M19 inventarisatie maatschappelijke opgaven (2 maart 2021)

De Berg en Dalse Opgaven

Van inventarisatie tot voorstel

d.d. 2 maart 2021 V1.0 (definitief) Z-20-89997

1

Inhoud Inleiding .................................................................................................................................. 3 Samenvatting .......................................................................................................................... 4 1.

Veranderende maatschappij ............................................................................................ 5

2.

Rijk / Provincie / Waterschappen ..................................................................................... 7

3.

Regio ............................................................................................................................... 8

4.

Coalitieakkoord ................................................................................................................ 9

5.

De adaptieve gemeente ................................................................................................. 10 5.2 Hoe doen we dat in Berg en Dal? ................................................................................ 10

6.

Beoogd Berg en Dalse opgaven .................................................................................... 11 6.1 Transformatie fysieke domein ...................................................................................... 12 6.2 Transformatie Sociaal Domein .................................................................................... 14 6.3 Duurzaam Berg en Dal ................................................................................................ 15 6.4 Vitale Leefomgeving .................................................................................................... 16 6.5 Samen maken we Berg en Dal .................................................................................... 18 6.6 Covid-19 ...................................................................................................................... 19

Bijlage 1: Opgaven vanuit Rijk/ provincie / waterschappen ................................................... 20 Bijlage 2 Midterm review ....................................................................................................... 23

2

Inleiding ‘Iets wordt een opgave als je de synergie gaat missen als je enkel de losse dingen oppakt’

De laatste jaren zijn er veel extra taken en opgaven naar gemeenten gegaan. De wereld om ons heen veranderd door economische, technische ontwikkelingen en samenwerkingsbewegingen. De vragen die op ons afkomen worden steeds moeilijker. De eisen aan gemeenten zijn veranderd en de opgaven waarmee we aan de slag gaan. In het coalitieakkoord ‘Duurzaam Verder Bouwen 2018-2022’ van de gemeente Berg en Dal, binnen het Interbestuurlijk Programma en vanuit de VNG, de regio en de provincie Gelderland zijn er een groot aantal opgaven benoemd die prioriteit hebben. Het is belangrijk om duidelijk te maken met welke maatschappelijke opgaven de gemeente Berg en Dal de komende jaren aan de slag gaat. De opdracht is uitgezet om een besluit voor te bereiden. Met welke maatschappelijke opgaven gaat de gemeente Berg en Dal de komende jaren aan de slag? Dit document is de eerste stap om te komen tot die beslissing. We zijn gestart met een onderzoek van de huidige ontwikkelingen. In hoofdstuk 2 is omgeschreven welke vraagstukken er vanuit het Rijk, de Provincie en Waterschap op ons af komen. Hoe kunnen deze vraagstukken oppakken en zijn ze al opgepakt? In hoofdstuk 3 zijn de regionale opgaven omschreven voor de (nieuwe) versterkte regio. In hoofdstuk 4 worden de ambities van het huidige coalitieakkoord omgeschreven met de doelstellingen en actiepunten die erbij horen.

In hoofdstuk 5 worden de veranderingen van de rol als gemeente omschreven. De resultaten van het onderzoek hebben we naast onze criteria van de maatschappelijke opgaven gelegd. In hoofdstuk 6 worden de mogelijke Berg en Dalse maatschappelijke opgaven benoemd. Per opgave is het doel en een aantal belangrijke onderdelen omschreven.

3

Samenvatting

4

1. Veranderende maatschappij We zien een aantal veranderingen die van invloed zijn op de keuze met welke opgaven de gemeente Berg en Dal aan de slag gaat. Hieronder zijn de belangrijkste veranderingen omschreven.

Van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij in 2013 zei de Koning participatiesamenleving voor de eerste keer in zijn troonrede: ‘Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak om het tekort van de overheid terug te dringen, leidt dit ertoe dat de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving’. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd om verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving. Dit heeft geleid tot de transitie en vervolgens de transformatie van het sociaal domein. We zien de laatste jaren dezelfde ontwikkeling bij het fysieke domein ontstaan: inwoners willen meer te zeggen hebben over hun eigen leefomgeving. Inwoners willen op een gemakkelijke manier de juiste informatie hebben. De overheid heeft in 2014 de nieuwe omgevingswet aangekondigd. De Omgevingswet verzamelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Het gaat hier onder andere om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De omgevingswet staat voor het gebruik maken van en het beschermen van de leefomgeving. De nieuwe wet zorgt voor een samenhangende aanpak van de leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en een betere en snellere beslissing.

Participatie wordt bevorderd door bijvoorbeeld inwoners en ondernemers zo goed mogelijk te betrekken bij de ontwikkeling van de leefomgeving. De verwachting is dat de Omgevingswet op 1 januari 2022 in werking treedt.

Van overheidsparticipatie naar inwonerparticipatie Inwoners willen meer betrokken worden bij hun leefomgeving. Hierdoor is de verandering van overheidsparticipatie naar inwonersparticipatie ontstaan. Inwonersparticipatie en participatiemaatschappij zijn begrippen die gaan over meedoen en zorgen voor elkaar. In Berg en Dal hebben we hier nog geen duidelijke mening of doel voor. Er zijn geen duidelijke afspraken hoe we om moeten gaan met initiatieven vanuit de inwoners of vanuit de gemeente. Hierdoor bleef het elke keer zoeken naar ieders rol in een project of initiatief. We hebben de afgelopen jaren veel geëxperimenteerd met participatie. Vaak ging dit goed, maar soms ook niet. Vanuit de raadswerkgroep bestuurlijke vernieuwing en vanuit de gemeentelijke organisatie ontstond daarom behoefte aan een visie op participatie. Deze visie hebben we nu samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijk middenveld, ambtenaren en gemeenteraadsleden vormgegeven. In de nota participatie ‘Samen maken we Berg en Dal’ staan onze ambities voor participatie. Het geeft antwoord op de vragen ‘Wat is participatie?’ en ‘Hoe doen we dat?’. Deze nota wordt naar verwachting in februari 2021 ter besluitvorming aan de raad aangeboden.

Rolverschuiving gemeente In een wereld, waarin de rol van de gemeente sterk aan het veranderen is, denk aan inwonerparticipatie,‘right-to-challenge’, zelfsturing, co-creëren, faciliteren, deep democracy’, etc., zijn veel gemeente-professionals op zoek naar een houvast om in deze tijd de vragen van de samenleving goed te bedienen vanuit die lokale overheid. De wereld is bovendien dynamischer en complexer geworden en de onvoorspelbaarheid en onzekerheid nemen toe. Dat laat zich onder meer zien in opgaven met concurrerende ruimte- en financiële claims, botsende belangen intern en extern, behoeften aan nieuwe instrumenten en vaardigheden, etc. De leefwereld en systeemwereld komen steeds dichter tegen elkaar aan te liggen, of beginnen te overlappen. Een tijd geleden was de gemeente, wat we nu zouden noemen; een sturende gemeente. We werkten volgens een blauwdruk die we uitrolden in ieder dorp. Gaandeweg de tijd speelde communicatie met de samenleving een steeds belangrijker rol. Alleen was die communicatie aanvankelijk vooral éénrichtingsverkeer. We bevinden ons nu in een toenemende dynamisch complexe samenleving. In een ‘netwerksamenleving’, een meer open samenleving waarbij mensen vrij makkelijk lid kunnen worden van verschillende groepen of groeperingen.

De onderlinge vervlechting is sterk toegenomen en je zou kunnen stellen dat ‘stromen’ belangrijker zijn geworden dan ‘plekken’. Er verandert veel, zonder dat we alle

5

veranderingen doorgronden. Dat geldt voor grote projecten, programma’s, veranderopgaven en zeker voor transities. Door deze krachtige maatschappelijke bewegingen is de rol van gemeenten veranderd. Inwoners en partijen verwachten een gemeente die hen begrijpt, transparant is en snel inspeelt op nieuwe ontwikkelingen. Een gemeente die naast hen komt staan bij een vraagstuk en die samen met de inwoner (mee) werkt aan een oplossing (co-creëren) en die daarbij ook voorspelbaar gedrag vertoont. Hier spelen wij op in door te werken aan een nota inwonerparticipatie waarin we o.a. aangeven hoe we samen willen werken in Berg en Dal. Ook de wetgever schept hiervoor steeds meer kader waarbij deze eist dat we de inwoner beter betrekken, denk daarbij aan de omgevingswet. Dit alles vraagt om wat we een adaptieve gemeente noemen, waarin alle medewerkers een opgavegerichte houding en gedrag laten zien.

