Reactie aan raad op notitie Kievits inzake fiets-voetveer (14 december 2021)

Memo Van:

College van B&W

Portefeuillehouder:

Wethouder S.G.P. Fleuren

Opsteller:

Martine Norden

Datum:

13 december 2021

Betreft:

Toegezegde reactie op de notitie van Kievits

Inleiding: De gemeenteraad heeft op dinsdagmiddag 7 december 2021 via de dagmail van de griffie een notitie van Kievits Veerdiensten ontvangen naar aanleiding van het raadsvoorstel om een eenmalig krediet beschikbaar te stellen voor de realisatie va het fiets-voetveer BemmelOoij, dat geagendeerd stond voor de raad van 16 december 2021. Tijdens de carrouselvergadering van dinsdagavond 7 december jl. heeft de portefeuillehouder toegezegd namens het college een reactie te geven op deze notitie en de daarbij gemaakte opmerkingen. De reactie van het college op deze notitie bestaat uit 2 delen: 1. algemene reactie op vragen en opmerkingen tijdens de carrouselvergadering op 7 december 2021; 2. inhoudelijke reactie op de notitie van Kievits. Ad. 1 Aanleiding Een aantal partijen in de raad heeft op 7 december 2021 tijdens de carrousel aangegeven de indruk te hebben dat er bij het verkennen van de mogelijkheden voor een exploitant van het fiets-voetveer geen sprake was van een gelijk speelveld. Hieronder beschrijven wij onze aanpak waaruit blijkt dat wij dit proces zeer zorgvuldig hebben aangepakt. Wij hebben marktconsultatie gedaan in plaats van een aanbesteding omdat duidelijk werd dat de markt voor potentiële exploitanten zeer beperkt is. We hebben de vraag voor een aanbestedigingsnoodzaak besproken met de inkoopadviseur (van de gemeente Lingewaard).

Deze gaf aan dat een aanbesteding alleen interessant is als er veel gegadigden zijn. Uit onze marktconsultatie bleek dat dit niet het geval was en is. Overigens is het zo dat álle fiets-voetveren in Nederland met een bijdrage van overheden (o.a. het Gelderse Verenfonds) in stand worden gehouden. De opbrengsten zijn altijd lager dan de kosten. De constructie voor deze bijdrage verschilt per veerverbinding. Dit is de uitkomst van een onderhandelingstraject met de desbetreffende veerdienst en desbetreffende oevergemeenten.

Traject Tijdens het haalbaarheidsonderzoek door Bureau Stroming voor een fiets-voetveer tussen Bemmel en Ooij zijn zowel Kievits Veerdiensten als Uiterwaarde benaderd. Uit het haalbaarheidsonderzoek bleek dat een aanvullende fiets-voetveerverbinding tussen Bemmel en Ooij kansrijk was. Daarom hebben de gemeenten rond juli 2018 als eerste partij de potentiële exploitant Kievits Veerdiensten benaderd. Kievits exploiteert al twee fiets1

voetveren in de gemeente Berg en Dal (1 seizoens en 1 jaarrond). De gemeenten hadden daarom de voorkeur om met Kievits het gesprek aan te gaan. Kievits liet weten niet geïnteresseerd te zijn om een nieuw voetveer te gaan exploiteren en stond ook niet open voor een verkennend gesprek hierover. De aangegeven reden hiervoor was destijds onder andere omdat ze onvoldoende personeel/schippers hadden om een derde veerverbinding mee te exploiteren. Zodoende zijn er geen gesprekken gevoerd over de mogelijke voorwaarden voor een exploitatieopzet. De tweede voor de hand liggende potentiële exploitant was Uiterwaarde. Deze partij exploiteert al diverse pontjes ten westen van Nijmegen. Ook Uiterwaarde geeft in eerste instantie aan geen interesse te hebben en verwijst ons door naar mogelijke partijen die dit zouden kunnen en willen. Daarbij geeft Uiterwaarde aan dat het niet meevalt om een partij te vinden omdat er niet veel aanbieders zijn op deze markt. Gelet op deze beperkte markt zou een openbare aanbesteding niet veel opleveren. Daarom zijn we via marktconsultatie op zoek gegaan naar een partij die met ons de mogelijkheden hiervoor wilde verkennen. Uit dit artikel in de Gelderlander van december 2018 blijkt dat het geen geheim was dat de gemeenten op zoek waren naar een exploitant.

