CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

18. Raadsinformatiebrief 08-10-2021 - Rapportage gegevensbescherming 2020 - U21-007833. Behandelvoorstel: voor kennisgeving aannemen.

Commissie (Algemeen) 14 oktober 2021, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Mededelingen/ingekomen post9.378 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Geme ~

Aan de leden en burgerleden van de gemeenteraad van Bergen op Zoom

Uw kenmerk Uw brief Onderwerp:

I

BPR21.0421 Rapportage gegevensbescherming 2020

Ons kenmerk Beh. door Cluster

U21-007833 BD/Control & Audits,

11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111

Datum Doorkiesnr. Bijlage(n)

O 8 OKT. 2021

Beste leden en burgerleden van de gemeenteraad, De gemeente verwerkt bij de uitoefening van haar taken veel persoonsgegevens en dient daar zorgvuldig mee om te gaan. ln de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) wordt daarvoor het wettelijk kader beschreven. Daarbij zijn de verschillende bestuursorganen van de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering. Zo is de burgemeester verantwoordelijk voor het verwerken van persoonsgegevens op het gebied van veiligheid, de gemeenteraad voor de verwerkingen van persoonsgegevens door de griffie en het college voor alle overige gegevensverwerkingen. De Autoriteit Persoonsgegevens houdt daarbij toezicht op de naleving van de AVG in Nederland. Daarnaast is de gemeente verplicht te beschikken over een eigen interne toezichthouder op dit gebied: de Functionaris voor de Gegevensbescherming (FG). Op 1 mei 2018 is de heer P.I. lzeboud door de gemeente aangesteld als FG. De FG brengt verslag uit aan de verwerkingsverantwoordelijken van de werkzaamheden op het gebied van privacy en doet naar aanleiding daarvan ook aanbevelingen om de gegevensbescherming verder in te bedden in de organisatie. Hierbij bieden wij u de jaarrapportage gegevensbescherming van de FG over 2020 ter kennisname aan.

De rapportage is door de FG opgesteld naar een landelijk model van de Informatie Beveiligingsdienst (IBD) en de VNG voor het borgen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in de gemeentelijke organisatie. ln dit model zijn criteria en maatregelen beschreven om de AVG te vertalen naar een kwaliteitscyclus voor gegevensbescherming. Aan de hand van de criteria kan de FG nagaan in hoeverre de benodigde maatregelen door de gemeente zijn geïmplementeerd. De rapportage bestaat uit twee delen. ln het eerste deel wordt teruggekeken naar het jaar 2020. Daarbij kijkt de FG waar de gemeente staat op het gebied van gegevensbescherming. ln het tweede deel worden vervolgens door de FG aanbevelingen gedaan om gegevensbescherming naar een nog hoger niveau te tillen. Samenvattend heeft de gemeente volgens de FG in 2020 het nodige werk verzet op het gebied van gegevensbescherming. Zo is het register van verwerkingen bijgewerkt en aangepast aan de nieuwe organisatiestructuur, is het proces voor het intern melden en behandelen van datalekken geactualiseerd en is bij de omschakeling naar het verplicht thuiswerken veel aandacht besteed aan informatiebeveiliging en privacy. De gemeente heeft in 2020 ook belangrijke beveiligingsmaatregelen getroffen om zich te beschermen tegen cybercriminaliteit.

Zo is bijvoorbeeld Multi Factor Authenticatie ingesteld op de O365-omgeving van de gemeente en zijn iBewustzijnscampagnes uitgevoerd specifiek gericht op phishing e-mails. Er blijven uiteraard ook de nodige aandachtspunten voor de organisatie om aantoonbaar te kunnen voldoen aan de AVG. Er is volgens de FG met name winst te behalen door een format vast te leggen voor het uitvoeren van een Data Protection Impact Assesment (OPIA) met bijbehorende procesafspraken. Dit is een instrument om na te gaan of een

Jacob Obrechtlaan 4 4611 AR Bergen op Zoom Cont~:t www.bergenopzoom.nl

Postbus 35 4600 AA Bergen op Zoom I www.bergenopzoom.nl

T 140164 F (0164) 24 53 56 KvK 20169091

B nv BNG rek. nr. 28.50.00.942 B IBAN: NL41BNGH 0285000942 B BIC BNGHNL2G Bergen op Zoom, gemeente op de Brabantse Wal

verwerking (bijvoorbeeld een bestaand of nieuw werkproces) aan de basisvoorwaarden voldoet met betrekking tot privacy. Het uitvoeren van een DPIA is ook wettelijk verplicht als een verwerking mogelijk een hoog privacyrisico oplevert. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer grootschalige verwerkingen of verwerkingen van bijzondere persoonsgegevens plaatsvinden. Tevens wordt door de FG in het bijzonder aandacht gevraagd voor het verder verbeteren van de toegangsbeveiliging van informatiesystemen in de vorm van beveiligde inlogprocedures alsmede in de vorm van persoonsgebonden accounts en gebruikersprofielen. Het college onderschrijft de aanbevelingen van de FG en is en gaat in samenspraak met de organisatie en de FG hiermee aan de slag. Volgens de FG heeft de gemeente afgelopen jaren belangrijke stappen gezet op het gebied van naleving en is de gemeente zich over de volle breedte steeds meer bewust van het belang van het goed beschermen van persoonsgegevens. Daarbij blijft naleving een dynamisch proces wat met de inzet van een planning- en controlcyclus structureel moet worden opgepakt en verbeterd. Ten dienste daarvan streeft de FG er ook naar de volgende jaarrapportage reeds in het voorjaar aan te bieden. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom,

loco-secretaris

burgemeester

Dhr. dr. F.A. Petter

Jaarrapportage gegevensbescherming Gemeente Bergen op Zoom 2020

P. I. lzeboud Functionaris Gegevensbescherming juli 2021

Deze rapportage is opgesteld overeenkomstig het template FG Jaarrapportage College van Burgemeester en Wethouders van de lnformatiebeveiligingsdienst (IBD), versie 1.2, van 3 april 2020. De template en de invulling daarvan door de FG is gebaseerd op het document "het borgen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming in de gemeentelijke organisatie" van IBD en VNG van oktober 2019. De IBD is een gezamenlijk initiatief van alle Nederlandse Gemeenten en richt zich op (incident)ondersteuning op het gebied van informatiebeveiliging. De IBD is ondergebracht bij VNG Realisatie.

FG Jaarrapportage 2020 Gl0BfMl 0V£RZICl-lí R£5UílfJí£N 2020 tj

..,

l

•

.

o

Btl[ID

'

p. 6 en 11

G!•?lli11~t p. 6 en 11

<•Lma,1,ut p. 7 en 11

• • • •

•~1;1;t•133â~

© ©

1• p. ?en 12

ft1itä~~,,aa1:rt1

p.8en13

B~V~I LIC,ING p.9en14

p. 10 en 15

OP srn~MA INTE HALt:N AŒTERnAND

AANDACl.ff \IERŒT VAN MANAGtMENT 2

Samenvatting Het Jaar :.w20 was een interessant vervolg op de eerste anderhalf Jaar van de AVG (2018/201 !:I). Inmiddels 1s de AVG geïmplementeerd en hebben gemeenten veel kennis uitgewisseld en producten voor toepassing van de AVG met elkaar gedeeld. Ontwikkelingen in rechtspraak en wetgeving hebben daarbij ook al wat meer duidelijkheid geboden bij de vele open normen uit de AVG. Ondertussen werd ons leven in 2020 sterk beheerst door de coronacrisis en is het werk bij de gemeente logischerwijs ook sterk beïnvloed door deze uitzonderlijke situatie. Bepaalde activiteiten gericht op verdere implementatie en verbeteringen hebben hierdoor vertraging opgelopen. Tegelijkertijd was sprake van een versnelde digitalisering met juist verhoogde aandacht voor het beschermen van de privacy van burgers. Voor wat betreft de bescherming van de privacy van burgers heeft de overheid ook een belangrijke voorbeeldfunctie. De verantwoordelijkheden voor de gemeente Bergen op Zoom voor het verwerken van persoonsgegevens van burgers liggen in hoofdlijnen bij drie bestuursorganen: de burgemeester, het college van B&W en de gemeenteraad. Het college is verantwoordelijk voor het merendeel van de verwerkingen van persoonsgegevens in onze gemeente.