6

2. Rijk / Provincie / Waterschappen Nederland staat de komende tijd voor een aantal uitdagingen, zoals de energietransitie, het tegengaan van eenzaamheid en het terugdringen van het aantal mensen met problematische schulden. Het Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen pakken deze grote maatschappelijke opgaven gezamenlijk aan: het Interbestuurlijk Programma (IBP). In het IBP staan negen maatschappelijke opgaven centraal. In 2019 is daar geld voor gekomen vanuit het Rijk. Dat is verwerkt in de algemene uitkering. Hieronder zijn de opgaven benoemd en wat we ermee doen in Berg en Dal. In bijlage 1 zijn ze nader toegelicht. Opgave

Waar past dit in Berg en Dal?

Fysiek Samen aan de slag voor het klimaat

Onze beoogde opgave Duurzaam Berg en Dal sluit hierbij aan

Toekomstbestendig wonen

Toekomstbesteding wonen komt in een aantal beoogd opgaven terug zoals omgevingswet en sociaal domein.

Regionale economie als versneller

Voorgesteld wordt hier om geen lokale opgave van te maken omdat het een regionale opgave betreft en wordt meegenomen in de beoogde opgave omgevingswet.

Naar een vitaal platteland

Dit onderwerp wordt meegenomen in de regionale opgaven. Wij vallen niet onder een van de 15 gebieden die als kansrijk aangewezen zijn.

Sociaal Merkbaar beter in het sociaal domein Nederland en migrant goed voorbereid

We zijn bezig onze opdracht m.b.t. de opgave sociaal domein te formuleren. De input van het Rijk wordt hierin meegenomen. Dit is een landelijke opgave die we in de lijn oppakken. Heeft een relatie met nieuwe wet inburgering. N.a.v. dit onderwerp: politiek gezien is huisvesting arbeidsmigranten wel een aandachtspunt en daarmee onderdeel van de opgave woonomgeving.

Problematische schulden voorkomen en oplossen Overkoepelend

Dit wordt lokaal opgepakt en regionaal afgestemd.

Goed openbaar bestuur in een veranderende samenleving

Deze landelijke opgave wordt opgepakt in de volgende gremia: - Opgave inwonerparticipatie - I-overheid is meegenomen in ons informatiebeleidsplan - De basis van onze organisatievisie om opgavegericht te gaan werken. - raadswerkgroep bestuurlijke vernieuwing Dit zit in onze reguliere P&C cyclus

Passende financiële verhoudingen Overkoepelende thema’s: 1.Regionale gebiedsgerichte aanpak 2.Krimp en bevolkingsdaling 3.Nationale Omgevingsvisie (NOVI) 4.Europese Unie 5.Grensoverschrijdende samenwerking

We zien het thema krimp en bevolkingsdaling terug in ons woonbeleid. De omgevingsvisie zit in de opgave omgevingswet De overige thema’s worden regulier opgepakt.

7

3. Regio In de (nieuwe) versterkte regio Arnhem-Nijmegen zal aan 5 opgaven worden gewerkt. Op dit moment hebben we nog onvoldoende scherp wat de meerwaarde zou kunnen zijn van deze regionale opgaven voor het realiseren van onze eigen doelen. Ook hebben we nog onvoldoende in beeld welke nieuwe kansen het werken in de regionale opgaven voor onze organisatie biedt. Hiermee gaan de we aan de slag in een separate opdracht ‘Integraal werken in de regionale opgaven’. De vijf opgaven zijn: Regionale opgave

Wat doen we nu al in de regio

Sluit beleidsmatig aan bij

Betrokken onderdelen

De (groene) groeiregio

Verstedelijkings opgave Woondeal

Structuurvisies Lokale omgevingsvisie Woonagenda 2017 - 2025 Landschapsontwikkelingsplan 2015 - 2025 Economische Visie 2017– 021 Actieplan Duurzaamheid 2019 – 2023 Ruimtelijke visie duurzame energieopwekking 2019 Integrale Mobiliteitsvisie Berg en Dal

RO / Omgevingsvisie Stedenbouw Wonen Natuur & Landschap Economie / Bedrijventerreinen Duurzaamheid / RES

Speerpunten PF-Economie

Economische Visie 2017 – 2021 Beleidskader Sociaal Domein 2018 - 2021

Economie en bedrijvencontacten (Arbeids)participatie Onderwijs / opleiding / omscholing

Ambitiedocument Duurzame bereikbaarheid

Integrale Mobiliteitsvisie Berg en Dal

Verkeer en vervoer Duurzaamheid Economie

Routekaart Energietransitie RES Slimme duurzaamheid Circulair & duurzaam

Actieplan Duurzaamheid 2019 – 2023 Ruimtelijke visie duurzame energieopwekking 2019

Duurzaamheid (breed), Circulair bouwen, Energiestrategie Warmtevisie Klimaatadaptatie

Visit VAN Programma Bruisende regio Agenda Landschap Groeidocument 025

Kadernota Toerisme Landschapsontwikkelingsplan 2015 - 2025 Horecabeleidskader Ontmoeten en verbinden met accommodaties 2016 Beleidskader Sociaal Domein 2018 - 2021

Natuur & Landschap / Klimaatadaptatie Recreatie & Toerisme RO Leefbaarheid / Inwonerparticipatie Cultuurbeleid Klimaatadaptatie

Verstedelijkingsopgave in meest brede zin

De productieve regio Opgave voor innovatie, werkgelegenheid, participatie en arbeidsmarkt etc. De verbonden regio Opgave van bereikbaarheid en verduurzaming mobiliteit etc. De circulaire regio Opgave van duurzame, energieneutrale en circulaire topregio etc.

De ontspannen regio Opgave van leefkwaliteit inwoners in brede zin, landschap, recreatie en toerisme, voorzieningen, cultuur, aantrekkelijkheid voor bezoekers

8

4. Coalitieakkoord In het coalitieakkoord ‘Duurzaam Verder Bouwen 2018-2022’ zijn de volgende ambities verwoord: 1. We doen het samen 2. Betaalbaar Berg en Dal 3. Hier wordt gewerkt 4. Duurzaam Berg en Dal 5. Zichtbaar & Betrouwbaar Hieronder worden de ambities toegelicht. Deze ambities gelden nog gedurende deze bestuursperiode. De ambities zijn in maart 2020 in een midterm review vertaald in hoofdlijnen, doelstellingen en acties. Hiervoor verwijzen we je naar bijlage 2.

We doen het samen! De gemeente Berg en Dal is er voor haar inwoners. Die inwoners vormen samen de gemeenschap Berg en Dal. Met elkaar zorgen we ervoor dat het goed wonen is in onze gemeente. Maar er verandert wel iets in de manier waarop we dat doen. De tijd dat de gemeente voor alles zorgde én over alles besliste is voorbij. Dat kan niet meer en dat willen we ook niet meer. U als inwoner vraagt en krijgt steeds meer zeggenschap. En zorgt steeds vaker zelf voor een goed woon-, werk- en leefklimaat. Voor uzelf en voor anderen. De gemeente wil hierbij een gelijkwaardige partner zijn. We willen ruimte geven aan uw initiatieven en u ondersteunen om dingen mogelijk maken.

