CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Accountantsverslag 2021

Raadsvergadering 23 juni 2022, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Jaarstukken 202110.428 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

((; bakertilly Aan de gemeenteraad van de Gemeente Bergen op Zoom Postbus 35 4600 AA Bergen op Zoom Breda, 31 mei 2022

Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Bergen op Zoom te controleren.

Vanwege de corona-maatregelen hebben wij afgelopen jaar de controles deels digitaal uitgevoerd. Hierdoor gingen afstemmingen over bevindingen en het proces dit jaar anders dan gebruikelijk. Ondanks deze beperkingen verliep de samenwerking met de organisatie prettig. Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag.

Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Q)

+J

·en

o

c.. Q) :Q)

·u

e ro e

·LL

-a Q)

..e

O)

+-'

ro E +-' ..e u Q)

o::

e

Q)

Q) 0)

eQ)

.© ~ >

Q)

o -ae

o

Cl)

> cu C) c.

o u,

-e ::::s

o

.e

e:

-

O)

e

g1

e en

Q) ~ ........ +-'

·-

t

~

·-

s:::

::J ::J +-'

+-'

ro >

e

Q)

~ E en ro en

Q)

O)

'Q)

~. cp -ae ..e

e ..e © Q)

'~

>

Q)

Q)

e

en 'Q) +-'

e

■-

■-

> ~ e

~ a,

E a, ns

ŒI u,

((i bakertilly

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

, . ., ., q .• ~., ... .

Mutatie reserves

3,34 MlUOEN EURO

Gerealiseerd saldo baten en lasten

1(1 110

"''

'"''

i

.u.J -

□

.U~I

..... ¡

I

MILJOEN EURO

ltH!o

u i,!'ti

1J9:]

JOltJ

:::::::::J tD 1~

Risico's totaal

Fl DO LJ I

12,81

.... ~El -;;;- . , ,.,,

I~ "

J.i..U l

Xllò

'CJ,

MILJOEN EURO

.n.u

41C:U

I Weerstand5-upadteit

Gerealiseerd resultaat

16,16

CJ

JJ-U

U 1¡

Schuldquote }.J}I

77%

'J,')

>JJJ

"" U)'I

0 \!:I

___J

Weerßï:§73

I '°'°

"-'"" ;0.,01

1Ul.,.

Jll)I

Solvabiliteit

,,.

~

!UJU

Toelichting Het resultaat 2021 is€ 12,81 miljoen voor bestemming. Vanwege dit significante positieve resultaat is een significante verbetering zichtbaar op de ratio's van de solvabiliteit, de weerstandsratio's en de schuldquote. ln de jaarrekening wordt toegelicht hoe dit positieve resultaat is ontstaan. Wij willen er daarbij op wijzen dat een significant deel ontstaat door incidentele bijdragen vanuit Corona vergoedingen en taken die vanwege Corona niet (of beperkter) zijn uitgevoerd.

17Z

&'1

o,a.i

"'" L~~--1•"'

5

Bestuurlijke samenvatting

Ct bakertilly

Wij hebben bij de jaarrekening 2021 een goedkeurend oordeel te verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt één ongecorrigeerde fout van€ 469.000 voor niet genomen winst bij de grondexploitatie. Uit onze controle blijken geen overige ongecorrigeerde fouten die wij aan u moeten rapporteren.

Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u moeten rapporteren. We constateren bij de controle op inkooprechtmatigheid een fout van€ 339.000. Grotendeels betreft dit fouten van voorgaande jaren die nog doorlopen.

6

Bestuurlijke samenvatting

((; bakertilly

Wij constateren geen overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Bergen op Zoom voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Covid-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd. De belangrijkste werkzaamheden hebben toegezien op de verantwoording inzake de Tozo-regelingen die gecontroleerd zijn door de accountant van ISO Brabantse Wal.

7

Uitkomsten jaarrekeningcontrole r ,_._ji

9i

Opdracht, scopeen uitkomsten

((. bakertilly

Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: het jaarverslag (programmaverantwoording+ paragrafen); de jaarrekening; bijlagen.

