B21 Evaluatie en optimalisatie afvalbeleid Berg en Dal 2020

Evaluatie en optimalisatie afvalbeleid Gemeente Berg en Dal

21-08-2020

Inhoudsopgave EVALUATIE AFVALBELEID BERG EN DAL .............................................................................. 3 AANLEIDING .................................................................................................................................. 3 TERUGBLIK.................................................................................................................................... 3 KOSTEN, SERVICE & MILIEU ........................................................................................................... 4 CONCLUSIE: “HUIDIGE INZAMELING IN DE GEMEENTE”....................................................................... 5 KEUZEMODEL ........................................................................................................................... 6 OVERWEGING................................................................................................................................ 6 KEUZES AFVALBELEID .................................................................................................................... 7 PLASTIC+ ................................................................................................................................... 9 GFT ...........................................................................................................................................

11 LUIERS EN INCONTINENTIEMATERIAAL.............................................................................. 12 RESTAFVAL ............................................................................................................................. 14 MILIEUSTRATEN ..................................................................................................................... 17 OVERIGE ONDERDELEN VAN HET AFVALBELEID .............................................................. 19 OUD PAPIER ................................................................................................................................ 19 GLAS EN TEXTIEL ......................................................................................................................... 19 ZWERFAFVAL............................................................................................................................... 19 ROMMELMARKTEN ....................................................................................................................... 20 STAATSBOSBEHEER..................................................................................................................... 20 BLADBAKKEN...............................................................................................................................

20 KERSTBOMEN.............................................................................................................................. 21 PRULLENBAKKEN OPENBARE RUIMTE ............................................................................................ 21 VERWERKINGSKOSTEN ................................................................................................................ 21 OPBOUW AFVALSTOFFENHEFFING: VERDELING VAST VERSUS VARIABEL .......................................... 21 OVERZICHT MOGELIJKE KOSTEN EN BESPARINGEN ....................................................... 22

Pagina 1 van 23

Bijlagen:

  

 

Sorteerrapport restafval Berg en Dal 2020 VANG doelstellingen Benchmark 2019 concept o Vergelijk gemeenten stedelijkheidsklasse D landelijk o Vergelijk Dar gemeenten Afvalmonitor 2018 Dar gemeenten Bewonerstevredenheidsonderzoek Berg en Dal 2019

Pagina 2 van 23

Evaluatie afvalbeleid Berg en Dal Aanleiding De raad heeft tijdens de behandeling van de begroting in november 2019 met ruime meerderheid een motie aangenomen met de opdracht in 2020 een evaluatie te laten plaatsvinden van het huidige afvalstoffenbeleid. Hierin moet onderzocht worden of er mogelijkheden zijn voor een efficiënter systeem voor de inzameling van het afval. Over de mogelijkheden gaat college met de raad en inwoners in gesprek. Aansluitend kan de raad dan definitief besluiten welke maatregelen men wenselijk acht. Terugblik Na de samenvoeging van de gemeenten Groesbeek, Millingen aan de Rijn en Ubbergen is sinds 2017 de inzameling van het huishoudelijk afval geharmoniseerd en wordt er op een en dezelfde manier ingezameld binnen de gemeente Berg en Dal. De belangrijkste stromen:  Restafval in tariefzakken, tweewekelijks aan huis ophalen, €1/zak. Een aantal huishoudens is aangesloten op een ondergrondse restafvalcontainer. Storten kost ook €1/opening.  Plastic+ in zakken aan huis, tweewekelijks, de zakken zijn gratis.  GFT in minicontainers, tweewekelijks aan huis ophalen, van mei tot en met oktober wekelijks (“zomerinzameling”). Er wordt geen tarief gerekend op het aanbod aan GFT.  Oud papier in minicontainers, maandelijks aan huis. Verenigingen helpen bij de inzameling, daarom wordt een deel in de avonduren en op zaterdagen ingezameld.

Er wordt geen tarief gerekend voor papier. Naast de huis-aan-huis inzameling is er ook één brengcontainer bij de fanfare ons Genoegen in Millingen aan de Rijn waar inwoners oud papier naar toe kunnen brengen.  Inwoners kunnen 6 dagen per week afval wegbrengen naar 3 milieustraten: Groesbeek, Millingen aan de Rijn en Nijmegen. Een groot deel van de afvalstromen, m.n. grondstoffen, kan daar gratis gescheiden worden weggebracht, voor een aantal andere stromen moet €0,14 per kilo betaald worden.

Naar aanleiding van de aangenomen motie inzake evaluatie en optimalisatie van het huidige afvalbeleid, hebben we gekeken naar een aantal mogelijke bijstellingen met aandacht voor kosten, milieu en service. Dit op basis van de landelijk gebruikte afvaldriehoek.

Pagina 3 van 23

Kosten, Service & Milieu Kosten: Afvalbeheerkosten en Diftar De afvalbeheerkosten per aansluiting zijn in gemeente Berg en Dal € 179 per aansluiting per jaar. In vergelijk met gemeenten van de Dar-regio (€ 141 per aansluiting per jaar) en stedelijkheidsklasse D (€ 147 per aansluiting per jaar) is dit hoger. Dit heeft met name te maken met de uitgestrektheid van de gemeente en daaraan gekoppeld lange rijtijden, en het feit dat er sprake is van een zeer hoog serviceniveau voor grof afval met drie milieustraten. Inwoners betalen voor de afvalbeheerkosten via de afvalstoffenheffing. Deze bestaat uit een vast deel per huishouden, en een tarief voor hun restafval middels de betaalde restafval zak. Ook voor grof afval wordt betaald bij de milieustraat. Berg en Dal past daarmee het Diftar principe toe. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven. Op deze manier biedt het systeem een prijsprikkel om restafval te verminderen en afval te scheiden. De scheiding resultaten van de gemeente Berg en Dal worden jaarlijks gemeten en gerapporteerd een uitwerking in een analyse. Milieu: VANG doelstellingen Bij het komen tot een keuze ten aanzien van het afvalbeleid dient de landelijke VANG doelstelling in acht te worden genomen. Deze VANG doelstelling (Van Afval Naar Grondstof) is in 2020 100 kg/inwoner/jaar, en een scheidingspercentage van minimaal 75%.

