B27 Raadsvoorstel Regionale Energie Strategie Arnhem Nijmegen 1.0 Eindbod

Raadsvoorstel

Griffiersnummer: Onderwerp: Datum B&W-vergadering: Datum raadsvergadering: Datum carrousel: Portefeuillehouder: Ambtenaar: e-mailadres: Zaaknummer: Documentnummer:

B27 Regionale Energie Strategie Arnhem Nijmegen 1.0 Eindbod 30 maart 2021 20 mei 2021 29 april 2021 N.A.V. Verheul Barry de Vries B.deVries@bergendal.nl Z-19-76233 VB/Raad/21/01174

Aan de gemeenteraad, Voorstel 1. In te stemmen met het eindbod van de RES 1.0 Regio Arnhem Nijmegen. Inleiding In het Klimaatakkoord is afgesproken dat alle 30 regio’s een regionale energiestrategie (RES) opstellen. Daartoe heeft Nationaal Programma Regionale Energie Strategie (NP-RES) de regio’s gevraagd om te komen met een bod. Nationaal moet dit opgeteld 35 TWh aan grootschalig opgewekte elektriciteit opleveren. Onze regio heeft een eigen inschatting gemaakt dat we als regio een bod van ergens tussen de 0,6 TWh en 1,5 TWh moet neerleggen. In 2019 is een startnotitie voor de regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen opgesteld. Op 30 januari 2020 heeft u ingestemd met de startnotitie RES Regio Arnhem Nijmegen “met dien verstande dat iedere gemeente eerst en vooral de eigen opgave voor 2030 dient in te vullen.” Vervolgens is er een voorlopig concept-bod opgesteld. Op 14 juli 2020 heeft het college ingestemd met het voorlopig concept-bod RES. Op 10 september 2020 heeft de Carrousel het voorlopig concept-bod besproken. Belangrijke onderwerpen tijdens de discussie waren: 1 de balans tussen windenergie en zonne-energie en 2 is er voldoende gekeken naar andere energievormen en naar energieopslag? Op 1 oktober 2020 is het concept-bod met de wensen en bedenkingen van alle betrokken gemeenten, waterschappen en de provincie aangeboden aan het NP-RES.

Op 8 maart 2021 werd het eindbod bekend. U wordt gevraagd om uiterlijk 15 juni een besluit te nemen over de RES 1.0. Uw reactie op de RES 1.0 wordt opgenomen in een regionale oplegnotitie en uiterlijk 1 juli 2021 samen met de RES 1.0 aangeboden aan het NP-RES en Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Beoogd effect Nederland heeft als doelstelling om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten dan in 1990 en in 2050 minimaal 80-95% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. De Regionale Energiestrategie

PAPIER1

(RES) geeft een overzicht van lopende projecten, plannen en strategische keuzes voor de korte en lange termijn. De RES geeft inzicht in het realiseren van die transitie tot en met 2030. In Gelderland is de ambitie voor het tussendoel hoger: 55% minder CO2-uitstoot ten opzichte van 1990. Argumenten 1.1 Een besluit over de RES beïnvloed niet de eerdere besluiten U heeft het Actieplan Duurzaamheid, de Ruimtelijke Visie Duurzame Energieopwekking 2019 en het Participatiebeleid vastgesteld. Daar wordt nu uitvoer aan gegeven door onder meer de aangewezen pilots voor grootschalige zonneparken en het betrekken van onze inwoners conform ons participatiebeleid. Wij hebben ons eigen duurzaamheidsbeleid ingebracht in de RES, daardoor komt dit met elkaar overeen. Een besluit over de RES staat los van ons beleid en verandert het vastgestelde en uit te voeren gemeentelijk beleid niet. 1.2 De RES sluit aan op ons eigen beleid Als gemeente weten wij wat voor ons waardevol is. Daarom hebben wij onder meer een sterk landschapsbeleid, toeristisch beleid en een pas ontwikkeld participatiebeleid. Daarnaast hebben wij ook een Ruimtelijke Visie Duurzame Energieopwekking waarin duidelijke keuzes gemaakt worden. Gedurende de ontwikkeling van RES 1.0 hebben wij vanuit ons vastgestelde beleid constant en consequent input geleverd om te zorgen dat de RES bij ons past.

