CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

1. Jaarstukken 2025 Gemeente Bergen op Zoom

Raadsvergadering 25 juni 2026, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Jaarstukken 202536.532 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

JAARSTUKKEN 2025

Locatie: Ravelijn op den Zoom

GEMEENTE BERGEN OP ZOOM

VOORWOORD

De Jaarstukken 2025 zijn opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen op Zoom. Hiermee legt het college verantwoording af over het boekjaar 2025. Het college van burgemeester en wethouders verklaart dat de Jaarstukken 2025 een getrouw beeld geven. De gemeenteraad van Bergen op Zoom behandelt de Jaarstukken 2025 op 25 juni 2026. Het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom, Secretaris, Burgemeester, C. G. Jacobs Drs. M. Mulder MSc

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

INHOUDSOPGAVE

1

2

INLEIDING

1

1.1 1.2 1.3

2 3 4

PROGRAMMA’S

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10

3

4

Financiële samenvatting Bestemming van het resultaat van 2025 Leeswijzer

5

Programma 1: Bestuur en Ondersteuning Programma 2: Veiligheid Programma 3: Beheer openbare ruimte Programma 4: Economie Programma 5: Onderwijs Programma 6: Sport, cultuur en recreatie Programma 7: WMO en Jeugd Programma 8: Werk en inkomen Programma 9: Milieu Programma 10: Volkshuisvesting, leefomgeving & stedelijke vernieuwing

5 11 17 20 25 28 33 39 43 47

PARAGRAFEN

53

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12

53 56 59 61 67 75 80 86 94 101 110 112

Duurzaamheid Dienstverlening Taakstellingen Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Financiering Onderhoud kapitaalgoederen Verbonden partijen Grondbeleid Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf Kredietrapportage

JAARREKENING

4.1 4.2 4.3 4.4

116

Overzicht van baten en lasten Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Balans Toelichting op de balans

116 120 124 126

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12

Staat van reserves en voorzieningen Toelichting op reserves en voorzieningen Overheidssubsidies Incidentele baten en lasten Rechtmatigheidsverantwoording Sisa Gewaarborgde geldleningen Wet normering topinkomens

134 136 139 141 143 144 157 158

5

SPECIFICATIE PER TAAKVELD

159

6

OVERIGE GEGEVENS

162

6.1

162

7

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

AFKORTINGENLIJST

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

170

1

INLEIDING

EEN TERUGBLIK OP 2025 In deze jaarrekening kijken we terug op 2025. Het is ook een goed moment om stil te staan bij de gehele bestuursperiode die nu achter ons ligt en waarin Samen Bergen zijn Verzet. In die periode bouwden we voort op het Focusakkoord uit 2020, met drie hoofdpunten: financiën op orde, een nieuwe bestuurscultuur en organisatiekwaliteit.

Daarnaast bevatte het bestuursakkoord duidelijke ambities ten aanzien van de woningbouwopgave, energietransitie, een schone en veilige leefomgeving, het ondersteunen van hulpbehoevende inwoners en het versterken van de lokale economie. Het akkoord werd gepresenteerd op het Ravelijn als symbool dat we vanuit onze vestingstad na een turbulente periode weer naar buiten wilden kijken, met de luiken open. De Toekomstvisie 2035 werd uitgewerkt in 4 pijlervisies: de omgevingsvisie, de visie op dienstverlening, de visie sociaal en veilig en de visie economie. Dat werd in 2025 voltooid met een participatievisie. Daarmee ligt er nu een stevig fundament. Een fundament waarop we inmiddels tot uitvoering van concrete plannen kunnen komen. In 2025 zijn veel belangrijke besluiten genomen. Enkele voorbeelden zijn: de woningbouwprojecten en de werklocaties, de integrale verordening voor het sociaal domein, de besluitvorming over het herstel van de kademuren, het dierenwelzijnsbeleid, de toekomst van het Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom (CKB) en de verzelfstandiging van het Markiezenhof, de Nota Mobiliteit en het uitvoeringsprogramma Duurzaamheid, Energie en Klimaat.

Transformatie sociaal domein Binnen het sociaal domein vormen de Wmo en Jeugdzorg openeindregelingen. Dat leidt voor alle gemeenten tot inhoudelijke en financiële uitdagingen. In het bestuursakkoord stond daarom de ambitie om via de rijksoverheid eerlijke vergoedingen af te dwingen voor noodzakelijke zorg. Door stevige inzet via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is hiervoor deels resultaat bereikt, al bleef de bijdrage van het Rijk na arbitrage door de commissie Van Ark beperkt. In de begroting 2025 onderkenden we al dat een ‘transformatie’ van het sociaal domein nodig was. De uitvoeringsagenda die daarop volgde en door de gemeenteraad van budget is voorzien, moet de komende jaren tot resultaten gaan leiden. In 2025 is verder gewerkt aan het wegwerken van het achterstallig onderhoud, in het bijzonder aan de wegen. Een belangrijk aandachtspunt blijft daarbij om niet alleen voldoende ambities vast te stellen, maar om deze ook met de benodigde

uitvoeringskracht daadwerkelijk te kunnen verwezenlijken. Voor de woonlasten hielden we ons aan een inflatiecorrectie. Daardoor steeg onze positie op de COELO-ranglijst van 225 (2024) naar 197 (2025). Dit kwam mede doordat andere gemeenten hun OZB soms met 20% tot 30% verhoogden. In deze bestuursperiode daalden de woonlasten in Bergen op Zoom van 109% van het landelijk gemiddelde (2022) naar 100,4% (2025).

Financieel beeld Het herstellen van de financiën had twee doelen: tekorten oplossen én meer grip krijgen op de financiële beheersing. In 2025 werkten we voor het eerst met een slotwijziging. Die voorspelde een positief saldo van 3,2 miljoen euro. Het uiteindelijke resultaat is 6,6 miljoen euro positief. Dat is een afwijking van 3,4 miljoen op een totaal van 332 miljoen euro: een verschil van circa 1%. Ondanks die relatief kleine afwijking blijft versterking van het “in control” zijn nodig. In de BDO benchmark wordt aan de financiële positie van gemeente een rapportcijfer toegekend. Wanneer we de indicatoren in deze jaarrekening hierop toepassen, dan geeft dat een 8,1. In vier jaar is de financiële positie van Bergen op Zoom fors verbeterd: de weerstandsratio steeg van 1,05 (begroting 2022) naar 4,73; de netto schuldquote daalde van 90% naar 47,7% en de solvabiliteit steeg van 7% naar 22,2%. Belangrijker nog: de komende jaren laten structurele overschotten zien.

Investeringen Ondanks bovenstaande positieve ontwikkelingen moeten we ons wel bewust zijn van de geplande investeringen om achterstallig onderhoud in te halen. Daardoor zal de schuldenlast stijgen, zelfs als we jaarlijks met een positief saldo van 3 miljoen euro blijven begroten. In paragraaf 6 (financiering) wordt hier nader op ingegaan. Het investeringsvolume groeit. In de begroting 2025 stond 24,1 miljoen euro aan investeringen gepland; gerealiseerd werd 21,5 miljoen euro. Het daadwerkelijk uitvoeren van investeringen blijft dus een belangrijk aandachtspunt. Ook de uitvoering van de transformatie van het sociaal domein heeft grote invloed op de toekomstige financiën. En hoewel de

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 1

solvabiliteit is verbeterd, blijft deze met 22,2% nog kwetsbaar en slechts nipt boven de provinciale risiconorm van 20%. Samenvattend: de financiële positie van Bergen op Zoom is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Daardoor kunnen beleidskeu-

1.1

zes meer inhoudelijk en vanuit de maatschappelijke behoefte worden gemaakt, maar blijft een behoedzaam en verantwoord financieel beleid ook in de komende jaren noodzakelijk.

FINANCIËLE SAMENVATTING

Het gerealiseerde resultaat over 2025 is € 6,6 miljoen positief. Na de raadsvergadering in december 2025, waarin de laatste begrotingswijziging is vastgesteld, werd een positief jaarrekeningresultaat van € 3,2 miljoen verwacht. Het uiteindelijke resultaat is daarmee € 3,4 miljoen hoger dan geraamd. De afwijkingen zijn deels het gevolg van ontwikkelingen later in het jaar en van inzichten die bij het opstellen van de slotwijziging

nog niet volledig beschikbaar of voldoende concreet waren om te verwerken. De belangrijkste oorzaken van dit resultaat zijn opgenomen in onderstaande tabel. Per onderwerp is aangegeven onder welk programma het valt en wat de financiële omvang is. Elk onderwerp wordt kort toegelicht. Een uitgebreide financiële analyse van het resultaat is per programma opgenomen bij de vraag ‘Wat heeft het gekost?’.

Programma

Omschrijving

P01

Uitkeringen gemeentefonds De algemene uitkering die we van het Rijk ontvangen is in de december-circulaire 2025 verhoogd met € 600.000. Dit heeft te maken met een algemene nabetaling over 2023 en aanvullende middelen voor 2025. Daarnaast ontvangen we nog afrekeningen over 2024.