De hoeveelheid fijn en grof restafval en bouw en sloopafval over 2019 was 76 kg per inwoner per jaar, het scheidingspercentage bedroeg 86%. Na sortering was het 67kg per inwoner per jaar. Op dit moment voldoet Berg en Dal dus vroegtijdig en ruimschoots aan de doelstelling voor 2020. Dit is het resultaat van het gekozen afvalbeleid waarbij inwoners moeten betalen voor hun restafval door middel van de dure restafvalzak. De landelijke doelstelling voor 2025 ligt op 30 kg restafval/inwoner/jaar na nasortering en 100% scheiding. Om dat te halen moeten er nog stappen worden zetten, zoals beter scheiden van GFT afval of het starten met scheiden van luierafval. Jaarlijks wordt een sorteeranalyse uitgevoerd om de samenstelling van het restafval van gemeente Berg en Dal te bepalen. In bijlage 1 ‘Sorteergegevens in Berg en Dal’ is een overzicht met de sorteeranalyse van restafval in 2020 opgenomen. Er is nog een verdere scheiding mogelijk, met name voor keukenafval en luiers/incontinentiemateriaal, maar ook voor plastic+, oud papier en textiel. Als dat beter gescheiden wordt, neemt de hoeveelheid restafval verder af. Voor verdere toelichting over de huidige prestaties van Berg en Dal ten aanzien van de VANGdoelstellingen verwijzen wij naar bijlage 2 Vangdoelstellingen, bijlage 3 Benchmark en bijlage 4 Afvalmonitor.

Service: “het inzamelen van herbruikbare grondstoffen zo gemakkelijk mogelijk maken” Het beleid van de gemeente Berg en Dal is erop ingericht om inwoners te stimuleren om afval te scheiden en te zorgen dat de inwoners die meer vervuiling veroorzaken ook meer betalen (volgens het principe “de vervuiler betaalt”). In het bewonerstevredenheidsonderzoek, dat in 2019 voor het laatst is uitgevoerd, is de gemiddelde tevredenheid t.a.v. van afvalinzameling bij de bewoners uitgedrukt als 7,7 Pagina 4 van 23

op een schaal van 1 tot 10. De tevredenheid over de milieustraten is uitgedrukt als een 7,8. Wij verwijzen naar bijlage 5 voor de samenvatting van het bewonerstevredenheidsonderzoek 2019. Bij suggesties voor verbeterpunten gaf 29% van de ondervraagden in Berg en Dal aan dat de inzamelfrequentie voor met name textiel (10%) en glas (7%) verhoogd zou mogen worden, als derde werd Gft genoemd (4%). Dit verbeterpunt kan gedurende het jaar voorkomen, omdat het aanbod van glas en textiel op sommige momenten groter is dan gebruikelijk, Dar verhoogt dan de inzamelfrequentie. Conclusie: “huidige inzameling in de gemeente” Na de samenvoeging en de harmonisatie is er een duidelijke verbetering te zien van de huidige inzameling van huishoudelijke afvalstromen. Inwoners van de gemeente Berg en Dal gaan steeds beter hun afval scheiden, wat een belangrijke voorwaarde is om de transitie naar de circulaire economie te realiseren en te voldoen aan de VANGdoelstellingen. Het gewicht van fijn huishoudelijk restafval is gedaald van 89kg per inwoner in 2016 naar 54kg per inwoner in 2019, zie bijlage 4 ‘Afvalmonitor’ voor meer resultaten. De resultaten van de sorteerproeven en de daling die te zien is in de gewichten van restafval, geven aan dat de inzamelmethodiek op dit moment binnen de VANG-doelstellingen passen.

In de huidige sorteergegevens zien we nog wel dat er veel herbruikbare afvalstromen worden aangeboden in het restafval. De grootste kansen hiervoor liggen bij het (verder) scheiden van gft/voedselresten en luiers. Om te voldoen aan de VANG-doelstellingen van 2025 moeten er nog stappen gemaakt worden. Deze keuzes worden tegen het licht gehouden van de driehoek Milieu, Service en Kosten, zodat met de keuze die gemaakt kan worden ook inzichtelijk is welk effect deze verandering met zich meebrengt in deze driehoek.

Pagina 5 van 23

Keuzemodel Gemeente Berg en Dal kan verschillen keuzes maken binnen de afvalinzameling om inwoners te stimuleren om afval te scheiden en te zorgen dat de inwoners die meer afval veroorzaken ook meer betalen (volgens het principe “de vervuiler betaalt”). Aan de hand van deze keuzes geven we inzicht in de mogelijkheden ten aanzien van de afvalinzameling en milieustraten. Om gedragen uitgangspunten te realiseren ten aanzien van het huidige en toekomstige afvalbeleid in gemeente Berg en Dal, waarbij een afweging gemaakt moet worden tussen kosten, milieu en serviceniveau aan de inwoners, rekening houdend met de landelijke doelstellingen, kunnen we een aantal stappen extra stappen ondernemen. Indien gewenst kunnen we een kick-off met de commissie verzorgen, interviews bij alle politieke partijen afnemen, en, indien gewenst, focusgroepen met inwoners organiseren. Aan de hand van deze uitkomsten kunnen we het advies verder uitwerken en, in vervolg daarop, een beleidsvoorstel schrijven. Voor een aantal aanpassingen is een inspraakprocedure nodig met uiteindelijk een definitief besluit van de raad. Er moet derhalve rekening gehouden worden met een doorlooptijd van enkele maanden tot een jaar. Overweging Het is aan college en raad om binnen onderstaande mogelijkheden een keuze te maken.