Betaalbaar Berg en Dal! Wij zijn ons er heel goed van bewust dat wij met gemeenschapsgeld werken. De portemonnee van de gemeente verschilt daarbij niet zo veel met die van uzelf. Niet alles wat we willen kan ook, dus maken wij duidelijke keuzes. En we geven niet meer uit dan er binnenkomt. Als er een tekort dreigt dan kijken we eerst of er in de uitgaven geschrapt kan worden en of er duurzamer met mens en middelen om gegaan kan worden. We kunnen ook de belastingen verhogen, maar dat willen we zoveel mogelijk voorkomen. Onze belastingen zijn bijna de laagste van Gelderland en dat willen we zo houden. Het verhogen van de OZB is slechts aan de orde als laatste redmiddel.

Hier wordt gewerkt! We willen dat iedereen de kans krijgt om aan het werk te zijn. Als u daar niet op eigen kracht in slaagt, dan helpen wij daarbij. Onze gemeente heeft een prachtige natuur en ligt in een afwisselend landschap. We hebben een rijke geschiedenis en daarvan is in onze gemeente veel terug te vinden. Buiten, maar ook in onze musea. Het toerisme is dan ook belangrijk voor onze gemeente en we werken er hard aan om onze gemeente nog aantrekkelijker te maken. Voor u als inwoners, maar ook voor al die bezoekers. Het toerisme zorgt ook voor werkgelegenheid. Dat is belangrijk. Onze missie is niet voor niets: iedereen doet ertoe en doet mee in onze vitale en betrokken gemeenschappen.

Duurzaam Berg en Dal! De zorg voor de wereld van morgen is ontzettend belangrijk. Onze kinderen moeten kunnen opgroeien in een mooie, veilige en gezonde omgeving. Daarom gaan we energie besparen, meer schone energie opwekken, grondstoffen hergebruiken, blijven we lokale initiatieven ondersteunen en zorgen voor minder afval. Gemeente Berg en Dal zal hier binnen het eigen ambtelijk apparaat een voorbeeld en voortrekkersrol in vervullen. Doordat ons klimaat verandert, krijgen we ook steeds extremer weer. We moeten zorgen dat we onze omgeving hier goed op inrichten. Hiervoor is de komende jaren veel geld nodig. Wij kunnen dat niet alleen, dat moeten we samen doen met u. Wij passen de openbare ruimte aan. Aan u vragen wij hetzelfde te doen op uw eigen terrein.

Zichtbaar en betrouwbaar! Onze inwoners, instellingen en bedrijven weten voor welke producten en diensten zij bij de gemeente terecht kunnen. Wij communiceren hier duidelijk over. Aan de balie, de telefoon, maar ook op de gemeentepagina, website en sociale media. U weet ons te vinden en u bent tevreden over onze dienstverlening. Dat komt omdat we duidelijk zijn over wat we doen en wat we niet doen. We zijn vriendelijk, geven snel antwoord op eenvoudige vragen en leveren maatwerk als dat nodig is. We bieden hulp aan mensen in nood. We hebben contact met u en weten wat er speelt in onze gemeente en in de regio. Wij laten zien dat wij opkomen voor de belangen van onze inwoners.

9

5. De adaptieve gemeente Als gemeente zijn we, bij het zoeken naar antwoorden op (maatschappelijke) vraagstukken, veel meer een speler geworden naast andere spelers. We moeten ons dus ook snel kunnen aanpassen in de netwerk samenleving. Het draait om positioneren, het hebben van een visie en strategie, de eigen belangen en ambities goed in beeld hebben, invloed gebruiken en regie nemen.

5.1 Wat vraagt dit van de ambtelijke organisatie Dit vraagt van ons dat we vanuit onze rol in het netwerk bijdragen aan het beantwoorden van (maatschappelijke) vraagstukken en die de eigen organisatiestructuren daaraan ‘ondergeschikt’ of daar voldoende flexibel voor maakt. De zogenoemde adaptieve gemeente. Een adaptieve gemeente beschikt over een hybride organisatie-besturingsmodel om dit mogelijk te maken. Gelijktijdig vraagt het een organisatie die zowel bureaucratisch, betrouwbaar (vanuit het gelijkheidsbeginsel) en stabiel moet zijn. Dit vraagt verantwoordelijkheid nemen, leiderschap tonen en betrokkenheid laten zien. Dus naast een rechtmatige en presterende overheid ook een participerende, faciliterende en stimulerende overheid. Binnen een adaptieve gemeente werken, vanuit het oogpunt van inwoners, ambtenaren die zich niet laten leiden door structuren en systemen. Die transparant samenwerken, benaderbaar zijn en hun expertise inzetten voor de opgave, ondersteund door structuren en systemen die hen daarin faciliteren. Zij hebben een opgavegerichte houding en vertonen opgavegericht gedrag. Om dit te kunnen doen vraagt dit van de werkgever goed werkgeverschap zoals het bieden van de juiste scholing en ondersteuning.

5.2 Hoe doen we dat in Berg en Dal? Om dit mogelijk te maken hebben we onze organisatiestructuur per 1 september 2020 aangepast; we hebben de voorwaarden geschapen om integraal en opgavegericht te kunnen werken. Aan opgaven wordt gewerkt door zogenaamde ‘opgaveteams’. In Berg en Dal benoemen we een maatschappelijk vraagstuk als opgave als het aan meerdere van onderstaande zaken voldoet: - Wij als gemeente en gemeentelijke organisatie een rol spelen - Meerdere stakeholders/partners betrokken zijn - Meerdere gemeentelijke teams betrokken zijn - Er sprake is van een grote verandering - Er sprake is van politieke gevoeligheid - Er sprake is van een grote maatschappelijke impact - Er sprake is van tijdelijkheid - Werkzaamheden die nog niet regulier zijn belegd Hoe dat opgavegericht werken er precies uit gaat zien gaan we ѐn ervaren door te gaan werken met de beoogd opgaves ѐn tegelijkertijd het opgavegericht werken uit te werken in het kader van de organisatieontwikkeling. Het is van Bron: VPNG – opgavegericht werken belang om een gemeenschappelijke taal neer te zetten, zodat iedereen stappen kan zetten met opgavegericht werken. Het handelen vanuit mogelijkheden en niet vanuit regels, denken in kansen en niet in problemen.

Het vraagt binnen een organisatie ruimte om te kunnen bewegen, het organiseren van meer samenhang in en tussen opgaven, scherpere en bewustere prioritering, het hanteren van de juiste aanpak bij tijdelijke opgaven en het leren tijdens het presteren.

10

6. Beoogd Berg en Dalse opgaven Al bovenstaande afwegende en uit de gesprekken met betrokken medewerkers komen we tot de volgende beoogde opgaven voor Berg en Dal in deze bestuursperiode:

Het doel van Samen maken we Berg en Dal is: Inwoners aan zet. We willen ruimte geven aan initiatieven en ondersteunen waar nodig om dingen mogelijk maken. De opgave gaat vooral over een ‘andere’ manier van werken vanuit vertrouwen in elkaar en is daarmee ondersteunend / voorwaarden scheppend voor alle andere opgaven. Hieronder hebben we per opgave hebben we het doel en de mogelijke speerpunten die binnen de opgave vallen uitgewerkt. De speerpunten kunnen wisselen in de loop der tijd: nieuwe ontwikkelingen kunnen ervoor zorgen dat er speerpunten bij komen. Het kan ook zo zijn dat door het afronden van een bepaald project het speerpunt weer terug ‘de lijn’ in gaat. Op het moment dat het MT en college beslissen dat we met deze opgaven aan de slag gaan zal de opgavemanager aangewezen worden en met de bestuurlijk opdrachtgever en betrokkenen bepalen hoe de opdracht er precies uit gaat zien, welke speerpunten er onder de opgave geplaatst worden en hoe we hier sturing aan gaan geven. Ook zal dan de samenhang en overlap tussen de opgaven verder uitgewerkt worden. Het mag duidelijk zijn dat de benoemde opgaven aansluiten bij de ambities van het college voor deze bestuursperiode. In de nieuwe bestuursperiode is de verwachting dat de opgaven hetzelfde blijven, maar dat er geschoven gaat worden in de speerpunten.

Eind 2021 zullen we nadenken hoe we ons voorbereiden op de nieuwe bestuursperiode en de wijze waarop we dan komen tot het benoemen van (nieuwe) opgaven.