€ 1.276 V.

P01

Herziening pensioenvoorziening In het kader van de Wet toekomst pensioenen worden de APPA-pensioenen per 1 januari 2028 overgedragen aan het ABP. Hiervoor is de voorziening herzien.

€ 1.224 N.

P01

Overhead Het voordeel binnen overhead wordt vooral veroorzaakt door lagere personeelslasten, onder meer door lagere sociale lasten en extra doorbelasting van uren aan investeringen en grondexploitaties. Daarnaast zijn de huisvestings- en facilitaire lasten lager uitgevallen dan begroot. Binnen enkele projectbudgetten resteert ruimte. Voor de afronding van werkzaamheden wordt voorgesteld een deel hiervan over te hevelen naar 2026.

€ 1.632 V.

P01

Onroerendezaakbelasting De voorziening voor dubieuze debiteuren is verhoogd door een stijging van het aantal oninbare vorderingen. Daarnaast zijn voor niet-woningen meer waardeverminderingen over voorgaande jaren verleend. Ook zijn de inkomsten uit invorderingskosten en rente lager dan verwacht.

€ 726 N.

P03

Openbare verlichting Van de energieleverancier is een restitutie ontvangen voor eerder in rekening gebrachte energiekosten voor het niet bemeterde deel van de openbare verlichting.

€ 997 V.

P06

Sportaccommodaties De SPUK-inkomsten zijn hoger uitgevallen door een nabetaling over 2023. Daarnaast zijn SPUK-gelden tot en met 2023 vrijgevallen, omdat hiervoor geen betalingsverplichtingen meer bestaan.

€ 1.089 V.

P07

Jeugd Hogere uitgaven door een lichte toename van het aantal jongeren in jeugdhulp en een groei van complexe en intensieve zorgvragen, met langere trajecten en beperkte doorstroom. Het merendeel van de extra kosten ontstond in de laatste maanden van het jaar en was bij het tweede concernbericht nog niet zichtbaar. Landelijk is sprake van een vergelijkbare ontwikkeling.

€ 1.665 N.

P07

Uitvoeringskosten inburgering Nadeel door correctie van een onjuiste verwerking van rijksmiddelen in 2024 en niet-begrote uitvoeringskosten. De uitvoeringskosten worden via de algemene uitkering gecompenseerd, maar waren in 2025 niet afzonderlijk begroot.

€ 834 N.

2 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

Effect (x € 1.000)

Programma

Omschrijving

P10

Realisatiestimulans woningbouw Sinds 2025 kan gebruik worden gemaakt van de Realisatiestimulans, een regeling die gemeenten financieel ondersteunt bij het realiseren van betaalbare woningbouw (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop). Op basis van deze regeling wordt een bijdrage toegekend van € 7.000 per gerealiseerde of in aanbouw genomen betaalbare woning. In het boekjaar 2025 is gestart met de bouw van 306 betaalbare woningen. Op grond hiervan bestaat aanspraak op een bijdrage van in totaal € 2.142.000. Hoewel de feitelijke uitbetaling door het Rijk plaatsvindt in 2026, wordt deze opbrengst conform de verslaggevingsregels toegerekend aan het boekjaar waarin het recht is ontstaan.

€ 2.142 V.

P1 t/m P10

Overige verschillen De overige verschillen bestaan uit meerdere afwijkingen binnen alle programma’s (zie toelichtingen bij de programma’s).

€ 722 V.

Effect (x € 1.000)

Subtotaal verschillen ten opzichte van gewijzigde begroting 2025

€ 3.409 V.

P01

Begroot resultaat over 2025 Het begrote rekeningresultaat 2025 was €3,2 miljoen positief na de laatste begrotingswijziging die door de gemeenteraad is vastgesteld in december 2025.

€ 3.152 V.

Jaarrekeningresultaat 2025

€ 6.561 V.

1.2

BESTEMMING VAN HET RESULTAAT VAN 2025

Gelijktijdig met het aanbieden van de jaarstukken wordt, conform artikel 7 van de Financiële verordening, aan de gemeenteraad een voorstel gedaan voor de bestemming van het jaarrekeningresultaat. Uitgangspunt daarbij is dat het jaarrekeningresultaat wordt toegevoegd aan de algemene reserve. In specifieke gevallen kan worden voorgesteld om restantmiddelen over te hevelen naar het volgende begrotingsjaar. Op grond van de financiële

verordening kan hiervan alleen sprake zijn wanneer onder andere: • sprake is van een positief jaarrekeningresultaat; • het gaat om incidentele middelen van minimaal € 50.000; • de prestatie al was begroot en er een verplichting of bestuurlijk besluit aan ten grondslag ligt; • het budget niet binnen de begroting van 2026 kan worden opgevangen; • de uitvoering in 2026 ook daadwerkelijk kan plaatsvinden.

Op basis van deze uitgangspunten wordt voorgesteld het resultaat van 2025 als volgt te bestemmen: Afronding implementatie personeelsinformatiesysteem

€ 95.000

Afronding implementatie project duurzame dienstverlening

€ 125.000

Afwikkeling privatisering LTC de Zoom

€ 140.000

Onderhoud en inrichting stadskantoor

€ 526.000

Toevoeging aan de Algemene reserve

€ 5.675.000

Resultaat 2025

€ 6.561.000

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 3

1.3

LEESWIJZER

De jaarstukken bestaan uit twee onderdelen: het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bevat de programma’s en paragrafen en heeft dezelfde indeling als de begroting. Dit betekent dat de programma’s gelijk zijn aan die in de Begroting 2025. Ieder programma start met de W-vragen: ‘Wat wilden we bereiken?’ en ‘Wat hebben we in 2025 bereikt en hoe hebben we dat gedaan?’. In de tabellen worden de doelen nader toegelicht. Per actie geven we met een percentage de voortgang aan: • Groen: doelstelling en planning zijn gehaald (100%). • Geel: doelstelling en planning zijn niet geheel gehaald (50% t/m 99%). • Rood: doelstelling en planning zijn niet gehaald (0% t/m 49%). Alle indicatoren worden toegelicht, ook wanneer een score van 100% is behaald. Daarnaast zijn de wettelijk verplichte indicatoren en verbonden partijen opgenomen inclusief toelichting. Dit zijn vaste onderdelen in zowel de begroting als de jaarstukken. Vervolgens wordt de vraag ‘Wat heeft het gekost?’ beantwoord.

4 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

Hierin staan de toelichtingen op de financiële verschillen tussen de (gewijzigde) begroting en de jaarstukken. Een financieel voordeel geven we aan met een V. Dit betekent dat minder is uitgegeven of meer is ontvangen dan begroot. Een financieel nadeel geven we aan met een N. Dit betekent dat meer is uitgegeven of minder is ontvangen dan begroot. Ook zijn de acht verplichte paragrafen opgenomen. Net als in de Begroting 2025 zijn daaraan de paragrafen Duurzaamheid, Dienstverlening, Taakstellingen en Kredietrapportage toegevoegd. Het tweede onderdeel is de jaarrekening. Hierin leggen we financiële verantwoording af. In de jaarrekening zijn onder andere het overzicht van baten en lasten, de balans en de staat van reserves en voorzieningen opgenomen inclusief toelichting. Tot slot is een afkortingenlijst opgenomen. Naast dit document is ook een bijlagenboek opgesteld. Hierin zijn nadere financiële gegevens opgenomen, zoals de details van de kredietrapportage en de staat van activa. In de Jaarstukken 2025 kunnen afrondingsverschillen voorkomen. Bedragen zijn opgenomen in duizenden euro’s. Verschillen worden toegelicht als deze € 150.000 of meer zijn. De bedragen in de tabellen en toelichtingen zijn afgerond op duizend euro.

2

PROGRAMMA’S

2.1 PROGRAMMA 1: BESTUUR EN ONDERSTEUNING

Wat wilden we bereiken in deze bestuursperiode? SAMENWERKING

FINANCIËN EN BEDRIJFSVOERING

Wij voelen de noodzaak onze blik naar buiten te vergroten. Daarom gaan we al bestaande samenwerkingen activeren. Bij het aangaan van nieuwe samenwerkingen maken we een goede afweging op basis van de voor- en nadelen.

Financiën We gaan door met het op orde houden van de gemeentelijke financiën. Vanuit een duurzaam financieel beleid zorgen we dat de schuldenlast niet te veel oploopt en zorgen we voor een betere solvabiliteit. We waken voor een passend risicoprofiel bij de grondexploitaties en houden de renteontwikkeling goed in de gaten. Achterstallig onderhoud werken we weg. En over onze financiële positie rapporteren we transparant.

