B20 Raadsvoorstel Wegbeheer Berg en Dal 2021-2025

Raadsvoorstel

Griffiersnummer: Onderwerp: Onderwerp: Datum B&W-vergadering: Datum raadsvergadering: Datum carrousel: Portefeuillehouder: Ambtenaar: e-mailadres: Zaaknummer: Documentnummer:

B20 Wegbeheer Berg en Dal 2021-2025 23 februari 2021 1 april 2021 25 maart 2021 S.G.P. Fleuren Bram Kerkhoff B.Kerkhoff@bergendal.nl Z-20-86091 VB/Raad/20/01162

Aan de gemeenteraad, Voorstel 1. Vast te stellen het ‘Beheerplan wegen 2021 – 2025’ zoals opgesteld door ingenieursdienst Antea Group op 4 december 2020; 2. Een voorziening ‘onderhoud wegen’ te vormen met een jaarlijkse dotatie van € 1.023.000 en daarmee een structurele bezuiniging van € 255.000 te verwerken, conform de TOP 19 ter dekking van de begroting 2021; 3. Als startkapitaal in deze voorziening een bijdrage te storten van € 570.000 uit de Algemene Reserve, de geschatte onderuitputting van de exploitatie onderhoud wegen 2020; 4. Het bedrag van € 289.022, welk n.a.v. Jaarrekening 2018 gestort werd in de Algemene Reserve bij het opheffen van de toenmalige voorziening ‘onderhoud wegen’ niet terug te storten in de te vormen voorziening; 5. Het wegbeheerplan en de voorziening in 2023 met u te evalueren. Inleiding Als gemeente zijn wij eindverantwoordelijk voor ongeveer 2 miljoen m2 verharding aan rijbanen, fietspaden, voetpaden en bijvoorbeeld parkeerplaatsen. Samen vormen zij de wegen die in onze gemeente letterlijk voor verbinding zorgen. Elke weg is aan slijtage onderhevig. Door na de aanleg de wegen regelmatig te onderhouden, met klein én groot onderhoud, blijven de wegen bruikbaar tot het moment waarop de wegen technisch volledig vernieuwd (moeten) worden. De aanleg van nieuwe wegen én reconstructies / rehabilaties van bestaande wegen financieren we op basis van het MIP.

Aanvullend heeft uw raad in 2017 besloten om voor een periode van 10 jaar jaarlijks € 600.000 beschikbaar te stellen om in bebouwde kommen oude asfaltwegen te vervangen door klinkers. Ook dat betreft een volledige vernieuwing van wegen. Deze is vermeld in het MIP 2021-2024 met een jaarlijkse kapitaallast van ca. €28.000.

PAPIER1

Dit voorstel gaat over het andere deel van de cyclus: het klein en groot onderhoud wat we uitvoeren tijdens de levensduur van de wegen. In de begroting wordt jaarlijks een (gelijk) bedrag opgenomen voor het onderhoud aan onze wegen. Dit bedrag werd aan een voorziening toegevoegd. Het onderhoud dat in een jaar wordt uitgevoerd, wat per jaar flink kan schommelen, wordt ten laste van de voorziening gebracht. Twee jaar geleden hebben we op last van de accountant de voorziening opgeheven. De reden daarvan was dat er geen actueel beheerplan meer aan ten grondslag lag. Een wettelijk vereiste uit het “Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten” (BBV). Beoogd effect Het ‘Beheerplan wegen 2021-2025’ geeft inzicht in de financiën en in de kwaliteit van de wegen, wat ons ondersteunt bij het op een doelmatige en efficiënte wijze beheren en onderhouden van onze wegen. De nieuw te vormen voorziening maakt het mogelijk om de jaarlijks sterk fluctuerende kosten voor het klein en groot onderhoud te egaliseren in tijd. Ook onderhoudswerken die meerdere jaren duren kunnen eenvoudiger gefinancierd worden vanuit een voorziening dan vanuit een vast jaarlijks exploitatiebudget. Ook de voorziening draagt daarom bij aan een doelmatig en efficiënt beheer en onderhoud van onze wegen.