ln deze jaarrapportage staat beschreven welke acties en maatregelen de gemeente in 2020 heeft genomen om de doelstellingen en beginselen uit de AVG te behalen en te waarborgen. Ook bevat dit document aandachtspunten en actiepunten voor het jaar 2021 en verder. Adequaat omgaan met persoonsgegevens is een blijvend proces en zal aandacht blijven vergen van zowel bestuur, management als medewerkers. Samenvattend heeft de gemeente in 2020 het nodige werk verzet op het gebied van gegevensbescherming. Zo is het register van verwerkingen bijgewerkt en aangepast aan de nieuwe organisatiestructuur, is het proces voor het intern melden en behandelen van datalekken geactualiseerd en is bij de omschakeling naar verplicht thuiswerken veel aandacht besteed aan informatiebeveiliging en privacy. De gemeente heeft in 2020 ook belangrijke beveiligingsmaatregelen getroffen om zich te beschermen tegen cybercriminaliteit. Zo is bijvoorbeeld Multi Factor Authenticatie ingesteld op de O365-omgeving van de gemeente en zijn iBewustzijnscampagnes uitgevoerd specifiek gericht op phishing e-mails. Er blijven uiteraard ook de nodige aandachtspunten voor de organisatie om aantoonbaar te kunnen voldoen aan de AVG. Hiertoe worden in deze rapportage verschillende aanbevelingen gedaan om gegevensbescherming verder in te bedden in de organisatie.

Er is met name winst te behalen door een OPIA-format vast te leggen voor de organisatie met bijbehorende procesafspraken. De afkorting OPIA verwijst naar de Engelse term Data Protection Impact Assesment. Dit is een belangrijk en, bij risicovolle verwerkingen (zoals grootschalige verwerkingen of verwerkingen van bijzondere persoonsgegevens), ook verplicht instrument voor de gemeente om na te gaan of een verwerking aan de basisvoorwaarden voldoet met betrekking tot privacy. Tevens wordt in het bijzonder aandacht gevraagd voor toegangsbeveiliging van informatiesystemen in de vorm van beveiligde inlogprocedures alsmede in de vorm van persoonsgebonden accounts en gebruikersprofielen.

3

Inhoudsopgave INLEIDING

5

LEESWIJZER .........................................•...........................................................................•.......•.............................. 5

DEEL 1. TERUGBLIK OP 2020

6

l.

BELEID ....•................•.....................................................................................•..............•.......................•....... 6

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

PROCESSEN

RECHTEN VAN BETROKKENEN .......•..........................•....................................•.................................................... 7 SAMENWERKING ........................................................................................•.................................................... 8 BEVEILIGING

l.

4.

5. 6. 7. 8.

9

VERANTWOORDING .•....................................•.............•.............••...••........•..•.................................................. 10 CONCLUSIE ...•.............................................................................................................................................. 10

DEEL 2. VOORUITKIJKEN NAAR 2021 EN VERDER

2. 3.

6

ORGANISATORISCHE INBEDDING ..............................................................................................................•......... 7

11

11 11 ORGANISATORISCHE INBEDDING 12 RECHTEN VAN BETROKKENEN .................•...................................................................•.................•.................. 13 SAMENWERKING .......................•.................................•....................•............................................................ 13 BEVEILIGING ......................................................•...•.•................................................................................... 14 VERANTWOORDING 15 CONCLUSIES .................................................................•.........................•..................................................... 16 BELEID

PROCESSEN

4

Inleiding De gemeente Bergen op Zoom is zich steeds meer bewust van het belang van het beschermen van persoonsgegevens van haar burgers. We verwerken immers bij de uitoefening van onze taken veel (gevoelige) gegevens van veel (kwetsbare) burgers in veel verschillende domeinen. Daarnaast staan persoonsgegevens van andere burgers, medewerkers, externen en zakenrelaties op de radar. ln de AVG wordt het wettelijk kader beschreven voor het verwerken van persoonsgegevens. Zo dienen we transparant te zijn welke persoonsgegevens we verwerken, voor welk doel en met welke grondslag. Tijdens de levensduur van persoonsgegevens moeten ze goed worden beveiligd, mogen ze niet zomaar voor een ander doel worden verwerkt en moeten ze na afloop worden vernietigd of geanonimiseerd. Daarnaast hebben we ook te maken met tal van privacyregels in sectorspecifieke wetgeving. Dit alles heeft gevolgen voor de inrichting van processen en systemen in en van onze gemeente. Binnen de gemeente kennen we meerdere overheidsorganen die verantwoordelijk zijn voor de verwerkingen van persoonsgegevens. De burgemeester is verantwoordelijk voor alle gegevensverwerkingen die te maken hebben met diens veiligheidstaken en de raad is verantwoordelijk voor de verwerkingen door de griffie, de raadscommissies en de eigen HR-verwerkingen. Het college is verantwoordelijk voor alle overige gegevensverwerkingen.

Bij elkaar vindt zo een groot aantal verwerkingen plaats bij de gemeente. Daar vindt extern en intern toezicht op plaats. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt hierbij toezicht op de naleving van de privacyregels in Nederland. Daarnaast dienen we te beschikken over een eigen interne toezichthouder: de Functionaris voor de Gegevensbescherming (FG). Op 1 mei 2018 is door de gemeente Bergen op Zoom de heer P.I. lzeboud aangesteld als FG. Hij is de FG voor elk van de genoemde overheidsorganen. De FG ziet erop toe dat de AVG intern wordt nageleefd. Het college dient erop toe te zien dat de FG naar behoren en tijdig wordt betrokken bij alle gelegenheden die verband houden met de bescherming van persoonsgegevens. Daarnaast dient de FG ondersteund te worden door hem toegang te verschaffen tot persoonsgegevens en verwerkingen daarvan en hem de benodigde middelen ter beschikking te stellen voor het vervullen van de taak en het in standhouden van zijn deskundigheid. De uitvoerende taken liggen bij de privacy officer (PO). De FG brengt jaarlijks een verslag uit aan de verwerkingsverantwoordelijken van zijn bevindingen en doet naar aanleiding daarvan aanbevelingen. Deze jaarrapportage is daarvoor bedoeld.

Leeswijzer Deze jaarrapportage bestaat uit twee onderdelen. ln het eerste deel wordt teruggekeken naar het jaar 2020. Wat heeft de gemeente bereikt op het gebied van gegevensbescherming? Welke maatregelen zijn er genomen om te voldoen aan de AVG? ln het tweede deel worden aanbevelingen gedaan om gegevensbescherming en privacy in het jaar 2021 en verder naar een hoger niveau te tillen. Hierbij wordt waar nodig tevens aandacht geschonken aan de technische en organisatorische middelen die nodig zijn om dit hogere niveau te bereiken. De thema's die in beide delen van dit rapport worden genoemd zijn afkomstig uit het AVG borgingsproduct van de IBD. Er worden zeven thema's onderscheiden: 1. Beleid 2. Processen 3. Organisatorische inbedding 4. Rechten van betrokkenen 5. Samenwerking 6. Beveiliging 7. Verantwoording ln het borgingsproduct van de IBD worden per thema verschillende criteria en maatregelen omschreven. Aan de hand van een waardering van de criteria en maatregelen door de FG wordt in dit rapport inzichtelijk gemaakt waar de gemeente staat en wat de belangrijkste aandachtspunten zijn op het gebied van de AVG.

5

Deel 1. Terugblik op 2020 De eerste anderhalf jaar van de AVG (2018/2019) stond vooral in het teken van het van kracht worden van de AVG en de organisatie hier goed op inrichten. Het jaar 2020 was gericht op verdere implementaties en verbeteringen maar kwam voor een groot deel in het teken te staan van de coronacrisis. Hierdoor is het werk bij de gemeente sterk beïnvloed en hebben bepaalde activiteiten vertraging opgelopen. Tegelijkertijd heeft deze situatie gezorgd voor een versnelde digitalisering en daarbij juist een verhoogde aandacht voor de bescherming van persoonsgegevens. ln dit deel van de rapportage wordt teruggeblikt op 2020 en per thema aangegeven waar de gemeente staat.