11

6.1 Transformatie fysieke domein We vinden het belangrijk om de fysieke leefomgeving integraal te benaderen en de juiste balans te vinden tussen bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening, erfgoed en natuur en welzijn. En daarbij willen de mensen willen meer zeggenschap over (die keuzes in) hun eigen leefomgeving en eenvoudig (digitaal) over de juiste informatie beschikken. Waarbij we de regels vereenvoudigen zodat het voor inwoners makkelijker wordt om vergunningen aan te vragen. De speerpunten van de overheid zijn: - Een samenhangende aanpak bieden voor de leefomgeving - Het samenvoegen en vereenvoudigen van regels - Participatie van de inwoner mogelijk maken/stimuleren

Speerpunten Binnen de transformatie van het fysieke domein zien wij op dit moment de volgende speerpunten: 1. Omgevingswet Op 1 juli 2015 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel Omgevingswet aangenomen. De omgevingswet treedt naar verwachting 1 januari 2022 in werking. We bereiden ons hierop voor volgens de onderstaande drie sporen: a. Beleid, samenwerking en participatie We gebruiken de instrumenten van de Omgevingswet voor het uitwerken van een integrale aanpak van de leefomgeving. Dit doen we vanuit één visie (de strategische richting), vertaald in programma’s (gericht op uitvoering) en één omgevingsplan (het omgevingsrecht van de hele gemeente). Samen met onze partners werken we toe naar één digitaal loket voor het hele proces van producten en dienstverlening voor de leefomgeving. Vraagstukken in de leefomgeving pakken we integraal op, niet alleen binnen de eigen organisatie, maar ook met onze partners. De gemeente is één van de partijen binnen de keten en heeft oog voor de belangen en werkwijzen van andere partijen. Met goed opdrachtgeverschap en strak accounthouderschap realiseren we dienstverlening die we wensen. Participatie is één van de kernpunten van de Omgevingswet. We werken aan heldere spelregels voor inwonerparticipatie (zie opgave participatie). b.

Bestuur en organisatie De principes van de Omgevingswet zijn wezenlijk anders dan de principes van de huidige wetgeving. De nieuwe principes zijn: minder regels, meer maatwerk, integraal beleid, meer ruimte voor de samenleving en werken vanuit vertrouwen. Dit vraagt om andere vaardigheden, competenties en gedragingen van medewerkers, college en de gemeenteraad. Met de Omgevingswet krijgen we nieuwe instrumenten in handen om meer lokaal maatwerk mogelijk te maken, waarbij afgeweken kan worden van landelijke ‘gemiddeldes’. Dat kan alleen als er sprake is van een heldere verdeling van rollen en verantwoordelijkheden tussen het college en de raad. Ook de verhoudingen tussen deze actoren en externe partners, inwoners en bedrijven veranderen. Het doel is om bestuur en organisatie hier optimaal op voor te bereiden, op een juiste manier over de veranderingen te communiceren en het in kaart brengen van de financiële consequenties. c. Digitalisering en ICT Er is nog veel onzekerheid over de definitieve vorm van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Zeker is dat we nog veel moeten veranderen om te voldoen aan de randvoorwaarden van het informatiesysteem. We zien digitalisering niet als doel op zich, maar als kans om onze doelen in de fysieke leefomgeving waar te maken. De komende jaren zijn nodig om keuzes te inventariseren en te maken voor de aansluiting op het DSO.

Het doel is dat relevante informatie voor medewerkers, inwoners en bedrijven eenvoudig toegankelijk is. Zij kunnen informatie voor hun initiatief in de leefomgeving digitaal inzien en eenmaal in het formele proces hebben zij de mogelijkheid om een (vergunnings-) aanvraag digitaal in te zien.

12

2. Ontwikkeling Omgevingsdienst Regio Nijmegen De transformatie van het fysieke domein en het inwerking treden van de omgevingswet heeft impact op de samenwerking met de omgevingsdienst regio Nijmegen (ODRN) aangezien zij onze uitvoeringspartner zijn als het gaat om het verlenen van oa de vergunningen. We vinden het belangrijk om met hen na te gaan hoe we hier vorm aan willen geven. In het project omgevingswet wordt de ODRN dan ook nauw betrokken. Daarnaast zijn we aan de slag met een herstelplan voor de ODRN om de bedrijfsvoering te optimaliseren. 3. Actieplan Wonen 2020-2025 Om concrete invulling te geven aan de woningmarktopgaven die er spelen, is het actieplan wonen 2020-2025 opgesteld (vastgesteld juni 2020). In 2019 is een woningmarktonderzoek gedaan met een vooruitblik tot 2029, daarin komt duidelijk naar voren dat de maatschappelijke en economische context is gewijzigd. De woningmarkt in de gemeente Berg en Dal is veranderd: beschikbare betaalbare woningen zijn schaars geworden, de vergrijzing zorgt voor een kwalitatieve opgave, veranderingen in de zorg vragen om andere woonvormen en om de woningvoorraad te verduurzamen moeten er stappen gezet worden. Deze veranderende context is reden om de woonagenda uit 2017 tegen het licht te houden en te actualiseren in een actieplan wonen 2020-2025.

In het coalitieakkoord werd gesproken over de bouw van de 620 woningen in 10 jaar. Nu gaan we uit van 1560 (1200+30% overprogrammering) en we verwachten dat deze aantallen in een nieuw woningmarktonderzoek (2021) hoger uitvallen.

13

6.2 Transformatie Sociaal Domein We moeten transformeren in dit domein nu we andere taken op het gebied van zorg en ondersteuning hebben gekregen en de bijbehorende financiering achterblijft. Bij deze transformatie staat een ding als een paal boven water: ‘Het bieden van goede en betaalbare dienstverlening aan onze inwoners die dat nodig hebben’. Dit betekent binnen het Sociaal Domein ‘het bieden van kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg’. De verhouding tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid is iets wat met de tijd kan veranderen. Ook kan het ‘wat wij onder deze termen verstaan’ veranderen. - Dit als gevolg van verschuivingen in het denkmodel. Denk hierbij aan de verschuiving van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving. - Het kan ook per politieke termijn verschillen doordat een coalitie andere accenten legt, bijvoorbeeld meer op toegankelijke zorg. - En zelfs binnen een termijn kan het weer verschillen door financiële problemen in een gemeente en/of een corona uitbraak. Zo zijn er veel invloeden op die verhouding tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid en wat wij hier onder verstaan. De scope van de transformatie sociaal domein is vooralsnog alle taken, werkzaamheden die wij doen ten behoeve van onze inwoner op het gebied van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet.

Speerpunten Binnen de transformatie van het sociaal domein gaan we aan de slag met de transformatie vanuit de gedachte “werken aan de opgave door het te doen”. Speerpunten volgen later, maar in ieder geval nemen we binnen we opgave een aantal lopende trajecten op. Denk hierbij aan: 1. Koersdocument Sociaal Domein en Lokale Toegang Op 28 januari is het koersdocument vastgesteld door de raad. Met deze herijking willen we het sociaal domein ook voor de komende jaren betaalbaar houden zodat we de inwoners die onze hulp echt nodig hebben ook kunnen blijven ondersteunen. Hiermee geven wij ook richting aan onze inwoners, welzijnspartners, zorgaanbieders en onze lokale toegang. Deze visie is een eerste aanzet, op hoofdlijnen. De komende jaren zal dit verder worden uitgewerkt. 2. Herstelplan Sociaal Domein De afgelopen twee jaar zien we een enorme stijging van bepaalde categorieën zorgkosten. Bij de begroting 2021 is er een herstelplan gemaakt om grip te krijgen op de kosten binnen het sociaal domein en deze weer terug te dringen. 3. Evaluatie Sociaal Team In 2018 is besloten het sociaal team intern te verzelfstandigen. Deze interne verzelfstandiging van het Sociaal Team gaan we evalueren 4. Ontwikkelingen rondom Monitoring en data (of effect) gedreven sturing Bovenstaande opsomming is niet uitputtend.