Argumenten 1.1 Wegen onderhouden is bij wet verplicht De Wegenwet legt de zorgplicht voor de wegen neer bij de wegbeheerder. Wij zijn als wegbeheerder verplicht om invulling te geven aan deze zorgplicht. Dit betekent dat wij als wegbeheerder te allen tijden verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit (de onderhoudstoestand) van de verhardingen die wij in beheer hebben. Het gebruik van de wegen moet veilig kunnen plaatsvinden en schades/ongevallen door gebreken aan de weg moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. Zo niet, dan kunnen wij aansprakelijk gesteld worden voor eventuele gevolgschade. Met de technische inspectie van al onze wegen en het opstellen van een beheerplan geven wij daarom invulling aan onze zorgplicht. 1.2 Wegen moeten we onderhouden om kapitaalvernietiging te voorkomen De provincie heeft een controlerende en toetsende rol als het gaat om onze begroting. De provincie is daarbij van mening dat wegen structureel moeten worden onderhouden om kapitaalvernietiging te voorkomen. Ook moet achterstallig onderhoud worden vermeden. In onze begroting moeten wij daarom verplicht een paragraaf kapitaalgoederen opnemen. De provincie spreekt zich niet uit over het te hanteren kwaliteitsniveau. Die eventuele keuze daarin is aan uw raad. Het beheerplan zullen wij wel delen met GS van Gelderland in het kader van het toezicht op onze begroting.

We geven daarmee uitvoering aan onderstaande passage uit zijn brief van 15 december jongstleden: Bezuinigingen op onderhoud Er zijn bezuinigingen op onderhoud van kapitaalgoederen opgenomen in uw begroting, net als in uw vorige begroting. Voor de beoordeling van de realiteit van raming voor de onderhoudsuit-

Pagina 2 van 9

gaven op kapitaalgoederen kijken we naar het laatste, door u vastgestelde beheer- en onderhoudsplan. U dient daarom de voorgenomen bezuinigingen inhoudelijk en financieel te verwerken in uw beheerplan, zodat wij kunnen vaststellen dat na de bezuinigingen, het onderhoud nog op een acceptabel niveau blijft. 1.3 Het Beheerplan wegen 2021-2025 geeft inzicht in de technische staat van onze wegen Onderdeel van het beheerplan zijn de weginspecties. In de afgelopen periode zijn globale visuele weginspecties uitgevoerd om de daadwerkelijke kwaliteit van onze wegen te monitoren. De inspecties zijn omgerekend naar rapportcijfers, deze rapportcijfers worden als kwaliteitsontwikkeling in onderstaand figuur gepresenteerd. In bijlage 2 is ook de complete kwaliteitsontwikkeling opgenomen, waarin onderscheid is gemaakt naar asfalt en elementen en de verschillende structuurelementen.

De totale kwaliteit van alle verhardingen tezamen laat over de afgelopen jaren een stabiel beeld zien. Gemiddeld scoren we met een rapportcijfer 5,2 bovenin kwaliteitsniveau ‘laag’. Als we de arealen asfalt en elementverhardingen splitsen levert dit het volgende beeld op:

Alle asfaltverhardingen samen laten een licht stijgende trend zien. De elementverhardingen lopen juist iets terug in kwaliteit. Over het algemeen is de elementverharding in betere staat dan de asfaltverharding. De asfaltverharding scoort gemiddeld in kwaliteitsniveau ‘laag’, terwijl de elementverharding op de scheiding tussen ‘basis’ en ‘laag’ scoort. 1.4 Met het beschikbare bedrag van € 1.023.000 kunnen we onze wegen onderhouden op kwaliteitsniveau ‘laag’.