1. Beleid De gemeente is op grond van de AVG verplicht om privacybeleid te hebben en uit te voeren.1 Het privacybeleid is een kader waarin de gemeente Bergen op Zoom aangeeft aan welke principes zij zich houdt bij de verwerking van persoonsgegevens. Het laat zien hoe de gemeente omgaat met persoonsgegevens en welke maatregelen zij treft om te voldoen aan de relevante wet- en regelgeving. ' De gemeente Bergen op Zoom hanteert algemeen privacybeleid dat is gericht op het voldoen aan wet- en regelgeving.2 Het algemeen privacybeleid is door het college vastgesteld op 3 juli 2018. Daarbij kent het privacybeleid verschillende taakgerichte uitwerkingen, zoals een handreiking voor het behandelen van verzoeken van betrokken met betrekking tot hun privacyrechten en beleid voor het behandelen en melden van datalekken. ln 2020 is tevens verder gewerkt aan domeinspecifieke uitwerkingen van het privacybeleid. Er is bijvoorbeeld een privacyprotocol voor het Zorg- en Veiligheidshuis vastgesteld, gewerkt aan een gedragscode voor publicatie van persoonsgegevens door de gemeenteraad en het Protocol Online met richtlijnen voor medewerkers voor verantwoord gebruik van internet, sociale media en e-mail is geactualiseerd.

2. Processen De verwerkingen van persoonsgegevens van de gemeente Bergen op Zoom dienen te voldoen aan de AVG. Dit houdt in dat de werkprocessen die persoonsgegevens bevatten getoetst en ingericht moeten worden volgens de volgende beginselen: behoorlijkheid, transparantie, doelbinding, dataminimalisatie, opslagbeperking, juistheid, integriteit en vertrouwelijkheid.3 Daarnaast kan de gemeente in gevallen verplicht zijn om een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA)4 uit te voeren. Met een OPIA worden de effecten en risico's van nieuwe of bestaande verwerkingen beoordeeld op de bescherming van de privacy. Het uitvoeren ervan is verplicht als een verwerking een hoog privacyrisico oplevert voor betrokkenen. De gemeente Bergen op Zoom heeft haar werkprocessen vastgelegd in i Navigator, een zogenaamde DSP-tool (Documentair Structuur Plan). De werkprocessen zijn vastgelegd op basis van de Gemma informatiearchitectuur (landelijke procesbeschrijvingen). Daarbij is per proces een proceseigenaar benoemd en is op basis van modelinformatie beschreven of er persoonsgegevens worden verwerkt, wat voor soort persoonsgegevens en wat de grondslag is voor de verwerking.

Daarnaast beschikt de gemeente over een register van verwerkingen, opgemaakt in Excel, waarbij conform de verplichting uit de AVG de privacyaspecten voor alle hoofdprocessen gemeente specifiek zijn beschreven.5 Het register van verwerkingen wordt beheerd door de PO en de FG. Om te borgen dat nieuwe ontwikkelingen, verwerkingen of wijzigingen van verwerkingen voorafgaand worden getoetst aan het privacybeleid en geldende wet- en regelgeving hebben contactpersonen in de clusters tot taak om binnen het cluster toe te zien op de naleving van de AVG en nieuwe verwerkingen of wijzigingen te melden bij de FG. Tevens dienen zij jaarlijks de verwerkingen van het team in het register te controleren op volledigheid en actualiteit. ln 2020 is het register van verwerkingen aangepast naar de nieuwe organisatiestructuur per 1 januari 2020. Belangrijk aandachtspunt is dat de organisatie in 2020 nog geen vast OPIA-format heeft vastgelegd. Als contactpersonen of resultaatmanagers wijzigingen of nieuwe verwerkingen melden bij de PO en/of FG wordt in principe door hen beoordeeld of een OPIA moet worden uitgevoerd. ln de regel wordt dan geadviseerd het Model Rijksoverheid te volgen. Mede door corona is in 2020 echter geen structureel contact geweest met alle

1 2

Zie artikel 24 AVG voor de verplichting tot het treffen van passende technische en organisatorische maatregelen. Gemeenteblad 2018. 201559: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2018-201559.html.

3 Zie artikel 5 AVG voor de beginselen inzake gegevensverwerking.

• Zie artikel 35 AVG over de gegevensbeschermingseffectbeoordeling. De afkorting OPIA verwijst naar de Engelse term Data Protection Impact Assessment. 5 Zie artikel 30 AVG voor de verplichting een register van verwerkingen bij te houden.

6

contactpersonen. Daarmee is onvoldoende geborgd dat alle nieuwe verwerkingen en wijzigingen worden gemeld en getoetst en DPIA's steeds worden uitgevoerd wanneer verplicht.

3. Organisatorische inbedding Voor een goede en juiste uitvoering is het van belang dat eenieder binnen de organisatie op de hoogte is van de beginselen van de AVG en het belang van privacy. Organisatorische inbedding betekent het toewijzen van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden en bewustzijn creëren. De gemeente heeft in 2018 een FG aangesteld en voor de organisatie is in principe duidelijk wie de FG is en wat zijn taken zijn.6 De FG is fulltime aangesteld en benaderbaar voor medewerkers en betrokkenen. De contactgegevens van de FG zijn intern bekend en terug te vinden op zowel het intranet als de website van de gemeente. Bij Reglement is door de organisatie voorzien in een onafhankelijke taakuitoefening en de toegang tot persoonsgegevens en verwerkingsactiviteiten voor de FG. ln 2020 is de FG benaderd voor een grote variëteit aan privacyvraagstukken. Bijvoorbeeld rondom corona, gegevensuitwisselingen in bestaande en nieuwe samenwerkingsverbanden en het delen en gebruiken van persoonsgegevens in het algemeen. De FG heeft hierbij met name adviserend en waar nodig bij klachten ook bemiddelend kunnen optreden. Naast de FG is er op grond van het Privacybeleid in de gemeentelijke organisatie één Privacy Officer (PO).

De PO beschikt over kennis voor wat het betreft het toepassen van privacywet- en regelgeving in de praktijk en kan de gemeente op casusniveau adviseren omtrent de bescherming en de verwerking van persoonsgegevens en mede vanuit een technische achtergrond ook omtrent de inrichting van systemen. Tevens zijn meer centrale uitvoerende taken op het gebied van privacy in principe bij de PO belegd. Bijvoorbeeld met betrekking tot de behandeling van inzageverzoeken en de behandeling van datalekken. De PO is niet fulltime aangesteld. De PO is deels ook werkzaam in een andere functie bij het cluster Informatie & Processen (0,5 fte). ln de praktijk blijkt de PO in deze constructie onvoldoende toe te komen aan de uitvoering van zijn taken als PO en daarmee onvoldoende te kunnen bijdragen aan het daadwerkelijk structureel verbeteren van de beleidsuitvoering op het gebied van gegevensbescherming binnen de gemeente. ln 2019 is er in de organisatie een intern privacynetwerk opgericht dat bestaat uit een contactpersoon privacy per cluster, de FG, de PO, de CISO en de concernjuristen. Er is daarbij een Teamsite Privacy ingesteld als (kennis)platform voor het privacynetwerk.