Bedrijfsvoering We zijn bezig met het verder opbouwen van de organisatie en hard op weg naar een normale bedrijfsvoering. Dit betekent dat we stappen zetten om in control te komen, dat we de organisatie aandacht geven. De komende jaren zal de bedrijfsvoering meebewegen met de realisatie van de taakstellingen maar ook nog steeds in ontwikkeling blijven om aan de huidige standaard te kunnen blijven voldoen. Dit vraagt ook het komend jaar extra inspanning om de doelstellingen waar te kunnen maken. Daarbij is niet alleen aandacht voor het financiële beleid belangrijk, maar zeker ook het blijven volgen van technologische ontwikkelingen, personele ontwikkelingen, ontwikkelingen op gebied van communicatie, facilitair en dienstverlening.

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 5

Wat hebben we in 2025 bereikt en hoe hebben we dat gedaan? DOELEN EN ACTIES

D.1.1 De gemeente werkt samen met andere overheden

A.1.1.1 Om maatschappelijke opgaven op te pakken, trekken we samen op met anderen over gemeentelijke, regionale en nationale grenzen heen (Q1-Q4) A.1.1.2 We zetten onze lobbykracht in voor Bergen op Zoom (Q1-Q4)

D.1.2 De gemeente voert een duurzaam financieel beleid

A.1.2.1 We verbeteren het financieel voorspellend vermogen van de organisatie (Q1-Q4) A.1.2.2 We voeren een solide financieel beleid waarbij we rekening houden met een begrotingsoverschot van 3 miljoen euro (Q1-Q4)

A.1.2.3 We hanteren een evenwichting investeringsprogramma (Q1-Q4)

A.1.2.4 We minimaliseren de afwijking tussen begroting en realisatie (Q1-Q4)

6 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

D.1.3 De bedrijfsvoering is in control

D.1.4 Het vastgoed is voldoende onderhouden

A.1.3.1 We implementeren procesen risicomanagement (Q1-Q4)

A.1.4.1 We voeren het juiste onderhoud uit op het juiste moment (Q1-Q4)

A.1.3.2 We verhogen de digitale weerbaarheid (Informatieveiligheid) (Q1-Q4)

A.1.4.2 We actualiseren periodiek de meerjaren onderhoudsplannen (Q1-Q4)

A.1.4.3 We onderhouden onze buitensport accommodaties op basis van een meerjaren onderhoudsplan (Q1-Q4)

A.1.4.4 We richten het onderhoud in op duurzame instandhouding (Q1-Q4)

Tabel met stand van zaken acties. Nummer

Doel/actie

1.1

De gemeente werkt samen met andere overheden

1.1.1

Om maatschappelijke opgaven op te pakken, trekken we samen op met anderen over gemeentelijke, regionale en nationale grenzen heen (Q1-Q4)

1.1.2

We zetten onze lobbykracht in voor Bergen op Zoom (Q1-Q4)

Jaarrekening Toelichting

100%

100%

We werkten samen met gemeenten en andere partners op lokale tot landelijke schaal om grote maatschappelijke opgaven zoals klimaat, wonen en arbeid op te pakken. We zetten onze lobbykracht doelgericht in, versterkten netwerken en brachten onze belangen flexibel onder de aandacht bij andere overheden.

1.2

De gemeente voert een duurzaam financieel beleid

1.2.1

We verbeteren het financieel voorspellend vermogen van de organisatie (Q1-Q4)

1.2.2

1.2.3

1.2.4

We voeren een solide financieel beleid waarbij we rekening houden met een begrotingsoverschot van 3 miljoen euro (Q1-Q4)

We geven de raad eerder inzicht door niet te wachten op zekerheid, maar te werken met ramingen in de P&C-cyclus die bijgesteld worden.

90%

100%

We hanteren een evenwichtig investeringsprogramma (Q1-Q4)

100%

Het investeringsprogramma blijft binnen beleidskaders en de investeringsquote stijgt en is vanaf 2027 groter dan 2% en daarmee groen.

We minimaliseren de afwijking tussen begroting en realisatie (Q1-Q4)

90%

Via een slotwijziging in december is de raad geïnformeerd over de laatste inzichten, waardoor de afwijking bij de jaarrekening is verkleind.

100%

De processen zijn in beeld en het plan om een deel van deze processen te beschrijven is opgesteld.

100%

Onze digitale weerbaarheid groeit door segmentatie, maatregelen en toegangsrechten. Toelichting staat in de Paragraaf Bedrijfsvoering.

1.3

De bedrijfsvoering is in control

1.3.1

We implementeren proces- en risicomanagement (Q1-Q4)

1.3.2

We verhogen de digitale weerbaarheid (Informatieveiligheid) (Q1-Q4)

1.4

Het vastgoed is voldoende onderhouden

1.4.1

We voeren het juiste onderhoud uit op het juiste moment (Q1-Q4)

Op basis van het meerjarenonderhoudsplan wordt een jaarplan gemaakt. Dit is in 2025 uitgevoerd. Bij enkele panden die niet tot de kernportefeuille behoren is terughoudend omgegaan met het onderhoud.

95%

1.4.2

We actualiseren periodiek de meerjarenonderhoudsplannen (Q1-Q4)

100%

1.4.3

We onderhouden onze buitensport accommodaties op basis van een meerjarenonderhoudsplan (Q1-Q4)

100%

We richten het onderhoud op duurzame instandhouding (Q1-Q4)

100%

1.4.4

Een structureel sluitende begroting 2026 is goedgekeurd, met een jaarlijkse dotatie van € 3 miljoen. Ook in 2025 is € 3 miljoen toegevoegd aan de reserve.

Is uitgevoerd. Op basis van het meerjarenonderhoudsplan wordt een jaarplan gemaakt. Dit is in 2025 uitgevoerd. Hiermee wordt geen verduurzaming bedoeld maar het zo efficiënt mogelijk onderhouden voor nu en de langere termijn.

INDICATOREN Omschrijving indicator

Landelijk*

Realisatie 2021

2022

2023

2024

2025

Gemiddelde WOZ-waarde (x € 1.000)

398 (2025)

249

270

304

312

333

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden, in €

957 (2025)

848

919

956

982

1.006

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden, in €

1.050 (2025)

888

963

1.003

1.030

1.057

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl *De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 7

Wettelijke indicatoren

Realisatie 2022

2023

2024

2025

Formatie fte per 1.000 inwoners

8,1

7,6

7,7

7,8

Bezetting fte per 1.000 inwoners

7,0

6,8

7,0

7,3

Apparaatskosten per inwoner (€)

668

678

657

700

Externe inhuur kosten als % van de totale loonsom + totale kosten inhuur externen

19,7%

23,2%

20,8%

20,5%

Overhead % van totale lasten

7,7%

7,8%

7,8%

7,9%

Verzuimpercentage

6,4%

5,2%

7,7%

5,8%

Noot: Het aantal inwoners in de gemeente Bergen op Zoom per 31-12-2025 is 70.693.

KADERSTELLENDE DOCUMENTEN VOOR HET PROGRAMMA Beleidsnota

Vastgesteld

Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet

2025

Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet (Controleverordening)

2025

Nota Investeren en Afschrijven

2024

Nota Reserves en Voorzieningen

2020

Toekomstvisie Bergen op Zoom

2021

Vastgoedbeleid

2025

VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij

Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente

Bijdrage van de gemeente in 2025

Belgisch-Nederlands grensoverleg (BENEGO)

Grensoverschrijdende samenwerking tussen Nederlandse en Vlaamse gemeenten in onze regio.

€ 3.090

Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)

De uitvoering van de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen, de behandeling van bezwaar- en beroepschriften en het verzorgen van de informatieverstrekking aan burgers en bedrijven die woonachtig of gevestigd zijn in het grond- of werkgebied van een van de deelnemende partijen.

€ 1.730.000

NV Bank Nederlandse Gemeenten

De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging

PZEM NV

De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging

GBE Aqua NV

De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging

Enexis Holding NV

De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging

Publiek belang Elektriciteitsproductie BV en Claim Staat Vennootschap BV

Deze 2 NV’s zijn opgericht voor het vertegenwoordigen van de 136 verkopende aandeelhouders (diverse gemeenten en provincies) bij het beheer en de uitoefening van rechten en verplichtingen als gevolg van het aandelenpakket Essent nv.

8 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

WAT HEEFT HET GEKOST? (Bedragen x €1.000)

Rekening 2024

Begroting 2025 voor wijziging

Begroting 2025 na wijziging

Realisatie 2025

Verschil V / 2025 N

217.689

218.289

229.933

231.632

1.699 V

Baten Lasten

37.667

37.802

44.962

42.489

2.473 V

180.022

180.487

184.971

189.143

4.172 V

Vermindering van reserves

1.374

891

631

618

-13 N

Vermeerdering van reserves

4.655

3.000

3.000

3.000

0 -

Saldo baten en lasten

Saldo reserves

-3.281

-2.109

-2.369

-2.382

Gerealiseerd resultaat

176.741

178.378

182.603

186.761

-13 N 4.159

V

TOELICHTING OP DE VERSCHILLEN IN BATEN EN LASTEN Resultaat van baten en lasten

€ 3.152 V.

