9a. Bijlage 1 bij raadsinformatiebrief Deel 1 - Projectboek Netversterking SD_TH_BOZ - Introductie en toelichting. Behandelvoorstel: voor kennisgeving aannemen.
Tekst van het document
omwonenden om te kijken hoe we het hoogspannings
station er met bepaalde landschapsingrepen uit komt te
station zo goed mogelijk in de omgeving kunnen inpassen”,
zien. Beelden geven de betrokkenen vaak al veel
vertelt Mascha. “Ons streven is om het station netjes bij het
duidelijkheid. We willen ook eerlijk laten zien hoe het beeld
landschap aan te laten sluiten. Het is begrijpelijk dat
verandert, ook na de ingreep nog. Want beplanting heeft nu
omwonenden niet blij zijn met de komst van een hoogspan
eenmaal tijd nodig om tot wasdom te komen. Uiteindelijk
ningsstation in de omgeving. In gesprekken wil ik de
grijpen we in, in een omgeving waar mensen wonen,
omwonenden laten zien hoe we zo’n station toch op een
werken en recreëren. De stem van de omgeving vind ik dan
goede manier onderdeel kunnen maken van het landschap,
ook erg belangrijk!”
zonder dat het een doorn in het oog wordt.”
Bouwstenen Om een hoogspanningsstation in te passen in de omgeving maken we gebruik van verschillende bouwstenen. Je kan het station bijvoorbeeld wegstoppen achter een rij bomen of een dijk, of je kiest juist voor behoud van openheid met lage begroeiing. Er gaan een heleboel stappen vooraf aan het kiezen van de beste oplossing. “Allereerst is het heel belangrijk om te weten op welke locatie het station precies komt. Het is echt maatwerk. Eerst analyseer ik de omgeving van de locatie waar het station komt. Daarna ga ik kijken welke bouwstenen daar bij passen. Rietvelden gebruik je bijvoorbeeld niet bij een station dat in een bosrijke omgeving komt, maar passen wel goed bij een locatie in de buurt van water. Op andere locaties passen dijken of bomen weer beter.”
Drie vragen aan...
49
Drie vragen aan... De gemeenten Bergen op Zoom, Schouwen-Duiveland, Steenbergen en Tholen maken samen een integrale keuze voor de stationslocaties en het kabeltracé. Begin van dit jaar onderstreepten de gemeentes het belang van een participatiepoces. We vroegen de betrokken wethouders hoe ze dat proces ervaren hebben.
Barry Jacobs
Ankie Smit
Wethouder gemeente Bergen op Zoom
Wethouder gemeente Schouwen-Duiveland
Wat is het belang voor jullie gemeente bij dit project?
Wat is het belang voor jullie gemeente bij dit project?
De energietransitie zorgt ervoor dat het energienetwerk
Schouwen-Duiveland heeft duurzaamheid hoog in het
overvol raakt. Om in de toekomst voldoende ruimte te
vaandel en wil graag bijdragen aan het bereiken van de
hebben voor de duurzame energieopwekking bij bedrijven
lokale en landelijke klimaatdoelstellingen. Dit willen we doen
en inwoners van Bergen op Zoom is een uitbreiding van de
door onder andere het opwekken van duurzame energie.
stations noodzakelijk. We vergeten de belangen van onze
Zonder dit elektriciteitsstation is dit voor Schouwen-
inwoners niet. We willen dat de impact van het nieuwe
Duiveland lastig.
hoogspanningsstation op de omgeving minimaal is.
Wat is jullie ervaring / mening over het proces?
Wat is jullie ervaring / mening over het proces? We vonden het belangrijk dat Tennet inwoners en
We zien dat er een goed omgevingsproces is gevoerd
ondernemers zou betrekken om tot een goede locatiekeuze
waarbij iedereen die dat wilde zijn inbreng heeft kunnen
te komen. Het projectboek is daar de uitkomst van.
geven. Mede door de inbreng van de omgeving hebben we
We hopen dat betrokkenen zich hierin herkennen.
nu een completer beeld van alle zoeklocaties.
Hoe zien jullie je rol in de komende periode? Hoe zien jullie je rol in de komende periode?