Pagina 3 van 9

In het Beheerplan wegen 2021-2025 is voor een aantal kwaliteitsniveaus inzichtelijk gemaakt wat het kost om onze wegen op dat niveau te onderhouden. In het eerdere Beheerplan wegen 2015 – 2020 was financieel ruimte om op een aantal onderdelen voor een hoger onderhoudsniveau te kiezen. Nu uw raad bij het vaststellen van de begroting 2021 (als onderdeel van de bezuinigingen)besloten heeft om het beschikbare budget te beperken tot € 1.023.000 is die ruimte er niet. Dat betekent dat enkel het scenario ‘sober’ mogelijk is, waarbij we alle wegen onderhouden op kwaliteitsniveau ‘laag’. Het beheerplan voldoet daarmee wel aan de vereisten van BBV voor het vormen van een voorziening, als ook aan de eis van de provincie. Een stukje uitleg bij het budget: het theoretisch benodigd budget ligt hoger dan het budget dat we in de begroting beschikbaar hebben. Toch denken wij het beheerplan uit te kunnen voeren met het beschikbare (lagere) budget. Allereerst wijst de praktijk de afgelopen jaren uit dat wij het onderhoud ongeveer 25% goedkoper kunnen uitvoeren dan de landelijke kencijfers, waarop het theoretisch benodigd budget is berekend. Daarnaast werken we met eigen stratenmakers, waardoor we nogmaals € 105.000 goedkoper uit zijn, dan de kencijfers.

In de bijlage is het onderhoudsplan zichtbaar met daarin alle noodzakelijke werkzaamheden om het eerder vastgestelde uitgebalanceerde beeld in tact te houden. Voor het huidig vastgestelde kwaliteitsniveau ‘sober’ dient daar nog 16% vanaf gehaald te worden op de wegen die ’n hoger onderhoudsniveau hadden. 2.1 Het vormen van een voorziening ‘onderhoud wegen’ maakt een gelijkmatige raming en doelmatige inzet van de middelen voor het onderhouden van wegen mogelijk De kosten voor klein en groot onderhoud fluctueren jaarlijks sterk. De kosten zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de aard van de werkzaamheden en de specifieke kenmerken van de wegen zoals lengte, breedte etc. Ook zijn de werkzaamheden afhankelijk van de beschikbare ambtelijke capaciteit voor voorbereiding en toezicht en afstemming met werkzaamheden van andere disciplines dan wel derden zoals de nutsbedrijven. Werkzaamheden zijn dan weer niet afhankelijk van boekjaren. Voor de kosten van groot onderhoud heeft de gemeente de keuze deze direct ten laste van de exploitatie te brengen of deze te bekostigen uit een onderhoudsvoorziening wegen (conform BBV). In de afgelopen periode is eerst gewerkt met een onderhoudsvoorziening wegen, door het ontbreken van een actueel beheerplan is de onderhoudsvoorziening echter opgeheven en zijn de gelden opgenomen in de exploitatie.

Het grote voordeel van het werken met een onderhoudsvoorziening wegen is dat de (sterk) fluctuerende lasten van wegbeheer kunnen worden geëgaliseerd. Ook projecten die meerdere jaren duren zijn eenvoudiger vanuit de voorziening te financieren dan vanuit een vast jaarlijks exploitatiebudget. Conform de eisen dient de onderhoudsvoorziening echter wel juist te worden onderbouwd. Met dit nieuwe beheerplan ontstaat opnieuw de mogelijkheid een onderhoudsvoorziening wegen op te richten.

Pagina 4 van 9

De dotatie aan de voorziening bedroeg in 2019 €1.343.000. Als gevolg van het dekkingsplan voor de begroting 2020 (VB/19/04055) is er €65.000 in mindering gebracht. In 2020 was de begrote storting € 1.278.000. Na de structurele bezuiniging van € 255.000, conform de TOP 19 ter dekking van de begroting 2021 zal de dotatie nu €1.023.000,- worden 3.1 Het is niet doelmatig om het overschot van 2020 ad € 570.000 terug te laten vloeien in de Algemene Reserve In 2020 hebben wij een deel van het door ons gewenste en voorziene klein en groot onderhoud helaas niet kunnen uitvoeren. De voornaamste reden is gelegen in de verplichting die wij hebben om voorafgaand aan onderhoud de nutsbedrijven de tijd te geven om werkzaamheden aan hun ondergrondse infrastructuur uit te voeren. Wij merken momenteel vooral een toename van werkzaamheden door de nutsbedrijven ter verzwaring van het energienet (in het kader van de energietransitie). Door vertraging in hun uitvoering hebben wij het onderhoud aan een aantal van onze wegen nog niet kunnen uitvoeren. Dit onderhoud willen wij in 2021 alsnog uit kunnen voeren. Wij stellen daarom voor om dit bedrag in de te vormen voorziening te storten.