14

6.3 Duurzaam Berg en Dal De zorg voor de wereld van morgen is ontzettend belangrijk. Onze kinderen moeten kunnen opgroeien in een mooie, veilige en gezonde omgeving. Daarom gaan we energie besparen, meer schone energie opwekken, grondstoffen hergebruiken, blijven we lokale initiatieven ondersteunen en zorgen voor minder afval. Gemeente Berg en Dal zal hier binnen het eigen ambtelijk apparaat een voorbeeld en voortrekkersrol in vervullen. Doordat ons klimaat verandert, krijgen we ook steeds extremer weer. We moeten zorgen dat we onze omgeving hier goed op inrichten. Hiervoor is de komende jaren veel geld nodig. Wij kunnen dat niet alleen, dat moeten we samen doen met de inwoners. Wij passen de openbare ruimte aan. Aan de inwoners vragen wij hetzelfde te doen op hun eigen terrein.

Speerpunten Om een klimaatneutrale, duurzame gemeente te worden is in 2018 het Actieplan Duurzaamheid opgesteld. Dit plan wijst ons de komende vijf jaar de weg naar een klimaatneutraal Berg en Dal in 2040, uiterlijk in 2050. Het is een ontwikkeldocument en in het actieplan zijn onderstaande speerpunten benoemd. Deze behoeven een update, waarbij prioritering en aanscherping / afbakening van het speerpunt belangrijk is. 1. Duurzame energie De nadruk voor de gemeente Berg en Dal ligt op het voorkomen en terugdringen van de CO2-emissie door het gebruik van fossiele brandstoffen. Daarom willen we al onze benodigde energie duurzaam opwekken. Een van de projecten dat hiervoor is opgestart is de pilot zonnevelden. 2. Aardgasvrij wonen We gaan onze woningen en gebouwen op een andere manier verwarmen. Vanaf de zomer van 2018 is vrijwel alle nieuwbouw aardgasvrij. Ook binnen de bestaande bouw gaan we gaan het aardgas af. Aardgas zorgt, net als aardolie, voor CO2-uitstoot. Daarom zoeken we naar alternatieven. 3. Duurzame mobiliteit Binnen onze gemeente wordt veel gereden met auto’s en vrachtwagens. We moeten ons afvragen of iedere reis nodig is, of we efficiënter kunnen reizen, en of het milieuvriendelijker kan. Dat vraagt om andere mobiliteit en de voorwaarden daarvoor. 4.

Circulaire economie In de regio gaan we samenwerken voor een circulaire economie, in de sectoren Zorg, Bouw en Maakindustrie, en voor de afvalverwerking. 5. Klimaatbestendigheid (klimaatadaptatie) De gemeente Berg en Dal pakt de klimaatverandering gezamenlijk met de regio aan en gaat tegelijkertijd aan de slag om de problemen in de gemeente weg te nemen. De eerste zorg is het oplossen van de wateroverlast in onze gemeente. Hier werken we al aan. Een van de projecten die hiervoor is opgestart is wateroverlast Breedeweg. Tegelijkertijd kijken we hoe we de problemen gestructureerd het hoofd kunnen bieden door gezamenlijk oplossingen te zoeken met nadruk op het voorkomen van overlast door water, hitte en droogte. En onderzoeken we (ook in regionaal verband) hoe we het beheer en onderhoud van de openbare ruimte kunnen verduurzamen. Daarnaast zijn er twee randvoorwaardelijke sporen. Deze zijn nodig om de acties voor energiebesparing en duurzame energie, circulaire economie, klimaatbestendigheid, duurzame mobiliteit en aardgasvrij wonen tot een succes te maken. Het gaat hierbij om samen duurzaam handelen en duurzaam organiseren.

15

6.4 Vitale Leefomgeving Met deze opgave willen we de leefbaarheid in de relatief kleine woonkerken behouden en bevorderen. We willen namelijk dat al onze inwoners fijn leven in mooie wijken en kernen. Maar ook dat men voldoende kan ontspannen en genieten in de directe woonomgeving. Of je fijn leeft hangt af van een aantal aspecten, onder andere: -

de aanwezigheid van voldoende voorzieningen een veilige leefomgeving voor jong en oud een goed onderwijsklimaat (oa voldoende scholen) een rijk en bloeiend verenigingsleven voldoende ruimte voor ontspanning door middel van sport en/of recreëren in ons landschap een goed onderhoud van de openbare ruimte

Speerpunten Onder bovengenoemde aspecten die bepalen of je fijn woont plaatsen we de volgende speerpunten. Waarbij het goed is op te merken dat een speerpunt invloed kan hebben op een of meerdere aspecten. Met onderstaande (vooral fysieke) speerpunten willen we de levendigheid vergroten en de aantrekkelijkheid van dorpskernen behouden en/of vergroten. 1. Toekomstbestendige accommodaties We stellen de bestaande visie/beleid bij hoe we om willen gaan met onze accommodaties en bepalen hoe ons subsidiebeleid daar op afgestemd wordt. Samen met de verenigingen onderzoeken we hoe bijvoorbeeld de voetbalverenigingen in Groesbeek hun krachten kunnen bundelen. Vervolgens doen we dat ook met de andere accommodaties zoals tennis, korfbal, muziek, schutterijen en dorps- en kulturhusen. 2. Accommodatiebeleid en accommodatie gebonden subsidies Het accommodatiebeleid voor welzijn, sociaal- cultureel en sport legt de uitgangspunten vast waarvoor de gemeente iets (of niets) financieel bijdraagt rondom de accommodaties. We zijn bezig het accommodatiebeleid te evalueren en brengen in beeld wat er zoal de laatste 5 jaar is gebeurd aan investeringen en wat we ervan hebben geleerd. Deze evaluatie gebruiken we om het beleid aan te scherpen.

In het nieuwe beleid en maken we duidelijk wat we verwachten van de samenwerkingen tussen verenigingen, we maken duidelijk in welke accommodaties we nog willen blijven investeren en daarmee behouden voor de toekomst en welke niet, hoe we om willen gaan met de subsidies op bijv. investeringen enz. De accommodaties zijn op te splitsen in: - Accommodaties in eigendom van de gemeente. (hiervoor is een concept vastgoedvisie opgesteld) - Accommodaties waar we een financiële relatie mee hebben (subsidierelatie of vallen bijv. terug aan gemeente als deze niet meer nodig zijn). - Accommodaties waar geen financiële relatie mee is maar wel maatschappelijke waarde hebben. Voor de accommodaties in eigendom van de gemeente stellen we, in samenhang met het accommodatiebeleid, een vastgoedvisie op; zie speerpunt gemeentelijk vastgoedvisie. 3. Gemeentelijk vastgoedvisie Met dit plan sturen we op ons gemeentelijk vastgoed zodat we weten wat we met onze panden moeten doen: wel / geen onderhoud, wel/niet verkopen. De vastgoedvisie is in concept gereed. Omdat er samenhang is met het accommodatiebeleid willen we de vastgoedvisie gelijktijdig met het nieuwe accommodatiebeleid afronden. Tot die tijd updaten we drie-jaarlijks het MJOP en stemmen we de te ondernemen acties af met team MO.

16

4. Goede huisvesting voor de bibliotheek De bibliotheek moet in 2021 vertrekken van haar huidige locatie vanwege de taakstellende bezuiniging. Ook speelt een dringende wens van uitbreiding van Agora onderwijs in Mallemolen vanaf augustus 2021. Op dit moment liggen er plannen om de bibliotheek te huisvesten in het gemeentehuis. We onderzoeken hoe we dat willen doen en in samenhang daarmee of en hoe we het gemeentehuis toegankelijker kunnen maken. 5. Ontwikkelingen rondom Mallemolen We denken na hoe we om willen gaan met de Mallemolen gelet op de gewenste uitbreiding van het onderwijs, de gewenste integratie van culturele voorzieningen en we denken na over de gevolgen van de ontwikkeling van de Mallemolen voor de locatie (ontwikkelen centrum cq. Wonen). 6. Dorpsagenda’s Inwoners willen steeds meer ruimte voor eigen inbreng in hun eigen wijk / kern en maken hiervoor een eigen dorpsagenda. Op een dorpsagenda staan alle onderwerpen die inwoners belangrijk vinden. Dit is geen wensenlijst maar een lijst waar de inwoners zelf mee aan de slag gaan. Deze lijst leggen we naast onze plannen om te kijken wie waarmee en wanneer aan de slag gaat.