De contactpersonen privacy zijn binnen hun cluster aanspreekpunt op het gebied van privacy en moeten binnen het cluster toezien op de naleving van de AVG en nieuwe verwerkingen of wijzigingen van verwerkingen melden bij de PO en/of FG. ln verband met corona (ambtenaren lange tijd niet op het gemeentehuis, uitgestelde overleggen en crisismaatregelen) heeft er in 2020 geen structureel overleg plaatsgevonden in het privacynetwerk. De contacten waren sterk wisselend in intensiteit per cluster en met name incident- en vraaggericht. De Teamsite Privacy is daarbij niet breed of intensief gebruikt. Ook heeft de FG zodoende in 2020 geen waarnemingen ter plaatste kunnen doen. Door het ontbreken van structureel en breed contact met alle contactpersonen is onvoldoende geborgd dat nieuwe en gewijzigde verwerkingen worden gemeld en getoetst en dat alle contactpersonen voldoende bekend zijn met het privacybeleid en als aanspreekpunt fungeren binnen het eigen cluster. Door corona, gecombineerd met de druk van herinrichting van de organisatie en bezuinigingen, lijkt de doorontwikkeling van de privacyorganisatie in 2020 feitelijk op een tweede plan gekomen. Het is van belang hierin weer door te pakken in 2021 en verder. Vanuit de rollen van FG, PO en CISO wordt voortdurend gewerkt aan het vergroten van kennis en bewustzijn op het gebied van privacy en informatiebeveiliging.

Met inzet van P&O budget is daarbij in 2017 en laatstelijk in 2019 organisatiebreed een iBewustzijn-programma aangeboden met presentaties en e-learningmodules voor alle medewerkers. Gelet op het plotseling massaal thuiswerken is in 2020 intern veel aandacht besteed aan informatiebeveiliging en privacy door uitgebreide publicaties op intranet en het beschikbaar stellen van een extra iBewustzijnsmodule. ln het kader van informatiebeveiliging is in 2020 tevens een afzonderlijke site gelanceerd als intern communicatiekanaal (Altijd Alert) en zijn iBewustzijncampagnes uitgevoerd met betrekking tot phishing emails.

4. Rechten van betrokkenen De gemeente dient degene van wie zij de persoonsgegevens verwerkt {betrokkene) zowel actief als passief te informeren over het verwerken, de wijze van het verwerken, de grondslag en de maatregelen die zij neemt om onrechtmatige toegang en - verwerking te voorkomen. Daarnaast stelt de AVG betrokkenen in staat om middels een aantal rechten controle en invloed uit te oefenen over zijn of haar persoonsgegevens.7 De gemeente dient hier gevolg aan te geven tenzij bijvoorbeeld da openbare orde of veiligheid of rechten van anderen daarbij in het geding komen.8 6

Zie artikel 37 e.v. AVG voor de verplichting tot het aanwijzen van een functionaris voor gegevensbescherming. Zie artikel 12 tot en met 21 AVG voor de verschillende rechten van betrokkenen. 8 Zie artikel 23 AVG voor de algemene uitzonderingen op de rechten van betrokkenen. 7

7

Er staat een privacyverklaring op de website van de gemeente waarin betrokkenen worden geïnformeerd over hun privacyrechten.9 Een verzoek kan zowel elektronisch (via e-formulier op de website) als schriftelijk worden ingediend. Er is een procedure vastgesteld voor de afhandeling van alle soorten verzoeken van betrokken. Verzoeken worden daarbij centraal geregistreerd en beoordeeld door de PO en voor behandeling doorgezet naar de medewerker of lijnmanager van het cluster waar het verzoek betrekking op heeft of zo nodig door de PO zelf behandeld. Het is van belang dat de gemeente betrokkenen steeds actief, tijdig en adequaat informeert over de verwerking van persoonsgegevens en privacyrechten. ln het algemeen via bijvoorbeeld de algemene privacyverklaring op de website maar ook specifiek per verwerking, bijvoorbeeld via aanvraagformulieren, brieven, folders en in gesprek. Elk cluster heeft hierin een eigen verantwoordelijkheid. Naarmate betrokkenen beter worden geïnformeerd over de verwerking van persoonsgegevens in het algemeen, en voor, tijdens en na de dienstverlening, hoe minder zij waarschijnlijk de noodzaak zullen voelen hun recht op inzage uit te oefenen. En zo hoort het ook, transparant handelen en daarmee bijdragen aan vertrouwen in het bestuur.

Belangrijk uitgangspunt in het privacybeleid in dit verband is om bij de aanvraag van producten en diensten niet meer persoonsgegevens te vragen dan noodzakelijk. Tevens is uitgangspunt dat bij de aanschaf en inrichting van (nieuwe) systemen 'privacy bij design' wordt toegepast zodat daarbij de mogelijkheid voor betrokkenen om hun rechten uit te oefenen als criterium wordt rneeqenornen.'? ln de periode van 1 januari 2020 tot en met 31 december 2020 zijn in totaal 15 formele verzoeken in het kader van de AVG geregistreerd. Daarvan zijn er 13 elektronisch en 2 schriftelijk ingediend. ln 8 gevallen ging het om een verzoek tot inzage van persoonsgegevens. ln de overige gevallen ging het om een verzoek tot correctie, beperking of verwijdering van persoonsgegevens. Een derde van de verzoeken is in overleg afgehandeld, een derde toegewezen en een derde afgewezen. Jaar

Aantal AVG verzoeken

2018

3

2019

10

2020

15

De toename van het aantal verzoeken ten opzichte van vorig jaar is een logische ontwikkeling gelet op de groeiende aandacht voor privacy. Er wordt verwacht dat dit de komende jaren verder zal toenemen. Daarbij blijkt overigens dat mensen bij het eerste contact met de gemeente, telefonisch of aan de publieksbalie, in toenemende mate vragen stellen over privacy. Die vragen worden veelal direct opgelost door informatie te verstrekken of een verzoek (tot bijvoorbeeld correctie of verwijderen van gegevens) direct uit te voeren. Die vragen leiden dan niet tot (registratie van) formele verzoeken.

5. Samenwerking De gemeente Bergen op Zoom werkt op meerdere beleidsterreinen, in verschillende bedrijfsfuncties, in diverse rollen en hoedanigheden samen met (mede) overheden en private organisaties. ln veelvoorkomende gevallen zal er sprake zijn van een verwerking van persoonsgegevens tussen partijen: ontvangen van persoonsgegevens, verzenden van persoonsgegevens, maar ook het opslaan van en inzage hebben in persoonsgegevens valt onder dit begrip.11 Deze verwerkingen dienen te voldoen aan de AVG. De gemeente Bergen op Zoom dient dan ook afspraken te maken met deze andere partijen. De gemeente Bergen op Zoom heeft inzichtelijk met welke externe partijen er sprake is van het verwerken van persoonsgegevens. ln het register van verwerkingen wordt vastgelegd aan welke partijen persoonsgegevens worden verstrekt en van welke partijen persoonsgegevens worden ontvangen. Eveneens is daarbij inzichtelijk welke partijen de gemeente aanmerkt als verwerker, gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijke of zelfstandig verwerkingsverantwoordelijk. Bij het inschakelen van externe partijen wordt voorafgaand getoetst of er sprake is van het verwerken van persoonsgegevens en wanneer dit het geval is, worden voorafgaand aan de inschakeling afspraken gemaakt over de verwerking.12 De gemeente volgt hierbij sinds de vaststelling van het privacybeleid het standaardmodel

9

Zie privacyverklaring op de website: http://www .bergenopzoom.nl/privacy Zie artikel 25 AVG voor het uitgangspunt dat privacy door ontwerp of standaardinstelling wordt toegepast, vaak in het Engels aangeduid als 'privacy by design' en 'privacy by default'. 11 ln artikel 4 lid 2 AVG staat wat wordt verstaan onder het verwerken van persoonsgegevens. 2 ' Zie artikel 28 AVG voor de verplichting tot het afsluiten van zogenaamde verwerkersovereenkomsten. 10

8

verwerkersovereenkomst van IBDNNG.13 Dit model is overzichtelijk, garandeert uniforme kwaliteit en is sinds 1 januari 2020 verplicht voor gemeenten. Proceseigenaren en lijnmanagement kunnen bij vragen over de inschakeling van externe partijen terecht bij de contactpersonen, de PO, de FG en/of de CISO. Verwerkersovereenkomsten worden geregistreerd in het postragistratiasystaam en het registratienummer sn dlii datum worden vastqalaqd in het regi¡¡ter van verwerkingen. Afspraken met gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken, bijvoorbeeld over de wijze van verstrekking in de vorm van beveiligd mailen, worden op dezelfde manier vastgelegd.