In de begroting wordt hier het saldo van de (gewijzigde) begroting opgenomen. Na de slotwijziging in de raadsvergadering van december bedroeg het begrotingssaldo € 3,2 miljoen voordelig. Dit bedrag wordt alleen in de begroting gebruikt en levert daarom in de jaarrekening een saldo op.

Bestuur

€ 1.224 N.

In het kader van de Wet toekomst pensioenen worden de APPA-pensioenen per 1 januari 2028 overgedragen aan het ABP. Hiervoor is de voorziening herzien. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting op reserves en voorzieningen.

Burgerzaken

€ 166 V.

De opbrengsten uit leges en rechten zijn per saldo € 84.000 hoger dan begroot. Dit komt door een stijging van het aantal aanvragen voor onder andere reisdocumenten. Deze piek houdt aan tot 2029. In de begroting 2026 is rekening gehouden met deze reisdocumentenpiek. Daardoor verwachten we dat de opbrengsten vanaf 2026 in lijn zijn met de begrote opbrengsten. Bij de slotwijziging is het budget voor de verkiezingen ten onrechte verhoogd. Bij de afwikkeling van het jaar bleek deze verhoging niet nodig (€ 70.000 voordelig). De overige verschillen bedragen per saldo € 12.000 voordelig.

Overhead

€ 1.632 V.

Projectbudgetten en software Het project Duurzame Digitale Dienstverlening loopt door in 2026. Van het oorspronkelijke budget is nog € 165.000 beschikbaar. Dit bedrag is nodig om het project af te ronden. Voorgesteld wordt dit bedrag over te hevelen. Op het budget voor software resteert € 208.000. Dit komt vooral omdat de invoering van het nieuwe personeelssysteem minder heeft gekost dan vooraf gedacht. Het project is afgerond, maar voor de nazorgfase is nog € 95.000 nodig.

Voorgesteld wordt dit bedrag over te hevelen naar 2026. Personeelslasten en overhead Op de personeelslasten is een voordeel van € 575.000. Dit komt doordat de kosten voor sociale uitkeringen lager waren dan verwacht en doordat meer uren zijn doorbelast naar investeringskredieten en grondexploitaties. Hierdoor is ook de opslag voor overhead hoger uitgevallen, wat binnen het programma een extra voordeel van € 235.000 oplevert. Een uitgebreide toelichting op de personele lasten is opgenomen in paragraaf 3.10 Bedrijfsvoering. Huisvesting en facilitaire lasten Lagere lasten voor kantoorartikelen, gas, water en licht, onderhoud, huur en lease leiden tot een voordeel van € 135.000. Dit wordt met name veroorzaakt door verschillen in verbruik, fluctuaties in de energiedagkoersen en variaties in uitgaven. Voorziening dubieuze debiteuren Door een toevoeging aan de voorziening voor dubieuze debiteuren ontstaat een nadeel van € 166.000. Deze toevoeging is nodig omdat enkele debiteuren failliet zijn gegaan en de openstaande bedragen waarschijnlijk niet meer worden ontvangen. Onderhoud Stadskantoor Voor de inrichting en binnenzijde van het Stadskantoor (de hoogbouw) is een meerjarig onderhoudsplan opgesteld met een looptijd van 10 jaar. Dit plan omvat onder andere onderhoud en vervanging van vloerafwerking en de wandafwerking. In 2025 is hier een bedrag van € 526.000 voor gereserveerd.

Voorgesteld wordt dit bedrag over te hevelen naar 2026. Overige overheadposten De overige onderdelen binnen overhead zorgen samen voor een voordeel van € 193.000.

Treasury

€ 262 V.

In 2025 is minder geleend. Daarnaast waren de rentetarieven lager dan geraamd. Ook kon meer uit eigen middelen worden

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 9

gefinancierd, doordat de stand van de reserves en voorzieningen hoger was dan geraamd.

Onroerendezaakbelasting

€ 726 N.

De opbrengsten uit de onroerendezaakbelastingen vallen dit jaar € 726.000 lager uit. Dit komt doordat de voorziening voor dubieuze debiteuren is verhoogd door een stijging van het aantal oninbare vorderingen. Daarnaast zijn voor niet-woningen meer waardeverminderingen over voorgaande jaren verleend. Ook zijn de inkomsten uit invorderingskosten en rente lager dan verwacht.

Uitkeringen gemeentefonds

€ 1.276 V.

De uitkeringen uit het gemeentefonds vallen dit jaar € 1.276.000 hoger uit dan begroot. De algemene uitkering die we van het Rijk ontvangen voor de uitvoering van onze taken is in de decembercirculaire 2025 verhoogd met € 600.000. Dit bedrag heeft te maken met een algemene nabetaling over 2023 en aanvullende middelen voor 2025. Daarnaast ontvangen we nog afrekeningen over 2024 door bijstellingen op de maatstaven. Voorbeelden van maatstaven

10 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

zijn het aantal inwoners, het aantal bijstandsontvangers en het aantal woningen. Deze maatstaven worden landelijk gebruikt voor de verdeling van de algemene uitkering en worden door het Rijk nog tot twee jaar na afloop van het jaar aangepast.

BCF/BTW suppletie

€ 417 N.

Uit de opvolging van het boekenonderzoek van de Belastingdienst is gebleken dat er nog extra suppleties moeten worden ingediend over de jaren 2023 en 2024. Deze zijn verwerkt in de jaarrekening als nagekomen last.

Overig

€ 51 V.

Dit betreft meerdere kleinere verschillen binnen het programma. Deze verschillen zijn afzonderlijk lager dan € 150.000 en tellen samen op tot een voordeel van € 50.000.

Reservemutaties

€ 13 N.

De onttrekking voor frictiekosten is marginaal € 13.000 lager dan begroot.

PROGRAMMA’S

2.2 PROGRAMMA 2: VEILIGHEID

Wat wilden we bereiken in deze bestuursperiode? Onze inwoners behoren zich veilig te voelen. Zichtbare handhaving kan hier een bijdrage aan leveren.

Wat hebben we in 2025 bereikt en hoe hebben we dat gedaan? DOELEN EN ACTIES

D.2.1 . Inwoners wonen in een veilige wijk én voelen zich veilig

A.2.1.1 We stellen een lokale veiligheidsagenda (Q1) A.2.1.2 We geven vorm aan wijkgericht werken (Q1-Q4)

A.2.1.3 We zetten de Bergse Veiligheidsmarinier in (Q1-Q4)

A.2.1.4 We gaan verder met de implementatie aanpak woonoverlast (Q1-Q4)

D.2.2 Criminaliteit wordt daadkrachtig aangepakt

A.2.2.1 We blijven inzetten op de aanpak van ondermijning (Q1-Q4)

A.2.2.2 We blijven werken aan een weerbaar bestuur (Q1-Q4)

A.2.2.3 We stellen een plan van aanpak straatintimidatie op en starten met de uitvoering (Q2-Q4)

D.2.3 De verbinding tussen Zorg en Veiligheid wordt versterkt

A.2.3.1 We starten de uitvoeringsfase Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag (Q1-Q4) A.2.3.2 We gaan door met vroeg-signalering en inzet wijk GGD/GGZ (Q1-Q4) A.2.3.3 We geven uitvoering aan het plan acute hulpvragen onbegrepen gedrag (Q1-Q4) A.2.3.4 We geven uitvoering aan de levensloopaanpak (Q1-Q4)

D.2.4. Risico's in de fysieke leefomgeving worden goed beheerst

A.2.4.1 We blijven crisisbeheersing doorlopend ontwikkelen (Q1-Q4) A.2.4.2 We stellen een plan van aanpak jaarwisseling op (Q3)

A.2.4.3 We starten de uitvoeringsfase van het plan van aanpak Vastenavend (Q1+Q4)

A.2.4.4 We starten de uitvoeringsfase van het plan van aanpak Krabbenfoor (Q2-Q3)

A.2.3.5 We intensiveren de integrale aanpak van jeugd(overlast) (Q1-Q4) A.2.3.6 We stellen een integrale aanpak jeugdcriminaliteit op en voeren deze uit (PmG) (Q1-Q4)

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 11

Tabel met stand van zaken acties. Nummer

Doel/actie

2.1

Inwoners wonen in een veilige wijk en voelen zich veilig

2.1.1

We stellen een lokale veiligheidsagenda op (Q1)

2.1.2

We geven vorm aan wijkgericht werken (Q1-Q4)

2.1.3

2.1.4

Jaarrekening

100%

De lokale veiligheidsagenda is vastgesteld en ter kennisname aangeboden aan de gemeenteraad (U25-000653).