Tennet zal als initiatiefnemer een aanvraag doen voor het
De komende periode staat in het teken van de besluit
realiseren van dit station. Als overheid zullen wij hen
vorming, waarbij we de belangen van onze inwoners zeker
faciliteren bij het doorlopen van de ruimtelijke procedure.
niet vergeten. Het project voor een nieuw hoogspannings station overkomt ons als gemeente ook. Het is voor de gemeente ook niet eenvoudig om de juiste keuze te maken. We willen deze keuze dan ook op basis van de onderzoeken en het omgevingsproces beargumenteerd maken.
50
Drie vragen aan...
Wilma Baartmans
Peter Hoek
Wethouder gemeente Steenbergen
Wethouder gemeente Tholen
Wat is het belang voor jullie gemeente bij dit project?
Wat is het belang voor jullie gemeente bij dit project?
Netwerking is van cruciaal belang voor de gemeente
Een goed en toekomstbestendig netwerk voor de gehele
Steenbergen. Hierdoor halen we de (door de gemeenteraad
gemeente Tholen.
gestelde) duurzaamheidsdoelstellingen over het opwekken van duurzame energie.
Wat is jullie ervaring / mening over het proces?
Wat is jullie ervaring / mening over het proces?
Door middel van online werkateliers is het proces zo breed
Het proces verloopt zorgvuldig. We vrezen wel dat het
daarvan relevant, omdat deze betrokken worden bij de te
lang gaat duren voordat de netwerkversterking echt op
maken locatiekeuze voor de nieuwe netwerkstations. De
orde is. Hierdoor lopen we de kans dat we doelstellingen
keuze voor de beste locaties en de mogelijke gevolgen
voor 2030 niet kunnen halen.
daarvan voor Tholen moeten nog wel helder worden.
Hoe zien jullie je rol in de komende periode?
Hoe zien jullie je rol in de komende periode?
Onze rol is afhankelijk van de keuze van het tracé. Als dit
Vanuit de gemeente Tholen constructief ten aanzien van de
niet over ons grondgebied gaat lopen, is onze rol beperkt en
gehele netwerkversterking. Als onderdeel daarvan realiseren
willen we vooral op de hoogte worden gehouden. Als het
we in de gemeente Tholen, samen met betrokkenen, een
tracé wel over onze gemeente gaat lopen, willen we
nieuw lokaal hoogspanningsstation. Tholen zal ook de
natuurlijk betrokken zijn over hoe het tracé dan het beste
komende tijd de locatiekeuze en verdere uitwerking be
kan worden ingepast.
oordelen vanuit de basishouding dat sprake moet zijn en
mogelijk vorm gegeven. Ook voor Tholen zijn de uitkomsten
blijven van een goede ruimtelijke kwaliteit.
Belangrijke thema’s
Belangrijke thema’s Tijdens de werkateliers kregen we veel vragen over de invloed van een hoogspanningsstation op de gezondheid. Wat is de invloed van geluid en elektromagnetische velden? Maar ook: hoe gaan we om met overstromings risico’s? Wat doet TenneT tijdens de aanleg om verzilting te voorkomen? En waarom kun je een hoogspanningsstation niet direct bij een windmolen bouwen? Deze thema’s komen hier aan bod.
51
52
Belangrijke thema’s
Geluid
Een hoogspanningsstation veroorzaakt geluid.
In de rekenmodellen voor geluidsniveaus wordt met veel
Met name de transformatoren veroorzaken een lage
aspecten rekening gehouden. Op hoofdlijnen zijn dat:
bromtoon. Daarbij geldt dat 380/150 kV-transformatoren meer geluid produceren dan de kleinere 150/20 kV-
•
de geluidbronsterkte;
transformatoren. Bij het 380/150/20 kV-hoogspan
•
de frequenties die veroorzaakt worden door de bron;
ningsstation bij Bergen op Zoom is dan ook meer geluid
•
de bedrijfsvoering (transformatoren staan dag en nacht
te verwachten dan bij het 150/20 kV- hoogspannings
aan, dus de nachtperiode is maatgevend voor het
station op Schouwen-Duiveland.
geluid);
Een normaal toelaatbare norm voor geluidsbelasting,
•
de wijze waarop een transformator opgesteld staat;
•
welke objecten, zoals muren en gebouwen, er in de
overdag en buiten woningen, is in Nederland wettelijk
omgeving van het station staan die voor afscherming
gesteld op 50 dB(A). Voor de avond en de nacht gelden
en reflectie zorgen;
strengere waarden, respectievelijk 45 dB(A) en 40 dB(A).