6. Beveiliging Vanuit het algemene behoor1ijkheidsbeginsel, het integriteitsbeginsel en het vertrouwelijkheidsbeginsel is het essentieel dat de gemeente Bergen op Zoom passende technische en organisatorische maatregelen neemt ter beveiliging van persoonsgegevens.14 Daarnaast geldt er onder de AVG een meldplicht datalekken.15 Dit houdt in dat incidenten - waaronder inbreuken - op de beveiliging onder omstandigheden gemeld dienen te worden aan de AP en/of de betrokkene(n). Gelet op ontwikkelingen in de organisatie en wet- en regelgeving zijn het proces en de rollen bij het melden en afhandelen van datalekken door de gemeente Bergen op Zoom in 2020 herzien, aangepast en gewijzigd vastgesteld. Daarmee is de naleving van de AVG bij datalekken verder geborgd. Elke medewerker moet alert zijn op een data lek en is verplicht elk data lek of vermoeden ervan direct intern te melden bij het datalekteam en de verantwoordelijke lijnmanager. Het datalekteam bestaat in de basis uit de PO, FG, CISO en een concernjurist. Het datalekteam adviseert de lijnmanager over de te treffen maatregelen en het melden van het datalek bij de AP en de personen van wie persoonsgegevens zijn gelekt.

De lijnmanager die verantwoordelijk is voor de processen of systemen waar het datalek zich voordoet is namens het college verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen (om het datalek te beëindigen en/of herhaling te voorkomen) en het zo nodig melden van het datalek bij de AP en betrokken personen. Het datalekteam ondersteunt zo nodig bij de uitvoering daarvan. Als een datalek gemeld moet worden bij de AP worden het concemteam en de portefeuillehouder geïnformeerd. Een datalek moet bij de AP worden gemeld als het datalek een risico inhoudt voor de personen van wie de persoonsgegevens zijn gelekt. De gemeente registreert voorts alle inbreuken en incidenten die verband houden met persoonsgegevens in een datalekregister.16 Het datalekregister wordt beheerd door de FG en de PO. ln de periode van 1 januari 2020 tot en met 31 december 2020 zijn in totaal 27 datalekken geregistreerd. Daarvan zijn er 3 gemeld bij de AP. Jaar

Aantal datalekken

2018

9

2019

20

2020

27

De toename van het aantal incidenten duidt niet direct op een toename van het aantal incidenten maar eerder op een toegenomen privacybewustzijn onder medewerkers. Vooralsnog wordt dit gezien als een positieve ontwikkeling. Ook voor 2021 wordt in dit verband nog een verdere toename van het aantal meldingen verwacht. Het merendeel van de datalekken in 2020 betrof relatief kleine incidenten, dat wil zeggen dat daarbij in de regel niet veel persoonsgegevens en geen gevoelige persoonsgegevens waren betrokken dan wel dat het datalek snel kon worden beëindigd en/of gevolgen ervan ongedaan gemaakt konden worden. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het verkeerd adresseren van een brief of e-mail. ln februari heeft echter ook een groot en/of risicovol datalek bij de gemeente plaatsgevonden. Middels phishing-emails hebben onbevoegden (hackers) zich toegang verschaft tot de Office365-accounts van een aantal medewerkers van de gemeente. Dit is snel gesignaleerd zodat de onbevoegde toegang snel kon worden beëindigd. Uit nader onderzoek is gebleken dat er mogelijk wel toegang is geweest tot de inhoud van de mailboxen en andere bestanden met persoonsgegevens. Omdat niet kon worden uitgesloten dat persoonsgegevens zijn bekeken of gedownload is het datalek gemeld bij de AP en zijn de betrokkenen zo veel mogelijk persoonlijk geïnformeerd.

Tot op heden zijn er gelukkig geen aanwijzingen dat gegevens daadwerkelijk door onbevoegden zijn misbruikt. Gemeenten in Nederland hebben dagelijks te maken met deze vormen van cybercriminaliteit. Naar aanleiding van het datalek heeft de gemeente Bergen op Zoom daartegen belangrijke beveiligingsmaatregelen genomen. 13 Zie de handreiking standaard verwerkersovereenkomsten gemeenten van IBD: hllps://www.i11fornratiebeve1l1q1ngsd1enst.nl/producVhandre1k1nq-standaard-verwerkersovereenkomst-qemeenten. 14 Zie artikel 32 AVG voor de verplichting gepaste beveiligingsmaatregelen te treffen. 15 Zie artikel 33 en 34 AVG over de meldplicht voor datalekken. 16 Zie artikel 33 AVG voor de verplichting een datalekregister bij te houden.

9

Naast de zogenaamde Multi Factor Authenticatie (MFA: methode waarbij een onlinegebruiker twee stappen succesvol moet doorlopen om toegang te krijgen, bijvoorbeeld wachtwoord + wisselende code via sms of authenticatie app) op de citrix-omgeving is er ook MFA ingesteld op de 0365-omgeving van de gemeente. Hiermee worden niet zozeer phishing e-mails tegengehouden, maar de eventuele gevolgschade wordt wel beperkt omdat hackers niet direct kwaad kunnen uitrichten met alleen een gebruikersnaam en wachtwoord. Daarnaast zijn in het kader van iBewustzijn twee campagnes uitgevoerd specifiek gericht op phishing e-mails. Hieruit blijkt ook dat bij de tweede ronde meer medewerkers een phishing e-mail herkennen en minder medewerkers inloggegevens achterlaten. Dergelijke campagnes hebben dus aantoonbaar effect en dienen dan ook met een bepaalde regelmaat te worden herhaald.

7. Verantwoording De AVG legt de verantwoordelijkheid bij de organisatie zelf om aantoonbaar te maken dat deze voldoet aan de privacyregels. Door te voldoen aan de verantwoordingsplicht, levert de organisatie een belangrijke bijdrage aan de bescherming van het grondrecht van mensen op privacy. Dit betekent dat het college aan moet kunnen tonen dat de verwerkingen van persoonsgegevens voldoen aan de beginselen van de AVG en aan de relevante wet- en regelgeving. De gemeente kan voor een belangrijk deel aantonen dat aan de AVG wordt voldaan middels het register van verwerkingen waarin de verwerkingen zijn vastgelegd. Eveneens is er een actueel overzicht waarin alle incidenten in verband met persoonsgegevens worden gedocumenteerd. De gemeente is verder transparant over de omgang met persoonsgegevens door o.a. de privacyverklaring op de website en de publicatie van het privacybeleid. De FG doet voorts periodiek verslag aan het verantwoordelijk bestuursorgaan over de omgang met persoonsgegevens.

8. Conclusie Het jaar 2020 is voor een groot deel in het teken komen te staan van de coronacrisis en het werk bij de gemeente is hierdoor sterkt beïnvloed. Bijvoorbeeld door het voor lange tijd verplicht thuiswerken. Bepaalde activiteiten gericht op verdere implementaties en verbeteringen op het gebied van de AVG hebben hierdoor vertraging opgelopen, zoals de doorontwikkeling van de interne privacy organisatie. Tegelijkertijd is de FG trots op de wijze waarop de organisatie heeft omgeschakeld naar het verplicht thuiswerken en de aandacht die daarbij is uitgegaan naar informatiebeveiliging en privacy. Andere maatregelen gericht op het verder implementeren van de AVG in de organisatie, de systemen en de processen waren zeer effectief zoals bijvoorbeeld de actualisatie van het proces voor het intern melden en behandelen van datalekken. Vermeldenswaardig zijn ook de beveiligingsmaatregelen die de gemeente heeft getroffen om zich beter te beschermen tegen cybercriminaliteit zoals het instellen van Multi Factor Authenticatie voor de 0365-omgeving van de gemeente en de iBewustzijnscampagnes gericht tegen phishing-e-mails. Er zijn natuurlijk ook aandachtspunten voor de organisatie om verder aantoonbaar te kunnen voldoen aan de AVG en het is van belang hierin door te pakken in 2021.

ln het tweede deel van de rapportage zullen aanbevelingen worden gedaan om gegevensbescherming verder in te bedden in de organisatie.