Hierbij is het de vraag welke beleidsdoelen de gemeente nastreeft binnen de drie hoeken van de afvaldriehoek, te weten kosten, milieu en service. Afhankelijk van het belang dat de gemeente aan een van de hoeken hecht, volgen andere keuzes.

milieu afvalbeleid service

kosten

Pagina 6 van 23

Keuzes afvalbeleid

Overzicht voorgestelde keuzes In deze tabel op de volgende pagina is per maatregel de verwachte trend zichtbaar van het effect op service, milieu en kosten. De omvang van het effect van de maatregelen is nog afhankelijk van verdere uitwerking en detailkeuzes. Op de volgende pagina’s zijn deze maatregelen uitgebreider beschreven.

Pagina 7 van 23

Effect Service

Effect Milieu

Effect Kosten

Afval/grondstof soort

Plastic+ minicontainers Betaalde plastic+ zakken GFT Wekelijkse inzameling Stop zomerinzameling Luiers Gescheiden inzamelen en verwerken Restafval 4 wekelijks inzameling Omgekeerd inzamelen Milieustraat Aanhouden huidige afspraken Sluiting/ dinsdag&donderdag dicht Millingen Meer afvalstromen betaald Hoger bedrag per kilo Entreebedrag veelbezoekers

Pagina 8 van 23

Plastic+ Op dit moment wordt er in gemeente Berg en Dal plastic+ eens per twee weken huis aan huis ingezameld middels gratis plastic+ zakken. In 2019 zijn in Berg en Dal ongeveer 1,26 miljoen plastic+ zakken gebruikt. Dat is ongeveer 84 zakken per huishouden. Inzameling plastic+ middels minicontainers Dar wil met haar gemeenten kijken of de inzet van inzamelmiddelen nog verder verduurzaamd en geoptimaliseerd kan worden. Onderdeel hiervan is ook het verbeteren van de arbeidsomstandigheden door beperking van de inzameling met op straat aangeboden zakken. Implementatie van minicontainers voor plastic+ is daarom is één van de overwegingen voor de gemeente. Bij de implementatie van omgekeerd inzamelen heeft het de voorkeur om het serviceniveau voor de inwoners zo hoog mogelijk te maken. Naast het serviceniveau heeft dit ook een positief milieu en prijseffect omdat er geen plastic+ zakken meer geproduceerd en aangeschaft hoeven te worden. Ook zien we dat het gebruik van containers een positief effect heeft op de afvalscheiding. Vanuit Dar is een eerste inschatting voor de eenmalige investering voor het aanschaffen en uitzetten van de minicontainers. De investering zal ca. € 615.000 bedragen (aanschaf, communicatie, uitzetten). De jaarlijkse kapitaallast komt op ongeveer € 75k. Hierbij is nog geen rekening gehouden met maatwerk voor hoogbouw.

De kosten voor de projectinzet en communicatie kunnen samengaan met de implementatie van omgekeerd inzamelen. Tegenover deze kosten staat een besparing op de inkoopkosten voor plastic+ zakken. De inkoopkosten waren in 2019 ongeveer € 68K. Betaalde plastic+ zakken Gemeente Nijmegen heeft ervoor gekozen inwoners te laten scheiden via betaalde plastic+ zakken. Inwoners laten betalen voor deze zakken, zorgt voor minder oneigenlijk gebruik van deze zakken (positie, milieu- en kosteneffect). Een extra beleidsargument kan zijn dat inwoners bewuster plastic+ scheiden. Daarnaast wordt (een deel van) de productiekosten daarmee gecompenseerd (positief kosteneffect). In deze berekening zijn we uitgegaan van € 0,05 per zak en dus € 0,50 per rol van 10 zakken. De beoogde opbrengst per verkochte zak is voorzien als de verkoopprijs minus de kosten voor de supermarktvergoeding en de handlingskosten van Dar. Het behalen van de beoogde besparing hangt af van de inkoopkosten en verkoopopbrengst van het aantal zakken. Dat is een onzekerheid/risico. Voordeel van betaalde plastic+ zakken is wel dat door minder oneigenlijk gebruik er ook minder plastic+ zakken geproduceerd hoeven te worden. Hierdoor bespaart de gemeente op plastic.

Pagina 9 van 23

In onderstaande tabel ziet u een overzicht van de opbrengst/besparing die wordt gerealiseerd bij een winkelprijs van € 0,50 per rol van 10 plastic+ zakken bij verschillende aantallen. Aantal verkochte zakken 1,2 miljoen 1,1 miljoen 1 miljoen 900.000 800.000

plastic+- besparing/opbrengst € 60k € 66k € 73k € 80k € 87k

Effect:  Service: Het serviceniveau richting inwoners zal verhoogd worden met invoeren van minicontainers.  Milieu: Bij invoering van minicontainers hoeven geen plastic+ zakken meer gebruikt te worden. Dat heeft een positief milieueffect bij productie en distributie. Vanuit ARBO bezien hebben minicontainers de voorkeur.  Kosten: Invoeren van betaalde plastic+ zakken zal een besparing opleveren voor de afvalstoffenheffing. Invoering van minicontainers vergt een investering, daartegenover vallen de jaarlijkse inkoopkosten voor plastic+ zakken weg.