Er hadden met Kievits en Uiterwaarde toen al gesprekken plaatsgevonden en het bleek dat het lastig was om geschikte exploitanten (en schippers) te vinden. Uiteindelijk komen we via een uitvraag bij de VEEON (vereniging van eigenaren en exploitanten van overzetveren in Nederland) in gesprek met de heer Van Oijen van Veerdienst Rheden. Het is dan eind 2018/ begin 2019. In mei 2019 worden in lokale bladen en aan de raden de informatiebijeenkomsten voor inwoners aan weerszijden van de rivier aangekondigd. De bijeenkomsten vonden plaats op 3 juni en 12 juni 2019. Tijdens de informatiebijeenkomst op 12 juni is de intentieovereenkomst met Van Oijen (veerdienst Rheden) ondertekend. In okt 2019 hebben de gemeenten samen met Van Oijen een proefvaart georganiseerd. Dit leidde tot enthousiaste reacties. Dit is volop opgepakt door de pers. Ter info deze bijdrage. Begin 2020 beëindigt Van Oijen de samenwerking. Hij ziet in dat het exploiteren van een nieuwe veerverbinding te complex en risicovol is voor hem. Gemeenten willen Kievits Veerdiensten weer benaderen om de mogelijkheden voor een aanvullende fiets-voetveerverbinding te verkennen. Kievits Veerdiensten leest in de krant dat de samenwerking met Van Ooijen is beëindigd en ziet zijn bedrijfsnaam in krant. Kievits laat de gemeenten op 7 maart 2020 per mail weten dat ze geen derde veerverbinding ambiëren.

Overigens bevestigt Kievits in de gestuurde notitie aan de raad dat ze geen interesse heeft in een derde veerverbinding. De beide gemeenten gaan vervolgens vanaf maart 2020 weer in gesprek met Uiterwaarde. Na een uitdrukkelijk verzoek van de wethouders zegt Uiterwaarde toe de mogelijkheden voor het exploiteren van een fiets-voetveer gezamenlijk te willen verkennen. De inzet is in eerste instantie dat Uiterwaarde een schip koopt of inbrengt en deze verhuurt aan de gemeenten. Ze voeren deze dan op in de exploitatie. Bij de uitwerking van de rekenmodellen blijkt dat de rente waarmee Uiterwaarde moet rekenen hoger is dan waarvoor de gemeenten een schip kunnen financieren. Uiterwaarde geeft aan dat meer gemeenten de mogelijkheden voor zelf financiering verkennen. De gemeenten Lingewaard en Berg en Dal onderzoeken de risico’s van koop ten opzichte van huur. Deze blijken zeer gering. Het blijkt dat we zelfs dit geringe risico nog kunnen afdekken door een dwingende koopverplichting voor Uiterwaarde op te nemen in de overeenkomst.

2

Aandachtpunten en risico’s Casco schip niet meer gereserveerd. Wij hebben Uiterwaarde geïnformeerd dat het besluit voor een fiets-voetveer van de raadsagenda van december 2021 is gehaald. Uiterwaarde heeft ons laten weten dat zij het casco schip niet veel langer kunnen reserveren bij de scheepswerf. Wij willen u daarmee wijzen op het risico dat dit casco schip mogelijk verkocht gaat worden aan een andere partij. Daarbij de opmerking dat we niet eenvoudig een ander casco schip kunnen vinden dat we kunnen opbouwen met eisen voor toegankelijkheid, duurzaamheid en toekomstbestendigheid zoals nu het geval is. Mogelijke cofinanciering 1: Verenfonds Het Verenfonds heeft zeer recent laten weten dat wij toch nog een aanvraag mogen doen voor een bijdrage. Als wij dat willen doen, is hierbij haast geboden. Overigens is dit geen garantie dat wij hiervoor in aanmerking komen. Ter info, wij hebben in de exploitatieopzet geen rekening gehouden met een bijdrage van het Verenfonds. Deze bijdrage zou zeer welkom zijn, want het Verenfonds dekt 35% van de exploitatietekorten. In de huidige berekening gaan wij uit van een bijdrage van circa € 16.000 per gemeente per jaar. Dit wordt met een bijdrage van het Verenfonds teruggebracht tot circa € 10.400 per gemeente per jaar. Mogelijke cofinanciering 2: Euregionaal mobiliteitsplan De Euregio werkt aan een Euregionaal Mobiliteitsplan.