10

Deel 2. Vooruitkijken naar 2021 en verder Gegevem,bescherming onderdeel laten zijn van de processen en systemen Vi:111 de orqanisalie, en daarmee aantoonbaar voldoen aan privacywetgeving, is een continu proces. Het vraagt om structurele horging van dit onderwerp. Waar het tijdvak 2018-2020 vooral in het teken stond van de implementatie van de AVG en het nemen van de eerste hobbels om aantoonbaar te kunnen voldoen aan deze wet, zal in 2021 en verder het borgen van gegevensbescherming in de organisatie centraal staan. ln het bijzonder dient daarbij aandacht uit te gaan naar onderstaande aanbevelingen.

1. Beleid Uitgangspunt bij het borgen van de AVG in de gemeentelijke organisatie is dat het privacybeleid in ieder geval elke 3 jaar wordt herzien. Het is dan ook aan te bevelen het privacybeleid in 2021 te herzien. Het advies is daarbij om de rollen, taken en verantwoordelijkheden op meer gedetailleerd niveau vast te leggen, bij voorkeur in een matrix. Door in of bij het privacybeleid nader en in onderling verband te omschrijven wat wordt verwacht van medewerkers, management, FG, PO en CISO ontstaat meer duidelijkheid voor de interne organisatie en de individuele functievervulling en wordt tevens structuur gegeven aan overleg en samenwerking. Het is eveneens aan te bevelen te onderzoeken waar verdere taak- en domeinspecifieke uitwerking van privacybeleid is benodigd. Specifieke vragen over het delen van gegevens en mogelijkheden tot samenwerking doen zich vaak voor op het gebied van het publieksdiensten, sociaal domein, veiligheid en handhaving en personeelszaken. Op met name deze gebieden kan specifiek beleid of een nadere uitwerking van beleid in protocollen en procedures zijn aangewezen.

Te denken valt bijvoorbeeld aan: - Privacybeleid voor Integrale toeleiding en dienstverlening sociaal domein; - Actualisatie van de Regeling gegevensverstrekking basisregistratie personen en bijbehorende procesafspraken; - Protocol online monitoring voor communicatie, handhaving en veiligheid Zorg daarbij voor een overzichtelijke presentatie van het algemeen privacybeleid en de uitwerkingen daarvan op Intranet zodat relevante beleidsstukken en handelingsprotocollen steeds voor alle medewerkers beschikbaar zijn. Aanbevelingen beleid: Actualiseer het algemeen privacybeleid en leg daarbij de rollen, taken en verantwoordelijkheden (govemancestructuur privacy) meer gedetailleerd vast, bij voorkeur in een matrix. Zorg voor een verdere taak- en domeinspecifieke uitwerking van het algemeen privacybeleid en een overzichtelijke presentatie voor medewerkers van zowel het algemeen privacybeleid als de uitwerkingen.

2. Processen Zoals in Deel 1 opgemerkt heeft de gemeente op dit moment nog geen vast OPIA-format voor de organisatie vastgesteld. ln de praktijk wordt in de regel het Model Rijksoverheid gevolgd maar soms ook andere modellen. De OPIA is een belangrijk instrument voor de gemeente om na te gaan of een verwerking aan de basisvoorwaarden voldoet. Het uitvoeren ervan is verplicht als een verwerking een hoog privacyrisico oplevert voor betrokkenen. Naast dat niet eenduidig is vastgelegd hoe (volgens welk format) een OPIA moet worden uitgevoerd is op dit moment ook niet voldoende geborgd dat DPIA's overal waar verplicht worden uitgevoerd en is ook niet altijd duidelijk wie wanneer een OPIA moet uitvoeren. Het privacybeleid stelt in het algemeen wanneer een OPIA verplicht is maar daarbij dient aanvullend (in of bij het privacybeleid) een format voor een pre-OPIA (OPIA-toets om inzichtelijk te maken voor welke verwerkingen sprake is van een hoog risico en een OPIA nodig is) en een vast OPIA-format te worden vastgelegd met bijbehorende procesafspraken. De IBD heeft een tool beschikbaar gesteld waarmee gemeenten een OPIA kunnen uitvoeren.17 Het ligt voor de hand zo mogelijk deze tool te volgen als vast OPIA-format. Dit format is namelijk afgestemd op de gemeentelijke praktijk en bevat tevens een deelfunctionaliteit voor gemeenten.

De tool kan ook worden gebruikt voor een zogenaamde pre-OPIA maar hiervoor kan eventueel ook een eigen format worden ontwikkeld. Aanbeveling processen: Leg een pre-DP/A-format en een vast DP/A-format vast voor de hele organisatie met bijbehorende procesafspraken.

17 Zie de OPIA-tool van IBD voor gemeenten online: https://www .informatiebeveiligingsdienst.nl/nieuws/dpia-tool-voorgemeenten-online/.

11

3. Organisatorische inbedding De gemeentelijke organisatie dient ervoor te zorgen dat de FG en de PO naar behoren en tijdig worden betrokken bij alle gelegenheden die verband houden met de bescherming van persoonsgegevens. Dus door de FG en PO actief en zo vroeg mogelijk te betrekken bij overleg van laag tot hoog in de organisatie over bijvoorbeeld nieuwe besluiten, wetten, processen, projecten of samenwerkingen die te maken hebben met de verwerking van persoonsgegevens. Dit is een belangrijk doorlopend en gezamenlijk aandachtspunt voor de organisatie en de FG en de PO. Zoals vastgelegd in het privacybeleid vormt de PO een belangrijk onderdeel van de governance van gegevensbescherming binnen de gemeente. Hij heeft organisatiebreed tot taak te adviseren en te ondersteunen bij de toepassing en naleving van de AVG. Hij is bijvoorbeeld betrokken bij het opstellen van verwerkersovereenkomsten en DPIA's en bij de behandeling van verzoeken van betrokkenen in het kader van de AVG en datalekken. Door de centrale uitvoerende taken bij de PO te beleggen kan de FG in staat worden gesteld primair zijn adviserende en toezichthoudende rol te vervullen.

De huidige inzet van 0,5 fte dan wel de combinatie van twee functies maakt zoals opgemerkt in deel 1 dat de PO onvoldoende toekomt aan de uitvoering van zijn rol en taken en daarmee onvoldoende kan bijdragen aan het borgen en structureel verbeteren van de beleidsuitvoering op het gebied van privacy. Dit brengt compliance-risico's met zich mee en beperkt doorontwikkeling. Het verdient dan ook aanbeveling de capaciteitsinzet voor de PO te evalueren en te bezien hoe de uitvoering van deze rol en taken kan worden geborgd. Verder verdient aanbeveling de privacyorganisatie te versterken door budget beschikbaar te stellen voor privacy en informatiebeveiliging. Budget is noodzakelijk voor bijvoorbeeld het op peil houden van de deskundigheid van de betrokken functionarissen en medewerkers en zo nodig voor onderzoek gebruik te kunnen maken van diensten van derden. Het kan bijvoorbeeld nodig zijn dat de FG bij specialistische casussen advies inwint voordat hij de organisatie advies kan geven. Tevens kan gedacht worden aan budget voor een zelfstandig digitaal managementsysteem (zie hierna ook onder punt 7). ln ieder geval verdient het aanbeveling structureel budget vrij te maken voor het verzorgen van opleidingen en trainingen binnen de organisatie om het kennisniveau en het privacybewustzijn van de hele organisatie naar een hoger niveau te tillen en daar te houden.