Pagina 10 van 23

GFT In het huidige afvalbeleid van gemeente Berg en Dal wordt GFT één keer per twee weken ingezameld. Daarnaast wordt er door middel van zomerinzameling tussen mei en oktober één keer per week GFT opgehaald. Mogelijkheden - Wekelijkse inzameling GFT In 2019 bestond ca. 20% van het restafval uit GFT. Door betere scheiding van grondstoffen stijgt naar verwachting de hoeveelheid GFT in de komende jaren. Een mogelijkheid is om GFT het hele jaar door wekelijks in te zamelen. De exacte kosten zullen moeten worden afgestemd met onderaannemer Remondis, maar de meerkosten komen uit op € 100k tot € 200k. - Stoppen GFT zomerinzameling Een reductie van de kosten kan ontstaan door de stoppen met de extra zomerinzameling van GFT in de zomer. Op dit moment wordt GFT tussen mei en oktober één keer per week opgehaald, in plaats van één keer per twee weken. De kostenbesparing hiervan is ca. € 100k.

Naar verwachting stijgt de hoeveelheid GFT ook door betere scheiding van grondstoffen. In het project “Verbetering van Kwaliteit van Grondstoffen” van Dar wordt dit jaar een verwachting van financiële consequenties doorgerekend. Op dit moment bestaat restafval voor ca. 20% uit GFT. Stel dat hiervan de helft meer gescheiden wordt ingeleverd, bespaart dat ca. € 15k, omdat het er voor die hoeveelheid geen verwerkingskosten voor restafval zijn, maar het dit extra gescheiden GFT ook als GFT verwerkt wordt. Dit is ingeschat op basis van jaarlijkse sorteeranalyses. Effect wekelijkse inzameling GFT  Service: het serviceniveau richting inwoners zal verhoogd worden.  Milieu: wekelijkse inzameling heeft een positief milieueffect, doordat inwoners bewuster met afval omgaan en er dus waarschijnlijk meer GFT wordt ingezameld. Er is wel meer CO2 uitstoot vanwege de inzameling.  Kosten: de kosten voor de inzameling worden hoger. Verwerkingskosten GFT stijgen ook als er meer wordt ingezameld. Maar totale verwerkingskosten dalen als de hoeveelheid restafval daalt doordat het GFT daaruit gescheiden wordt ingezameld. Effect stoppen met GFT zomerinzameling  Service: het serviceniveau richting inwoners wordt verlaagd. (Grof)tuinafval kan naar de milieustraat gebracht worden.  Milieu: het stoppen van de inzameling in de zomer leidt tot een positief milieueffect voor de uitstoot van inzameling.

Effect op inzameling hoeveelheid GFT is niet bekend.  Kosten: de kosten voor de inzameling zullen dalen. Mogelijk wordt meer GFT (bijvoorbeeld voedselresten) bij het restafval gedaan. Mogelijk stijgen daardoor de verwerkingskosten. Pagina 11 van 23

Luiers en incontinentiemateriaal Bij ARN is al een aantal jaren gewerkt aan een verwerkingsmethode voor luiers en incontinentiemateriaal. De resultaten hebben recent geleid tot het besluit om de installatie uit te gaan breiden naar productieschaal. Zoals het er nu naar uitziet, kan Dar vanaf medio 2021 luiers en incontinentiemateriaal apart inzamelen en aanleveren. Gedacht wordt aan gescheiden inzameling via een aantal brenglocaties, bijvoorbeeld bij kinderdagverblijven. Dit moet nog uitgewerkt worden, de inzamelkosten zijn daarom nog niet exact bekend. De verwerking kost naar verwachting ongeveer evenveel als het basisbedrag voor verbranden van restafval. Bij gescheiden inzameling en verwerking hoeft echter geen verbrandingsbelasting à €32,63 per ton betaald te worden. Voor de berekening van de inzamelkosten is op dit moment rekening gehouden met 15 containers voor gemeente Berg en Dal. Deze zullen bij verschillende kinderopvanglocaties en verzorgingstehuizen staan, en worden één keer per week geleegd. De exacte afspraken hierover moeten nog gemaakt worden. Afhankelijk van het uiteindelijke aantal inzamelpunten en de inzamelfrequentie zullen de inzamelkosten ca. € 35k zijn. Daarnaast zal er een eenmalige investering nodig zijn voor de aanschaf van de containers voor luiers. Afhankelijk van de keuze van containers zal de investering tussen de € 20k en € 55k bedragen.

Deze bandbreedte is ruim omdat het afhankelijk is van het aantal locaties en het soort container waarvoor gekozen wordt. De keuzes die hierin gemaakt kunnen worden zijn: - Rolcontainers zonder behuizing - Rolcontainers met behuizing - Rolcontainers met behuizing en toegangsregistratie Uitgaande van de minimale variant komen de jaarlijkse kapitaallasten op ongeveer € 3k. Ca. 10%-20% van het restafval bestaat uit luiers. Afhankelijk van de bereidwilligheid van inwoners om de luiers apart in te zamelen, kan dit een grote reductie van het restafval bewerkstellingen. In gemeente Berg en Dal wordt 300 – 350 ton luiers en incontinentiemateriaal als restafval ingezameld (ingeschat op basis van de sorteeranalyses). Stel dat hiervan de helft gescheiden wordt ingezameld, betekent dit dat er ca. € 5k aan verbrandingsbelasting wordt bespaard. Anderzijds zal de gemeente ook inkomsten mislopen doordat er minder tariefzakken nodig zijn bij huishoudens met luiers en incontinentiemateriaal. Voor de exacte opbrengsten zijn we nog afhankelijk van het landelijk belastingregime. Regionaal wordt op dit moment overwogen om gebruikers een kleine vergoeding te laten betalen, die lager zal zijn dan het restafval. Naast de reductie van het restafval zit er ook een grote milieuwinst op de verwerking van luiers en incontinentiemateriaal.

Per ton bespaart het namelijk 480 kg CO2, in vergelijking met verbranding als restafval.

Pagina 12 van 23

Effect Voor het milieu en serviceniveau is de inzameling van luiers en incontinentiemateriaal zeer positief. Gescheiden inzamelen van luiers en incontinentiemateriaal is kostenverhogend.