17

6.5 Samen maken we Berg en Dal De gemeente Berg en Dal is er voor haar inwoners. Die inwoners vormen samen de gemeenschap Berg en Dal. Met elkaar zorgen we ervoor dat het goed wonen is in onze gemeente. Maar er verandert wel iets in de manier waarop we dat doen. De tijd dat de gemeente voor alles zorgde én over alles besliste is voorbij. Dat kan niet meer en dat willen we ook niet meer. De inwoner vraagt en krijgt steeds meer invloed. En zorgt steeds vaker zelf voor een goed woon-, werk- en leefklimaat. Voor zichzelf en voor anderen. De gemeente wil hierbij een gelijkwaardige partner zijn. We willen ruimte geven aan initiatieven en ondersteunen om dingen mogelijk maken. De opgave gaat vooral over een ‘andere’ manier van werken vanuit vertrouwen in elkaar en is en is daarmee ondersteunend / voorwaarden scheppend voor alle andere opgaven: -

transformatie fysieke domein: ruimte geven aan initiatieven. transformatie sociaal domein: hoe betrekken we iedereen. Het onderdeel eigen kracht en naar elkaar omkijken zit in de transformatie sociaal domein. duurzaamheid: hoe gaan we om met ruimteclaims vitale leefomgeving: invloed op je eigen leefomgeving.

Speerpunten Binnen de opgave ‘Samen maken we Berg en Dal’ zien wij op dit moment het volgende speerpunt: 1. Nota Inwonerparticipatie Samen maken we Berg en Dal mooier. We leveren hier allemaal een bijdrage aan. Ieder vanuit zijn eigen rol, kennis, positie en ervaringen. Door vanaf het begin samen te werken maken we maximaal gebruik van elkaars kennis, vaardigheden en creativiteit. De afgelopen jaren experimenteren we flink op dit thema. Met positieve en minder positieve resultaten. Per casus bekijken we hoe het proces in te richten en wat ieders rol is. Bij de raad, college en werknemers ontstaat behoefte aan spelregels rond participatie. Hoe ga je om met een groep inwoners die iets willen? Of: Hoe(veel) betrekken wij inwoners bij de uitvoering van werk in de openbare ruimte of bij het opstellen van beleid? Ook de nieuwe omgevingswet daagt ons uit om stelling te nemen: ‘Wat zijn de Berg en Dalse spelregels voor inwonerparticipatie?’ In februari 2021 behandelt de raad de nota inwonerparticipatie waarin we onze spelregels vaststellen. Na besluitvorming gaan we werken volgens deze spelregels. Hoe we dat doen werken we uit in een separate opdracht.

18

6.6 Covid-19 Sinds maart 2020 is Nederland geconfronteerd met het coronavirus (Covid-19).Om sturing te kunnen geven aan de bestrijding van dit virus en op de effecten van dit virus op onze inwoners en ambtelijke organisatie is er een intern actieteam opgericht met de volgende aandachtsgebieden: 1. Maatschappelijk 2. Economie 3. Handhaving 4. Personeel 5. Communicatie 6. Juridisch Met dat actieteam vertalen we de maatregelen vanuit het landelijk beleid / de regio naar lokaal niveau. We maken verbinding met inwoners en ondernemers om de verschillende maatregelen te vertalen, waar nodig faciliteren wij. We zijn het aanspreekpunt voor team bevolkingszorg regionaal. Daarnaast werken we scenario’s uit en brengen we de gevolgen op korte termijn in beeld. En proberen we de impact op onze organisatie in te perken. De fase om de gevolgen op (midden) lange termijn en de impact is nog niet breed opgestart.

19

Bijlage 1: Opgaven vanuit Rijk/ provincie / waterschappen Opgave

Doel / toelichting

Fysiek Samen aan de slag voor het klimaat

Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Nederland te komen. Het tegengaan van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en een transitie naar een circulaire economie zijn randvoorwaarden voor behoud van een gezonde, veilige leefomgeving en onze welvaart. Een florerend regionaal ecosysteem en een regionale aanpak van de energietransitie zijn essentieel om een duurzaam Nederland te realiseren. Daarnaast biedt de transitie kansen voor economische ontwikkeling. Een duurzaam Nederland vereist een transitie op economisch, sociaal, ruimtelijk, energie- en ecologisch gebied en een fundamentele verandering van denken en handelen. Het gaat om grote maatschappelijke, economische én ruimtelijke veranderingen waarin we van iedere inwoner, ieder bedrijf en tal van betrokken organisaties iets vragen. Dat kan alleen als de samenleving begrip heeft voor en actief deelnemer is aan de te nemen maatregelen.

Toekomstbestendig wonen

Sinds het einde van de crisis is de vraag naar woningen sterk toegenomen. Er zijn meer woningen nodig van goede kwaliteit, op de juiste locatie en passend bij de financiële mogelijkheden en wensen van bewoners. Daarom moet de komende periode extra aandacht besteed worden aan het vergroten en versnellen van de bouwproductie. Naast het bijbouwen is het goed benutten en transformeren van de bestaande woningvoorraad belangrijk (doorstroming en meer flexibiliteit) en moet er aandacht zijn voor betaalbaarheid en duurzaamheid. Ook de relatie met het blijven garanderen van de mobiliteit (weg en openbaar vervoer) is van groot belang.

Regionale economie als versneller

Het economisch systeem op regionaal niveau is te zien als een ‘ecosysteem’, waarbij succes wordt bepaald door een groot aantal factoren. Dan gaat het bijvoorbeeld om een goed functionerende arbeidsmarkt, opgeleide beroepsbevolking, actief en innovatief bedrijfsleven en aanwezig leiderschap. Maar ook om bereikbaarheid, digitalisering, verduurzaming en de kwaliteit van de woon- en leefomgeving met goede voorzieningen, cultuur en erfgoed. Ieder gebied heeft door de onderscheidende economische structuur en omstandigheden zijn eigen kansen en problemen. •Volgens Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft Nederland behoefte aan een nieuw regionaal-economisch beleid: een beleid waarin nationale en regionale agenda’s op elkaar zijn afgestemd. •Dit vraagstuk en de interbestuurlijke én integrale samenwerking die dat vraagt maakt ook onderdeel uit van het thema ‘naar een duurzame concurrerende economie’ binnen het traject van de Nationale Omgevingsvisie.

Naar een vitaal platteland

De weg naar een economisch vitaal, leefbaar en ecologisch duurzaam platteland is een traject van de lange adem. Geen enkele partij kan deze opgaven afzonderlijk realiseren. Het IBP Vitaal Platteland wil een aantal stevige stappen zetten, met een gebiedsgerichte aanpak én door met alle overheden de krachten te bundelen. Deze ambitie is uitgewerkt in concrete samenwerkingsafspraken. Daarnaast zijn 15 kansrijke gebieden gestart. Daar wordt in lijn met deze afspraken gewerkt aan uiteenlopende opgaven. https://www.werkplaatsvitaalplatteland.nl/

20

Sociaal Merkbaar beter in het sociaal domein

Veel mensen in Nederland hebben het ‘goed’. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten, voelen zich gewaardeerd, geaccepteerd, weerbaar en beschermd. Voor een beperktere groep mensen is dat helaas niet het geval. Tegen hun zin en vaak buiten hun macht worden ze geconfronteerd met een gebrek aan eigenwaarde en zelfredzaamheid, met gevoelens van eenzaamheid en vervreemding, met situaties van uitsluiting, onveiligheid of zelfs mishandeling, met onbenutte talenten, kwetsbaarheid in het onderwijs of op de arbeidsmarkt, of met andere terugkerende intens beleefde negatieve ervaringen. Meestal zijn het problemen die niet op zichzelf staan, maar met elkaar samenhangend de levensloop van mensen bepalen. De aanwezigheid van dergelijke problemen in een welvarend land als Nederland voelt wrang. Als gezamenlijke overheden willen we ons - binnen onze mogelijkheden - sterk maken hier wat aan te doen. Hiervoor liggen kansen binnen het sociaal domein, al hebben veel van deze vraagstukken dwarsverbanden met andere opgaven in het IBP, zoals ‘problematische schulden voorkomen en oplossen’, ‘toekomstbestendig wonen’, ‘Nederland en migrant voorbereid’ en ‘regionale economie als versneller’.