4.1 Een aanzienlijk bedrag ad € 289.022 is bij het opheffen van de vorige voorziening in de Algemene reserve geplaatst In 2019 is naar aanleiding van de Jaarrekening 2018 de toenmalige voorziening onderhoud wegen op last van de accountant opgeheven. Op dat moment bevond zich nog een bedrag van € 289.022 in die voorziening. Dit bedrag is toen overgeboekt naar de Algemene reserve met de afspraak het te storten in de nieuwe voorziening. Wij achten dit nu niet nodig. 5.1 Evaluatie Door de flinke bezuiniging op wegenonderhoud zullen de consequenties daarop snel zichtbaar worden. Daarom zullen we al redelijk snel (in 2023) het onderhoudsplan met uw willen evalueren. Kanttekening 1.5 Er is financieel geen ruimte om bepaalde wegen op een hoger kwaliteitsniveau te onderhouden. In 2015 heeft uw raad nog gekozen voor een ambitie voor de kwaliteit van wegen volgens het scenario ‘Uitgebalanceerd beeld’. Onderstaand figuur geeft inzicht in deze kwaliteitsambitie.

Pagina 5 van 9

In het Beheerplan wegen 2021-2025 is de huidige kwaliteit van het wegenareaal vergeleken met deze kwaliteitsambitie. In onderstaand figuur is dit per deelareaal gedaan.

Een groot gedeelte van het areaal scoort op of boven het afgesproken ambitie- kwaliteitsniveau. Echter er zijn ook arealen die lager scoren dan afgesproken. Met name een aantal gebieden waarvoor een ‘hoog’ kwaliteitsniveau is afgesproken (deels Hoofdstructuur en Centrumgebieden), behalen dit niet. De grote arealen ‘Overig binnen de kom’ behalen het gewenste basisniveau niet en scoren nu in ‘laag’. Om het scenario ‘Uitgebalanceerd beeld’ te behouden zou een jaarlijkse dotatie aan de te vormen voorziening van € 1.380.000 nodig zijn geweest. Er is dus ook geen financiële mogelijkheid meer om verzoeken, zoals motie 08 van uw raad, in te wilgen. Motie M08: - Alvast een begin te maken met het herstel van voetpaden in de omgeving van gebieden waar met name veel ouderen wonen en/of verblijven. Hierbij kan gedacht worden aan verzorgingstehuizen, ontmoetingsplekken en wijken waar een flinke vergrijzing heerst; - Dit uit te laten voeren door de eigen buitendienst en/of te betalen uit de voorziening onderhoud wegen; - Te komen met een plan van aanpak om de rest van de voetpaden te herstellen en dit de raad voor te leggen; - De controle op herstel van voetpaden na werkzaamheden goed te organiseren. Hieraan zal dus ook geen uitvoering gegeven kunnen worden. 1.6 De gerealiseerde besparing op het onderhoud heeft direct, zichtbare gevolgen voor de staat van onze wegen

Pagina 6 van 9

Door de gerealiseerde besparing is het enkel nog mogelijk om naar het sober beeld te streven. Lichte oneffenheden, gaten en scheuren zullen niet direct hersteld worden. Er zal aanzienlijke plasvorming geaccepteerd moeten worden. Het woongenot verminderd daardoor aanzienlijk. De kans op schadeclaims en ontevreden burgers kan toenemen. Naar verwachting zal het aantal meldingen van inwoners over een gebrekkige onderhoudstoestand toenemen. Ook is het laten gaan van de huidige kwaliteit een grote vorm van kapitaalvernietiging. Financiële onderbouwing Gemiddeld gezien dient de dotatie overeen te komen met de gemiddeld benodigde kosten voor wegbeheer vanuit de scenarioberekening. Voor de eerste jaren in de beleidsperiode zijn de daadwerkelijke kosten echter beter in te schatten op basis van de weginspectie. De (middel)lange termijn is in te schatten met behulp van een cyclische planning. Het verloop van de voorziening mag gedurende deze periode niet negatief zijn. Om dit te bereiken is als startkapitaal het overschot (onderuitputting) van de exploitatierekening in 2020 nodig. Duurzaamheid Het op een goede manier uitvoeren van klein en groot onderhoud voorkomt een vroegtijdige technische afschrijving van de wegen. Materialen gebruiken we dan zo lang mogelijk alvorens ze totaal te moeten vervangen.