Pagina 13 van 23

Restafval Op dit moment wordt restafval binnen gemeente Berg en Dal één keer per twee weken ingezameld. Op dit moment zamelt Dar gemiddeld 76 kg restafval (fijn + grof + rest uit bouw en sloop afval na sortering) per inwoner in. In de transitie naar een circulaire economie is er steeds minder restafval en in de VANG doelstellingen is de ambitie van 30 kilo grof en fijn restafval en bouw en sloopafval na na-sortering per inwoner in 2025 opgenomen. Door betere scheiding van grondstoffen kan de gemeente dit bereiken. Een mogelijke maatregel/kans om de hoeveelheid restafval te verlagen is het verlagen van de inzamelfrequentie van tweewekelijks naar eens per vier weken of om te kiezen voor omgekeerd inzamelen. Mogelijkheden inzameling  Inzamelfrequentie verlagen Door minder vaak in te zamelen kunnen kosten bespaard worden. Er hoeft immers minder vaak een ronde gereden te worden. Per ronde moet dan wel een grotere hoeveelheid restafval ingezameld worden waardoor per ronde wel meer uren nodig zullen zijn, bijvoorbeeld doordat tijdens de inzameling vaker gelost moet gaan worden. Door beter te scheiden (o.a. door gescheiden luiers) daalt de hoeveelheid restafval, daardoor kan de inzameling weer efficiënter worden. De route indeling zal daarop ook aangepast worden, evenals de afvalwijzers van de inwoners. Op dit moment kost de inzameling van restafval ca. € 270k.

Het verlagen van de inzamelfrequentie zal naar verwachting een kostenbesparing opleveren van ca. € 80k. Er zijn landelijk een aantal gemeenten die deze maatregel hebben ingevoerd en waarbij de totale hoeveelheid restafval inderdaad is gedaald. De overige omstandigheden van deze gemeenten (stedelijkheid, inzamelwijze, diftar) zijn echter verschillend waardoor een één op één vergelijk niet goed gemaakt kan worden. In de landelijke benchmark huishoudelijk afval over 2017 zat één regio die het beste vergelijkbaar is: Land van Cuijk+Boekel. Deze zit in dezelfde stedelijkheidsklasse (mate van hoogbouw), inzameling van restafval met een tariefzak, maar een verlaagde inzamelfrequentie van 4-wekelijks. Daarbij wel het hele jaar wekelijks GFT inzameling. De hoeveelheid restafval kwam daar in 2017 uit op 46 kg/inwoner/jaar. Bij frequentie-verlaging moeten huishoudens het restafval langer op slaan tot de inzameldag. Gemiddeld worden ongeveer 23 zakken per huishouden per jaar gebruikt. Bij goed scheiden, en na invoering van luierinzameling, blijft alleen een droge restfractie over die over het algemeen niet stinkt. 

Omgekeerd inzamelen Voor deze optie gaan we uit van de methode “Omgekeerd inzamelen”. Hierbij worden GFT, plastic+ en papier en karton aan huis opgehaald. Daarnaast kunnen luiers en incontinentiemateriaal apart worden ingezameld. Hierdoor zal de hoeveelheid restafval afnemen. Dit restafval kan door inwoners naar een Pagina 14 van 23

ondergrondse container in de omgeving worden gebracht. De ondergrondse containers komen in de kernen te staan. Vanuit de ervaring vanuit Beuningen en Druten is de ervaring dat dit geen problemen oplevert voor de inwoners van de buitengebieden. Vanuit Dar is een eerste inschatting voor de eenmalige kosten voor communicatie, projectleiding en investeringen voor ondergrondse containers gemaakt: Ondergrondse containers: € 750.000 Projectinzet: € 150.000 Communicatiekosten: € 50.000 Locatieplan ondergrondse containers: € 40.000 De jaarlijkse kapitaallasten komen op ongeveer € 85k. Hierbij is uitgegaan van één ondergrondse container per 200 aansluitingen, waarbij er rekening mee is gehouden dat er al een aantal ondergrondse restafvalcontainers staan in gemeente Berg en Dal. Door de ervaring vanuit gemeente Beuningen en Druten kan worden uitgegaan van een vermindering van de hoeveelheid restafval, en dus ook een daling in de verwerkingskosten. De gerealiseerde vermindering in Beuningen en Druten laat zien dat er een afname van plus minus 30% haalbaar is. Dit komt overeen met de landelijke gegevens vanuit de NVRD. Concreet zal dit voor Berg en Dal een verwachte besparing opleveren van € 75k op verwerkingskosten. De inzamelkosten voor omgekeerd inzamelen worden ingeschat op ca. € 60k per jaar, een besparing van € 200k ten opzichte van het huidige beleid.

Dar is voorstander van het implementeren van omgekeerd inzamelen gecombineerd met het invoeren van de inzameling van plastic+ middels minicontainers. Een berekening hiervan is meegenomen in het hoofdstuk over plastic+.

Pagina 15 van 23

Besparing verwerkingskosten restafval op basis van VANG doelstelling Door in te zetten op verbetering grondstoffen zal naar verwachting de kosten voor het verbranden van restafval op termijn dalen. In 2019 heeft gemeente Berg en Dal ca. € 250k betaald aan verbranding van restafval. Als de hoeveelheid fijn restafval naar 30 kilo per inwoner per jaar daalt (dit is de landelijke VANG doelstelling voor 2025), dan dalen kosten voor de verbranding van restafval ca. € 150k, een besparing van € 100k. Hierbij is alleen het terugdringen van fijn huishoudelijk restafval meegenomen, en is het terugdringen van grof huishoudelijk restafval en bouw en sloopafval niet meegenomen. Effect  Service: het serviceniveau richting inwoners daalt. Bij een lagere inzamelfrequentie is een mogelijkheid voor inwoners die hun afval niet zo lang willen of kunnen opslaan, dat zij hen (rest) afval ook altijd naar de milieustraten kunnen brengen. Eventueel kan ook een aantal ondergrondse restafvalcontainers worden geplaatst. Dit is een eenmalige investering, maar werkt op lange termijn kostenbesparend.  Milieu: zowel het verlagen van de inzamelfrequentie als omgekeerd inzamelen heeft een positief effect op het milieu. Enerzijds een besparing van CO2 uitstoot van de inzameling, anderzijds meer focus op scheiding van grondstoffen.