12 thema's binnen Sociaal Domein 1.Mensen die te maken hebben met eenzaamheid 2.Kinderen die binnen verschillende vormen van jeugdzorg en -hulp tussen wal en schip vallen 3.Ouderen en mensen met een beperking die hulp nodig hebben om in hun eigen vertrouwde omgeving te (blijven) wonen 4.Mensen voor wie een gezonde manier van leven geen vanzelfsprekendheid is 5.Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt perspectief op werk bieden 6.Mensen die zich met het Nederlands niet goed kunnen redden 7.Personen die te maken hebben met huiselijk geweld (waaronder kinderen) 8.Personen die vatbaar zijn voor extremisme en radicalisering (waaronder jongeren) 9.Mensen die om wat voor reden dan ook (tijdelijk) verward gedrag vertonen 10.Recidive na detentie voorkomen (door meer aansluiting tussen detentie en gemeenten) 11.Vrouwen, mannen en kinderen die slachtoffer zijn van mensenhandel 12.Kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren

Nederland en migrant goed voorbereid

De ontwikkeling van internationale migratiestromen is zodanig onzeker dat we ook in de komende jaren rekening moeten houden met grote schommelingen in de asielinstroom; zowel qua volume als qua samenstelling. Dit vraagt om een asielsysteem dat hier flexibel op inspeelt en daarmee duurzaam is. Degenen die mogen blijven moeten snel kunnen meedoen in onze samenleving. Dat betekent onder andere dat we het taalniveau en de arbeidsparticipatie van nieuwkomers, waaronder vluchtelingen, zullen verbeteren. Degenen die uiteindelijk niet mogen blijven dienen zo snel mogelijk terug te keren. Doordat ze dit niet altijd doen worden Rijk en gemeenten geconfronteerd met de problematiek van migranten zonder verblijfstitel die zich in gemeenten bevinden en daar aanspraak maken op voorzieningen

Problematische schulden voorkomen en oplossen

Maatschappelijke opgave is het aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en mensen met schulden effectiever te helpen

21

Overkoepelend Goed openbaar bestuur in een veranderende samenleving

Passende financiële verhoudingen

Overkoepelende thema’s

De veranderende samenleving roept vragen op over welke kernwaarden, grondrechten en principes wij in de samenleving willen hanteren. De samenleving verwacht van het openbaar bestuur concrete resultaten op maatschappelijke opgaven. Daarvoor is het bestuur steeds meer aangewezen op initiatieven vanuit diezelfde samenleving. De overheid moet zich positioneren als onderdeel van de samenleving en staat voor de uitdaging vertrouwen te verkrijgen en te behouden in een veranderende (informatie)samenleving. Complexe opgaven vragen om een sterke democratie en bestuur dat in staat is om problemen op te lossen en dat te doen op een wijze die aansluit bij de eisen van deze tijd. Dat betekent opereren als democratische overheid (betrokken, betrouwbaar, effectief), als één overheid (samenwerkend in de uitvoering) en als iOverheid (die digitalisering en informatieuitwisseling benut). Voor de uitwerking is deze opgave opgesplitst: •Opgave 8a: Democratische opgave •Opgave 8b: I-samenleving De inrichting van de financiële verhoudingen tussen Rijk en medeoverheden is te beschouwen als een randvoorwaarde voor een succesvolle uitvoering van dit programma. Het Rijk en de medeoverheden werken daarom binnen het interbestuurlijk programma aan afspraken over passende financiële verhoudingen.

Over de normeringssystematiek is reeds overeenstemming bereikt; over de herziening van de financiële verhoudingen, de EMU-normering, de overheveling van de Integratie-uitkering Sociaal Domein (IUSD) en diverse fiscale thema’s is onderstaande aanzet voor afspraken opgenomen. Een aantal overkoepelende thema’s raakt meerdere opgaven. Daarnaast bestaan crossovers tussen de opgaven. Het interbestuurlijk programma houdt overzicht over overlap tussen opgaven en tussen overlap met overkoepelende thema’s. Hieronder staat een aantal thema’s waarvan bekend is dat ze meerdere opgaven raken. 1.Regionale gebiedsgerichte aanpak 2.Krimp en bevolkingsdaling 3.Nationale Omgevingsvisie (NOVI) 4.Europese Unie 5.Grensoverschrijdende samenwerking

22

Bijlage 2 Midterm review De ambities uit het coalitieakkoord zijn in maart 2020 vertaald in hoofdlijnen, doelstellingen en actiepunten. De stand hieronder is dan ook van maart 2020. De actiepunten zijn niet bijgewerkt voor deze inventarisatie. Hoofdlijnen

Doelstellingen

Actiepunten

Burgerparticipatie en zichtbaarheid gemeenteraad

Een zichtbare raad en een zichtbaar college

Ook carrouselvergaderingen uit de raadszaal uitzenden via Internet

Optimaal inzetten op burgerparticipatie

Toetsing van de participatie bij beleid en uitvoering Raadscommunicatie nadrukkelijker vormgeven

Werkwijzen transparant

Transparante politiek en dit ook benadrukken

Meer publiciteit voor openbare vergaderingen en thema-avonden van de raad; Bij complexe dossiers oriënteert de raad zich ter plaatse voor de behandeling in de carrousel Inwoners en bedrijven krijgen voldoende gelegenheid om in te spreken tijdens raadsen carrouselvergaderingen Werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing continueren Samen met scholen invulling geven aan politiek educatieve projecten Actieve terugkoppeling vanuit het college op lopende, belangrijke dossiers

Rekenkamerfunctie

Invulling van de rekenkamerfunctie op een manier die veel draagvlak heeft in de raad en toch betaalbaar blijft

Dienstverlening

De varianten directeur-onderzoeker, volledig externe rekenkamerfunctie en de mogelijkheid om als raad ad hoc onderzoeken te doen worden in een advies voorgelegd aan de raad. Planmatig en structureel inzetten op een verbetering van de dienstverlening Regelmatig meten hoe de tevredenheid bij inwoners en bedrijven is over onze dienstverlening

Goede, betaalbare en toegankelijke zorg

Vast te houden aan het uitgangspunt van een kwalitatief goede, toegankelijke en be- taalbare zorg voor inwoners, die het hard nodig hebben;

Instelling van een werkgroep Sociaal Domein vanuit de gemeenteraad en carrousel om te bezuinigen op zorg waar mogelijk en acceptabel

Voorlichting aan inwoners en ketenpartners met als doel

Bevorderen van een effectievere en efficiëntere organisatie waarbij binnen 4 jaar de inhuur/formatie met € 400.000,wordt teruggebracht; Belangrijk onderdeel

23

begrip te krijgen voor de keuzes in de zorg

daarvan is het analyseren van de processen om daarmee het lerend vermogen van de organisatie verbeteren

Een efficiënter en effectiever werkende organisatie;

Uitbouw van projecten die zorg verminderen, zoals de ‘school als vindplaats’ en praktijkondersteuners bij huisartsen

Transformatie van de zorg naar een aanpak gericht op preventie, vroegtijdige signalering en betaalbaarheid

Bij preventie is een aanpak van middelengebruik (alcohol en drugs) van groot belang. Wij willen daar een integrale, preventieve en repressieve aanpak voor opstellen Afbouw van het resterende tekort in de komende vier jaar en tot die tijd reserves aan- spreken om onszelf de tijd te gunnen maatregelen te bedenken en te zorgen dat deze het gewenste effect hebben Aandacht voor eenzaamheid, zingeving, dementie en de positie van de mantelzorger die onder druk staat Versterking van de relatie met partners in de keten van toewijzing, zoals huisartsen.

