aan de samenwerkingsverbanden en de
37
governance toezicht.
6. Ontvangt de gemeenteraad informatie zodanig dat hij tijdig bij kan sturen?
a.
Kan het werken met adoptanten/ ambassadeurs/raadsrapporteurs leiden tot beter(e) grip en zicht op verbonden partijen?
7. In hoeverre heeft de gemeenteraad zicht op de realisatie van beleidsdoelstellingen door verbonden partijen?
8. Hoe deugdelijk en effectief zijn de huidige arrangementen met de verbonden partijen?
inzake
verantwoording
en
-
De samenwerkingsverbanden leggen verantwoording af volgens de afspraken die daarover gemaakt zijn.
-
De gemeente heeft afspraken gemaakt met samenwerkingsverbanden over het proces van beleids-, begrotings- en verantwoordingsinformatie die zij moeten aanreiken.
-
De aangeleverde informatie door de samenwerkingsverbanden is juist, volledig en tijdig.
-
Samenwerkingsverbanden zijn actief betrokken bij gemeentelijk beleid en informeren proactief gemeente, bestuur en raad.
-
De raden evalueren in termen van verbetermogelijkheden hun sturingsrelatie met de verbonden partijen.
-
Er is inzicht bij de raad in de samenwerkingsverbanden en op welke wijze zij bijdragen aan beleidsprioriteiten van bestuur en raad en de doelen die verbanden daartoe dienen te realiseren.
-
De informatie aan de raad sluit aan bij de wijze waarop de raad doelen heeft gesteld en tevens voor de beoordeling van doelbereiking.
-
Er zijn SMART doelstellingen, financieel en niet-financieel, kwantitatief en nietkwantitatief geformuleerd.
-
Realisatie is navolgbaar en inzichtelijk en bij eventuele afwijkingen van de beoogde doelen is inzichtelijk in hoeverre deze doelen niet zijn gerealiseerd en wat daarvoor de reden is.
-
Er is zicht op materiële en immateriële opbrengsten van de samenwerkingen.
38
a.
Is een differentiatie in arrangementen per verbonden partij mogelijk en wenselijk?
9. Welk instrumentarium benut de gemeenteraad voor de sturing van en het toezicht op verbonden partijen?
-
Samenwerkingsverbanden informeren afzonderlijk proactief gemeente, bestuur en raad.
-
Samenwerkingsverbanden evalueren ieder afzonderlijk in termen van verbetermogelijkheden hun sturingsrelatie met de gemeenten.
Beschrijvend van aard, geen normen.
Kansen voor de toekomst 10. Welke knelpunten, wensen en kansen zijn er ten aanzien van de sturing van en het toezicht houden op verbonden partijen?
Beschrijvend van aard, geen normen.
39