Kernpunten en significante risico's in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: • schattingen en toelichtingen in de jaarrekening; • nauwkeurigheid van de voorzieningen; • waardering van de grondexploitaties; Met de opdrachtbevestiging van d.d. 24 september 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot • rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen; het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat • begrotingsrechtmatigheid omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen • Covid-19 aspecten; sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. • WNT-verantwoording; • onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is€ 2.850.000 Deze materialiteit sluit Managementinzicht en schattingen aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol en is gebaseerd op de Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gewijzigde begroting. Op basis van de definitieve jaarrekening zijn de gebaseerd op inzichten van het management.

Wij hebben de belangrijkste gehanteerde goedkeuringstoleranties als volgt: factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van Grondslag Bedrag de jaarrekening als geheel. Goedkeuringstolerantie fouten

1 % lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 2.850.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 8.550.000

Rapporteringstolerantie

ln het normenkader is vastgesteld dat deze berekend wordt op basis van 1 % van de lasten per programma met een ondergrens van€ 100.000.

Wisselt per programma

Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente.

Proces jaarrekeningcontrole Wij constateren dat afgelopen jaar het controleproces soepel is verlopen. Door onder andere de kritische voorbereiding van de organisatie het opstellen van position papers en een strakkere sturing door management waren wij in staat sneller de juiste vragen te stellen en informatie te achterhalen, waardoor de doorlooptijd van de controle aanzienlijk korter was dan voorgaande jaren. Tegelijkertijd signaleren wij wel dat er afgelopen periode veel verloop van personeel is (o.a. op kritische en hogere posities in de organisatie), waardoor er een risico is dat de verbeterslag slechts tijdelijks is. Wij vragen uw aandacht voor deze 'personele wisselingen' om te voorkomen dat hierdoor de noodzakelijke kennis voor de administratieve beheersing ontbreekt. Deze kritische voorbereiding resulteert tevens in minder opmerkingen en correcties in de jaarrekening ten opzichte van voorgaande jaren.

9

Waardering van de grondexploitaties Grondexploitatie Uw gemeente heef een aantal grondexploitaties onderhanden die verantwoord zijn onder de post 'Voorraden' in de jaarrekening. Door de invloed van de parameters (zoals kostenontwikkelingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd.

Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak, vanwege de hogere mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw Om te schatten wat de waarde van een complex is, zijn een aantal risico's c.q. schattingen grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) terug te brengen tot vijf P's: 120.000

• •

• • •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Programmering: Is er een kritische analyse van de 'mix' van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd? Parameters. Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen verwacht de gemeente in de komende jaren? Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen ontwikkelen?

Het management heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitaties geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend. Het college heeft beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen of er tussentijds winst moet worden genomen.

2018

1 '~fü 1 1 IJ· 1 20.000

-- •

~

o

Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met€ 2, 1 miljoen. De toename van de boekwaarde ten opzichte van 2020 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

JI

2021

I

---

2020

5.960

Boekwaarde per 1 januari

16.310

Investeringen (inclusief inbreng grond Terpen 2)

13.960

27.437

Grondverkopen

- 15.539

-19.714

3.650

1.238

Mutatie verliesvoorziening

132

- 2.121

Mutaties vanwege afsluiten projecten

181

3.510

18.425

€ 16.310

Tussentijdse winstneming i

Boekwaarde per 31 december

10

Waardering van de grondexploitaties

~ bakertilly

Waardering inclusief specifieke projectrisico's

Opbrengst De Markiezaten - Wal 1 ln de grondexploitatie van De Markiezaten - Wal 1 is een opbrengst van€ 1.452.000 Verliesvoorziening opgenomen in de prognose van de grondexploitatie. Deze opbrengst wordt onderbouwd Binnen de grondexploitaties verantwoordt u een verliesvoorziening van 55 miljoen. door een contract uit 2008 waarin is opgenomen dat de kopende partij dit bedrag zal Deze verliesvoorziening is ontstaan in het verleden. Deze verliesvoorziening zit op betalen op het moment dat de geleverde sociale huurwoningen worden verkocht. onderdelen van het voormalige Scheldevesting project. De verwachting is dat de meeste Deze verkoop mocht uitgevoerd worden vanaf 2018. Tot en met 2021 heeft de verkoop van deze projecten komende jaren tot een afronding komen waarmee de van de sociale huurwoningen nog niet plaatsgevonden. ln die zin is de prestatie zoals verliesvoorziening afgewikkeld wordt. destijds was bedoeld en ten grondslag ligt aan de overeenkomst nog niet gerealiseerd. De gemeente heeft deze opbrengst om die reden nog niet verantwoord als 'gerealiseerd'. Toetsing ondernemerspoort Wij kunnen ons vinden in de waardering van de grondexploitatie De Markiezaten - Wal Bij de invoering van de VPB-plicht voor gemeenten is gekeken of uw gemeente door de 1. Wij adviseren u om met de andere partij in overleg te treden over het tijdstip dat zij 'ondernemerspoort' gaat.