100%

De boa’s en veiligheidsadviseurs hebben gewerkt aan betere zichtbaarheid en bereikbaarheid in de wijken. De wijkboa’s hebben hun netwerk uitgebreid en een training wijkgericht werken gevolgd. Daarnaast is een website gemaakt met informatie over de boa’s en hun werk. Samen met buurtpreventieteams en bewoners zijn rondes gelopen om overlastlocaties in beeld te brengen. In Noordgeest is een nieuw ontmoetingspunt geopend waar de wijkboa en partners regelmatig aanwezig zijn. In Meilust wordt een vergelijkbaar punt voorbereid.

100%

De twee veiligheidsregisseurs zijn regelmatig ingezet bij urgente onveilige situaties en incidenten en hebben gewerkt aan het verder vormgeven van het wijkgericht werken. Daarnaast hebben zij in alle wijken de handhavingskeet ingezet om ideeën en zorgen van bewoners op te halen.

100%

De aanpak van woonoverlast is verder uitgewerkt op basis van het bestaande actieplan. Er is gewerkt aan een gemeentelijk meldpunt, aan de voorbereiding van casusoverleggen en aan een sterkere samenwerking met partners.

We zetten de Bergse Veiligheidsmarinier in (Q1-Q4)

We gaan verder met de implementatie aanpak woonoverlast (Q1-Q4)

2.2

Criminaliteit wordt daadkrachtig aangepakt

2.2.1

We blijven inzetten op de aanpak van ondermijning (Q1-Q4)

2.2.2

2.2.3

100%

Er is gewerkt aan de aanpak van ondermijning. Er zijn controles uitgevoerd bij bedrijven en recreatieparken. Waar nodig zijn maatregelen genomen. Samen met het RIEC zijn verschillende zaken opgepakt. Er is een plan gemaakt voor het buitengebied en gestart met een aanpak voor de haven. Ook zijn trainingen gegeven over radicalisering en bijeenkomsten georganiseerd over digitale veiligheid. Tot slot zijn een DPIA (Data Protection Impact Assessment) en een privacyprotocol vastgesteld om informatie veilig te kunnen delen.

100%

Er is een collegebijeenkomst gehouden over weerbaarheid. Het Bibob‑beleid is uitgevoerd. Er zijn vergunningen en aanbestedingen getoetst. Nieuwe medewerkers zijn opgeleid, er is een kennisplatform ontwikkeld en er zijn bijeenkomsten geweest met het district over het gezamenlijke Bibob‑beleid.

90%

Het plan van aanpak straatintimidatie is opgesteld en ter bespreking aan de gemeenteraad aangeboden. Het wordt daarna door het college vastgesteld. De voorbereiding voor het gefaseerd uitvoeren van het plan is gestart.

We blijven werken aan een weerbaar bestuur (Q1-Q4)

We stellen een plan van aanpak straatintimidatie op en starten met de uitvoering (Q2-Q4)

Toelichting

2.3

De verbinding tussen Zorg en Veiligheid wordt versterkt

2.3.1

We starten met de uitvoeringsfase Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag (Q1-Q4)

2.3.2

We gaan door met vroegsignalering en inzet van de wijk GGD/GGZ (Q1Q4)

12 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

100%

De Regionale Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag (RKOG) is verder uitgebreid. In deze samenwerking komen partners samen om kennis te delen en beter om te gaan met onbegrepen gedrag. De focus lag op samenwerken, leren van praktijkervaringen en het ontwikkelen van nieuwe manieren om complexe situaties aan te pakken.

100%

De vroegsignalering van onbegrepen gedrag is verder versterkt. Wijk‑GGZ’ers en wijk‑GGD’ers werkten samen met een multidisciplinair team van professionals (het OGGZ-team) om inwoners eerder te bereiken en zwaardere zorg te voorkomen. De aanpak draaide in 2025 als pilot en wordt vanaf 2026 structureel voortgezet.

Nummer

Doel/actie

2.3.3

We geven uitvoering aan het plan van aanpak acute hulpvragen onbegrepen gedrag (Q1-Q4)

2.3.4

2.3.5

2.3.6

Jaarrekening

100%

Het plan van aanpak voor acute hulpvragen en meldingen van onbegrepen en verward gedrag in de regio is uitgevoerd en verder doorontwikkeld binnen het kader van de subsidie “Grip op Onbegrip”. Op 17 december 2025 is het subsidiebesluit van circa € 1 miljoen toegekend voor de regionale doorontwikkeling van deze aanpak, met uitvoering in 2026 en 2027.

100%

Er is uitvoering gegeven aan de levensloopaanpak voor inwoners met complexe problematiek en een hoog veiligheidsrisico. Binnen deze aanpak stemmen zorg, veiligheid en begeleiding hun inzet op elkaar af, zodat inwoners één samenhangend traject krijgen en op eigen tempo kunnen werken aan stabiliteit en veiligheid.

100%

In 2025 is het Jeugd Preventie Overleg (JPO) volledig gaan draaien. Samen met partners werkt de gemeente aan het voorkomen van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit door jongeren beter in beeld te brengen en gericht op te treden. Er is een jeugdconvenant opgesteld en er is een jeugdveiligheid netwerkmiddag georganiseerd om kennis te delen. Daarnaast is de samenwerking tussen veiligheid, zorg, onderwijs en het sociaal domein verder versterkt.

100%

Er is uitvoering gegeven aan het uitvoeringsplan Preventie met Gezag (PmG). Met input van in- en externe partners is gewerkt aan het vormgeven van profielen voor interventies. Daarnaast is sterk ingezet op samenwerking met het netwerk, zoals scholen, om jongeren en risicogroepen beter in beeld te krijgen. Zie verder onder 2.3.5.

We geven uitvoering aan de levensloopaanpak (Q1-Q4)

We intensiveren de integrale aanpak van jeugd (overlast) (Q1-Q4)

We stellen een integrale aanpak jeugdcriminaliteit op en voeren deze uit (PmG) (Q1-Q4)

Toelichting

2.4

Risico’s in de fysieke leefomgeving worden goed beheerst

2.4.1

We blijven crisisbeheersing doorlopend ontwikkelen (Q1-Q4)

2.4.2

2.4.3

2.4.4

100%

De crisisorganisatie is geherstructureerd. De crisisfuncties zijn geïnventariseerd en ingevuld en de benodigde ruimtes en faciliteiten zijn op orde gebracht. De interne crisisorganisatie is nu in de basis op orde. De volgende fase staat in het teken van opleiden en oefenen, zodat we goed voorbereid zijn op mogelijke incidenten, rampen of crises.

100%

Er is een integraal plan van aanpak opgesteld. De raad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief (U25005878). Het betrof een brede aanpak waarin preventie, samenwerking en snelle actie bij onrust centraal stonden. Hierbij was aandacht voor inzet van hulpdiensten, verbinding, jongerenwerk en maatschappelijke activiteiten. Door te investeren in verbinding en veiligheid, is bijgedragen aan een beheersbaar oud en nieuw.

100%

Het plan van aanpak voor Vastenavend is uitgevoerd. Er is sterk ingezet op betere samenwerking met alle betrokken partijen. Dit heeft gezorgd voor een goed en soepel verloop van het evenement.

100%

Het plan van aanpak voor de Krabbenfoor is uitgevoerd. Ook hier is sterk ingezet op goede samenwerking en kijken we terug op een geslaagd evenement.

We stellen een plan van aanpak jaarwisseling op (Q3)

We starten de uitvoeringsfase van het plan van aanpak Vastenavend (Q1+Q4) We starten de uitvoeringsfase van het plan van aanpak Krabbenfoor (Q2-Q3)

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 13

INDICATOREN Realisatie

Omschrijving indicator

Landelijk *

Verwijzingen Halt (aantal per 1.000 jongeren)

10 (2025)

9

9

8

14

17

Winkeldiefstallen (aantal per 1.000 inwoners)

2,1 (2025)

3,2

2,6

2,3

2,3

1,9

Geweldsmisdrijven (aantal per 1.000 inwoners)

4,6 (2025)

5,0

4,6

5,1

6,0

6,0

Diefstallen uit woning (aantal per 1.000 inwoners)

1,2 (2025)

1,7

1,8

1,3

1,3

1,7

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) (aantal per 1.000 inwoners)

5,7 (2025)

5,7

5,7

6,4

6,9

8,3

2021

2022

2023

2024

2025

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl. * De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.

AANVULLENDE INDICATOREN Met deze aanvullende indicatoren laten we zien wat het effect is van ons beleid en hoever we zijn met het bereiken van onze doelen. We merken daarbij op dat ook andere factoren invloed hebben op deze cijfers, die we zelf niet kunnen beïnvloeden. Realisatie

Omschrijving indicator

Nederland 2023

Markiezaten 2023

Gemeenten 70K+ 2023

Voelt zich weleens onveilig in buurt (%)

15

18

19

20

22

*

Voelt zich vaak onveilig in buurt (%)

2

4

3

4

4

*

2021

2023

2025

Bron: Veiligheidsmonitor (2-jaarlijks onderzoek, % zijn afgerond) * Bij het opstellen van de jaarrekening (begin mei 2026) waren deze gegevens nog niet bekend.

