B18 Verzoek en toelichting plan Zeelandsestraat 65 Millingen (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Inpassing schuur Zeelandsestraat 65 te Millingen aan de Rijn. Geacht college en geachte raadsleden, Graag wil ik u meenemen in de intenties en plannen voor de Zeelandsestraat 65 te Millingen aan de Rijn, waarbij de voormalige hoeve Groot Zeeland ter plaatse van een voormalige heerlijkheid met recht eer wordt aangedaan.
Zoals al vermeld bent u van harte welkom om de situatie ter plaatse te komen bekijken. Dan krijgt u het juiste beeld op uw netvlies.
Voor mij als eigenaar met hart voor de locatie en haar historie gelden daarbij de volgende uitgangspunten: 1. De huidige karakteristieke woning op de pol, waar het voormalig kasteel heeft gestaan, moet goed tot zijn recht komen, waarbij de historie van de locatie tot uitdrukking komt. 2. In het kader van milieubewust handelen is het de uitdrukkelijke ambitie om de woning energieneutraal te maken. 3. Rond de woning en het voorplein is de wens geen dissonanten te realiseren die conflicteren met het his torische karakter, waaronder buiten de historische tijdsgeest vallende installaties.
Op voorhand stuur ik u de volgende tekeningen/situatie schetsen toe
Wanneer we kijken naar de situatie in de negentiende en twintigste eeuw blijkt uit het bouwhistorisch overzicht dat de bebouwing zich vooral concentreerde rond het voorplein. Verder blijkt op de foto uit 1950 dat er fors meer bebouwing was dan nu de intentie is. Als we de toenmalige situatie in ogenschouw nemen, was er geen solitaire ligging van het karakteristieke hoofdgebouw, de woning, en was het zicht erop belemmerd door de grote schuren eromheen. Hierdoor refereerde het geheel niet meer aan de voormalige heerlijkheid.
Ik vertrouw er op u hiermede voldoende te hebben geïnformeerd en zie met belangstelling uw reacties tegemoet.
Vergunningsvrij zou ik een schuur van 105m2 mogen realiseren achter de woning op de plaats waar in 1950 de grote schuur stond. Echter dit heeft een groot aantal nadelen. De mooie woning heeft geen solitaire ligging meer en het zicht erop wordt belemmerd. Er zal een pad over de pol naar de schuur gerealiseerd moeten worden, waardoor het in haar karakter wordt aangetast. De bebouwing en bestrating is niet meer gecentraliseerd rond het voorplein. En als laatste de zonnepanelen op de schuur staan in contrast met de dichtbij staande woning met rieten kap. Het alternatief wat ik, na stedenbouwkundig advies, voorsta doet recht aan de locatie en haar historie als heerlijkheid en voormalig kasteel. Ik heb een tekening van de nieuwe situatie laten opmaken zodat u de uitgangspunten kunt toetsen. In dit voorstel heeft de karakteristieke woning, die refereert aan de heerlijkheid, een solitaire ligging, waardoor deze optimaal tot haar recht komt. De carport aan het voorplein van 57m2 wil ik in dit voorstel verwijderen aangezien dit de zichtbaarheid op de woning vergroot. De in de vorige alinea geschetste vergunningsvrije optie voorziet in de bouw van een schuur van 105m2, samen met de carport van 57m2 is 162m2. De nieuw te realiseren schuur is 120m2, wat 42m2 minder is dan de bovengenoemde vergunningsvrije optie.
Door de nieuwe locatie van de schuur is deze rechtstreeks aangesloten op het voorplein en door de begroeiing nauwelijks zichtbaar. Direct aan het voorplein zijn alleen gebouwen met een rieten kap aanwezig in dit voorstel, wat de eenheid bevorderd. En met recht te doen aan het historisch karakter kan er ook een energie neutrale woning gerealiseerd worden. Vanuit historisch en landschappelijk perspectief vraag ik u daarom toestemming de locatie anders in te delen en de omgevingsvergunning toe te kennen. Ik nodig u van harte uit om de situatie ter plekke te bezoeken en dat wij u kunnen rondleiden en een verder toelichting geven. Momenteel is de situatie dat er een negatief advies van het college ligt en de ODRN geen medewerking aan mijn plan verleend op basis van het geldende bestemmingsplan. Mijn intentie is om het geheel een positieve impuls te geven. Dat werkt naar twee kanten. Ik kan mijn huis energie neutraal maken, een wens anno 2020 die breed in de maatschappij gedragen wordt. Daarnaast zal ik de omgeving ook een positieve boost geven door het woonhuis centraal zichtbaar te maken voor de omgeving. Een verrijking voor de omgeving in meerdere opzichten. Het plan is ook voorgelegd aan de buurt en positief ontvangen.
1. 2. 3.
Huidige situatie bestaand Situatie nieuwe op basis van goedkeur gemeente/ODRN Gewenste situatie op basis van de gegeven onderbouwing in dit schrijven
Vanzelfsprekend ben ik bereid om af te zien van verdere toekomstige bouwwerken op mijn perceel.