Het resultaat is dat de RES overeenkomt met ons beleid:  de zoekgebieden in onze Ruimtelijke Visie Duurzame Energieopwekking 2019 zijn overgenomen in de RES;  de mogelijkheden op specifieke locaties worden niet belemmerd;  ons beleid buiten de zoekgebieden wordt niet belemmerd;  er zijn geen zoekgebieden voor windmolens ingetekend binnen onze gemeentegrenzen;  de ontwikkeling van onze Transitievisie Warmte wordt niet belemmerd;  de ontwikkeling van de pilots worden niet belemmerd, maar er wordt ook niet gesteld dat de pilots doorgang moeten vinden. Onze raad blijft hierin beslissingsbevoegd. 1.3 In het eindbod is voldoende ruimte om onze eigen keuzes te blijven maken Wij blijven als gemeente de ruimte houden om onze eigen discussies te voeren en om ons eigen beleid vorm te blijven geven. De richtinggevende ruimtelijke afspraken in de RES ondersteunen dit. Hiermee zijn dit ondersteunende argumenten om te voorkomen dat de provincie gedwongen wordt om op grond van goede ruimtelijke ordening met name windmolens buiten de zoekgebieden te moeten toestaan en provinciale inpassingsplannen moet maken. Momenteel vullen wij ons eigen beleid al concreter in en ontwikkelen wij ons beleid verder. Voorbeelden zijn onder meer de pilots voor zonneparken, de discussie over windmolens, de invulling van participatietrajecten en de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte.

Hiermee bereiden we ons al vast voor op de inhoud in RES 2.0, zodat wij ook bijdragen. Wij kunnen daardoor makkelijker de tijd nemen die wij nodig hebben en zijn we voorbereid op het noodzakelijke vervolgproces. 1.4 Met dit eindbod komen we de afspraak na om als regio een realistisch bod te doen.

Pagina 2 van 6

Op dit moment ligt het regionale bod op 1,62 TWh (aan elektriciteit). Dit is net iets lager dan het concept-bod. PBL heeft een check uitgevoerd op het concept-bod en concludeerde dat “het een bod is dat past bij de regio”, maar sprak wel de zorg uit over de scheve verhouding tussen wind en zon. In het concept-bod werd voor het overgrote deel ingezet op zonne-energie. Het eindbod zit rond de bovengrens van de eigen inschatting van de regio. Veel projecten zijn in procedure of moeten zelfs nog in procedure gaan. Het zijn daarbij zeker ook nog zachte tot zeer zachte plannen. Een deel daarvan kan uiteindelijk niet of niet volledig worden gerealiseerd. Het uiteindelijke resultaat zal naar verwachting lager zijn dan het huidige bod. Zon op grote daken maakt ook onderdeel uit van het bod. Op dit punt is het bod ambitieus en zeer optimistisch. Zeker in vergelijking met andere Gelderse regio’s. Het is de vraag in hoeverre dit uiteindelijk zal kunnen worden gerealiseerd. Het is een uitdaging die we als regio gezamenlijk aan willen gaan. 1.5 De RES hebben we samen in en met de regio gemaakt om elkaar verder te helpen De RES is een gezamenlijk product: de RES is van, voor en door de regio. Naast de gemeenten, waterschappen en provincie, hebben maatschappelijke stakeholders, waaronder inwoners, energiecoöperaties, initiatiefnemers, jongeren-, natuur- en landbouworganisaties, bijgedragen.

Door de opgave in gezamenlijkheid op te pakken, komen we verder. Binnen de regio kan de realisatie van de opgave niet gelijkwaardig over gemeenten verdeeld worden. Niet alle gemeenten hebben namelijk evenveel mogelijkheden om duurzame energie grootschalig op te wekken. Daarom zijn in RES 1.0 ook gesprekken gestart over de vraag hoe gemeenten elkaar kunnen helpen bij deze complexe opgave en hoe om te gaan met de lusten en lasten. Denk hier bijvoorbeeld niet alleen aan de ruimteclaim van de RES, maar ook aan de inzet van capaciteit en expertise. Er zijn nog geen concrete afspraken over gemaakt, maar de gesprekken blijven gaande. Kanttekening 1.1 Verhouding windenergie/zonne-energie is beter dan het was Op 15 december 2020 is in het Bestuurlijk Intermezzo besloten om twee clustergebieden nader te onderzoek op extra mogelijkheden voor windenergie (cluster 1: Wijchen, Druten, Beuningen en Heumen en Cluster 2: Duiven, Westervoort, Zevenaar, Rheden en Doesburg). Er zijn toen nieuwe zoekgebieden voor windmolens gevonden. Het eindbod in de RES 1.0 heeft nu een betere verhouding (in vermogen uitgedrukt: zon 89% wind 11%), maar is nog steeds scheef. Richting RES 2.0 en verder blijft er regionaal gezocht worden naar meer locaties voor windmolens. Overigens betekent het vinden van nieuwe zoekgebieden voor windenergie niet dat zoekgebieden voor zonne-energie geschrapt kunnen worden.