Daarvoor heeft men een bureau een Desk Research laten doen en stakeholders laten interviewen. Het college van Berg en Dal heeft daarop in de vergadering gereageerd en dat nog eens bevestigd in een schriftelijke reactie. Onderdeel van die reactie is het verzoek bij euregionale mobiliteit ook te kijken naar de veerverbindingen. De veren maken een mooi dekkend fietsroutenetwerk mogelijk en zijn daardoor noodzakelijk en waardevol. Indien de Euregio zou besluiten deze veerverbindingen toe te voegen aan hun mobiliteitsplan, kan dat op termijn wellicht een opening bieden voor een bijdrage vanuit de Euregio. Ad. 2 Reactie notitie Kievits Toelichting: Waar “notitie” staat betreft het de tekst uit de notitie van Kievits Veerdiensten. Waar “reactie” staat betreft het een reactie van de gemeente op deze notitie. NOTITIE Wat is de meerwaarde van de veerdienst Bemmel-Ooij? Er komt hierdoor/hiervoor geen extra toerist naar de omgeving, ook zal een toerist niet extra lang verblijven omdat er toevallig een extra veerdienst is. Omzetten voor de veerdiensten in de omgeving zullen verwateren als ook de omzetten voor restaurant, terrassen. Meer dan 80 % van de fietsers die gebruik maken van een veerpont beschikken over een e bike en zijn doorgaans voor een dag fietsen ca. 50 a 60 km per dag onderweg.

Tussen de bruggen in Emmerich en Nijmegen liggen al twee veerverbindingen, die deze fietser prima kunnen bedienen. REACTIE De Haalbaarheidsverkenning van april 2019 ziet de extra veerverbinding niet als bedreiging voor de overige veerverbindingen. Hierin staat vermeld: "Waarschijnlijk zal het nieuwe pontje dus niet sterk concurrerend maar aanvullend werken op de bestaande oversteekmogelijkheden." 3

NOTITIE Is de gemeente zich voldoende bewust van de risico’s van deze investering? Hoe wordt de veerdienst nu en in de toekomst bemand. Op de Waal is een groot vaarbewijs nodig, zijn er voldoende schippers voor handen. Wij denken van niet en zeker niet als de schippers (zoals de exploitatie wordt gevoerd bij de “Uiterwaarde”) voor een vrijwillige bijdrage de boot moeten bemannen. REACTIE Dit is een verplichting van Uiterwaarde. Die zien hier geen probleem of beperking in. NOTITIE Hoe zeker is het dat na 15 jaar de Uiterwaarde de boot ook daadwerkelijk gaat overnemen. Hoe wordt de boekwaarde hiervan bepaald? REACTIE Er wordt contractueel vastgelegd dat Uiterwaarde het schip dient over te nemen van de beide gemeenten. Dit om de risico's voor de gemeenten te beperken. De methode voor de waardebepaling wordt nader uitgewerkt om er zeker van te zijn dat de gemeenten een marktconforme waarde krijgen voor het veer. NOTITIE De bedragen die worden genoemd voor aanleg veerstoepen en aanlegfaciliteiten zijn die reëel? Is er rekening gehouden met een goede locatie bij hoog en laag water? Denk hierbij aan baggerkosten om bijv. de vaarweg, dan wel de aanlegfaciliteit bevaarbaar te houden, dit is geen taak van rijkswaterstaat, provincie of gemeente.

Deze kosten komen voor rekening van de exploitant (of in dit geval wel de gemeente?) REACTIE Bij het ontwerp van de aanlegvoorzieningen wordt gekeken hoe de aanlegvoorziening maximaal toegankelijk is. In de exploitatieovereenkomst worden afspraken gemaakt over het onderhoud aan de voorzieningen. NOTITIE Wij krijgen de indruk dat deze veerverbinding er vooral voor “de leuk” moet komen, wordt er dan niet al te kwistig met belastinggeld om gesprongen om dit mogelijk te maken? Het is niet zoiets als een noodzakelijk kwaad. Als de gemeente dan toch geld overheeft, stop het dan in een toeristisch trekker, iets waardoor een toerist wel extra naar deze regio komt. REACTIE Dit is een persoonlijke opvatting. De potentie voor fiets- en wandeltoerisme is en blijft groot. Nieuwe thematische routes (steenfabrieken, IJssellinie, natuur en landschap) zijn en blijven in trek. Bovendien is het voorstel om voor een toegankelijk veer te kiezen zodat ook mensen in een rolstoel, scootmobiel en duofietsen mooie rondjes kunnen maken in onze regio. NOTITIE Het initiatief van dit pontje komt van een wijkplatform in Bemmel. Wij zijn zo’n 7 jaren geleden door dit platform benaderd met de vraag of wij deze veerdienst niet wilde gaan opstarten. Wij zagen en zien de meerwaarde voor ons bedrijf hiervan niet in, daarbij zijn de ondernemersrisico’s ook te hoog.