Met vriendelijke groet,
STICHTING IN ARCADIË
G
Zee a d, M C lt
ge aa de R rhistorische q ickscan
23 juni 2020
G
Zee a d, M C lt
ge aa de R rhistorische q ickscan
23 juni 2020
Opdrachtgever
Zeelandsestraat 65 6566 JA Millingen aan de Rijn
STICHTING IN ARCADIË Daam Fockemalaan 22 3818 KG Amersfoort 033 4480035 .stichtinginarcadie.nl 23 juni 2020 Projectmedewerkers Stichting In Arcadi Ir P. Verhoeff landschapsarchitect BNT Drs R.H.M. an Immerseel, historic s Ir J.D. T mp, landschapsarchitect M. Ha erman, MA historic s M. Bos, BASc beheerspecialist groen erfgoed Alle foto s ijn gemaakt door Stichting In Arcadi , ten ij anders ermeld. Alle rechten oorbeho den. Niets it de e itga e mag orden er eel o digd, opgeslagen in een gea tomatiseerd gege ensbestand, of openbaar gemaakt, in enige orm of op enige ij e, het ij elektronisch, mechanisch, door fotokopie n, opnamen of op elke manier dan ook, onder schriftelijke toestemming an Stichting In Arcadi .
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
23 JUNI 2020
IN HOUD 1.
Inleiding
7
2.
Quickscan ontwikkelingsgeschiedenis 2.1 De oudste geschiedenis 2.2 Kasteel en heerlijkheid tot ca. 1700 2.3 Een herenkamer of buitenplaats; 18e eeuw 2.4 De 19e eeuw 2.5 De 20e eeuw 2.6 Conclusies
11 13 15 17 19 21 26
3.
Overwegingen locatie nieuw bijgebouw 3.1 Actuele situatie en bescherming 3.2 Beoordeling bouwlocatie bijgebouw 3.3 Conclusie
29 31 33 35
4. Literatuur en noten
36
5
STICHT NG IN ARCAD Ë
6
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
1 I ed g
Zicht op de uidelijke gevel van het hoofdhuis. Foto Buro Waalbrug 7
STICHT NG IN ARCAD Ë
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
Het plangebied weergegeven op een recente luchtfoto 8
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
Opgave een Op 17 maart 2020 is door B ro Waalbr g namens principe er oek ingediend bij de gemeente Berg en Dal. Het principe er oek betre t het oornemen an om bij ijn oning aan de Zeelandsestraat 65 te Millingen aan de Rijn, een nie bijgebo te realiseren aan de noord ijde an het perceel. De gemeente Berg en Dal hee t op 15 mei een negatief principestandp nt met betrekking tot het beoogde bijgebo ingenomen. In haar brief licht ij dit standp nt nader toe. Stichting In Arcadi is ge raagd om an it haar e pertise op het gebied an groen erfgoed: 1. een t inhistorische q ickscan naar de locatie Zeelandsestraat 65 te Millingen it te oeren; 2. aan de hand an de res ltaten an de q ickscan te beoordelen of de oorliggende inpassingsplan met bo locatie an de ge enste sch r strijdig is met de c lt rhistorische aarden an het terrein Zeelandsestraat 65.
23 JUNI 2020
Methodologie Het onder oek is itge oerd conform de Richtlijnen T inhistorisch Onder oek (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2012) en bestaat uit een historische erkenning (q ick scan), een beschrij ing an de act ele sit atie en een aarde er achting/ oorlopige aardestelling an de act ele sit atie. In een t inhistorische erkenning ordt op hoofdlijnen een o er icht gege en an de historische ont ikkeling en de act ele sit atie an het st diegebied. Een erkenning is gebaseerd op literat r, beschikbaar kaartmateriaal en terreinst die. Er ordt geen (nie ) archiefonder oek erricht. Een erkenning res lteert in een oorlopige aardestelling. Een olledige aardestelling stelt e tra eisen aan het bescho ingsni ea en de diepgang om o oldoende onderbo ing te k nnen bieden.
Begrippenkader tuinhistorische waarden De t inhistorische aarden die orden gesteld, getoetst aan de criteria gaa heid en eld aamheid, k nnen hoog, positief of indi ferent ijn. Hoge t inhistorische aarde: an cr ciaal belang oor de str ct r en/of betekenis oor de aanleg; Positie e t inhistorische aarde: an belang oor de str ct r en/of betekenis an de aanleg; Indi ferente t inhistorische aarde: an relatief einig belang oor de str ct r en/of betekenis an de aanleg.