•
de bodemgesteldheid (geluid kan weerkaatst of
De laatste waarde is te vergelijken met de geluidsbelasting
geabsorbeerd worden door de bodem. Als het geluid
in een bibliotheek.
over een harde ondergrond gaat, zoals water of een verharde weg, dan draagt het geluid verder dan geluid
Geluidscontouren
dat over een absorberende bodem, zoals grasland,
Omdat de stationslocaties nog niet bekend zijn en de stations nog niet gerealiseerd zijn, kunnen we nog geen
gaat); •
het verschil in hoogte (als een woning significant hoger
concrete metingen doen. In plaats daarvan laten we
ligt dan een station dan wordt gekeken hoe dat geluid
berekeningen maken, die een goede prognose geven van
naar boven toe straalt naar de woning);
het verwachte geluid dat optreedt bij de hoogspannings
•
de weersinvloeden. Hiervoor wordt een jaargemiddelde
stations. Voor alle kansrijke locaties zijn geluidscontouren
correctieterm toegepast uit de eerdergenoemde
kaarten gemaakt. Deze berekeningen zijn uitgevoerd volgens
handleiding.
de Nederlandse richtlijn ‘Handleiding Rekenen en Meten Industrielawaai’.
Belangrijke thema’s
53
Uitgebreid onderzoek
Laagfrequent geluid
In het geluidsonderzoek dat later wordt uitgevoerd voor de
Laagfrequent geluid zijn de frequenties tot 100 á 125 Hz.
definitieve stationslocaties, kijken we naar:
Niet iedereen hoort deze frequenties, maar het laagfrequent
•
de gemiddelde geluidsniveaus, van de transformatoren;
geluid kan voor degenen die het wel horen als heel hinderlijk
•
de maximale geluidsniveaus of piekgeluiden van de
ervaren worden. Voor laagfrequent geluid zijn op dit
schakelaars, die worden getoetst aan de richtlijnen en
moment geen wettelijke normen vastgesteld of richtlijnen
wat acceptabel is voor de omgeving;
aangewezen door de overheid. Wél wordt er bij het bepalen
de cumulatie met andere geluidssoorten zoals: weg/
van de geluidscontouren rekening gehouden met een
railverkeerlawaai, industrielawaai van bedrijven of
correctiefactor voor laagfrequent geluid.
•
industrieterreinen en vliegtuiglawaai (indien aan de orde).
Meer informatie over dit thema is te vinden op: www.tennet.eu/nl/ons-hoogspanningsnet/ betrokken-bij-de-omgeving/geluid/
Magneetvelden en gezondheid De rijksoverheid is verantwoordelijk voor beleid en regelgeving op het gebied van magneetvelden. In Nederland wordt voor de bescherming van de bevolking een referentieniveau van 100 microtesla gehanteerd. Dit referentieniveau is door de Europese Unie vastgelegd. Dit niveau wordt in Nederland nergens op voor het publiek toegankelijke plaatsen door bovengrondse hoogspanningsverbindingen overschreden. Het Nederlandse voorzorgsbeleid voor nieuwe situaties gaat een stap verder. Voor nieuwe situaties adviseert de rijksoverheid aan gemeenten, provincies en beheerders van hoogspanningsnetten om bij bovengrondse hoogspannings lijnen uit voorzorg zoveel mogelijk te voorkomen dat kinderen langdurig verblijven in een magnetische veldsterkte die jaargemiddeld hoger is dan 0,4 microtesla. Dit beleid is leidend voor TenneT.