Uw gemeente gaat door de ondernemerspoort als activiteiten verwachten tot verkoop over te gaan. Wij hebben van de organisatie begrepen dat de aangemerkt worden als 'winstgevend'. Doordat veel grondexploitaties uit het verleden afwikkeling van dit contract in 2022 is en verwachten om die reden een winstname in verlieslatend waren, kwam uw gemeente niet door de ondernemerspoort, waardoor u geen 2022. VPB hoeft te bepalen. De laatste twee jaar zijn er grondexploitatie geopend met een verwachte winst, waardoor u mogelijk wel door de ondernemerspoort gaat en VPB moet Toevoeging reserves - (tussentijdse) winst Conform de notitie grondbeleid wordt ieder jaar de (tussentijdse winst) toegevoegd aan gaan afdragen. de algemene reserve. Wij constateren echter dat dit niet meegenomen wordt in de Uit een recente analyse blijkt dat u niet door de ondernemingspoort gaat, mede doordat de (laatste begrotingswijziging), waardoor er een afwijking ontstaat ten opzichte van de begroting. Ons inziens is het tussentijds mogelijk om een inschatting van de verwachte aanleg van de randweg nog meegenomen wordt in deze analyse. Wij achten dit winst te maken en deze dotatie tijdens de begrotingswijziging mee te nemen. Dit draagt uitgangspunt verdedigbaar, maar verzoeken dit standpunt wel af te stemmen met de belastingdienst.

Indien de belastingdienst niet akkoord gaat met deze uitgangspunten gaat ons inziens bij aan de mogelijkheid meer grip te houden op de voortgang van de zeer waarschijnlijk door de ondernemerspoort en moet u mogelijk VPB gaan afdragen. grondexploitaties. Deze VPB last kan significante impact hebben op het resultaat van u grondexploitatie. Voorziening verspreide gebieden ln de jaarrekening is een voorziening opgenomen voor 'complex verspreide gebieden'. Wij adviseren u de VPB-scan kritisch uit te voeren en te actualiseren. Wij vinden dat u op ln deze voorziening zijn verplichtingen opgenomen voor 'nog te maken kosten' van dit aspect teveel een afwachtende houding aanneemt ten opzichte van uw fiscalist en afgeronde grondexploitaties. ln deze voorziening zijn per ultimo 2021 ook nog 'verwachte verwachten een pro-actieve houding om inzicht te hebben in het moment waarop de gemeente door de ondernemerspoort gaat gezien de financiële impact die dit op jaarbasis kosten' opgenomen voor een project dat reeds in 2019 is afgewikkeld. Verwachting is normaliter dat de resterende kosten van een afgesloten grondexploitatie binnen kan hebben. afzienbare tijd uitgevoerd zijn, anders zou de grondexploitatie niet afgesloten zijn. Wij concluderen dat deze verwerkingswijze correct is toegepast.

Tegelijkertijd adviseren wij u wel om hier bij de afsluiting van grondexploitaties kritisch te kijken of het project afgerond kan worden en welke verwachting er is voor nagekomen kosten. 11

Waardering van de grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico's stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Bergen op Zoom gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter Kostenstijging Opbrengstenstijging Rekenrente Disconteringsvoet Programmering Verkoopprijzen

2021

2020

•• • • ••

•• • • • •

Legenda status:

e = evenwichtig

= optimistisch

e= voorzichtig e= controleverschil

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 3% (2020: 2%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Wij willen u wel wijzen op de recente mondiale ontwikkelingen, waardoor kosten komende periode wellicht harder stijgen dan de verwachte inflatie. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.