Momenteel (februari 2021) wordt in onze regio pas 0,12 TWh aan elektriciteit grootschalig opgewekt. Ons bod is 1,62 TWh. 1.2 Warmtebronnen zijn in beeld, maar betekenis is nog weinig concreet De RES geeft inzicht in de warmtevraag van de gebouwde omgeving in 2030 en geeft inzicht in alle warmtebronnen in de regio. Daarnaast is aangegeven welke warmte-infrastructuur er al aanwezig is. Hiermee wordt voldaan aan de opdracht in de RES, maar duidelijke keuzes over de (te ontwikkelen) regionale warmte-infrastructuur worden pas in een later stadium gemaakt. Pagina 3 van 6

Dit kan eerder gezien worden als een voordeel dan als een nadeel. Er is nu meer ruimte om een gedegen Transitievisie Warmte neer te leggen. Deze kan dan als input dienen voor RES 2.0, in plaats van dat de RES een kader wordt voor onze Transitievisie Warmte. 1.3 Ook wanneer de raad niet in stemt met de RES 1.0 wordt deze ingediend bij het NP-RES en PBL. Het opstellen van de RES is een gezamenlijk regionaal proces. Alle volksvertegenwoordigers hebben de startnotitie vastgesteld. Hierin zijn afspraken vastgelegd over de opgave, het proces, de op te leveren resultaten, de uitgangspunten en ‘spelregels’ die we hanteren. Voor het besluitvormingstraject is hierin opgenomen dat we consensus als uitgangspunt nemen. Wanneer een overheidspartner zich niet kan scharen achter het bod RES 1.0 wordt hiervan - bij het aanbieden van de RES 1.0 aan het NP-RES en PBL – een aantekening gemaakt onder opgave van redenen. Met de besluiten van de raden wordt hetzelfde omgegaan als bij de vaststelling van de Startnotitie. De besluiten hebben betrekking op de eigen gemeente. Als een raad het eindbod RES 1.0 amendeert (bijvoorbeeld ‘we stellen het eindbod RES 1.0 vast met uitzondering van…’) dan geldt dit besluit alleen voor deze gemeente. Het eindbod RES 1.0 wordt niet aangepast.

Deze wijze van besluitvorming (en de gevolgen daarvan) is het gevolg van hoe de Regio Arnhem Nijmegen is georganiseerd, namelijk een lichte vorm van regionale samenwerking. Als het eindbod RES 1.0 wordt geamendeerd, dan wordt hiervan een aantekening gemaakt bij het indienen van het bod RES 1.0. Richting RES 2.0 moet dan in de regio een modus gevonden worden hoe we hiermee omgaan. 1.4 Het eindbod van RES 1.0 is niet het eindstation De Regionale energiestrategie is een herhalend proces. Na RES 1.0 komt RES 2.0 en daarna RES 3.0. Het proces om te komen tot het eindbod van RES 1.0 eindigt op 1 juli 2021. Wanneer RES 2.0 start is nog niet bepaald, daarom worden de zaken uit RES 1.0 overgedragen aan de Groene Metropoolregio. Aan hen is het om zelf die samenwerkingsafspraken te voeren, dan wel onder te brengen bij de nog op te starten RES 2.0. Het Rijk heeft in de huidige planning wel aangegeven dat de verwachting is dat RES 2.0 in 2023 gereed moet zijn. In RES 2.0 ligt de focus vooral op het eindbod van RES 1.0 nader uit te werken. In RES 2.0 wordt ook verwacht dat: “de gemeenten actief de verkenning starten – zo ver dat nog niet is gebeurd – en op zoek gaan naar mogelijkheden om zon- en windprojecten te ontwikkelen.” Hiermee wordt in feite gezegd dat er meer gedaan moet worden dan dat nu is opgenomen in het eindbod van RES 1.0.