9
STICHT NG IN ARCAD Ë
10
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
2 Q c ca e g ge c ede
11
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
2.1 De
23 JUNI 2020
d e ge chiede i
De ontginning an de moerassen aar it de heerlijkheid Zeeland ontstond, ordt gedateerd op de late 13e / begin 14e eeuw.1 De eerste vermelding is de belening an Otto an B lant in 1307 met '93 margen lants, gelegen in Zelant in de kirspel an Millingen c m attinentiis, to 1 lb'.2 De be oningsgeschiedenis op de locatie an het latere kasteel Hoberg of Zeeland gaat echter eel erder ter g. Het kasteel erd gebo d op een oe er al an de pr -Romeinse Rijn.3 In 1978 is door de Oudheidkundige Vereniging De Duffelt in samen erking met de AWN-afd. Nijmegen een bescheiden onder oek ingesteld, nadat eerder al in 1976 een proefsle f as gegra en. Hoe el de kern an de terp niet erd aangegra en erd op een diepte an 0.40 tot 0.50 m. een oonlaag astgesteld it de midden-ij ertijd. Hierin erden k ilen met aarde erk aangetro fen.4 Om de moerassen om te k nnen om ormen tot eidegrond (broekland,) as het nodig om de laaggelegen gronden eerst te ont ateren. Voor de af atering erden o de strangen (her)gebr ikt en ergra en tot de Zeelandsche etering aan de noord est ijde en de Voorste etering aan de idoost ijde. De Zeelandsche straat ormde de ontginningsas aar anaf de e eg de erka eling an het gebied middels sloten af aterde op bo engenoemde eteringen. De kern an de e laat-middelee se neder etting erd ge ormd door het kasteel Hoberg of Zeeland, dat stond op de plaats aar de h idige hoe e Groot Zeeland staat.
Naast het kasteel telde de heerlijkheid ermoedelijk anaf het begin al enkele boerderijen; de boerderij bij het kasteel en oorlopers an de boerderijen Klein Zeeland en Zeelandse Hof.
13
STICHT NG IN ARCAD Ë
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
Acte van belening met land te Houberg en Zeeland onder Millingen voor heer Otto van B landt, 1307. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, toegang 0214 (archief Huis Bergh), inv.nr. 3286. 14
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
2.2 Ka eel e hee lijkheid
23 JUNI 2020
ca. 1700
Wanneer het kasteel gebo d is, is niet d idelijk. Gorissen meent dat de Zeelandsestraat rond 1307 is aangelegd. Uit het gege en dat de eg om het kasteelterrein heen loopt, concl deerde Gorissen dat het kasteel o der moet ijn.5 In een vermelding in 1406, wanneer een deel van het bezit dan omschreven als ''t g et geheiten Zelant, mit der heerlicheit ende 12 margen lants daar n ordt het kasteel niet ermeld. De eerste ermelding an een kasteel stamt it 1667.6 De heerlijkheid wordt dan omschre en als: 1. De hooge jurisdictie van Zeeland als van oits geweest 2. Den Cruijscamp met den Pol daerop voor desen het Huijs Zeland gestaen hee t, groet ongeveer thien mergen 3. Die Friesdonckse weijde met het lange kempken daerbij gelegen groot negen mergen . Het Rosmeulen stuck van negen mergen . Drostenland met die ho fstede nevens de Cruijscamps seven mergen . Den haverskampe en Ruijsen Heuvel groot dartien mergen tesamen met Bronckhorster Ho f uijtbrengende die gepresenteerde 93 mergen.
In 1667 is Vincent Bernard an Tond eigenaar. De Tond 's blij en tot 1706 eigenaar an de heerlijkheid. Zo ordt Lode ijk Ma imiliaan de Tond in 1703 beleend met de heerlijkheid na de dood an ijn ader. In 1706 komt de heerlijkheid in be it an Johan Mot feldt die ich dan heer an Zeeland mag noemen. In 1699 is de kern an de heerlijkheid Zeeland in eigendom afgesplitst: Den Cr scamp mitt den Poll, daerop oor desen hett h s Zelandt gestaen he t, groot onge eer 10 morgen; die Friesdoncksche e de mitt het Langekempken, daerb gelegen, groot 9 morgen; het Rosme llen-st ck an 9 morgen; Drosten-landt mitt die ho fstede, ne en den Cr scamp, 7 morgen; den Hae ercamp en R issenhoe el, groot 13 morgen komt in be it an Frederik Wennemar on Heiden tot Br ch (?-1715) en diens echtgenote Christina Barbara on B landt (1640-1719). Na de sloop al op de terp/ ierde als op olger an het er oeste kasteel een boerderij ijn gebo d.
Uit de omschrij ing den Pol daerop oor desen het H ijs Zeland gestaen hee t blijkt dat het kasteel r 1667 al afgebroken as. Volgens an Eck is het kasteel in de 16e eeuw verwoest.7 Vermoedelijk zal dit tijdens de Nederlandse Opstand (1568-1648) hebben plaatsgevonden. Van der Aa noemt de bezwaring van de boerderijen in de heerlijkheid met krijgslieden in 1575.8 D idelijk is el dat het kasteel oorheen op een oe er al is gebo d die hiertoe erder erd opgehoogd tot terp of ierde. De opgebrachte grond erd ge onnen bij de aanleg an het omringende grachtenstelsel. De e gracht al direct aan of nabij de oet an de ierde hebben gelegen.
15
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
2.3. Ee he e kame f b i e
23 JUNI 2020
laa ; 18e ee
De eerste kaart aar het H is Zeeland met naam op eergege en staat, betre t een kaart it 1741 door Isaak Tirion.9 Gezien de vermelding op de kaart moet het h is na de erkoop in 1699 de stat s an een o dige boerderij eer ijn ontstegen onder de nie e adellijke eigenaren Von Heiden of later de Van B lands. Dit ordt ook be estigd door kaarten it de t eede hel t an de 18 e ee .