Grote fluctuaties in de mate van onderhoud, zoals nu door de bezuinigingsopgave worden voorgesteld, hebben geen gunstig effect op een duurzame inzet van onze middelen, integendeel zelfs. Communicatie Het ‘Beheerplan wegen 2021-2025’ is geen beleidsdocument. Het beheerplan staat niet open voor inspraak door bijvoorbeeld onze inwoners en ondernemers. Het beheerplan communiceren we dan ook niet actief extern. Het vormen van een voorziening is eveneens een interne boekhoudkundige aangelegenheid. Aanpak/uitvoering Bij akkoord leiden uw besluiten tot het uitvoeringsprogramma welke in de bijlage aanwezig is. Binnen het team Beheer Openbare Ruimte zijn de grotere projecten afgestemd. Bij alle projecten kijken we naar de integrale uitvoering met andere disciplines (groen, riolering, openbare verlichting, etc.). Hierdoor worden geen dubbele werkzaamheden uitgevoerd in hetzelfde wegvak. Ook zorgen we voor één aanspreekpunt voor het werk. De onderhoudswerkzaamheden voeren we uit op basis van de lopende meerjaren onderhoudscontracten. Deze bestekken zijn in 2016 opnieuw in de markt gezet en gegund. Voor de omvangrijkere projecten vragen we meerdere prijzen op aan de hand van werkbeschrijvingen. De opdracht gunnen we dan aan de aannemer met de beste aanbieding. Afhankelijk van de aard en de omvang van de werkzaamheden informeren we bewoners en belanghebbenden persoonlijk.

Tevens maken we werkzaamheden bekend via onze gemeentelijke

Pagina 7 van 9

website, in de lokale media en de website Slim op weg. Fysiek worden de werken met voorwaarschuwingsborden langs de wegen aangegeven. Indien noodzakelijk maken we maatwerkafspraken met direct betrokkenen en/of leveranciers.

Burgemeester en wethouders De secretaris, E.W.J. van der Velde

De burgemeester, mr. M. Slinkman

Bijlagen digitaal ter inzage  Beheerplan wegen 2021 – 2025, Antea Group, d.d. 4 december 2020 Bijlage ter inzage griffier  Excelbestand behorend bij het beheerplan.

Pagina 8 van 9

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Berg en Dal; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 23 februari 2021; overwegende dat we onze wegen doelmatig en efficiënt willen beheren en onderhouden; dat in de raadsvergadering een amendement is ingediend om de voorziening te verhogen; dat dit amendement is verworpen; besluit : 1. Vast te stellen ‘Beheerplan wegen 2021 – 2025’ zoals opgesteld door ingenieursdienst Antea Group in de versie van 4 december 2020; 2. Een voorziening ‘onderhoud wegen’ te vormen met een jaarlijkse dotatie van € 1.023.000 en daarmee een structurele bezuiniging van € 255.000 te verwerken, conform de TOP 19 ter dekking van de begroting 2021; 3. Als startkapitaal in deze voorziening een bijdrage te storten van € 570.000 uit de Algemene Reserve, de geschatte onderuitputting van de exploitatie onderhoud wegen 2020; 4. Het bedrag van € 289.022, welk n.a.v. Jaarrekening 2018 gestort werd in de Algemene Reserve bij het opheffen van de toenmalige voorziening ‘onderhoud wegen’ niet terug te storten in de te vormen voorziening; 5. Het wegbeheerplan en de voorziening in 2023 te evalueren. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Berg en Dal op 1 april 2021, De raadsgriffier,

J.A.M. van Workum

De voorzitter,

mr. M. Slinkman

Pagina 9 van 9