Verkeer en openbaar vervoer binnen de gemeente

Uitvoering geven aan maatregelen op basis van een mobiliteitsonderzoek. In zijn algemeenheid extra aandacht voor comfort en veiligheid van fietsers en voetgangers. Daarbij kijken we naar de eigen gemeente en naar regionale effecten en oplossingen

Obstakels voor voetgangers en rolstoelgebruikers (e.d.) wegnemen

Uitwerking van verbeteringen voor de hedendaagse fietser. Aantrekkelijk centrum in Groesbeek

Een aantrekkelijk en gastvrij dorpscentrum in Groesbeek met shared spaces en een daarbij passend verkeersaanbod en verkeersgedrag, waarbij sprake is van een harmonieus gebruik door alle weggebruikers van de beschikbare ruimte en ondernemers die bestaansrecht hou- den

Samen met de raad de vragen bedenken voor nader mobiliteitsonderzoek

Op basis van dit mobiliteitsonderzoek komen wij met onderbouwde voorstellen naar de raad

24

Onze dijken

Een samengaan van alle verkeersdeelnemers in de polder met als uitgangspunt dat hiervoor de dijken niet worden afgesloten

Inrichten van meer parkeerplaatsen voordat gebruik wordt gemaakt van de dijken

De nu vastgestelde locaties voor Toeristische OverstapPunten (TOP’s) heroverwegen Parkeren of zelfs stoppen op dijken verbieden en handhaven Openbaar vervoer en reactivering spoorlijn Nijmegen Kleve

Inzetten op behoud van bestaande OVbusverbindingen en zo mogelijk uitbreiding van dit openbaar vervoer over de weg;

In gesprek met partijen over uitbreidingsmogelijkheden openbaar – en buurtbusvervoer

Streven naar uitbreiding van de elektrische buurtbus zodat kernen onderling bereikbaar worden

Reactivering spoorlijn Nijmegen Kleve is binnen deze coalitieperiode niet aan de orde. Daar waar andere partijen in de regio deze mogelijkheid bespreken of willen onderzoeken, volgen wij de ontwikkelingen zonder daarvoor eigen middelen in te zetten. Wij volgen de (externe) onderzoeken naar vervoer over water

Fijn wonen in mooie wijken en kernen: leefbaarheid

Bevorderen van woongenot, sociale samenhang en veiligheid in wijken

Maatregelen nemen om wateroverlast te voorkomen. In elke kern buurthuizen openhouden, maar niet ten koste van de lokale ondernemer; dus geen oneerlijke concurrentie en geen activiteiten die weliswaar economisch aantrekkelijk zijn, maar niet passend zijn bij een buurthuis. Samenwerking van sport- en welzijnsorganisaties stimuleren en financieel bevorderen en mogelijk leiden tot een efficiëntere multifunctionele gebouwenexploitatie. Groenvoorzieningen op peil houden. Dorpsagenda’s stimuleren in alle kernen. Maatregelen nemen om hondenoverlast tegen te gaan, echter geen invoering van hondenbelasting. Bevorderen van een uniforme APV voor de gehele gemeente.

Wonen

De bestaande woningvoorraad kwalitatief

Uitvoering geven aan de vastgestelde Woonagenda en woonvisie.

25

verbeteren en verduurzamen; Aandacht voor diversiteit in bestaande en nieuwe plannen;

Bij bouwplannen van vijf woningen of meer gasloos en energieneutraal wonen als uitgangspunt nemen.

Bouw nieuwe toekomstbestendige en dus energieneutrale woningen.

Bouw van 620 woningen in Berg en Dal van 2018 tot 2027. Nieuwe, van de woonvisie afwijkende initiatieven niet bij voorbaat afwijzen, maar toetsen op haalbaarheid en toegevoegde waarde. Wij willen de mogelijkheden voor vrije bouwkavels nadrukkelijk verkennen.

Duurzaamheid

Wij willen maximaal inzetten op duurzaamheid en daarbij zelf het goede voorbeeld blijven geven

De energievisie uitbreiden met een concreet en integraal duurzaamheidsplan, inclusief financiële onderbouwing.

Tweede doel is 16% duurzame energie opwekking binnen de eigen gemeente per 2023

Voortzetten van de stimuleringsregelingen voor inwoners en mogelijk nieuwe stimuleringsmaatregelen bedenken. Actief zoeken naar financiering van maatregelen bij, bijvoorbeeld provincie en rijk, en daaraan ook zelf bijdragen. Meedoen met monitor CO2 prestatieladder; Daarmede maak je de eigen CO2 uitstoot inzichtelijk en laat je zien wat je doet om deze uitstoot te verminderen. Op zoek gaan naar mogelijkheden voor participatie in schone energie buiten de gemeentegrenzen. In gesprek gaan met onze ondernemers over verduurzamingsmogelijkheden. Als gemeente het voorbeeld geven door gemeentelijke gebouwen energieneutraal te maken en als organisatie duurzaamheid te integreren in de dagelijkse bedrijfsvoering. Afvalscheiding verbeteren door voorlichting, bevorderen hergebruik en pleiten voor invoering statiegeld op blik en plastic.

Werkgelegenheid, economie

Wij willen vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheden en taken een initiërende en stimulerende rol invullen als het gaat om werk en welvaart voor onze inwoners.

Blijvend in gesprek met ondernemers en zorgpartijen.

26

Uiteindelijk doel is een circulaire economie in 2050, waarin grondstoffen hun waarde behouden en kringlopen zo kort mogelijk zijn

Onderzoeken van een alternatieve invulling van de kippenfarm op de Dennenkamp te Groesbeek.

We benutten de kansen van schone technologie voor bedrijvigheid en werkgelegenheid. De ruimtelijke veranderingen die een energieneutrale, circulaire economie met zich meebrengt, passen we zo goed mogelijk in het landschap. Inspirerend uitvoering geven aan onze plannen op gebied van werk en economie Cultuur, natuur, recreatie en toerisme

Wij willen de bijzondere landschappelijk en cultuurhistorische elementen en monumentaal

Zetten vol in op het bestaande beleid voor natuur en landschap, monumenten en cultuur, toerisme en recreatie.

erfgoed in onze gemeente behouden.

Ondersteunen van het initiatief van het Bevrijdingsmuseum om te vernieuwen en denken mee in levensvatbare oplossingen voor Museumpark Orientalis

Het aantal toeristische bezoeken en overnachtingen laten stijgen met 4%.

Stimuleren van nieuwe initiatieven op gebied van herinneringstoerisme, zorgtoerisme en green destinations. Verbeteren en uitbreiden van het netwerk van fiets- en wandelroutes

Samenwerkingen

Door samenwerking komen tot een verhoging van de kwaliteit van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven

Continueren werkgroep Samenwerkingen;

Zorgen dat deze samenwerkingen qua opdracht en resultaat inzichtelijk zijn voor de raad;

Nadrukkelijker formuleren van de opdracht (sturen op inhoud) en kaders (financiën) aan samenwerkingen

Samenwerkingen die niet de gewenste effecten opleveren indien mogelijk beëindigen of afslanken

Raadsleden kijken in samenleving naar effecten samenwerking;

Sterkere rol van college en portefeuillehouders in de terugkoppeling naar de gemeenteraad; Medio 2018 besluiten of we het Doelgroepenvervoer vanaf 2020 anders gaan organiseren

27

Financiële doorkijk

Wij streven naar zo laag mogelijke lasten voor onze inwoner zonder lasten onverantwoord door te schuiven naar onze kinderen

Wij stellen een reëel sluitende begroting op;

Wij houden de gemeentelijke belastingen, zoals de OZB (Onroerende ZaakBelasting) zo laag mogelijk en verhogen deze slechts trendmatig. Een verhoging is alleen aan de orde als laatste redmiddel. Ook gemeentelijke lasten, zoals riool- en afvalstoffenheffing, houden wij zo laag mogelijk. Wij toetsen de noodzakelijke hoogte van deze lasten in de komende raadsperiode.