D idelijk is dat na de er oesting an het kasteel eind 16 e eeuw en vóór 1741 veel energie is gestoken om an de oormalige kasteellocatie eer een aan ienlijk iterlijk te ge en aarbij de f nctie an boerderij en b itenplaats/ herenkamer al ijn gecombineerd. De aanleg an dergelijk rechthoekige d bbele omgrachtingen met singel is t perend oor de late 17 e / vroege 18e eeuw en is t perend oor een aanleg in Hollands-classicistische stijl. Ook de 18e-ee se sch if ensters met roede erdeling, oals op o de foto's ichtbaar, passen bij de e stat s.13
De eerste kaart aar H is Zeeland met ijn kenmerkende rechthoekige omgrachting op staat eergege en op het t ssen 1773 en 1783 tot stand gekomen blad nr. 90 an de Hottinger-atlas.10 Ook de ’Kaart van de heerlijkheden Millingen en Zeeland it 1795 toont het H is Zeeland en omge ing.11 Op beide kaarten is goed ichtbaar dat het h iseiland omge en ordt door een nie e, ermoedelijk omstreeks 1700, aangelegd trape i m ormige gracht, singel en b itengracht. De Zeelandsestraat oert aan de noord est ijde om het h iseiland met d bbele omgrachting heen. Aan de noordoost ijde is de hoofdentree die als een brede laan anaf de Zeelandsestraat naar het h is oert. Op het h iseiland lagen aan eers ijden an de e oprijlaan aterpartijen en t inen. De laan is itgelijnd op de oorge el an het h is. Aan de oost ijde liggen drie percelen die als t in ijn eergege en. De noord- en oost ijde an het h iseiland ormen met het h is d idelijk het representatie e deel. Achter het h is ( id ijde) is een t eede gebo , ermoedelijk een grote sch r, eergege en die in 1773 is gebo d of ernie d.12 Een tweede entree vanaf de Zeelandsestraat bevindt zich aan de est ijde aar tegen de gracht nog een bijgebo staat eergege en. De e t eede entree is ermoedelijk de dienstentree oor het landbo erkeer die het diensterf ontsl it en ligt ten iden an het bijgebo it 1773.
De str ct r met een rechthoekige d bbele omgrachting met singel, de aanleg an een laan en ij erpartijen ontstijgt het gebr ik als boerderij door een pachtboer. Vermoedelijk al h is deels in gebr ik ijn ge eest als herenkamer of b itenplaats door de gra en Van B land. Een herenkamer is de bescheiden oorloper an een b itenplaats die oor kort erblijf erd gebr ikt door de eigenaar. Het meest oor de hand liggend is dat het oostelijk deel an het h is samen met de hoofdentree als herenkamer in gebr ik as. Het estelijke deel, aan het diensterf gelegen, al dan in gebr ik ijn ge eest bij de pachter als oonh is. Foto's an het o de h is oor de brand tonen ook een d idelijk erschil in ni ea hoogte an de bel etage t ssen het estelijke en oostelijke deel an het h is.
Detail ’Kaart van de heerlijkheden Millingen en Zeeland , 1795
17
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
2.4. De 19e ee De eerga e an H is Zeeland op de Tranchotkaart it 1803-1805 komt o ereen met de laat 18e-ee se kaarten. Een belangrijke bron is het kadastraal min t plan oor Millingen aar oor de kartering in 1820 erd itge oerd. Het min tpan is de roegstbekende kadastrale kaart. Het mint tplan gee t een na ke rig inmeting an de percelen en ia de bijbehorende oorspronkelijk aan ij ende tafel it 1832, de eerste kadastrale legger, ook het grondgebr ik en de eigenaar an de percelen. H is Zeeland en directe omge ing aan eers ijden an de Zeelandsestraat blijken in 1832 in be it te ijn an Johan Karel an LippeBiesterfeld (1778-1844). De ingang met trapge eltjes en itgekraagde daklijst ijn bij een erbo de 19e eeuw toegevoegd. Onbekend is wanneer dit precies is gebeurd. 14
ing in
Op het kadastraal min tplan blijkt dat de singel (nr. 38) t ssen beide grachten beplant is als laan. De b itenste gracht blijkt inmiddels bed idend smaller te ijn dan de binnengracht en is alleen als ka elsloot herkenbaar. De gracht (nr. 42) elf is mogelijk al behoorlijk erland en ordt in de aan ij ende tafel als moeras aanged id. De (moes)t in (nr. 44) en de boomgaarden (nr. 43 en 45) liggen aan de b itenplaats ijde (oost). Het boerderijgedeelte en grote sch r ijn inmiddels met elkaar erbonden. De grote ij er (nr. 40) in de noord esthoek is mogelijk ook al sterk erland en ordt in de oorspronkelijk aan ij ende tafel genoemd als moeras. De eldmin t an de Topogra sch Militaire Kaart it 1845 gee t dit perceel als ij er eer. In de id esthoek ligt een eiland (nr. 39), maar ge ien de doorgestreepte benaming ilgenho t al dit ook een ochtig perceel ijn ge eest.
Veldminuut Topogra sch Militaire Kaart, blad Zevenaar, ca. 1845
Ged rende de t eede hel t an de 19e eeuw wijzigt de aanleg nauwelijks en blij t de str ct r op hoofdlijnen intact.