In bijlage 4 afvalmonitor is voor Beuningen goed te zien dat de hoeveelheid fijn restafval bijna 50% daalt na invoering van omgekeerd inzamelen in 2016. Ook in Druten daalde de hoeveelheid restafval met bijna 10%, na invoering van omgekeerde inzamelen in 2016. Belangrijk hierbij is om te weten dat Druten al rond de 50kg fijn restafval per inwoner zat.  Kosten: de kosten van verbranding van restafval zullen naar verwachting dalen, aangezien er een grotere focus op scheiding van grondstoffen komt. De kosten zullen extra dalen als ervoor wordt gekozen om de inzamelfrequentie te verlagen of omgekeerd inzamelen wordt geïmplementeerd.

Pagina 16 van 23

Milieustraten Milieustraten blijken een groot succes. Het aantal bezoekers en de hoeveelheid gebracht afval stijgt gestaag. Het aantal bezoekers is flink gestegen ten opzichte van 2015, in Millingen is de stijging is groter dan in Groesbeek en de Kanaalstraat. De klanttevredenheid is hoog. De vergoeding voor de exploitanten is echter beperkt meegegroeid met de toegenomen bezoekersaantallen. De exploitanten moeten vanwege de veel hogere bezoekersaantallen significant meer uren/kosten maken dan verwacht. De begeleiding van bewoners is op sommige dagdelen onvoldoende. Samen met Dar en de exploitanten is gekeken hoe hiermee om te gaan. Meer ureninzet met bijbehorend extra budget, of minder openstelling tegen de huidige of lagere kosten. Gelet op het exploitatietekort dat bij de huidige openstelling en bezetting reeds aanwezig is, is een kostendaling niet realistisch. De vaste kosten voor de gedane investeringen lopen immers gewoon door. Milieustraat Millingen De huidige vaste kosten (uren, terrein e.d.) van de milieustraat Millingen met 6 daagse openstelling zijn ca. € 176k (exclusief tijdelijke verhoging als gevolg van aangenomen motie). Bij voortzetten van de huidige openstelling zouden de vaste kosten volgens de exploitant moeten stijgen omdat de milieustraat veel drukker bezocht wordt dan vooraf gecalculeerd was.

Eén van de mogelijkheden om stijging van de kosten te voorkomen is een sluiting van de milieustraat in Millingen op dinsdag en donderdag. Als de wensen van de gemeente duidelijk zijn, gaat Dar in gesprek met de exploiterende partij van de milieustraat Millingen, Rowill, om tegen een reële, marktconforme prijs de door de gemeente gewenste aanpassingen door te voeren. Indien partijen niet tot overeenstemming kunnen komen worden alternatieve scenario’s verkend, zoals een andere milieustraat in de omgeving, aan huis inzamelen van grof afval door Dar of verwijzing van inwoners naar de andere Dar milieustraten. Meer inkomsten genereren op de Milieustraten Er zijn ook opties om meer inkomsten te genereren op de milieustraten:  Meer afvalstromen onder het betaalde regiem, bijvoorbeeld een tarief op tuinafval of hout. Dit zijn grondstoffen, we willen gescheiden inzameling hiervan niet ontmoedigen. Daarom hebben we deze optie niet verder uitgewerkt.  Een hoger bedrag per kilo voor de betaalde afvalstromen. Vanaf de start van de regionale milieustraten is dit tarief €0,14 per kg. Regionaal is er bestuurlijk draagvlak om in 3 jaar naar een kostendekkend tarief van € 0,21 per kilo te werken. In 2019 ging het voor Berg en Dal om 958 ton. Een verhoging tot € 0,21 (= 7 cent levert ongeveer € 67k extra inkomsten op.

 Een entreebedrag per bezoek, eventueel de eerste x-aantal bezoeken wel gratis. Regionaal wordt hier voorlopig niet op ingezet. Vraag is ook of het uitvoerbaar is door Dar. Dit zou moeten worden onderzocht. Dar gaat wel opstarten met het gesprek met veelgebruikers. Stel dat gemeente Berg en Dal Pagina 17 van 23

vanaf 13 bezoeken per jaar € 5 zou vragen levert dit ca. € 140k aan opbrengsten op. Zie hieronder een overzicht met de opties. Tarief/bezoek 12 gratis bezoeken € 5,00 € 137.780,00 € 7,50 € 206.670,00 € 10,00 € 275.560,00 € 12,50 € 344.450,00 € 15,00 € 413.340,00 € 20,00 € 551.120,00 € 25,00 € 688.900,00 € 30,00 € 826.680,00

€ € € € € € € €

15 108.970,00 € 163.455,00 € 217.940,00 € 272.425,00 € 326.910,00 € 435.880,00 € 544.850,00 € 653.820,00 €

20 24 30 76.815,00 € 59.295,00 € 41.015,00 115.222,50 € 88.942,50 € 61.522,50 153.630,00 € 118.590,00 € 82.030,00 192.037,50 € 148.237,50 € 102.537,50 230.445,00 € 177.885,00 € 123.045,00 307.260,00 € 237.180,00 € 164.060,00 384.075,00 € 296.475,00 € 205.075,00 460.890,00 € 355.770,00 € 246.090,00

Echter is de verwachting dat het aantal bezoeken van veelgebruikers gaat dalen, waardoor de opbrengsten lager zullen uitvallen. In het geval het aantal veel-bezoekers met de helft daalt levert dat bij €5 vanaf het 13e bezoek extra inkomsten op van €70k. Als het totale aantal bezoeken daalt, heeft dat mogelijk wel effect op de benodigde tijdsbesteding en daarmee de vaste kosten. 