Financiële onderbouwing Het Rijk heeft aan alle regio’s een decentralisatie-uitkering toegekend om te komen tot een RES 1.0. De gemeente Nijmegen heeft deze middelen ontvangen, aangezien zij opdrachtgever en kasbeheerder is voor het RES-proces. Uit deze middelen worden onze uren en kosten gedekt. Tot het moment van vaststelling RES 1.0 zijn er geen financiële gevolgen voor onze gemeente. Voor het traject naar RES 2.0 dienen opnieuw financiële afspraken te worden gemaakt. De verwachting is dat deze ongeveer hetzelfde zijn als de benodigde middelen voor de RES 1.0. De

Pagina 4 van 6

financieringsafspraken voor RES 2.0 verlopen via de budgetbesprekingen voor de Groene Metropoolregio onder de opgave Circulaire regio. De verwachting is dat RES 2.0 als een p.m. post opgenomen gaat worden binnen de opgave Circulaire Regio. Op dit moment is er binnen de budgetten (nog) geen rekening gehouden met extra middelen om RES 2.0 te financieren. Zodra er meer duidelijkheid is, over wat er in financiële zin van de gemeenten gevraagd wordt, kan op zoek gegaan worden naar de mogelijkheden om een bijdrage te leveren aan RES 2.0. Duurzaamheid De RES draagt bij aan uitvoering van nationale en provinciale doelen over het terugdringen van CO2-uitstoot. Communicatie De werkorganisatie van de RES heeft het eindbod via verschillende kanalen naar buiten gebracht. Deze, en communicatie over andere mijlpalen/processtappen, gaat met medewerking van communicatiemedewerkers van de deelnemende gemeenten. Het eindbod staat ook op de website van de RES (www.regioan.nl). Vanaf de gemeentelijke website linken we naar de RESwebsite. Zodra de plannen concrete projecten worden, gaan we actief aan de slag met communicatie/participatie. Aanpak/uitvoering Voor de uitwerking richting RES 2.0 ligt in de regio het accent op het lokale gesprek. Samen worden de volgende stappen gezet naar de uitwerking van het RES bod 2.0, 3.0 en verder – en dus op weg naar een energie-neutrale regio.

In de pilots voor zonneparken zijn wij hier al mee gestart. De ruimtelijke afspraken worden verder uitgewerkt en de RES moet geborgd worden in de Omgevingswet. Ook de verdeling van de realisatie van de opgave binnen de regio wordt in het proces RES 2.0 verder uitgewerkt. Er wordt hierbij naar mogelijkheden gezocht om de lusten en de lasten tussen gemeenten onderling te compenseren. In de huidige planning is de verwachting dat RES 2.0 in 2023 gereed is. Burgemeester en wethouders De secretaris, E.W.J. van der Velde

De burgemeester, mr. M. Slinkman

Bijlagen digitaal ter inzage - Aanbiedingsbrief - Reactienota - RES 1.0 Bijlage ter inzage griffier

Pagina 5 van 6

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Berg en Dal; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 30 maart 2021; overwegende dat: - Een besluit over de RES niet de eerdere besluiten over het Actieplan Duurzaamheid, De Ruimtelijke Visie Duurzame Energieopwekking 2019 en het Participatiebeleid beïnvloedt; - De RES aansluit op ons eigen beleid; - In het eindbod voldoende ruimte is om onze eigen keuzes te blijven maken; - Met dit eindbod we de afspraak nakomen om als regio een realistisch bod te doen; - We de RES samen in en met de regio hebben gemaakt om elkaar verder te helpen; - De verhouding windenergie/zonne-energie beter is dan het was; - Warmtebronnen in beeld zijn, maar de betekenis nog weinig concreet is; - Ook wanneer de raad niet in stemt met de RES 1.0, deze wordt ingediend bij het NP-RES en PBL. - Het eindbod van RES 1.0 niet het eindstation is van de RES.

besluit : In te stemmen met het eindbod van de RES 1.0 Regio Arnhem Nijmegen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Berg en Dal Op 20 mei 2021,

De raadsgriffier,

J.A.M. van Workum

De voorzitter,

mr. M. Slinkman

Pagina 6 van 6