Zoals blijkt uit deel 1 zijn organisatiebrede iBewustzijnprogramma's in de afgelopen periode tweejaarlijks uitgevoerd. Het verdient aanbeveling middels zelfstandig budget voor privacy en informatiebeveiliging dan wel door centraal opleidingsbudget hiervoor duidelijk te oormerken jaarlijks middelen ter beschikking te stellen voor het trainen van medewerkers. Daarbij dient het vrijwillige karakter voor deelname aan trainingsprogramma's te vervallen. Het doorlopen van een trainingsprogramma (bijvoorbeeld middels e-learning) dient bij voorkeur een vast en verplicht onderdeel te zijn van de inwerkfase voor nieuwe medewerkers en vervolgens bijvoorbeeld minimaal jaarlijks te worden herhaald voor alle medewerkers. Dit is van belang gelet op de toegenomen afhankelijkheid van internet in het zakelijk verkeer en een voortschrijdende digitalisering van dienstverlening waarbij beveiligingsrisico's voor de integriteit en vertrouwelijkheid van persoonsgegevens niet kunnen worden onderschat. De mens is hierbij een zeer belangrijke schakel en de mate waarin medewerkers bewust zijn van de risico's en veilig gedrag vertonen bepaalt de sterkte en zwakte van deze schakel. Verreweg de meeste inbreuken op de vertrouwelijkheid en integriteit (datalekken) worden namelijk veroorzaakt door onbewust verkeerd handelen.

Tot slot is zoals aangegeven bij deel 1 door het ontbreken van structureel contact met alle contactpersonen privacy onvoldoende geborgd dat nieuwe verwerkingen en wijzigingen worden gemeld en getoetst. Dit is van belang voor de actualiteit van het register van verwerkingen en controle op de uitvoering van DPIA's. Aanbevolen wordt vast en structureel overleg in te plannen voor de totale privacyorganisatie en dit vast te leggen bij de benodigde doorontwikkeling van de governance structuur. Zie aanbeveling onder punt 1 inzake actualisatie privacybeleid. Aanbevelingen organisatorische inbedding: Betrek de FG en de PO actief en zo vroeg mogelijk bij overleg van laag tot hoog in de organisatie over bijvoorbeeld nieuwe besluiten, wetten, processen, projecten of samenwerkingsverbanden die te maken hebben met de verwerking van persoonsgegevens. Evalueer de inzetcapaciteit van de PO en bekijk hoe de uitvoering van deze rol en taken kan worden geborgd. Stel zelfstandig budget beschikbaar voor privacy en informatiebeveiliging of oormerk in ieder geval centraal opleidingsbudget voor het jaarlijks/doorlopend trainen van medewerkers en stel deelname aan trainingsprogramma's verplicht.

12

4. Rechten van betrokkenen ln het constante streven naar een zo efficiënt mogelijk ingerichte digitale overheid is het van belang op te merken dat eventuele toepassing van geautomatiseerde besluitvorming alleen is toegestaan op grond van de wet of met toestemming van betrokkenen, Uitgangspunt van de AVG is namelijk dat burgers recht hebben en houden op een menselijke blik bij besluiten. Voor zover systemen besluitvorming kunnen en mogen automatiseren, dienen die regelmatig te worden gecontroleerd en getest zodat ze werken zoals bedoeld en geen foute uitkomsten geven. Een ander belangrijk aandachtspunt is dat systemen in het algemeen dienen te voorzien in de uitoefening van rechten van betrokkenen (denk bijvoorbeeld aan de technische mogelijkheid om persoonsgegevens in te zien, te corrigeren en te verwijderen) en dit bij de aanschaf van nieuwe systemen steeds als criterium moet worden meegenomen. De specifiek inhoudelijke eisen aan een applicatie moeten steeds door de verantwoordelijk vakafdeling worden gesteld. Maar door bijvoorbeeld privacy eisen (Privacy by Design en Privacy by Default) bij inkoop duidelijk op te nemen in (de sjablonen voor) het Programma van Eisen (PvE) kan de toepassing ervan door de betrokken inkoopadviseurs ook worden getoetst en uitgevraagd en daarmee worden geborgd.

ln de praktijk blijkt verder een aandachtspunt dat bij de behandeling van verzoeken van betrokkenen bepaalde sectorspecifieke wetten specifieke regelingen kennen voor de behandelingen van de verzoeken. Het gaat met name om verzoeken in het kader van de Wet BRP, de Wmo 2015 en de Jeugdwet.18 Gelet op de bijzondere context van deze wetten wordt op onderdelen afgeweken van de rechten van betrokkenen of de te volgen procedure bij verzoeken. Een dergelijk verzoek moet worden afgehandeld conform die bijzondere bepalingen uit de betreffende sectorspecifieke wet in plaats van volgens de algemene bepalingen uit de AVG. Het is van belang de signalering van dergelijke verzoeken en de dan geldende afwijkingen ten opzichte van de algemene procedure een plaats te geven in de huidige procesuitvoering en te zorgen dat de uitvoerende clusters hier goed bewust van zijn. Thans komt het ook geregeld voor dat bepaalde BRP-verzoeken zoals het aanvragen van een uittreksel of geheimhouding via de website worden ingediend als een AVG-verzoek tot inzage of beperking terwijl hiervoor zelfstandige procedures bestaan en afzonderlijk e-formulieren op de website worden aangeboden. Het verdient aanbeveling te bekijken of de digitale dienstverlening en doorgeleiding op dit punt kan worden verbeterd.

Bijvoorbeeld door bij de AVG-verzoeken een keuzemogelijkheid en/of doorverwijzing op te nemen voor BRPverzoeken. Aanbevelingen rechten van betrokkenen: Borg dat de mogelijkheid voor betrokkenen om hun rechten uit te oefenen bij de aanschaf van nieuwe systemen als criterium wordt meegenomen. Dit kan bijvoorbeeld door privacy eisen (Privacy by Design en Privacy by Default) bij inkoop steeds op te nemen in het Programma van Eisen (PvE). Borg de uitvoering van sectorspecifieke regelingen voor de behandeling van verzoeken van betrokkenen in de procesuitvoering en stroomlijn het aanbod van verschillende e-formulieren ten behoeve van een efficiënte doorgeleiding.

5. Samenwerking Het is niet altijd duidelijk in welk geval een derde partij ten aanzien van de verwerking van persoonsgegevens een verwerker is of een verwerkingsverantwoordelijke. Het vakgebied is wat dat betreft nog volop in ontwikkeling met de nodige grijze gebieden. Maar wanneer een ingeschakelde partij als verwerker optreedt, is het noodzakelijk om schriftelijke afspraken in een verwerkersovereenkomst vast te leggen.19 Als de derde partij niet is aan te merken als verwerker, maar als verwerkingsverantwoordelijke of wanneer de gemeente samen met een derde partij verwerkingsverantwoordelijk is voor de gegevensverwerking, hoeft geen verwerkersovereenkomst te worden afgesloten maar moeten vaak nog steeds afspraken worden gemaakt over de zorgvuldige omgang met persoonsgegevens, zoals bijvoorbeeld over de wijze van uitwisseling van de gegevens. De PO en FG zijn steeds beschikbaar voor informatie, advies en ondersteuning bij het maken van dergelijke afspraken met derden. Om de privacypositie van de gemeente ten opzichte van leveranciers en partijen te bepalen is aan te bevelen hiervoor steeds de meest recente factsheets en handreikingen van de IBD te volgen.20 Deze en andere factsheets of handreikingen - zoals bijvoorbeeld een adviesblad voor eenmalige verstrekkingen - kunnen bijvoorbeeld als onderdeel van privacybeleid beschikbaar worden gesteld voor medewerkers.

Dit kan worden meegenomen bij de uitvoering van de aanbevelingen onder 1 met betrekking tot de presentatie van privacybeleid en de uitwerkingen daarvan.