((; bakertilly

Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,85% (2020: 2,2%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Bergen op Zoom. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij deze parameter kwalificeren als evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Bergen op Zoom. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2021 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd.

Tijdens onze controle constateren wij dat er in 2022 verkoopcontracten zijn gesloten die hoger zijn dan de verwachtingen die opgenomen zijn in de actualisatie. Dit heeft een positieve impact van€ 337.000 op het resultaat van 2021. Deze constatering weegt mee in ons oordeel.

Winstname Opbrengstenstijging Tijdens onze controle constateerden wij dat de rentelasten ten onrechte niet meegenomen Het college rekent met de volgende opbrengstenstijging(en) 2% (2020: 0%). zijn in de berekening van de winstname. ln de nieuwste notitie grondexploitatie is expliciet Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. opgenomen dat deze lasten onderdeel moeten zijn van de te hanteren 'Percentage of Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang dit goed te blijven volgen. Completion'. Bij Meander 2 is de impact hiervan€ 780.000 positief en is de winst gecorrigeerd in de jaarrekening 2021. Voor de overige projecten is de impact€ 132.000 en is dit niet gecorrigeerd in de jaarrekening. Dit laatste bedrag weegt om die reden mee in Rekenrente ons oordeel.

12

(9 bakertilly

Sociaal domein Algemeen De gemeente Bergen op Zoom voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal

Mandatering

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

WVS Groep

Mandatering

Vaste bijdrage op basis van de begroting

Jeugdwet

Zelfstandig

N.v.t.

Werkelijke lasten

WMO

Zelfstandig

N.v.t.

Werkelijke lasten

PGB's

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Onderdeel

Uitkeringen (Participatie wet)

li

Uitkeringen (Participatiewet) De Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal (onderdeel van de gemeente Bergen op Zoom) is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet en de ToZoregelingen. Voorgaande jaren hadden wij meerdere bevindingen over o.a. de rechtmatigheid van de verstrekkingen en de schulden en vorderingen participatiewet die in uw jaarrekening verantwoord zijn. Met beide aanbevelingen is uw organisatie en de ISO Brabantse Wal aan de slag gegaan. Bij de controle constateerden wij dat uitgezocht is hoe de schulden en vorderingen opgebouwd worden. De verantwoorde schulden en vorderingen participatiewet in jaarrekening 2021 kunnen onderbouwd worden en daarmee is de aanbeveling van voorgaand jaar opgevolgd.

Door de accountant van de ISO Brabantse Wal zijn geen rechtmatigheidsfouten of onzekerheden geconstateerd die de rapporteringstolerantie overstijgen. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De ISO Brabantse Wal voert deze regeling voor u uit. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2021 € 3 miljoen verstrekt in het kader van de Tozo. Er zijn in 2021 608 aanvragen behandeld. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt.

Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, met welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen. De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik gedurende 2020 konden worden opgepakt en de consequenties hiervan in de administratie van 2021 te verwerken. Tijdens de controle hebben wij vastgesteld dat er voldoende werkzaamheden zijn uitgevoerd op het M&O beleid. Tegelijkertijd constateren wij dat niet alle terugvorderingen die vanuit de toetsing ontstaan al verantwoord zijn in de jaarrekening 2021. De omvang van dit bedrag is beperkt, waardoor dit niet tot een bevinding leidt, wel adviseren wij u toe te zien op de juiste verwerking van deze vorderingen in 2022. 13

Sociaal domein

((; bakertilly

Jeugdwet ln de regio West-Brabant West zijn sinds 2016 resultaatgerichte contracten overeengekomen met de zorgaanbieders. Afgesproken is om vanaf 2016 af te rekenen op basis van de behaalde resultaten. Voor een behoorlijk aantal trajecten betekent dit dat 50% van de kosten aan het begin van het traject worden gefactureerd. Ongeacht het resultaat, zijn dit lasten voor de gemeente Bergen op Zoom. De tweede 50% van het traject wordt door de gemeente Bergen op Zoom betaald en verantwoord als last wanneer het resultaat bereikt is. Evenals voorgaand jaar is door de regio beoordeeld of voldoende betrouwbare informatie beschikbaar is om een nauwkeurige inschatting van de verplichting te kunnen maken. Mede vanwege Corona blijkt uit de gegevens van Bergen op Zoom en de regiogemeenten dat per arrangement de spreiding tussen de doorlooptijden in combinatie met het aantal trajecten te omvangrijk blijft om een betrouwbare inschatting te maken. Wij kunnen ons vinden in deze conclusies. Tegelijkertijd constateren wij dat de afgelopen jaren de totale inschatting van de verplichting redelijk constant is. Wij adviseren u kritisch te kijken naar de opbouw en afloop van deze post over de afgelopen jaren en te bepalen of de verplichting betrouwbaar ingeschat kan worden.

