B1 Raadsvoorstel Koersdocument Sociaal Domein en Lokale Toegang

Raadsvoorstel

Griffiersnummer: Onderwerp: Datum B&W-vergadering: Datum raadsvergadering: Datum carrousel: Portefeuillehouder: Ambtenaar: e-mailadres: Zaaknummer: Documentnummer:

B1 Koersdocument sociaal domein en lokale toegang 5 januari 2021 28 januari 2021 21 januari 2021 E.M. van de Scheur Ben Bloem B.Bloem@bergendal.nl Z-20-90259 VB/Raad/20/01124

Aan de gemeenteraad, Voorstel Vast te stellen het koersdocument sociaal domein en lokale toegang van 23 december 2020. Inleiding De ontwikkelingen de afgelopen jaren maken dat er behoefte is aan een herijking van onze visie op het sociaal domein en op de lokale toegang. Er is net als in vele andere gemeenten sprake van oplopende kosten in het sociaal domein (jeugdzorg en WMO). De vraag naar hulp en ondersteuning van gemeenten blijft stijgen, terwijl de financieringsmogelijkheden vanuit het Rijk achterblijven. Op nationaal niveau wordt hier o.a. via de VNG het gesprek met het kabinet over gevoerd Dit heeft geleid tot een recent gepubliceerd onderzoek door Andersson Elffers Felix (AEF) naar de stijgende kosten van jeugdzorg. Opdrachtgevers van dit onderzoek waren het rijk en de gemeenten (VNG). De belangrijkste conclusie van dit rapport is dat de gezamenlijke gemeenten structureel tussen de €1,6 en €1,8 miljard per jaar tekort komen. Dit rapport noemt een aantal besparingsmogelijkheden, maar die kunnen maximaal € 0,3 miljard opleveren. Het tekort kan verder alleen worden beperkt door de uitgangspunten en beleidstheorie van de Jeugdwet te herzien. De VNG en het rijk hebben afgesproken dat de contouren van mogelijke scenario’s van middelen en maatregelen eind februari worden besproken in een bestuurlijk overleg.

Dan wordt ook met een brede delegatie van het kabinet gesproken over de financiële situatie van gemeenten, mede vanwege het enorme tekort wat in het onderzoek is geconstateerd. De bedoeling is dat het overleg tussen rijk en VNG tijdig wordt afgerond, zodat de opbrengst als zwaarwegend kan worden ingebracht bij de kabinetsformatie. In het rapport wordt een aantal maatregelen genoemd waarmee gemeenten kunnen bezuinigen:

PAPIER1

1. Overweeg de invoering van een POH-jeugd (praktijkondersteuner), het versnellen van de doorstroom naar de WLZ en het verplaatsen van jeugdhulp naar de kinderopvang. Wij hebben een pilot POH-jeugd gedraaid, maar dit leverde niet het gewenste effect op en daarom is deze beëindigd. Overigens is onlangs ook een onderzoek verschenen waaruit blijkt dat de inzet van een POH-jeugd niet tot besparingen leidt. Dat is ook onze eigen ervaring. Door te werken met jeugdconsulenten op de scholen, hebben we wel een goed alternatief. Niettemin moeten we meer investeren in samenwerking met de huisartsen. De afgelopen periode (corona) heeft dit niet makkelijk gemaakt. Het sturen op doorstroom naar de WLZ doen wij al. Risico hierbij is wel dat ouders hierdoor soms van het kastje naar de muur worden gestuurd; om dit te voorkomen begeleiden wij hen in de doorstroom. Het verplaatsen van jeugdhulp in groepsverband naar kinderopvang en buitenschoolse opvang brengen wij in bij onze regionale overleggen, in het verlengde van een onderzoek dat in 2020 door ons is uitgevoerd naar het onderscheid tussen dagbesteding en dagbehandeling. 2. Hulpverlening in lokale teams, waarbij hoogopgeleide medewerkers in de toegang een randvoorwaarde zijn Dit is onderdeel van de inzet van het herstelplan sociaal domein en wordt de komende jaren verder uitgewerkt.

In de opdracht aan het sociaal team is de inzet van kortdurende ondersteuning door onze eigen medewerkers expliciet opgenomen. 3. Een duidelijke afbakening tussen jeugdhulp en onderwijs Hier werken wij al aan, een voorbeeld is de capaciteitsfinanciering bij de Maartensschool. Ook op het voortgezet onderwijs starten we in 2021 een pilot voor betere samenwerking en afbakening. In het basisonderwijs is een betere afbakening ook wenselijk. Wij gaan daar regionaal aan werken. Verder worden in het rapport nog een aantal adviezen aan gemeenten meegegeven, namelijk: 1. Voer een fundamentele discussie over het gewenst voorzieningenniveau Wij hebben in het koersdocument aangegeven dat dit nodig is en dat we dit moeten uitwerken. Graag gaan wij naar aanleiding hiervan in gesprek met de gemeenteraad en met onze inwoners. 2. Maak de keuze tussen de kosten en de maatschappelijke baten voor jeugdhulp expliciet Het onderzoek toont aan dat preventie en vroegsignalering binnen het jeugddomein niet tot lagere kosten leiden, maar kunnen wel het welzijn en de ontplooiingsmogelijkheden van kinderen, jongeren en gezinnen verbeteren. Met behulp van de GGD-monitor, de