Omschrijving indicator

Gemeenten 50K-100K inwoners

Realisatie 2022

2023

2024

2025

Politieregistraties overlast door dakloos persoon code E41 (aantal per 10.000 inwoners)

13,31 (2025)

59,36

65,78

74,04

41,03

Politieregistraties overlast door verward persoon code E33 (aantal per 10.000 inwoners)

90,71 (2025)

148,32

145,94

169,17

158,85

Politieregistraties overlast jeugd (aantal per 10.000 inwoners)

57,29 (2025)

50,52

39,93

63,71

65,82

Ondermijnende criminaliteit - drugsdelicten (aantal per 10.000 inwoners)

8,28 (2025)

16,50

14,09

17,07

20,23

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Omschrijving indicator

Realisatie 2023-2024

2024-2025

2025-2026

Jaarwisseling politie incidenten (aantal)

57

41

27

Jaarwisseling brandweer incidenten brand (aantal)

15

22

19

Jaarwisseling gemeente ontvangen overlastmeldingen (aantal)

303

596*

1.088

Bron: ontvangen informatie van brandweer en politie en uit het gemeentelijk meldingssysteem Signalen * Eerste jaarwisseling waarbij meldingen vuurwerkoverlast niet meer bij de politie zijn gemeld, maar grotendeels bij de gemeente

14 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

Realisatie

Omschrijving indicator

2023

2024

2025

Afgehandelde overlastmeldingen door boa’s (aantal)

3.570

6.590*

8.492

Afgehandelde meldingen boa’s binnen gestelde afhandeltermijn (%)

95

95

98

Bron: gemeentelijk meldingssysteem Signalen * Vanaf 1 januari 2024 worden alle meldingen parkeeroverlast door de gemeentelijke boa’s afgehandeld (in de jaren daarvoor werd een deel afgehandeld door Parkeerbeheer BV). Omschrijving indicator

Realisatie

Klanttevredenheid afhandeling meldingen boa’s (%):

2023

2024

2025

Ontevreden

12,4

10,9

12,3

Geen reactie

70,6

78,4

73,2

Tevreden

17,0

10,7

14,5

Bron: gemeentelijk meldingssysteem Signalen

KADERSTELLENDE DOCUMENTEN Beleidsnota

Vastgesteld

Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 District De Markiezaten

2023

Veiligheidsstrategie “Bergen moet veiliger” (Veiligheidskader)

2023

Pijlervisie Sociaal en Veilig

2024

Regionaal Beleidsplan ZWB 2023-2026 (hele politie-eenheid)

2023

Beleidsplan Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant 2023-2027

2023

Algemene Plaatselijke Verordening

2025

Beleidskader gemeentelijk cameratoezicht 2022

2022

Beleidsregel Bibob 2024

2024

VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij

Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente

Bijdrage van de gemeente in 2025

Veiligheidsregio Mid-denen West-Brabant (VRMWB)

Door afstemming tussen hulpdiensten bereiken we grotere slagkracht en betere dienstverlening.

€ 4.855.000

WAT HEEFT HET GEKOST? (Bedragen x €1.000) Baten

Rekening 2024

Begroting 2025 voor wijziging

Begroting 2025 na wijziging

Realisatie 2025

Verschil V/N 2025

179

617

591

442

-148 N

Lasten

8.266

9.520

9.647

9.427

220 V

Saldo baten en lasten

-8.087

-8.904

-9.057

-8.985

72 V

0

0

0

0

0 0

Vermindering van reserves Vermeerdering van reserves

0

0

0

0

0 0

Saldo reserves

0

0

0

0

0 0

-8.087

-8.904

-9.057

-8.985

Gerealiseerd resultaat

72

V

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 15

TOELICHTING OP DE VERSCHILLEN IN BATEN EN LASTEN Veiligheidsregio

€ 65 V.

Vanuit de Veiligheidsregio heeft een correctie plaatsgevonden op de inwonersbijdrage. Hierdoor zijn de lasten lager uitgevallen dan in de begroting was voorzien.

Rampenbestrijding

€ 37 V.

De hogere incidentele inkomsten vloeien voort uit een afrekening met betrekking tot de FLO-intekentaak over 2024. De lagere uitgaven zijn het gevolg van minder werkzaamheden aan structurele taken dan gebruikelijk.

16 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

Overig

€ 30 N.

Binnen de overige budgetten van het programma is per saldo sprake van een nadeel. Het betreft diverse kleinere afwijkingen die elkaar grotendeels compenseren en daarom niet afzonderlijk zijn toegelicht.

PROGRAMMA’S

2.3 PROGRAMMA 3: BEHEER OPENBARE RUIMTE

Wat wilden we bereiken in deze bestuursperiode? Al onze inwoners moeten kunnen wonen en verblijven in een buurt die bereikbaar is en goed wordt onderhouden. Daarom zorgen we, samen met de buurt, voor groene, schone wijken. We realiseren veilige routes naar school of werk, pakken zwerfvuil aan en zorgen ervoor dat de parkeerproblematiek niet verergert.

Wat hebben we in 2025 bereikt en hoe hebben we dat gedaan? DOELEN EN ACTIES

D.3.1 De gemeente heeft een duurzame openbare ruimte

A.3.1.1 We inventariseren overbodige verhardingen (Q1)

A.3.1.2 We nemen deel aan het NK Tegelwippen en promoten bij onze inwoners (Q2-Q4)

A.3.1.3 We verhogen de biodiversiteit van het openbaar groen (Q1 – Q4)

D.3.2 De gemeente zorgt voor een verder optimalisatie van de openbare ruimte

D.3.3 De gemeente levert een goede dienstverlening naar de inwoner

A.3.2.1 We verbeteren de kwaliteit van gemeentelijke nuts- en schakelkasten (Q2-Q4)

A.3.3.1 We handelen 60% van de terugbelnotities af binnen de gestelde termijn (Q4)

A.3.2.2 We pakken ongewenste graffiti aan op onder andere tunnels en viaducten (Q2-Q3)

A.3.3.2 We verbeteren de communicatie over het beheer in de openbare ruimte (Q1-Q4)

A.3.2.3 We optimaliseren het gebruik van sierheesters en vaste planten (Q1 en Q4)

A.3.3.3 We optimaliseren de BOR-gegevens op de website (Q1)

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 17

Tabel met stand van zaken acties. Nummer

Doel/actie

3.1

De gemeente heeft een duurzame openbare ruimte

3.1.1

We inventariseren overbodige verhardingen (Q1)

100%

3.1.2

We nemen deel aan het NK Tegelwippen en promoten bij onze inwoners (Q2-Q4)

100%

3.1.3

We verhogen de biodiversiteit van het openbaar groen (Q1 – Q4)

100%

3.2

De gemeente zorgt voor een verdere optimalisatie van de openbare ruimte

3.2.1

We verbeteren de kwaliteit van gemeentelijke nuts/schakelkasten (Q2-Q4)

3.2.2

3.2.3

Jaarrekening

Toelichting

Inventarisatie is uitgevoerd. In totaal hebben we ruim 90.000 tegels ‘gewipt’, en zijn we overall 8e in deze competitie geëindigd Mede door deelname aan het NK tegelwippen, hebben we het nieuwe inheemse vaste plantenconcept aangeplant

100%

In het kader van het verbeteren van de kwaliteit van gemeentelijke nuts- en schakelkasten hebben we de objecten in het park Kijk in de Pot en op het Hyacintenveld aangepakt.

We pakken ongewenste graffiti aan op onder andere tunnels en viaducten (Q2-Q3)

100%

Meerdere locaties zijn aangepakt, waaronder het beschilderen van de tunnel bij Zuidgeest, de sporthallen en enkele wanden op het industrieterrein.

We optimaliseren het gebruik van sierheesters en vaste planten (Q1 en Q4)

100%

Twee nieuwe typen concepten zijn met succes uitgeprobeerd, zowel de vaste planten matten als het Living Landscape concept.

3.3

De gemeente levert een goede dienstverlening naar de inwoner

3.3.1

We handelen 60% van de terugbelnotities af binnen de gestelde termijn (Q4)

100%

We verbeteren de communicatie over het beheer in de openbare ruimte (Q1-Q4)

100%

Vorig jaar hebben we veel bewonersbrieven gestuurd en is alle informatie die we verstuurd hebben ook naar de raad gegaan.

We optimaliseren de BOR-gegevens op de website (Q1)

100%

Al het beleid is bekeken, ook de participatiekaart is toegevoegd aan de website.

3.3.2

3.3.3

Terugbelafspraken worden voor 90% opgevolgd binnen de gestelde termijn.