54
Belangrijke thema’s
Concreet is het advies om geen woningen, scholen, crèches
adviezen en nemen die zoveel mogelijk mee in de
en kinderdagverblijven te bouwen in de nabijheid van een
planvorming.
bestaande hoogspanningslijn en om bij het inpassen van een nieuwe bovengrondse hoogspanningslijn zo veel als
Voor magneetvelden rondom hoogspanningsstations
redelijkerwijs mogelijk te vermijden dat er nieuwe situaties
hanteren we op dit moment contouren van 40 meter.
ontstaan waarbij kinderen langdurig verblijven in het gebied
Mogelijk wordt in het nieuwe beleid geadviseerd om 50
rond bovengrondse hoogspanningslijnen waarbinnen het
meter aan te houden. De contouren van magneetvelden
jaargemiddelde magneetveld hoger is dan 0,4 microtesla.
vallen overigens zeer ruim binnen de contouren die we
Als deze situaties toch ontstaan is er sprake van gevoelige
reeds voor geluid aanhouden; namelijk 300 meter.
bestemmingen en worden maatregelen genomen.
Er is dus een ruime marge.
Het gaat daarbij in het voorzorgsbeleid officieel alleen om
Meer informatie over dit thema is te vinden op:
bovengrondse hoogspanningslijnen. De gezondheidsraad
•
heeft de rijksoverheid onlangs geadviseerd om het voorzorgsbeleid uit te breiden naar andere bronnen, zoals
betrokken-bij-de-omgeving/gezondheid/ •
ondergrondse elektriciteitskabels en transformatorstations.
www.ggdleefomgeving.nl/straling/ hoogspanningslijnen-en-trafohuisjes/
Wij volgen de ontwikkelingen op de voet, en luisteren in afwachting van het nieuwe voorzorgsbeleid goed naar de
www.tennet.eu/nl/ons-hoogspanningsnet/
hoogspanningslijnen-en-trafohuisjes-en-gezondheid/ •
www.kennisplatform.nl/
Verzilting Verzilting van agrarische percelen is langs de gehele Nederlandse kustlijn geen onbekend fenomeen. Het klimaat verandert en de leveringszekerheid van zoet water en de toenemende verzilting in laag Nederland is dan ook een aandachtspunt. Zeker als er werkzaamheden zijn waarbij sprake is van bemaling en grondroering. Ook in Zeeland staat de beschikbaarheid van voldoende zoet water onder druk, er is te weinig aanvoer van zoet water. De zoetwaterschaarste wordt versterkt door verzilting van landbouwgronden. Wij zijn ons bewust van dit probleem en gaan er zeer zorgvuldig mee om. Wij zijn open en transparant over de maatregelen die
vertegenwoordigers. We doen er alles aan om verzilting te
genomen worden om verzilting tegen te gaan. Verzilting is
voorkomen. Voor we beginnen met de bouw van de
een terugkerend agendapunt tijdens de gesprekken die we
stationslocaties en de aanleg van de kabel voeren we
voeren met perceeleigenaren en agrarische
bodem- en veldonderzoeken uit.
Belangrijke thema’s
55
Hoogwater Wat gebeurt er met de elektriciteitsvoorziening bij hoogwater of overstromingen? Het is belangrijk dat het elektriciteitsnet blijft werken. Daarom besteden we samen met de andere netbeheerders veel aandacht aan klimaatadaptatie van het energiesysteem. We berekenen de (overstromings)risico’s van onze kritische infrastructuur en brengen de mogelijke gevolgen in kaart. We kijken daarbij ook naar overstromingsrisico’s door overvloedige regenval. Daarnaast analyseren we het gedrag van energienetten en transformatorstations bij bepaalde waterstanden en maken we berekeningen van uitvalgebieden en hersteltijden. Soms zijn ingrijpende aanpassingen nodig, zoals bijvoorbeeld het verhoogd realiseren van nieuwe hoogspanningsstations, of het ophogen van de bestaande installaties. Bij de realisatie van een nieuw hoogspanningsstation stellen we een overstromingsprofiel op. We kijken daarbij niet
Windturbines
alleen naar de bestaande doorbraak-scenario’s, maar ook naar de toekomstige situatie, na bijvoorbeeld dijk
In het kader van de energietransitie is er een opgave
versterking. Dat levert een waardevolle database op met
voor windenergie en worden er nieuwe windturbines
onder andere gegevens over het overstromingsrisico, de
gebouwd. Sommige windturbines staan, of komen
mogelijke waterdiepte daarbij en het type water – zoet, zout
dicht bij de kansrijke locaties voor de hoogspan
of brak. Aansluitend hierop volgen studies naar de
ningsstations. Ook hier speelt veiligheid een rol. Een
daadwerkelijke invloed van hoogwater op het functioneren
windturbine heeft een aantal risico’s, namelijk het
van het hoogspanningsnet en het elektriciteitssysteem.