Wel willen wij u erop wijzen dat de huidige systematiek toegestaan is, op het moment dat de inschatting onvoldoende betrouwbaar blijkt. Wij verzoeken u komend jaar wederom te analyseren of er andere mogelijkheden zijn om de verplichting nauwkeurig te bepalen. Conform de verslaggevingsstandaarden is de maximale verplichting van 50/50% € 2,61 miljoen toegelicht onder de niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen. Wij merken hierbij op dat deze verplichting naar alle waarschijnlijkheid in 2022 ten laste van de exploitatie zal komen, afhankelijk van de afronding van de resultaatgerichte contracten.

14

Covid-19

~ bakertilly

Impact Covid-19 voor de gemeente U heeft de belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: Uitvoeren Tozo regeling; Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot Covid-19; Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering); Aanvullende specifieke bijdrage en steunmaatregelen voor o.a. toezicht, handhaving en ventilatie van scholen.

Uit de controle aangaande "specifieke" Covid-19 items komen de volgende bevindingen voort: Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021. Ten aanzien van het sociaal domein zijn aangaande de toetsing op prestatielevering bij zorgaanbieders geen bijzonderheden naar voren gekomen. Gedurende de COVID-19 periode waarin niet de afgesproken zorg geleverd kon worden hebben de zorgaanbieders in afstemming met de gemeente in een vorm van "continuïleitsbijdrage" gekeken welke zorg wel geleverd kon worden en wanneer dit niet kon zijn alternatieven aangeboden. De gemeente Bergen op Zoom heeft samen met de regio afspraken gemaakt over de eventuele aanvullende continuïteitsbijdragen aan zorginstellingen in 2021. Uit onze nadere detailcontroles en onderzoek op de Tozo op de rapportages van de accountant van de ISD Brabantse Wal zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. Op basis van ons afsluitende overleg met de accountant van de ISD Brabantse Wal constateren wij dat hier toereikende aanvullende werkzaamheden op zijn verricht.

15

Overige bevindingen Subsidielasten Tijdens onze controle toetsen wij of de subsidielasten rechtmatig en nauwkeurig tot stand gekomen zijn. Wij controleren hier onder andere op het toerekenen van de lasten aan de juiste periode en of prestatieafspraken nageleefd zijn. Bij onze controle stelden wij vast dat subsidielasten niet altijd volledig toe te rekenen zijn aan het huidige boekjaar, maar soms ook boekjaar overstijgend afgegeven worden. Dit is toegestaan, alleen betekent dit wel dat de lasten ook aan beide boekjaren toegerekend moeten worden. Wij willen u adviseren hier bij het boeken en controleren van de subsidielasten kritisch naar te kijken. Daarnaast heeft u op basis van de subsidieverordening de mogelijkheid om (indien prestatieafspraken niet nagekomen worden) een (deel) van de subsidie terug te vorderen. Bij het opstellen van de jaarrekening moet een inschatting gemaakt worden of hier mogelijk sprake van is. Normaliter heeft u gedurende het jaar met de gesubsidieerde instellingen contact waardoor u over informatie beschikt om deze inschatting te maken. Vanwege Covid-19 en de diverse lock-downs moest afgelopen jaar op andere wijze invulling gegeven worden aan de afspraken en heeft u besloten coulant te zijn met de subsidievaststellingen 2021.

Wij begrijpen dil, en adviseren u komend jaar te blijven monitoren op de prestatie afspraken die met instellingen gemaakt zijn, zodat bij het opstellen van de jaarrekening 2022 een juiste inschatting gemaakt kan worden.