INDICATOREN

Thema’s

Binnenstad

Bijzondere gebieden

Invalswegen

Woongebieden

Industriegebieden

Parken

Recreatiegebieden

Buitengebied

A

S

A

S

A

S

A

S

A

S

A

S

A

S

A

S

Groen

B

B

B

B

B

B

B

B

C

C

B

B

C

C

C

C

Verharding

B

C

B

B

B

B

B

C

C

C

B

B

C

C

C

C

Water

B

-

B

B

B

A

B

A

A

B

B

C

A

C

A

Riolering

B

B

B

B

B

B

B

B

B

C

B

A

B

B

B

B

CTK*

B

C

B

C

B

B

B

C

B

C

B

C

B

B

B

C

Meubilair

B

B

B

B

B

B

B

B

C

B

B

B

C

C

C

B

Reiniging

A

B

B

B

B

B

B

B

B

C

B

B

B

C

B

B

Bron: www.bergenopzoom.apptimizeplatform.nl CTK* staat voor Civieltechnische Kunstwerken

18 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

KADERSTELLENDE DOCUMENTEN VOOR HET PROGRAMMA Beleidsnota

Vastgesteld

Grondstoffenbeleidsplan

2024

Beleidsvisie Materieel erfgoed

2013

Beleidsnota Mobiliteit 2025-2035

2025

Beleidsnota Parkeernormen

2025

Gebiedsvisie Brabantse Wal – Bergen op Zoom Oost

2010

Gemeentelijk Waterplan 2024-2027

2023

Groenstructuurplan

2006

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2023-2027

2022

Nota Ruimtelijke kwaliteit

2023

Toekomstbeeld binnenstad

2023

WAT HEEFT HET GEKOST? (Bedragen x €1.000) Baten

Rekening 2024

Begroting 2025 voor wijziging

Begroting 2025 na wijziging

Realisatie 2025

1.384

948

1.188

1.281

Verschil V/N 2025 93 V

Lasten

40.235

23.171

23.521

22.224

1.296 V

Saldo baten en lasten

-38.851

-22.223

-22.333

-20.944

1.389 V

Vermindering van reserves

4.792

77

77

77

0 -

Vermeerdering van reserves Saldo reserves Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0

4.792

77

77

77

0 -

-34.059

-22.146

-22.256

-20.867

1.389

V

TOELICHTING OP DE VERSCHILLEN IN BATEN EN LASTEN Civiele kunstwerken

€ 304 V.

De kosten voor civieltechnische kunstwerken zijn lager uitgevallen dan begroot. Het geplande onderhoud kon nog niet worden uitgevoerd, omdat eerst de aanbesteding van de civieltechnische werkzaamheden moest worden afgerond. Na gunning van de aanbesteding(en) zal het werk alsnog worden uitgevoerd in overeenstemming van het uitvoeringsprogramma.

Personele lasten

€ 93 V.

De personele kosten zijn lager dan begroot, de beschikbare formatieruimte is niet geheel benut. De ervaringen hebben geleerd dat het moeilijk is om gekwalificeerd personeel te vinden om de werkzaamheden in de openbare ruimte uit te voeren.

Vanaf 2025 is de samenwerking met het WVS geïntensiveerd. Bijkomend voordeel is dat het WVS mensen inzet met een afstand tot de arbeidsmarkt. Als gemeente Bergen op Zoom leveren wij hierdoor een bijdrage aan de invulling van Social Return On Investment (SROI).

Openbare verlichting

€ 997 V.

Van de energieleverancier is een restitutie ontvangen voor eerder in rekening gebrachte energiekosten voor het niet bemeterde deel van de openbare verlichting.

Overig

€ 5 N.

Dit betreft meerdere verschillen over het gehele programma.

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 19

PROGRAMMA’S

2.4 PROGRAMMA 4: ECONOMIE

Wat wilden we bereiken in deze bestuursperiode? Wij willen dat het in de gemeente Bergen op Zoom fijn wonen, werken en (be)leven is. Daarvoor moet nog wel wat gebeuren. Van de aanpak van onze historische binnenstad, het aantrekken van meer en diverse werkgelegenheid, het anders inrichten van onze sportieve en culturele infrastructuur (de businesscases cultuur en sport) tot aan Bergen op Zoom op de kaart zetten als (be)leefstad met recreatieve hotspots als de Bergse Heide en de Boulevard (waaronder de Waterschans). De luiken moeten open en zichtbaar worden voor andere overheden in Den Bosch, Den Haag en Brussel. Ook gaan we meer en beter samenwerken met andere steden, bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen om onze campussen (Agro-economie, Biobased, (Podium)Techniek en Zorg) verder te versterken.

20 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

Wat hebben we in 2025 bereikt en hoe hebben we dat gedaan? DOELEN EN ACTIES

D.4.1 De gemeente creëert ruimte voor economie

D.4.2 De gemeente faciliteert de transitie naar een nieuwe economie

D.4.3 De gemeente zet in op een beleefbare binnenstad, dorpskernen en wijkcentra

D.4.4 De gemeente faciliteert een veelzijdige en duurzame vrijetijdsbesteding

A.4.2.1 We verduurzamen bedrijventerreinen (Q1-Q4)

A.4.3.1 We geven uitvoering aan Programma Binnenstad (Q1-Q4)

A.4.4.1 We werken aan positionering (Q3)

A.4.1.1 We ontwikkelen bedrijventerrein 'Uitbreiding Oude Molen' (Q1-Q4) A.4.1.2 We ontwikkelen het bedrijventerrein Ster van Lepelstraat (Q1-Q4)

A.4.1.3 We stellen Gebiedspaspoorten op voor de werklocaties (Q3-Q4)

A.4.2.2 We verkennen de invoering van een ondernemersfonds/parkmanagement 2.0 (Q1-Q4)

A.4.3.2 We geven uitvoering aan de winkelimpulsaanvraag (Q1-Q4)

A.4.2.3 We werken aan de doorontwikkeling van een duurzame haven (Theodorushaven) (Q1-Q4)

A.4.3.3 We stellen een afweegkader horeca, retail en supermarkten op (Q1-Q4)

A.4.4.2 We voeren de businesscase VVV uit (Q2-Q4) A.4.4.3 We implementeren het evenementenbeleid (Q3) A.4.4.4 We implementeren het erfgoedbeleid (Q1-Q4)

A.4.2.4 We stellen een ontwikkelingsperspectief op voor campussen op het gebied van plantbased en circulair ondernemen (Q1-Q4)

Tabel met stand van zaken acties. Nummer

Doel/actie

4.1

De gemeente creëert ruimte voor economie

4.1.1

We ontwikkelen bedrijventerrein ‘Uitbreiding Oude Molen’ (Q1-Q4)

4.1.2

4.1.3

Jaarrekening

70%

Het project is in 2025 officieel gestart, er is echter nog geen gebiedspaspoort voor deze locatie opgesteld omdat gebiedspaspoorten gemeentebreed en integraal een separate activiteit gaat worden in 2026.

70%

Van de werkzaamheden die zijn benoemd in de begroting is alleen het IPVE nog niet afgerond. In de zoektocht naar een projectleider is prioriteit gegeven aan het maken van afspraken met de initiatiefnemer en het regionale afstemmen van dit project.

50%

Hier is weliswaar een start mee gemaakt, maar dit moet in 2026 verder worden afgerond. Het proces blijkt arbeidsintensiever te zijn dan vooraf was ingeschat.

We ontwikkelen het bedrijventerrein Ster van Lepelstraat (Q1-Q4)

We stellen gebiedspaspoorten op voor de werklocaties (Q3-Q4)

Toelichting

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 21

Nummer

Doel/actie

Jaarrekening

4.2

De gemeente faciliteert de transitie naar een nieuwe economie

4.2.1

We verduurzamen bedrijventerreinen (Q1-Q4) 100%

4.2.2

4.2.3

4.2.4

We verkennen de invoering van een ondernemersfonds/parkmanagement 2.0 (Q1-Q4) We werken aan de doorontwikkeling van een duurzame haven (Theodorushaven) (Q1-Q4)

We stellen een ontwikkelingsperspectief op voor campussen op het gebied van plantbased en circulair ondernemen (Q1-Q4)

50%

Toelichting

Op de facetten van het project Grote Oogst hebben we de beoogde doelstellingen behaald, zoals de realisatie van de vergroening op TNP, we boeken voortgang met betrekking tot de energiehubs en zijn nauw betrokken geraakt in het waterstofproces met de betreffende stakeholders. Zoals gemeld in het 2e concernbericht is besloten de eventuele invoeringsdatum aan te passen naar 1-1-2027.

100%

Het onderzoek van LCB en Argaleo is afgerond en heeft het beoogde inzicht in de goederenbewegingen opgeleverd waarmee we verder kunnen toewerken naar een duurzame en toekomstbestendige haven. Samenwerking met Brabant Ports loopt conform plan.