Meer controle/handhaving op veelgebruikers (bedrijfsmatig afval dat als huishoudelijk afval gebracht wordt)

Deze opties wijken af van de regionale afspraken over de milieustraten. Omdat de milieustraten bezocht worden door inwoners van verschillende gemeenten kan afwijkende tariefstelling leiden tot discussie en agressie, of dumping elders. Daarom wordt voorgesteld deze opties niet apart voor Berg en Dal uit te werken. Op dit moment wordt hier wel regionaal naar gekeken.

Pagina 18 van 23

Overige onderdelen van het afvalbeleid

Oud papier Inzameling Dar heeft afgelopen jaren een uitgebreid traject doorlopen met gemeente Berg en Dal en de verenigingen die oud papier inzamelen over de toekomst van de inzameling van oud papier en karton. De huidige samenwerking loopt tot 2023 met de verenigingen. Gedurende 2022 wil gemeente Berg en Dal de mogelijkheden voor 2023 en verder onderzoeken en hier een besluit over nemen. Dar kan de samenwerking op de huidige manier blijven continueren. Maar inzameling zonder verenigingen en met (waar mogelijk) inzet van zijladers zou goedkoper kunnen zijn. Op basis van de huidige kosten en vergoeding aan de verenigingen zou een kostenbesparing van € 50k mogelijk kunnen zijn. Wat meespeelt zijn de ontwikkelingen rondom de opbrengsten van oud papier. Deze zijn in 2020 laag geweest, terwijl de opbrengsten voor verenigingen per kilo vast staan. Hierdoor moet de gemeente Berg en Dal geld toeleggen op de inzameling van oud papier. Het is moeilijk te voorspellen hoe de papierprijs zich de komende jaren zal ontwikkelen. Daarnaast is de toekomstige hoeveelheid ingezameld papier van invloed op de kosten van de inzameling. De Ja-Ja sticker (zie hieronder) kan hier eventueel een rol een in spelen. Ja-Ja sticker Om het ontstaan van oud papier in te perken zou de mogelijkheid van de ja-ja sticker onderzocht kunnen worden.

Alleen huishoudens die bewust een ja-ja sticker op de brievenbus plakken ontvangen nog reclame en/of on regionale krantjes. Glas en textiel De huidige inzameling van glas en textiel vindt plaats door middel van ondergrondse en bovengrondse verzamelcontainers. Deze zijn geplaatst op centrale locaties in de gemeente Berg en Dal. Glas wordt gescheiden op kleur ingezameld. Eventueel kunnen de huidige bovengrondse containers nog vervangen worden door ondergrondse containers. Dit geeft een netter straatbeeld, en mogelijk ook minder bijplaatsing. Bovendien hebben ondergrondse containers een groter volume, dus zijn minder transportbewegingen nodig. Vervangen van bovengrondse containers vergt een investering. Dar onderzoekt de mogelijkheden voor andere manieren van textiel inzameling om de kwaliteit van inzameling van textiel te verbeteren. De kosten voor andere inzamelmethoden zouden in dat geval gecompenseerd moeten worden door de betere opbrengst van textiel door betere kwaliteit. Een dergelijke maatregel zou dus niet kostenverhogend moeten werken.

Zwerfafval Zwerfafval is al het (consumptie)afval dat rondslingert in de openbare ruimte. Dar ruimt op basis van het veeg- en groencontract het zwerfafval op beeldniveau op. Pagina 19 van 23

Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van Wijkhelden. Dit is het concept waar kinderen onder begeleiding van volwassenen een deel van de wijk schoonmaken. Dar faciliteert het concept namens de gemeente. De jaarlijkse kosten bedragen ongeveer €20.000, dit wordt betaald vanuit de zwerfafvalvergoeding vanuit Nedvang. Dar ruimt in opdracht van de Provincie Gelderland ook het zwerfafval langs provinciale wegen op. In de centrumgebieden zetten we medewerkers vanuit participatie in voor het opruimen van zwerfafval. Op het gebied van zwerfafval stellen we geen verandering voor. Scholenproject Bij dit project leert Dar leerlingen van scholen in de gemeenten waarom afvalscheiding belangrijk is en welke spelregels daarbij gelden (bronscheiding). Daarnaast kan Dar faciliteren in afvalscheiding door in de lokalen standaard containers en afvalbakken voor gescheiden inzameling te verstrekken. Hiervoor moet de gemeentelijke afvalstoffenverordening worden aangepast omdat het formeel bedrijfsafval betreft. Dit wordt najaar 2020 apart voorgelegd. De jaarlijkse kosten zijn ongeveer €6.500, dit wordt betaald vanuit de zwerfafvalvergoeding van Nedvang. Rommelmarkten Een aantal verenigingen organiseren rommelmarkten om inkomsten te genereren. Spullen die na afloop van de rommelmarkt niet verkocht zijn worden door de verenigingen afgevoerd.

Gemeente Berg en Dal draagt al jaren 75% van de afvoerkosten, dit varieert met de hoeveelheid afval. Het betreft jaarlijks ongeveer €3000. We stellen hierin geen wijziging voor. Staatsbosbeheer Gemeente draagt jaarlijks €5000 bij aan het opruimen van gedumpt afval uit het beheergebied van Staatsbosbeheer. We stellen hierin geen wijziging voor. Bladbakken In het najaar plaatst de buitendienst bladbakken in de openbare ruimte. Daarbij wordt gemonitord op de mate van gebruik en misbruik. Afhankelijk van de ervaring worden bladbakken verplaatst naar locaties waar overlast is of klachten. Het blad wordt door de buitendienst verzameld en afgevoerd ter verwerking. Er is in het verleden bekeken of de hoeveelheid blad ook als GFT ingezameld zou kunnen worden op voorwaarde dat de inzamelfrequentie dan omhoog zou gaan. Dat is echter qua hoeveelheid al twijfelachtig. Bovendien is het verwerkingstarief voor GFT hoger dan voor blad. De jaarlijkse kosten voor verwerking van het bladafval zijn ongeveer € 6000,-. Indien mogelijk kan er onderzoek gedaan worden naar lokale verwerking van blad tot bijvoorbeeld bokashi. Op dit moment zijn er echter juridische belemmeringen om dat vorm te geven.