Een derde veerdienst zou veel organisatie met zich 4

meebrengen, hoge kosten en ook het goed bemand krijgen van de veerponten zou, misschien niet in het begin, maar zeker op termijn problemen opleveren. Per saldo zou ons dit geen extra omzet gaan opleveren, immers deze veerdienst zou een concurrent worden voor onze andere veerdiensten. Deze veerdienst heeft ook de Waalbrug van Nijmegen als concurrent. REACTIE Dit is een inschatting van Kievits. De haalbaarheidsverkenning onderschrijft dit echter niet. NOTITIE Het wijkplatform Bemmel heeft de afgelopen jaren behoorlijk aan dit initiatief getrokken en dit op de agenda en in de kadernota van de gemeente Lingewaard weten te krijgen. Voor de tijd dat het wijkplatform dit aankaartte is nooit iemand binnen beide oevergemeenten op het idee gekomen om hier een veerverbinding te maken. Wij snappen dat het vooral leuk wordt gevonden om een pontje te pakken als je vanuit de Ooij bijv. naar Bemmel wilt wandelen v/v. In de afgelopen jaren zijn we door bureau Stroming en de gemeente Lingewaard nogmaals gevraagd of we toch niet deze veerverbinding zouden willen gaan exploiteren. Ook toen hebben wij de onhaalbaarheid hiervan proberen uit te leggen, ondanks dat men ons een bedrag van €10k of €15k per jaar als exploitatiebijdrage in het vooruitzicht stelde. Wij zouden er op dat moment verder ook geen moeite mee hebben als deze veerverbinding door een andere exploitant zou worden opgepakt.

REACTIE In 2018 en 2020 is Kievits Veerdiensten benaderd om in overleg te treden om de veerverbinding te exploiteren. Kievits liet weten geen interesse te hebben voor een gesprek. Er is niet gesproken over structurele bijdragen; zo ver is het nooit gekomen. Kievits wenste geen derde veerverbinding in exploitatie te nemen. NOTITIE We gingen er redelijkerwijs vanuit dat geen andere partij bereid zou zijn om een dergelijk risico voor een matige omzet te willen nemen. REACTIE Dit is een bedrijfsmatige inschatting door Kievits. Blijkbaar ziet Uiterwaarde dit anders. NOTITIE De exploitant die in 2019 een proefweekend heeft gevaren, wilde er om die redenen toen ook niet instappen, terwijl hem al een hogere exploitatiebijdrage in het vooruitzicht was gesteld, dan er destijds aan ons was gemeld. REACTIE Deze aanname is niet juist. NOTITIE Een mogelijke andere partij, Uiterwaarde, had er tot voor kort ook geen oren naar. Pas nu de gemeente met de toezegging van de investering in boot, veerstoepen en infrastructuur over de brug is gekomen, wil men de exploitatie voor hun rekening nemen, onder toezegging van de gemeente van een nog hogere exploitatiebijdrage dan ons en de afgehaakte ondernemer was toegezegd. Wij vinden dat er nu sprake is van oneerlijke concurrentie. Wij hebben er absoluut geen moeite mee als er een eerlijke concurrent op de 5

markt zou zijn, die ook zijn eigen ondernemersrisico’s draagt. REACTIE Dit is niet correct. In eerste instantie zou Uiterwaarde de boot aanschaffen en in de exploitatie brengen. De afgelopen maanden is de optie nader onderzocht om de boot als gemeenten aan te schaffen om de kosten voor de beide gemeenten lager uit te laten vallen. Uiterwaarde heeft hier geen belang bij. Bij een huuroptie zou Uiterwaarde meer baat hebben. NOTITIE We hebben in het verleden regelmatig bij de gemeente aangeklopt, met een verzoek voor bijv. een financiële bijdrage voor de aanleg c.q. renovatie van de veerstoepen of voor baggerwerkzaamheden voor de veerstoepen of aanlegplaats om onze vaarweg begaanbaar te houden. Hierbij kregen wij telkens te horen dat dit tot het ondernemersrisico behoorde en de gemeente hierin verder niets kon betekenen, of dat er geen financiële middelen waren. REACTIE Dit staat niet ter discussie met dit voorstel. Voor elke veerverbinding worden afzonderlijke afspraken gemaakt met de exploitanten. Hier worden afspraken gemaakt over de taken en verantwoordelijkheden en de daarbij behorende financiële vergoedingen. De exploitant heeft hier mee ingestemd met het aangaan van de exploitatie van de veerverbinding.

NOTITIE Wij vinden dat de constructie die de gemeente nu heeft bedacht voor deze veerdienst op z’n minst discutabel te noemen is en oneerlijke concurrentie in de hand werkt REACTIE Elke exploitatie staat op zich. Er worden hierbij geen 'cadeautjes' gegeven. Zo ook niet aan Uiterwaarde. De gemeenten plukken het voordeel bij de voorgestelde constructie om de gemeentelijke bijdragen zo laag mogelijk te houden. Los hiervan draagt de gemeente, net als andere oevergemeenten in Nederland, bij alle veerverbindingen financieel bij aangezien zonder financiële bijdrage de veerdiensten niet rendabel zouden zijn. **

6