100%

Zowel de ontwikkelingen bij het GCC als bij het DAB lopen zoals gepland. GCC is in ontbinding en het DAB heeft verdere voorbereidingen getroffen voor de realisatie van onderzoeksfaciliteiten.

4.3

De gemeente zet in op een beleefbare binnenstad, dorpskernen en wijkcentra

4.3.1

We geven uitvoering aan Programma Binnenstad (Q1-Q4) 100%

Op alle 5 ambities is voortgang geboekt, alhoewel sommige voorstellen nog in 2026 naar de raad zijn gegaan ter bespreking of ter besluitvorming (afweegkader en leegstandsverordening). De leegstandsaanpak is door middel van diverse instrumenten ingezet.

4.3.2

We geven uitvoering aan de winkelimpulsaanvraag (Q1-Q4)

100%

4.3.3

We stellen een afweegkader horeca, retail en supermarkten op (Q1-Q4)

100%

4.4

De gemeente faciliteert een veelzijdige en duurzame vrijetijdsbesteding

4.4.1

We werken aan positionering (Q3)

100%

Voorstel is naar de raad gegaan in Q1 2026.

4.4.2

We voeren de businesscase VVV uit (Q2-Q4)

0%

Conform eerdere berichtgeving in het 2e concernbericht is dit project uitgesteld tot na de afronding van het positioneringstraject.

70%

Na de commissievergadering en het hierop volgende collegebesluit van het nieuwe evenementenbeleid zijn de elementaire zaken geïmplementeerd. Zo worden er stroomkosten doorbelast aan organisatoren en zijn we bezig om de locatieprofielen op te maken. Het proces rondom de vergunningaanvragen (digitaal loket) is echter bijvoorbeeld nog niet afgerond. Dit gaan we in 2026 gereed maken.

4.4.3

4.4.4

We implementeren het evenementenbeleid (Q3)

We implementeren het erfgoedbeleid (Q1-Q4)

22 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

100%

Voorstel is naar de raad gegaan in Q1 2026. Voorstel is naar de raad gegaan in Q1 2026.

Voorstel is naar de raad gegaan in Q1 2026.

INDICATOREN

Omschrijving indicator

Landelijk*

Economie: functiemenging (verhouding tussen banen en woningen), als percentage Economie: Vestigingen (van bedrijven), aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Realisatie 2021

2022

2023

2024

2025

54,5 % (2024)

50,4%

50,9%

51.3%

51,1%

**

191,4 (2024)

144,3

151,6

163,8

170,1

**

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl. * De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen. ** Bij het opstellen van de jaarrekening (begin mei 2026) waren deze gegevens nog niet bekend.

KADERSTELLENDE DOCUMENTEN Beleidsnota

Vastgesteld

Toekomstbeeld binnenstad

2023

Pijlervisie economie

2024

VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij

Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente

Bijdrage van de gemeente in 2025

Regio West-Brabant (RWB)

De Regio West-Brabant (RWB) is een alliantie van zestien gemeenten met als doel de regio te versterken en te stimuleren op het gebied van onder andere economie en arbeidsmarkt, mobiliteit, duurzaamheid, zorg, welzijn, onderwijs, ruimtelijke ontwikkelingen en wonen. Daarnaast is de RWB een strategische gesprekspartner voor onder andere de provincie, de nationale overheid en Europa, waar het gaat om de toekomst van de regio en beschikbare fondsen.

€ 1.738.000

Rewin NV

Versterken van de regionale economie door bedrijven te stimuleren in West-Brabant te investeren. De begroting van het Rewin maakt onderdeel uit van de begroting RWB.

€ 264.000

WAT HEEFT HET GEKOST? (Bedragen x €1.000) Baten

Rekening 2024

Begroting 2025 voor wijziging

Begroting 2025 na wijziging

Realisatie 2025

Verschil V / 2025 N

6.388

3.929

5.282

5.170

-112 N

Lasten

7.534

8.397

9.216

9.976

-761 N

Saldo baten en lasten

-1.146

-4.468

-3.933

-4.806

-872 N

Vermindering van reserves

610

0

187

621

434 V

Vermeerdering van reserves

1.617

321

541

501

40 V

Saldo reserves

-1.007

-321

-354

120

474 V

Gerealiseerd resultaat

-2.153

-4.789

-4.287

-4.686

-398

N

Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025 23

TOELICHTING OP DE VERSCHILLEN IN BATEN EN LASTEN Economische Ontwikkeling

€ 166 V.

De uitgaven binnen Economische Ontwikkeling zijn lager uitgevallen dan begroot. Er was incidenteel minder budget nodig ten behoeve van de uitvoering van economische activiteiten. De uitgaven voor Project Grote Oogst (€ 45.000) en Verduurzaming Bedrijventerreinen (€ 23.000) zijn achtergebleven ten opzichte van de planning. Daarnaast waren de salarislasten € 81.000 lager dan begroot en zijn de uitgaven voor reguliere activiteiten € 33.000 lager uitgevallen. De opbrengsten binnen Economie waren € 8.000 hoger dan geraamd. Ten slotte zijn de kosten voor het IRS Broedplaatsconcept / DAB-lab € 24.000 hoger dan begroot

Theodorushaven

€ 67 N.

In 2025 is € 50.000 minder opbrengst gerealiseerd dan begroot. Er waren minder opbrengsten havengelden doordat er minder doorvoertonnages van vrachtschepen in 2025 hebben plaatsgevonden. Daarnaast waren de exploitatiekosten en de kosten van het vastgoedaccount Theodorushaven € 17.000 hoger dan geraamd.

Grondbedrijf

€ 933 N.

De algemene kosten van het grondbedrijf lopen via dit programma en zijn, na saldering met stortingen en onttrekkingen aan reserves, hoger uitgevallen dan begroot. De overschrijding op kosten bedroeg € 450.000 welke hoofdzakelijk veroorzaakt werd door hogere loonkosten. Het saldo van de grondexploitaties industrieterreinen (negatief € 474.000) is binnen de exploitatie volledig gecompenseerd door een mutatie in de reserve, waardoor dit onderdeel per saldo neutraal uitkomt.

24 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2025

De totale afwijking binnen het grondbedrijf bedraagt € 933.000. Een deel hiervan wordt opgevangen door de eerdergenoemde onttrekking (€ 474.000) aan de algemene reserve. Gesaldeerd met deze onttrekking resteert op programmaniveau een nadeel van € 450.000.

Snippergroen

€ 89 N.

De kosten van snippergroen vielen in 2025 hoger uit dan geraamd. Dit was reeds gemeld bij het 1e concernbericht 2025 maar de begrotingswijziging is toen niet goed verwerkt waardoor er begrotingstechnisch nu een nadeel is. Per saldo waren de kosten (€ 140.000) van snippergroen in 2025 € 10.000 hoger dan de opbrengsten (€ 130.000).

Overig

€ 52 V.

Binnen de overige onderdelen is per saldo sprake van een voordeel. Dit bestaat uit een lagere opbrengst Citymarkering (abri’s) van € 11.000 en voordelen bij VVV Brabantse Wal (€ 10.000), evenementen (€ 25.000) en toerisme (€ 28.000).

Reservemutaties

€ 474 V.

Begroot was per saldo een storting in de algemene reserve van € 354.000. In werkelijkheid is per saldo € 120.000 onttrokken. Dit betekent een afwijking van € 474.000 ten opzichte van de begroting. Deze afwijking wordt veroorzaakt door: • lagere winstnemingen bij Oude Molen (€ 65.000) en Stationsgebied (€ 373.000); • een extra storting van € 573.000 in de voorziening Complex Verspreide Gebieden voor de afgesloten grondexploitatie Nieuwe Vesting Zuid-Oost; • een extra storting van € 537.000 in de reserve kostenverhaal als gevolg van ontvangen bijdragen.

PROGRAMMA’S

2.5 PROGRAMMA 5: ONDERWIJS

Wat wilden we bereiken in deze bestuursperiode? Bergen op Zoom is een gemeente waar de kinderen, maar ook de kinderen van de omliggende gemeenten, goed onderwijs kunnen volgen. Het aanbod van het onderwijs is divers; van voorschoolse educatie, primair onderwijs, voortgezet onderwijs tot het MBO. Binnen het onderwijs willen we dat alle kinderen dezelfde kansen krijgen. Het onderwijs is op elkaar afgestemd in een doorlopende leerlijn en afgestemd op de behoeften van de lokale en regionale arbeidsmarkt. De scholen zijn goed onderhouden, veilig en duurzaam. Het onderwijs moet inclusief zijn en toegankelijk voor alle kinderen, passend bij hun mogelijkheden. Daarnaast wordt via volwassenenonderwijs ingezet op digitale vaardigheden en de ontwikkeling van taalvaardigheid van inwoners die de Nederlandse taal willen leren en/of verbeteren. De gemeente heeft extra aandacht voor overheidscommunicatie, om deze begrijpelijker te maken voor de inwoners.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=7ee5ea8c-afaf-422d-b799-40ac653195df