Chromotopogra sche kaart Bonneblad, 1879 19
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
2.5. De 20e eeuw In 1883 as Groot Zeeland door erer ing in handen gekomen an prins Heinrich tot Waldeck en P rmont. In 1899 erkoopt de e Groot Zeeland aan Gerhard Remij. Uit een ergelijking an topogra sche kaarten it de eerste hel t 20 e eeuw en l chtfoto's it 1945 alt te herleiden dat de binnengracht al r 1931 is gedempt en dat de laanbeplanting op de singel dan ook al is erd enen. Alleen de b itengracht is als str ct r nog herkenbaar. De l chtfoto's it 1945 laten ien dat het grootste deel an het terrein binnen de gracht ingeplant is als boomgaard. Een sch in ge logen l chtfoto it ca. 1950 be estigt dat de estelijke gracht gedempt is en in gebr ik is genomen als bo land.
Huis Groot Zeeland, 1963. De hoger gesitueerde ramen duiden vermoedelijk op de aanwe igheid van een herenkamer.
In 1955 ordt door de na aten Remij het be it gesplitst. In 1969 ordt ederom een gedeelte afgesplitst en erkocht. De nie e percelering die hierdoor ontstaat ho dt geen rekening met de oorspronkelijke grachtenstr ct r die hierdoor aan de noordoost ijde geheel erd ijnt. Wanneer de topogra sche kaarten it 1957 en 1966 met elkaar ergeleken orden is de erandering goed ichtbaar. De noordoostelijke hoek an de b itengracht ordt gedempt. In of oor 1985 ordt hier op dit nie e perceel bos aangeplant. De boomgaard rond het h is as in de jaren 70 an de 20 e eeuw ingericht als camping Groot Zeeland . In di erse tijdschri ten en kranten ordt in de e periode gead erteerd met Vakantieh isjes nog te h r oor de maanden mei, j ni. Te ens grote plaats oor cara ans en tenten . 15
Ansichtkaart camping Groot Zeeland
In december 1975 ging het h is en de sch r in lammen op. In 1990, na 14 jaar in r ne e staat te hebben erkeerd, is het h is in ge ij igde orm herbo d. De grote sch r is niet herbo d. Na de herbo an het h is is rond 1990 een geheel nie e t inaanleg tot stand gekomen. Bij de e t inaanleg is geen rekening geho den met de historische str ct ren, el ijn een aantal fr itbomen it de eerste hel t an de 20e eeuw gespaard. De ru neu e staat van huis Groot Zeeland na de brand van 1975 21
STICHT NG IN ARCAD Ë
Luchtfoto RAF, 15 maart 1945 Spec. Coll. WUR nr.3131
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
Luchtfoto RAF, 19 september 1944 Spec. Coll. WUR nr.4235
23 JUNI 2020
Rec e ag a: Foto’s van Zeelandsestraat nr. 65-67, februari 1970 Beeldbank RCE, collectie Gebouwd
22
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
23
STICHT NG IN ARCAD Ë
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
Cartogra sch over icht 20e ee
Topogra sche kaart 1895
Topogra sche kaart 1908
Topogra sche kaart 1921
Topogra sche kaart 1931
24
Op de e reeks van topograsche kaarten uit de 20e eeuw is goed ichtbaar hoe de aanleg met ijn t perende trape iumvormige grachtenstructuur en singel met laanbeplanting in de loop van de 20e eeuw steeds verder vervaagt.
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
Topogra sche kaart 1957
Topogra sche kaart 1966
Topogra sche kaart 1985
Topogra sche kaart 1995
23 JUNI 2020
25
STICHT NG IN ARCAD Ë
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
2.6. C cl ie Anal se en interpretatie De locatie an Groot Zeeland kent een be oningsgeschiedenis die ter ggaat tot de IJ ertijd. Tot de er oesting aan het einde an de 16e eeuw hee t op het terrein een kasteel gestaan. Van de e periode ijn erder geen bronnen of a beeldingen bekend anders dan de ermelding in 1667. De oe er al is hierbij opgehoogd tot een ierde / terp aar het kasteel bo enop is gebo d. Eind 17e eeuw / begin 18e eeuw is Groot Zeeland in gebruik genomen als boerderij met herenkamer. Het terrein kende een bescheiden aanleg met t in en boomgaarden, ij ers en oprijlaan aarbij de een rechthoekig omgrachting met singel en b itengracht is aangelegd in Hollands-classicistische stijl. Vanaf de 19e eeuw komt het gebruik als boerderij met bijbehorend agrarisch grondgebr ik steeds meer op de oorgrond. Al in de eerste hel t an de 19 e eeuw blijken de grachten en ij ers te ijn erland tot moeras. Ten behoe e an de bedrijfs oering orden in de eerste hel t an de 20 e eeuw de grachten gedempt en de laanbeplanting an de singel ordt gerooid. Het terrein ordt grotendeels ingeplant als boomgaard. Her erka eling an het terrein maakt dat rond 1957 de oormalige in de perceelsgren en nog herkenbare rechthoekige str ct r in de noordoosthoek erd ijnt. Het h is en de grote sch r gaan bij een grote brand in 1975 erloren.