((; bakertilly Voorzieningen onderhoud Tijdens de controle hebben wij de betrouwbaarheid van de onderhoudsplannen gecontroleerd. Wij constateren hierbij dat de onderhoudsplannen jaarlijks geactualiseerd worden en de dotatie hierop aangepast wordt. Dit is een juiste en toereikende methode. Tegelijkertijd signaleren wij dat het tijdrovend is om administratief deze (soms kleine) wijzigingen te administreren en onderbouwen. Wij adviseren u om te beoordelen of het mogelijk is om bij de actualisatie 'spelregels' af te spreken wanneer dotaties aangepast worden. Indien uit de actualisatie blijkt dat de impact van de wijzigingen beperkt is of op korte termijn niet tot een negatieve voorziening leidt, kan er voor gekozen worden de dotatie (tijdelijk) de dotatie nog niet aan te passen. Dit is o.a. afhankelijk van de aard en impact van de wijzigingen. Komend jaar moet u de onderhoudsplannen opnieuw vaststellen. Wij adviseren u bij, toekomstig opnieuw vast te stellen onderhoudsplannen, voorgaande overwegingen mee te nemen.

16

((; bakertilly

Jaarverslag

Jaarverslag Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: ln het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van Element jaarverslag Onze waarneming de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen. Vereisten BBV artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of Verenigbaar het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Overeenstemming overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief Paragrafen

van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate

Informatiewaarde

analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van

Covid-19

Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen.

17

Sisa-bijlage en WNT

((; bakertilly

Sisa-bijlage Wij hebben de in de Sisa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021.

WNT verantwoording Uw gemeente neemt en in de jaarrekening de verantwoording van de Wet Normering Topinkomens (WNT) op. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband Wij constateren dat het afgelopen jaar de omvang van de te verantwoorde Sisa-regelingen aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de enorm is toegenomen. Voor uw organisatie betekend dit een extra belasting bij het gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. ln 2021 heeft u opstellen en de controle van de jaarrekening. afscheid genomen van een gemeentesecretaris en tijdelijk een interim-secretaris ingehuurd. De huidige gemeentesecretaris is vanaf 27 september 2021 bij u in dienst. Een deel van de toename van de Sisa- verantwoording komt voort uit diverse subsidieregelingen die toezien op de toeslagenaffaire en bijdragen voor Corona. Wij Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de verwachten dat deze regelingen ook komend jaar nog van toepassing blijven. jaarrekening.

Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van nietDe hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: Wij hebben vastgesteld dat in de WNT verantwoording, de bezoldiging bij één functionaris€ - € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan€ 125.000 is; 8.211 hoger is verantwoord dan dat er is uitgekeerd. Daarnaast is er voor€ 5.500 sprake - 10% indien de omvangbasis groter dan€ 125.000 en kleiner dan of gelijk aan van een verschuiving binnen de specificatie van de bezoldiging. Beide bevindingen hebben € 1.000.000 is; - € 125.000 indien de omvangbasis groter dan€ 1.000.000 is. geen impact op de hoogte van de betaalde en in de jaarrekening verantwoorde bezoldigingen. Deze blijven binnen de gestelde grenzen van de WNT. Aangezien de verantwoorde bezoldiging binnen de gestelde normen blijft heeft deze constatering geen Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of verdere consequenties voor ons oordeel.

onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Wij constateren de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt SiSa-bijlage. van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden. ln bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

18

Rechtmatigheid

((; bakertilly

Europese aanbestedingsrichtlijnen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het ln het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijk inkooptrajecten met een Wij constateren geen overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde inkoopwaarde van in totaal€ 339.000 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit begroting. bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Tijdens onze controle hebben wij ook gekeken naar de lastenoverschrijdingen op Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte taakveldniveau. Bij één taakveld hebben wij vastgesteld dat de overschrijding van de niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een lasten veroorzaakt wordt door diverse voor- en nadelen. De totale overschrijding is kleiner uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar dan onze rapporteringstoleranties, waardoor deze constatering niet leidt tot een te standpunt is ingenomen.