Pagina 20 van 23

Kerstbomen Na de kerstperiode kunnen inwoners kerstbomen eenmalig afvoeren naar aangewezen locaties, veelal de locaties waar ook de bladbakken staan. De buitendienst verzamelt de kerstbomen waarna ze worden afgevoerd naar een verwerker. De verwerkingskosten voor blad en kerstbomen bedraagt jaarlijks ongeveer € 8000. Dit is exclusief interne kosten (uren) voor de buitendienst. We stellen vooralsnog geen wijzigingen voor. Prullenbakken openbare ruimte De buitendienst plaatst of verwijderd prullenbakken in de openbare ruimte. Dit gebeurt op basis van praktijkervaring. De laatste jaren zijn behoorlijk wat prullenbakken weggehaald omdat er vaak sprake is van oneigenlijk gebruik en van vervuiling rond de prullenbakken. Het ledigen van de prullenbakken gebeurt veelal door Forte Welzijn door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Een deel aan de prullenbakken is geplaatst op verzoek van bewoners en worden ook door die bewoners beheert. Steeds vaker vragen inwoners om een prullenbak in de buurt, niet zozeer vanwege afval maar vaak voor zakjes hondenpoep. Daarvoor zijn de reguliere afvalbakken niet bedoeld. Daarom wijzen we deze verzoeken af. We stellen op dit moment geen wijzigingen voor in deze werkwijze. Wel zal er op termijn een breder voorstel worden uitgewerkt over straatmeubilair.

Verwerkingskosten GFT en restafval worden reeds verwerkt bij ARN BV, luiers en incontinentiemateriaal kan ARN BV ook gaan verwerken. Via GR MARN zijn we aandeelhouder van ARN BV. De verwerking van de overige afvalsoorten loopt via Dar en haar samenwerkingspartner Midwaste. De tarieven voor verwerking kunnen variëren, bijvoorbeeld door gebeurtenissen op de wereldmarkt. Recent is daardoor de opbrengst voor papier en textiel fors gedaald. Dat ligt buiten de invloedsfeer van gemeente of Dar, maar heeft wel (veel) invloed op de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing. Opbouw afvalstoffenheffing: verdeling vast versus variabel De raad heeft aangegeven een kostendekkende afvalstoffenheffing te willen hanteren. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vast deel voor eenof meerpersoonshuishoudens, en uit een variabel deel in de vorm van een de tariefzak voor restafval, en de poorttarieven op de milieustraat. Voor de poorttarieven stellen we een verhoging van 0,14 naar 0,21 voor. De tariefzakken kosten op dit moment €1,- voor een normale zak, of 0,50 voor een kleine zak. Tikken voor gebruik van de ondergrondse containers kosten ook €1, voor de inhoud van een grote zak. We stellen hierin geen verandering voor. Afhankelijk van de te maken keuzes zullen de nieuwe totaalkosten worden berekend, en zal het vaste afvalstoffenheffingstarief worden bijgesteld tot een kostendekkend niveau.

Pagina 21 van 23

Overzicht mogelijke kosten en besparingen Besparing Meerkosten Geen voorgstelde voorstel voorstel wijziging Plastic+

GFT

Luiers

Restafval

Milieustraat

€

75.000

€

150.000

€ €

35.000 3.000

€

85.000

Invoeren minicontainers Invoeren minicontainers Betaalde zakken €0,05/zak

Kapitaallast investering Besparing inkoop zakken Extra inkomsten

€ €

Hele jaar wekelijks Hele jaar twee-wekelijks (stoppen zomerinzameling) Verdere scheiding gft uit restafval

Inzamelkosten Inzamelkosten Verwerkingskosten

€ 100.000 € 15.000

Invoeren gescheiden inzameling Invoeren gescheiden inzameling Invoeren gescheiden inzameling

Inzamelkosten Kapitaallast investering Verwerkingskosten

Vier-wekelijks aan huis inzamelen Omgekeerd inzamelen Omgekeerd inzamelen Omgekeerd inzamelen 30% minder restafval Bij behalen vangdoelstelling 30 kg/inwoner/jaar

Inzamelkosten Inzamelkosten Kapitaallast investering Verwerkingskosten Verwerkingskosten

€ 80.000 € 200.000

Millingen: openstelling vanaf 2021 Verhogen tarief per kg betaalde stromen naar €0,21/kg Entreetarief €5 vanaf 13e bezoek

Vaste kosten Inkomsten poorttarief Inkomsten veelgebruik

pm pm € 67.000 € 70.000

Overige onderdelen Oud papier vanaf 2023 met of zonder verenigingen Oud papier: ja-ja sticker Glas en textiel Zwerfafval Scholenproject Rommelmarkten Staatsbosbeheer Bladbakken Kerstbomen Prullenbakken openbare ruimte

€

68.000 60.000

5.000

€ 75.000 € 100.000

Inzamelkosten Inzamelkosten en opbrengst verwerking

50.000 € pm

Wijkhelden Educatie Bijdrage in verwerkingskosten Bijdrage in zwerfafvalkosten Verwerkingskosten Verwerkingskosten

€ € € €

20.000 betaald uit Nedvangbudget 6.500 betaald uit Nedvangbudget 3.000 5.000 € 6.000 € 8.000

pm

Pagina 22 van 23