Het h idige h is is in 1990 in ge ij igde orm herbo d, de terreinaanleg met poelen en paden stamt grotendeels an na 1990 aarbij een aantal fr itbomen it de eerste hel t 20e eeuw zijn gespaard. De aanleg van 1990 hee t geen rekening gehouden met de o de terreininrichting. De oormalige aanleg in Hollands-classicistische stijl is in str ct r momenteel niet meer herkenbaar en bestaat it losse restanten. Van de aanleg als Hollandsclassicistische ensemble resteert alleen nog de oprijlaan als hoofdas gericht op het h is als centr m an de kasteelplaats op de ierde/terp. De demping in de eerste hel t 20e eeuw, de aanleg van enkele poelen aan de westzijde en de 26
her erka eling in de noordoosthoek rond 1957 en er olgens de aanplant an bos, omstreeks 1985, op dit nie e perceel hebben de oorspronkelijke rechthoekige grachtstr ct r sterk aangetast.
Tuinhistorische waardestelling Onderdelen bo en het maai eld met hoge t inhistorische aarde betre fen: De terp / ierde met h islocatie; 14e eeuw, mogelijk ouder; De oprijlaan; eind 17e / vroege 18e eeuw; De ligging in de oormalige broekontginning aarbij de Zeelandsestraat om de grachten is gelegd. Onderdelen bo en het maai eld met positieve t inhistorische aarde betre fen: De gedeeltelijk nog aan e ige ka elsloten als restant an de roegere eind 17e / vroege 18e buitenste gracht. De t ininrichting an na 1990 hee t een indi ferente t inhistorische aarde.
23 JUNI 2020
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
De oprijlaan ge ien vanaf het huis in noordelijke richting. Foto Buro Waalbrug 27
STICHT NG IN ARCAD Ë
28
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
STICHTING N ARCADIË
23 JUNI 2020
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
3 O e eg ge e b geb
ca e
29
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
23 JUNI 2020
3.1. Ac ele i a ie e be che mi g Groot Zeeland ligt ten id esten an Millingen aan de Rijn in het b itengebied. Het perceel ligt in een open gebied t ssen de akkers. Langs de estelijke ijde loopt de Zeelandsestraat an aar het terrein op t ee p nten ontsloten is. Het st diegebied bestaat it t ee kadastrale percelen Bescherming Een deel an het terrein is beschermd als archeologisch mon ment (AMK2014). De e begren ing is aangege en op pagina 30. Reli f Het hoofdh is staat op een terp of ierde die op de hoogtekaart goed ichtbaar is. De noordelijke oprijrit ligt om de e reden iets erhoogd in het landschap. Gebouwen Op het terrein staat een hoofdh is met enkele bijgebo
en.
Wegen en paden Het terrein is anaf de Zeelandsestraat op t ee manieren te bereiken. Via de oprijlaan anaf de noordkant of ia de dienstentree aan de est ijde an het terrein. De dienstentree ordt op dit moment als hoofdingang gebr ikt. Ten noorden an het hoofdh is ligt een erhard oorplein. De bijgebo en middels paden bereikbaar. Water Op het perceel liggen t ee poelen en een ka elsloot. De poelen liggen aan de oost ijde an het terrein en liggen grosso modo op de locatie an de oormalige h isgracht. De ka elsloot is an oorsprong de ersmalde b itengracht.
De actuele hoogtekaart (AHN3 hillshade) gecombineerd met het Kadastraal Minuutplan uit 1820. Duidelijk ichtbaar is de huislocatie op de opgehoogde terp of wierde en de oprijlaan. De buitenste gracht is deels herkenbaar als kavelsloot. Van de oorspronkelijke binnenste gracht is het oostelijke deel herkenbaar als deuk in het landschap.
Beplanting Het terrein bestaat it erschillende onderdelen: Aan de noord ijde an het terrein ligt een bos; Langs de est-, id- en een deel an de oost ijde an het terrein ligt een singel; Langs de oprijlaan staat aan eers ijde laanbeplanting; Het park bestaat it di erse solitaire bomen aaronder fr itbomen, groepen heesters en rond het hoofdh is ligt een siert in. 31
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
3.2 Be
deli g b
23 JUNI 2020
l ca ie bijgeb
Overweging met betrekking tot standpunt gemeente Berg en Dal De gemeente Berg en Dal hee t op 15 mei een negatief principestandp nt met betrekking tot het beoogde bijgebo ingenomen middels een brief aarin ij haar standp nt nader toelicht. Voor at betre t de inho delijke c lt rhistorische onderbo ing an het negatie e principestandp nt baseert de gemeente Berg en Dal ich op t ee arg menten. 1. In het eerste argument baseert de gemeente zich op de concentratie van de bebo ing rond het oorplein oals de e ich in de loop an de 19 e en 20e eeuw hee t ont ikkeld en het t eede arg ment betre t het oorkomen an de locatie op de gemeentelijke selectielijst it 2014. De gemeente stelt Vanuit historie ou het dan ook logischer ijn om nieuwe massa te concentreren rondom dat voorplein, bijvoorbeeld op de locatie van de schuur uit 1773. Door het nieuwe bijgebouw in de noordwestelijke hoek van het perceel te plaatsen oals in de nieuwe situatieschets, wordt er afgeweken van de centraliteit van dit plein. Ja de bouwmassa is evenrediger verdeeld over het perceel in de situatieschets.