18

Zie bijvoorbeeld artikel 7.3.1 O Jeugdwet en/of artikel 5.3.5 Wmo. Zie artikel 28 AVG voor de verplichting tot het afsluiten van zogenaamde verwerkersovereenkomsten. Zie factsheet IBD over bepalen privacypositie partijen: https://www.informatiebeveiliqinqsdienst.nl/product/factsheetverwerker-of-verwerkingsverantwoordelijke/ 19

20

13

6. Beveiliging De gemeente Bergen op Zoom is verplicht om waar de aard van de te verwerken gegevens dat vereist te zorgen voor beveiligde inlogprocedures. Zo geldt bij de gemeente een vorm van Multi Factor Authenticatie (MFA: methode waarbij een onlinegebruiker twee stappen succesvol moet doorlopen om toegang te krijgen, bijvoorbeeld wachtwoord+ wisselende code via sms of authenticatie app) voor de citrixomgeving. ln 2020 is MFA ook ingesteld voor de O365-omgeving van de gemeente. Hiermee is een belangrijke stap gezet om de gemeente beter te beveiligen tegen cybercriminaliteit. Het is van belang verder in kaart te brengen in welke andere online toegankelijke systemen gevoelige persoonsgegevens worden verwerkt en die zo nodig ook onder MFA te brengen. Dit geldt in ieder geval voor bijvoorbeeld personeelsmanagementsystemen. ln het kader van logische toegangsbeveiliging dient voor de toegang van personen tot informatiesystemen met persoonsgegevens (zoals bijvoorbeeld informatiesystemen voor sociaal domein, burgerzaken, personeelszaken en veiligheid en handhaving) te worden gewerkt met persoonsgebonden accounts en gebruikersprofielen (autorisatieschema's).21 De toegang tot en mogelijke mutaties in informatiesystemen moeten zodoende zijn beperkt en steeds herleidbaar zijn naar een persoon en tevens worden gelogd en gemonitord.

Op dit moment is nog onvoldoende geborgd dat medewerkers alleen toegang krijgen tot gegevens die ze nodig hebben voor de uitvoering van hun werkzaamheden. ln de huidige autorisatieprocedure, onderdeel van het zogenaamde IDUproces (in-, door- en uitstroom medewerkers") worden personen namelijk vaak rechtstreeks geautoriseerd in plaats van dat rechten worden toegekend op basis van de rol in de organisatie of een proces (Role Base Access Management). Daarnaast ontbreekt het aan beleid voor het daadwerkelijk loggen en monitoren (periodiek controleren) van de toegang tot en mutaties in informatiesystemen. Hierdoor is naar oordeel van de FG sprake van non compliance op het gebied van beveiligingsmaatregelen en daarmee een risico op datalekken en handhaving. Tot slot wordt in het kader van beveiliging, mede gelet op de toename van thuiswerken, aandacht gevraagd voor veilig thuiswerken en de beveiliging van mobile devices. Er is bij de start van het verplicht thuiswerken door corona veel aandacht besteed aan veilig thuiswerken.

Gelet op het naar verwachting blijvend grotere aantal medewerkers dat plaats- en tijdonafhankelijk zal werken, is aan te raden medewerkers een duidelijke korte handreiking aan te bieden om thuis steeds goed invulling te kunnen geven aan de eigen verantwoordelijkheid voor de vertrouwelijkheid van de gegevens.22 Daarnaast heeft de organisatie bij de uitvoering van het huidige mobile device beleid onvoldoende in beeld of de apparaten die medewerkers gebruiken voor het plaats- en tijdonafhankelijk werken voldoende zijn beveiligd. Alle medewerkers maken via het mobile device beleid gebruik van een eigen smartphone en laptop om gemeentelijke taken uit te voeren. De organisatie heeft op dit moment geen controle over deze mobile devices. Gelet op de economische levensduur zullen veel laptops die medewerkers in het kader van het mobile device beleid vanaf 2017 zelf hebben moeten aanschaffen waarschijnlijk eind 2021/begin 2022 zijn afgeschreven en vervangen moeten worden. Dit is dan een logisch moment om te kijken of het mobile device beleid moet worden aangepast om te kunnen (blijven) voorzien in de minimaal vereiste en benodigde beveiliging. Op dit moment rust naar oordeel van de FG de verantwoordelijkheid voor het inkopen en inrichten van de devices en voor het bijhouden van beveiligingsupdates te veel op de schouders van de medewerkers.

ln ieder geval wordt - los van eventuele verdere beleidskeuzen - geadviseerd om zo spoedig mogelijk Mobile Device Management (MDM) en/of Mobile Application Management (MAM) in te voeren om te borgen dat alleen apparaten en apps worden gebruikt die voldoen aan de beveiligingsvereisten. Dit is een technisch relatief simpele maatregel maar van groot belang om medewerkers productief te laten zijn op al hun apparaten terwijl gegevens van de organisatie daarbij zo veel mogelijk beschermd blijven. Het monitoren van veilig gebruik van IT-voorzieningen is vanuit privacy rechtelijke optiek gerechtvaardigd, mits het proportioneel gebeurt en dit voor goedkeuring aan de ondernemingsraad is voorgelegd. Aanbevelingen beveiliging: Breng in kaart in welke-- buiten de citrix en 0365 - online toegankelijk systemen gevoelige persoonsgegevens worden verwerkt en zorg dat hierop Multi Factor Authenticatie (MFA) wordt toegepast Zorg voor logische toegangsbeveiliging bij informatiesystemen middels persoonsgebonden accounts en gebruikersprofielen en log en monitor daarbij de toegang tot en mutaties in informatiesystemen. Ontwikkel een handreiking voor veilig thuiswerken/plaats- en tijdonafhankelijk werken en implementeer Mobile Device Management om te borgen dat apparaten en apps steeds voldoen aan actuele beveiligingsvereisten.

21 Zie uitwerking van logische toegangsbeveiliging in hoofdstuk 9 BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid): https://biooverheid.nl/. 22 Zie bijvoorbeeld de handreiking van CIP: 20210421-handreiking-veilig-thuiswerken-v1 O.pdf (cip-overheid.ni).

14

7. Verantwoording Een belangrijk instrument om te verantwoorden dat wordt voldaan aan de AVG is het register van verwerkingen.23 Het is dan ook van belang dat het register actueel en volledig wordt gehouden. Bij actualisatie van het register zal l';flP.r.ir1IP. aandacht moeten uitqaan naar het verder inzichtelijk maken aan welke partijen en dus ook aan welke landen eventueel persoonsgegevens worden doorgegeven en welke afspraken daarbij zijn gemaakt. Dit is onder meer van belang omdat in de zomer van LULU het 1-'nvacy Srneld ongeldig 1s verklaard door het Hof van Justitie van de Europese Unie. Dit gebeurde in de zogenoemde Schrems li zaak.24 Dit betekent dat organisaties binnen de EU geen persoonsgegevens meer mogen doorgeven aan de VS door zich te beroepen op het Privacy Shield (overeenkomst over de bescherming van persoonsgegevens van burgers van de EU die in de VS worden verwerkt en waarbij veel Amerikaanse leveranciers waren aangesloten). Het Privacy Shield bood naar oordeel van het Hof niet de bescherming die de AVG vereist. Als organisaties gebruik (willen blijven) maken van Amerikaanse leveranciers (en veel organisaties maken hiervan gebruik; denk bijvoorbeeld aan Google Analytics, Facebook en Mailchimp) zullen andere passende waarborgen moeten worden getroffen om persoonsgegevens van burgers van de EU te beschermen.

Bijvoorbeeld door hiervoor zelf speciale contracten af te sluiten met de leveranciers. Dit moet voor alle verwerkingen goed worden bekeken en worden vastgelegd. Tevens kan het register breder worden benut voor verantwoording door hierin ook vast te leggen in hoeverre sprake is van automatische besluitvorming en hoe betrokkenen per proces worden geïnformeerd over de verwerkingen. Om doorlopend inzicht en overzicht te hebben op de feitelijke stand van zaken in de organisatie en gestructureerd en efficiënt te werken aan de verdere implementatie en borging van privacy in de organisatie door middel van de POCA-cyclus, bestaat verder behoefte aan een zogenaamd Privacy Management Systeem (PMS). Een PMS bevat alle relevante content op gebied van de AVG. Het bevat alle procedures, verplichte documentatie en registers die nodig zijn om verantwoording af te leggen. Het voorziet bijvoorbeeld in de vastlegging van het verplichte register van verwerkingen, een overzicht van alle verwerkers met bijbehorende verwerkersovereenkomsten, de registratie van verzoeken van burgers en het verplichte register van datalekken. Daarnaast kunnen middels een PMS taken worden uitgezet bij intern verantwoordelijken en de uitvoering daarvan worden gemonitord en gecontroleerd. Daarbij biedt een PMS dan een overzichtelijk dashboard met de risico's steeds inzichtelijk voor medewerkers, management en bestuur.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=26979873-0b35-489e-93ac-b6f8320be8dd