afbreken van (een gedeelte van) een windturbineblad, het omvallen van een windturbine door mastbreuk of het naar beneden vallen van de gondel en/of rotor. Daarnaast bestaat het risico van afbreken van ijzel op de wieken en het wegslingeren hiervan. Om die reden moeten we rekening houden met een veiligheids contour rondom een windmolen. De grootte van die zogenaamde ‘risicozone’ ligt aan het type mast. De hoogte en het toerental zijn van invloed op de werpafstand. Omdat we nu nog niet van alle windmolens in het gebied gegevens hebben, houden we rekening met de maximale werpafstand bij nominaal toerental, te weten 245 meter.
Zodra de stationslocaties bekend zijn, voeren we deze studie uit.
56
Belangrijke thema’s
Bovengronds of ondergronds? We hateren het beleid dat nieuwe verbindingen van
in ontwikkeling. Er treden meer storingen op en het risico
110 kV en 150 kV zoveel mogelijk met een ondergrondse
op netinstabiliteit is beduidend groter dan bij bovengrondse
kabel worden aangelegd. Verbindingen tot en met
verbindingen. Uit ervaring blijkt dat het oplossen van deze
150 kV zijn relatief eenvoudig ondergronds aan te leggen.
storingen veel tijd vergt (tot 480 uur per storing). Met het
De bedrijfsvoering is gebaseerd op bewezen technologie en
oog op de leveringszekerheid is het dus niet verantwoord
de kosten van aanleg en bedrijfsvoering zijn vergelijkbaar
om ondergrondse aanleg van 220 kV- en 380 kV-
met de kosten voor een bovengrondse verbinding. De
verbindingen grootschalig toe te passen. Er moet eerst
150 kV-verbinding tussen Schouwen-Duiveland en Bergen
wereldwijd meer ervaring worden opgedaan.
op Zoom wordt om die reden volledig ondergronds aangelegd.
In Nederland wordt een ondergrondse 380 kV-verbinding inmiddels op een aantal locaties op kortere afstand
Op 220 kV- en 380 kV-spanningsniveau is het nog een stuk
(maximaal 20 kilometer) toegepast. Het gaat daarbij om
minder gebruikelijk om de verbinding ondergronds te
niet-cruciale verbindingen. Vanwege de leveringszekerheid
leggen. Technisch is het weliswaar mogelijk deze
is het zeer ongewenst om kabels op te nemen in cruciale
verbindingen ondergronds aan te leggen, maar de
verbindingen, zoals de landelijke 380 kV-ring en de
bedrijfsvoering op deze spanningsniveaus verkeert nog
interconnectoren (verbindingen met het buitenland).
Belangrijke thema’s
De bestaande 380 kV-verbinding tussen Rilland en Geertruidenberg valt hier ook onder. Om die reden is het niet toegestaan om het nieuwe hoogspanningsstation bij Bergen op Zoom met een ondergrondse kabel in te lussen op de bestaande verbinding. Ten zuiden van Bergen op Zoom wordt in de toekomst wel een deel van de nieuwe 380 kV-verbinding tussen Rilland en Tilburg (Zuid-West 380 kV Oost) ondergronds gebracht. Het is daar wel mogelijk omdat de nieuwe verbinding geen interconnector is en dus niet tot de kritische hoogspanningsring behoort. Daarnaast spelen daar meer factoren die verkabeling verantwoorden, zoals het doorkruisen van Natura-2000 gebied en een hoogteverschil.
57