Pagina 2 van 5

leefplekmeter en verhalen van onze inwoners willen we de maatschappelijke baten proberen inzichtelijk te maken, zodat afgewogen keuzes kunnen worden gemaakt. 3. Leg een groter nadruk op normaliseren, demedicaliseren en eigen kracht. Ons herstelplan en de nieuwe opdracht aan het sociaal team gaan hier nadrukkelijk op in. 4. Onderzoek belemmeringen voor uitstroom uit jeugdhulp en stuur hierop. Het onderzoek laat zien dat de stijging in het jeugdhulpvolume niet zozeer veroorzaakt wordt door een stijgende instroom, maar door een achterblijvende uitstroom. Voor het sturen op uitstroom is casemanagement belangrijk: het regelmatig vragen en toetsen of de ingezette hulp ook werkt en als dat niet zo is, wat dan beter zou kunnen werken. Dit versterkt ook de band met onze inwoners. Daar wordt in de nieuwe opdracht voor het sociaal team aandacht aan besteed. 5. Hanteer realistische termijnen en kostenramingen voor de implementatie van nieuwe werkwijzen. In het herstelplan hebben wij vier jaar de tijd genomen. Met daarbij de uitkomsten en aanbevelingen uit dit rapport denken wij dat dit realistisch is. Ons doel blijft: voldoende middelen om die inwoners te ondersteunen die dat écht nodig hebben. In dit koersdocument gaan wij daarom in op: 1. 2. 3. 4.

Onze visie op het sociaal domein als geheel De gevolgen daarvan voor onze lokale toegang (nieuwe opdracht sociaal team) De financiële ambities (herstelplan) De wijze van monitoring

Beoogd effect Met deze herijking willen we het sociaal domein ook voor de komende jaren betaalbaar houden zodat we de inwoners die onze hulp echt nodig hebben ook kunnen blijven ondersteunen. Hiermee geven wij ook richting aan onze inwoners, welzijnspartners, zorgaanbieders en onze lokale toegang. Deze visie is een eerste aanzet, op hoofdlijnen. De komende jaren zal dit verder worden uitgewerkt. Uiteraard is het ook heel belangrijk of de uitgangspunten van de Jeugdwet ook daadwerkelijk worden herzien, zoals in het AEF- rapport wordt aanbevolen. Dat zal ons helpen in de concretisering die we moeten maken. Argumenten De afgelopen jaren is keer op keer gebleken dat het een forse uitdaging is om het sociaal domein betaalbaar te houden. Met deze visie zorgen we voor:

Pagina 3 van 5

1. Strengere toetsing aan de voorkant, met name op de individuele maatwerkvoorziening. 2. Betere opbouw van het voorliggende veld (groepsgerichte activiteiten, opbouwwerk, welzijnswerk, inloop- en ontmoeting). 3. Een goede monitoring van de uitgaven en de effecten van beleid. Kanttekening Externe factoren blijven een belangrijke rol spelen in het sociaal domein. Denk hierbij aan landelijke wet- en regelgeving of demografische en economische ontwikkelingen zoals vergrijzing, stijgende of dalende werkloosheid, etc.. Deze visie beperkt zich tot de invloedssfeer die we als gemeente zelf hebben op de inrichting van het sociaal domein. Financiële onderbouwingnee De financiële kaders voor de komende jaren zijn onlangs vastgesteld in de meerjarenbegroting 2021-2024. Deze visie geeft een eerste antwoord op de vraag hoe we de financiële ambities die daarin vermeld staan voor het sociaal domein willen behalen. Duurzaamheid N.v.t. Communicatie Na vaststelling van dit document door college en raad kan het waar nodig breder worden verspreid. Ook zal dit met de provinciale toezichthouder worden gedeeld, omdat deze visie onderdeel is van de begroting 2021-2024. Aanpak/uitvoering Na vaststelling door de raad kan worden begonnen met uitvoering conform het tijdspad dat op pagina 23 wordt geschetst. Hier worden ook de opgaveregisseur en de opgavemanager bij betrokken.

Ook zal de voortgang betrokken worden in het traject dat wij in 2021 aangaan met de Visitatiecommissie Financiële Beheersbaarheid Sociaal Domein.

Burgemeester en wethouders De secretaris, E.W.J. van der Velde

De burgemeester, mr. M. Slinkman

Bijlagen digitaal ter inzage - Koersdocument sociaal domein 2021 d.d. 23 december 2020 Bijlage ter inzage griffier

Pagina 4 van 5

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Berg en Dal; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 5 januari 2021; overwegende dat de ontwikkelingen in de afgelopen jaren maken dat er behoefte is aan een herijking van onze visie op het sociaal domein en op de lokale toegang. Dat er net als in vele andere gemeenten sprake is van oplopende kosten in het sociaal domein (jeugdzorg en WMO). Dat de vraag naar hulp en ondersteuning van gemeenten blijft stijgen, terwijl de financieringsmogelijkheden vanuit het Rijk achterblijven; Dat deze herijking is vastgelegd in een koersdocument voor de komende jaren;

besluit : Vast te stellen het koersdocument sociaal domein en lokale toegang van 23 december 2020.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Berg en Dal op 28 januari 2021,

De raadsgriffier,

J.A.M. van Workum

De voorzitter,

mr. M. Slinkman

Pagina 5 van 5