Het is echter wel in afwijking met de situatie oals die eeuwen hee t bestaan.” In de redenge ende omschrij ing it 2014 door Mon menten Ad ies B rea -FH oor de gemeentelijke selectielijst staat als ad ies: Uit bovenstaande informatie kan al worden afgeleid dat de cultuurhistorische waarde van dit terrein met gebouwen heel hoog is, immers de huidige structuren en ontginning van dit gebied ijn ontstaan vanuit de e kasteelplaats. Als er nog middeleeuwse bouwsubstantie in het huis aanwe ig is dan behoren die delen thans tot de oudste nog overeind staande bouwdelen van de gehele gemeente Millingen, dus dan is ook de bouwhistorische- en architectuurhistorische waarde heel hoog te noemen. Uiteraard al alsnog een be oek ter plaatse nood akelijk ijn om te kunnen vaststellen in hoeverre er nog oude bouwsubstantie voorhanden is. Mocht dat het geval ijn dan is bescherming als monument van tenminste het huis wenselijk te noemen. Overigens is er naar on e mening wat betre t het terrein als geheel eker ook sprake van hoge archeologische waarde. Opgravingen in 1976 en 1978 bij een deel van het terrein brachten al bewoningsporen uit de ij ertijd en middeleeuwen aan het licht. De verwachting is dat op het terrein nog veel meer resten van het kasteel en bewoning uit de middeleeuwen verborgen liggen.
2. Voor wat betre t de archeologische waarde is in 2003 door RAAP in opdracht an de gemeente Millingen een archeologische beleidskaart gemaakt (E. He nks, Gemeente Millingen aan de Rijn; een archeologische beleidsadvieskaart (RAAP 2003)). Een deel an het terrein an Groot Zeeland is hierbij aange e en als terrein an eer hoge archeologische aarde. Het als terrein an eer hoge archeologische aarde aange e en gebied betre t j ist de ierde/terp en het estelijk daar an gelegen oorplein met oormalige bebo ing. De insnede in het negatie e principestandp nt dat het logischer ijn om nie e massa te concentreren rondom dat oorplein strookt niet met de in opdracht an de gemeente opgestelde archeologische beleidskaart. De archeologische beleidskaart meldt namelijk op p. 10 : Voor alle op de AMK aangegeven terreinen dient behoud te worden nagestreefd. Voor archeologische rijksmonumenten is behoud wettelijk verplicht.” Op p. 39 staat In gebieden met een hoge archeologische verwachting wordt de hoogste dichtheid aan archeologische vindplaatsen verwacht. In de e one dienen bij voorkeur geen werk aamheden te worden uitgevoerd die tot fysieke aantasting van de (verwachte) archeologische waarden leiden. Het beleid is dus gericht op behoud van de bestaande situatie. Bodemingrepen dieper dan de bouwvoor dienen te worden voorkomen.
Gestreefd moet worden naar extensieve vormen van grondgebruik.” Uit de redenge ende omschrij ing blijkt dat de er achte mon mentale aarde bepaald ordt door de geschiedenis an de locatie als Middelee se kasteelplaats. De concentratie an bebo ing rond het oorplein dateert it een latere periode en maakt geen onderdeel it an de onderbo ing an de er achte mon mentale aarde in de selectie. Bo endien gee t het ad ies aan dat sprake is an hoge archeologische aarde op het gehele terrein. Voor de bele ings aarde en de leesbaarheid an Groot Zeeland als Middelee se kasteelplaats erdient het dan ook logischer ij e de oorke r om de ierde/terp als bij ondere terrein erhoging in het landschap herkenbaar te ho den. Bebo ing rondom of nabij de ierde/terp ermindert of blokkeert elfs de belee baarheid en herkenbaarheid an de e bij ondere terrein erhoging als stichtingslocatie an kasteel Hoberg / Zeeland in de erder rij el reli lo e broekontginning. 33
STICHT NG IN ARCAD Ë
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
De voorgestelde locatie voor de gewenste schuur. Foto Buro Waalbrug 34
STICHTING N ARCADIË
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
23 JUNI 2020
3.3 C cl ie Overwegingen met betrekking tot de locatiekeu e De ke e oor de locatie is bepaald doordat de e een open hoek met een einig speci eke t ininrichting in de aanleg ormt. Er is nadr kkelijk oor geko en om niet een diensterf te cre ren nabij het h is en de t inaanleg direct rond de ierde/terp te rij aren an bebo ing.
De oorgestelde locatie ligt deels op de locatie an een oormalige, ermoedelijk rond 1700 aangelegde, ij er en deels op de oormalige rond 1700 aangelegde gracht en singel. De belangrijkste raag an it c lt rhistorisch oogp nt met betrekking tot de locatieke e is at aarder eegt; het beschermen an de archeologische aarden in sit of het rekening ho den met niet meer bestaande aanleg in Hollands-classicistische stijl?