De geconstateerd bevinding ziet voor€ 214.000 op nieuwe rapporteren rechtmatigheidsfout, wel willen wij u erop wijzen te analyseren of binnen contracten en voor€ 122.000 op bevindingen vanuit voorgaand jaar. Tevens signaleerden programma's of budgetten voor- en nadelen tegen elkaar wegvallen, maar mogelijk wel wij formele rechtmatigheidsfouten, mede over voorgaande jaren, waarbij de procedures niet signalen zijn op basis waarvan de begroting gewijzigd zou moeten worden. Dit kan altijd juist gevolgd of gearchiveerd zijn. Formele rechtmatigheidsfouten wegen niet in ons bijvoorbeeld ontstaan als 'incidentele' voordelen wegvallen tegen 'structurele' lasten. oordeel mee. Wel adviseren wij u kritisch te zijn en blijven op de te volgen procedures en de ln die gevallen raden wij aan de overschrijdingen wel te rapporteren of toe te lichten. archivering hiervan. Tevens hebben wij bij één overschrijding geconstateerd dat de reden ligt in het verschuiven van de onderhoudskosten van 2020 naar 2021. Wij zouden verwachten dat Begrotingsrechtmatigheid deze verschuivingen en de redenen hiervan tijdig bekend zijn en meegenomen kunnen Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en worden bij een begrotingswijziging.

Vanwege personele wisselingen was dit niet eerder balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid bekend bij de organisatie. Doordat dit geen overschrijding oplevert in het programma leidt gecontroleerd. dit niet tot een bevinding die wij meewegen in ons oordeel. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten Wij begrijpen dat, door personele wisselingen (en daarmee het verlies van kennis), het binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen lastiger is om tijdig eventuele begrotingswijzigingen te signaleren. Wij adviseren u wel om tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de voortgang ten opzichte van de begroting kritisch te monitoren en daarbij scherp te zijn op de redenen van overschrijdingen of onderschrijdingen. Hiermee kunt u de tijdigheid van de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt signaleren verhogen zodat mutaties nog meegenomen kunnen worden in een gemaakt op het budgetrecht van de raad. begrotingswijziging.

Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Vanuit de financiële administratie is het mogelijk de plausibiliteit van verklaringen te Commissie BBV. controleren en afdelingen hierop aan te spreken indien verklaringen niet in lijn zijn met de ln de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de financiële realisatie. overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen 20

((; bakertilly

Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren één kredietoverschrijding van€ 266.000 waar uw raad inmiddels over geïnformeerd is en het krediet is verhoogd tot € 530.000, waarmee deze overschrijding niet meeweegt in ons oordeel. Mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd: Gewijzigde begroting

Jaarrekening

Dotaties

€ 4.344

€ 5.399

€ 1.055

Onttrekkingen

€ 4.261

€2.840

€ 1.421

€83

€ 2.559

(x € 1.000)

Saldo mutaties in de reserves

Financiering ln 2021 heeft uw gemeente één nieuw lening afgesloten. Wij hebben vastgesteld dat, bij het aangaan van de nieuwe lening, het treasurystatuut is opgevolgd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Bergen op Zoom zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

Verschil

-

Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen. De afwijkingen zijn met name gelegen in de afwikkeling van de resultaten op winstname op de grondexploitaties. Wij adviseren u de verwachte winstnames en ontwikkelingen in de prognoses van grondexploitaties kritisch te blijven volgen en waar nodig tussentijds de begroting aan te passen.

21

Ct bakertilly Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening€ 46,2 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond€ 16, 1 miljoen positief. ln de primitieve begroting was rekening gehouden met een resultaat van€ 363.000.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

ln de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf paragraaf 3.1 'Overzicht baten en lasten' in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

50.000 40.000 30.000

i

20.000

¡

I

10.000

I

I

o 2018

-

í I

2019

2020

2021

-10.000

Wij constateren dat een groot deel van de verschillen tussen realisatie en gewijzigde begroting verklaard worden door (incidentele) bijdragen vanwege Covid-19. Wij adviseren u het resultaat kritisch te analyseren en te beoordelen of sprake is van incidentele of structurele effecten en tevens te beoordelen of er nu bijdragen vanwege Covid-19 ontvangen zijn die mogelijk in de toekomst nog wel tot kosten zullen leiden.

Algemene reserve

■ Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van€ 33,3 miljoen is€ 31,3 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met€ 3,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 3,3 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 16, 1 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van€ 12,8 miljoen

23

((; bakertilly

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen Weerstandsvermogen en risicobeheersing De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van ln de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet inventarisatie van de geïdentificeerde risico's, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie.

Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als "ruim voldoende" en is ten opzichte Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke van voorgaand jaar sterk verbetert. ontwikkelingen weergegeven: De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: Gemeente Landelijk Kengetallen - risico's Sociaal Domein (Jeugdwet, Participatie en WMO) - risico op fluctuaties binnen de algemene uitkering gemeentefonds; 2021 2020 2021 2020 - risico's op tegenvallers in deelname aan gemeenschappelijke regelingen; (begroot) risico op rentelasten; en 48,7 77 94 72,6 Netto schuldquote Risico's als gevolg van Corona 'I ' Weerstandsratio 66,6 42,3 Netto schuldquote gecorrigeerd 76 93 I Weerstandsratio (bedragen x€ 2020 2019 2021 >= 2.0 11,4 30,5 Solvabiliteit 9 35

I

1.000.000)

Grondexploitaties

11

13

8,5

8,5

Belastingcapaciteit

109,5

108

105,2

102,6

Structurele exploitatieruimte

2,5

2,2

0,6

2, 1

Betekenis

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

Weerstandscapaciteit

€ 31,4

€ 17,5

€ 10,4

Risico's

€ 18,2

€ 20,5

€ 11,4

1.0<1.4

Voldoende

1,73

0,85

0,94

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

Weerstandsratio

24

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 3 januari 2022 jl. onze definitieve managementletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiêle fouten bevat. Uit onze risicoinschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiêle fout in uw jaarrekening. Wij hebben in onze controle de volgende processen met verhoogde diepgang gecontroleerd: - Waardering grondexploitaties - Nauwkeurigheid en rechtmatigheid van betalingen

((; bakertilly

Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën.

Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico's met betrekking tot fraude en overtreding van Automatisering wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit op het voorkomen en signaleren van (materiêle) fraude en niet-naleving van wet- en en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte hebben daartoe ook geen opdracht van de gemeenteraad of het management ontvangen. controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. ln het kader van onze van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

26

Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico's Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen.

Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking "Corruptie, werkzaamheden van de accountant" verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Bergen op Zoom beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.

(9 bakertilly

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: -Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. -Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. -Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. -Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen. Bevoegdheden banken Tijdens onze controle hebben wij getoetst op de rechtmatigheid en nauwkeurigheid van de betalingen. Wij constateren hierin geen bijzonderheden. Bij de betaalrekeningen hebben wij vastgesteld dat er altijd sprake is van een tweede controle voordat betaald wordt. Uit informatie van de andere banken blijkt dat bij sommige betaalrekeningen ook sprake is van functionarissen die onbeperkt bevoegd zijn. Wij adviseren u te evalueren of dit een wenselijke situatie is.

27

Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. ln het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast.

((; bakertilly Rechtmatigheidsverantwoording ln de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. ln de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2022 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening.

ln de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: -de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor -het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin -het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico's ten aanzien rechtmatigheid); van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. -beheersdoelstellingen, risico's en beheersmaatregelen te formuleren; -een controleplan opstellen; en Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of -de controlewerkzaamheden uitvoeren. belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten. De beide secties Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming.

worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig de werkzaamheden op te starten, niet dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico's in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. alleen de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing.

Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT.

29

Overige onderwerpen

((; bakertilly

Environmental Social and Governance rapportage Btw-besparende schoolconstructies ln april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om meteen nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btw-ondernemer handelt (i.e. een ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een nietDe richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwDe volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: ondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse _

-

welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder be_paalde voorwaarden de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte bn omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen 1n aftrek kunnen rengen. weersomstan d.19 h e d en enz. ) ; welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij kunnen u ondersteunen bij de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPl's en dashboard ing.

30

Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma's, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico's op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.

~ bakertilly Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: 'zo doen we dat hier'. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.

Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het ln de herziene Standaard 315 Risico's op een afwijking van materieel belang identificeren is managen van risico's vergeleken met organisatie die dat niet doen. in paragraaf 21 b vermeld: Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit drie invalshoeken: 'De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te 1. verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreêerd en gehandhaafd; 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een gedrag van mensen niet genoeg verandert. geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne 3.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=34646bd8-7b86-4c17-b058-957567040cc5