Om een ma imale energieopbrengst middels onnepanelen op het nie te bo en bijgebo te garanderen is er oor geko en om het bijgebo noordid te ori nteren. Hiermee ijkt de ori ntatie an het gebo af an de o erige gebo en en str ct ren op het terrein die de oorspronkelijk orthogonale op et olgen.
De in het principe er oek en stedenbo k ndig ad ies oorgestelde locatie oor de ge enste sch r ligt b iten het als terrein an eer hoge archeologische aarde aange e en gebied. De e locatie is daarmee oor het beho d an archeologische aarden beter geschikt dan het oorplein dat binnen het als terrein an eer hoge archeologische aarde aange e en gebied ligt.
De oorgestelde locatie oor de ge enste sch r ligt deels op de locatie an een oormalige, ermoedelijk rond 1700 aangelegde, ij er en deels op de rond 1700 aangelegde gracht. De ij er is in de loop an de 19e eeuw verland. De gracht is in de eerste hel t 20e eeuw gedempt. Hierna hee t deze locatie een invulling als eiland gekend.
Het oorkomen an Groot Zeeland op de selectielijst gemeentelijke mon menten ordt bepaald door de geschiedenis an de locatie als Middelee se kasteelplaats. Voor de herkenbaarheid en de leesbaarheid an Groot Zeeland als Middelee se kasteelplaats als ierde/terp als bij ondere terrein erhoging in het erder rij el reli lo e broekontginning is de in het principe er oek en stedenbo k ndig ad ies oorgestelde locatie oor de ge enste sch r beter geschikt dan op het oorplein aar het a bre k doet aan de belee baarheid an de kasteelplaats. De locatieke e an het nie e bijgebo o k nnen orden opge at als een nie e tijdslaag in dit q a ont ikkelingsgeschiedenis eer gelaagde gebied. De beoogde locatie maakt geen inbre k op de nog aan e ige onderdelen met een hoge en positie e t inhistorische aarde. De locatie ligt in het deel an het terrein met een indi ferente t inhistorische aarde.
35
STICHT NG IN ARCAD Ë
4 L ea
36
23 JUNI 2020
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
e
e
GROOT ZEELAND, MILLINGEN AAN DE RIJN - CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN
STICHTING N ARCADIË
23 JUNI 2020
Literatuur
Noten
Aa, an der A.J., Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden. Deel XIII (Gorinchem 1851)
1. Sch lte, 104-107. 2. 3. M lder, J.R., 36. 4. Archis2 , meldingen ondstlocatie 1038198, objectn mmers 700270, 864948, 864949. 5. kastelenle icon nl, lemma Zeeland provincie Gelderland. 6. In 1709 had Johan Motzfelt, koper van de heerlijkheid Zeeland een geschil met de heer Van W estha s o er de rechten op een eide in de heerlijkheid. Bij de processt kken be inden ich ook enkele o dere st kken met betrekking tot de leenroerigheid an de heerlijkheid aan H is Bergh. Erfgoedcentr m Achterhoek en Liemers, archief H is Bergh (toeganf 0214) in .nr. 3237. 7. Van Eck, 23. 8. Van der Aa, 115. 9. Afgebeeld bij Van Eck, 23. 10. Versfelt, kaart 90. 11. Gelders Archief, toegang 0016 (Ge estelijke best ren in de Bataafs-Franse tijd), in .nr. 35. 12. Foto's it 1970 in de collectie an de Rijksdienst C lt reel Erfgoed tonen de sch r met m rankers die het jaar 1773 ormen. De sch r is kort na 1975 gesloopt. 13. Voor de datering sch if ensters met roede erdeling ie Sch lte, 107. 14. Zie Sch lte, 107. 15. Kampioen. O cieel orgaan van de Koninklijke Nederlandse Toeristenbond,
Eck, J, an, Historischer Atlas Ooijpolder & D fel. Euine Flussniederung in Wort und Bild (Amsterdam 2005) He nks, E., Gemeente Millingen aan de Rijn; een archeologische beleidsadvieskaart (RAAP 2003). M lder, J.R., De bodemgesteldheid van het herinrichtingsgebied Ooypolder . Stichting oor Bodemkartering (Wageningen 1989) Sch lte, A.G., Het Rijk van Nijmegen. Oostelijk gedeelte en de Du felt (’s-Gravenhage 1983) Versfelt, H.J., De Hottinger-atlas van Noord en Oost-Nederland (Groningen 2003)
82e jg., juni 1967, no.6.
37
! " # $% $# # # & ' ) #
$#
# (
# * + !% $ # , - .#
" / 0 $1 $%$% # ) # 2
# - ( , 3 ' ! $%$%. 45 $ $% $#
# 6 7 $ 1 2 !% $ # 3 !% $ # 7 8 # 7 8 # 7 8 # 9 $% $ , 14 $. # ' 5! $ !% $ 9 # # %! $ #
3 ) %! $ + # * - + : # 0 + # 6 / 0 $1 $%$%# ( $% $ + # ( , . %! $ !4 #
$
& !4 $ %! $ $% $ # & # 2 ( !4 $ #
, . # ( ;/<)6<)=*>)$%?)!4# ( ) 8 ! "
+ + ( - # ( # @ # 7 @ # #:# / 0 > # + # $ * $% $ # & 2 6#*# ( ,(# #. 6
1