5. Informatienota Opvang en huisvesting van diverse doelgroepen

INFORMATIENOTA

2022-I027 Zaaknummer: Documentnummer: Onderwerp: Vergadering B&W: Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Ambtenaar:

Z-22-098466 VB/Raad/22/01398 (tijdelijke) huisvesting van diverse doelgroepen 21 juni 2022 14 juli 2022 M. Slinkman Huub Verouden & Maarten Jongeneel

Aan de gemeenteraad, Kennisnemen van (tijdelijke) huisvesting van diverse doelgroepen Waarom nu naar de raad? Op dit moment wordt er veel gevraagd van ons als gemeente in de (tijdelijke) huisvesting van diverse doelgroepen. Om u als raad bij te praten is deze informatienota opgesteld. Op basis daarvan willen we met u het gesprek voeren. Inleiding In deze informatienota staan we stil bij het brede vluchtelingen- en statushoudersvraagstuk. Voor de volledigheid nemen we ook arbeidsmigranten mee. Vanuit al deze groepen ontstaat er een deels tijdelijke en deels structurele vraag op de woningmarkt. Zij brengen daarmee extra druk op de ambtelijke organisatie. Oekraïense vluchtelingen Oekraïense vluchtelingen kennen een beschermde status in Europa, op grond van het met Oekraïne afgesloten Associatieverdrag. Op grond van staatsnoodrecht is de verantwoordelijkheid voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen niet door het Rijk zelf in uitvoering genomen, maar neergelegd bij de gemeenten en in het bijzonder bij de burgemeesters. De Veiligheidsregio Gelderland Zuid (VRGZ) coördineert de verdeling over de diverse gemeentes. Inmiddels zijn er op regionaal niveau 26 noodopvanglocaties. De noodopvanglocaties hebben een gezamenlijke capaciteit van 1.527 plaatsen. Op dit moment (vrijdag 4 juni 2022) wordt er door 1.306 vluchtelingen gebruik gemaakt van de noodopvang.

Deze aantallen fluctueren dagelijks doordat er nieuwe vluchtelingen het land en onze regio binnenkomen en deze vluchtelingen door regionale en landelijke spreiding worden doorgeleid naar andere noodopvanglocaties. Er is in toenemende mate ook instroom van vluchtelingen vanuit particuliere opvang, zo meldt de VRGZ. De VRGZ geeft aan dat dit aantal nu nog beperkt is, maar houdt er rekening mee dat dit aantal richting de zomer zal gaan stijgen.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 1 van 7 REFNUMBER

Op dit moment huisvesten we in Berg en Dal op een drietal locaties 136 personen: 104 Oekraïense vluchtelingen in de Kentering op Dekkerswald, 20 op de locatie Muntberg en 12 in Pastorie te Leuth. Daarnaast zijn er ca 70 personen bij particulieren of elders ondergebracht. In onze gemeente staan in totaal 206 Oekraïners geregistreerd. Daarmee leveren we relatief gezien, een behoorlijke bijdrage. Dat vraagt veel van onze ambtelijke organisatie. Op onderdelen wordt nu personeel ingehuurd, bijvoorbeeld t.b.v. het verstrekken van leefgeld, beveiliging en het coördineren van de locatie. Tot voor kort werden er ook brandwachten ingehuurd. Desondanks wordt er nog altijd een fors beslag gelegd op ons reguliere ambtelijk apparaat. Vraagstukken omtrent vergunningverlening, onderwijs, werk, inkomen, verminderd zelfredzame personen, bouwkundige aanpassingen en tal van steeds opkomende vraagstukken doen een flink beroep op onze ambtenaren. Totaaloverzicht van de status van locaties per gemeente

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 2 van 7 REFNUMBER

Opvangcapaciteit in gebruik Crisisnoodopvang en Noodopvang

Aantallen wijzigen dagelijks en kunnen daarom iets afwijken van onze meest recente data. Betreffen aantallen zonder particuliere opvang.

In tegenstelling tot hetgeen bij veel andere gemeenten speelt, is het gebouw De Kentering gedurende langere tijd beschikbaar. Het is ook mogelijk om in de Kentering meer Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Wij huren thans de helft van een grotendeels leegstaand pand (De Kentering) op Dekkerswald. Gefaseerd zou de opvang met c.a. 85 personen kunnen worden vergroot. Indien hiervoor wordt gekozen, dan zal dit wederom veel ambtelijke capaciteit gaan vergen. Dit ondanks (wederom) de inzet van vrijwilligers. Bouwkundig moeten de nodige zaken worden aangepast, waardoor ook deze vleugel niet direct inzetbaar zal zijn. Denk hierbij aan te plaatsen douches, keukens, brandwerende voorzieningen en branddetectie. Omdat De Kentering in verband met de doorlooptijd van de geplande ontwikkelingen op Dekkerswald gedurende langere tijd gebruikt zou kunnen worden, is het ook mogelijk het gebouw in de toekomst te gebruiken als verzamelopvang als andere locaties sluiten vanwege terugkerende vluchtelingen. Daarmee kan ook langer worden geprofiteerd van de investeringen die inmiddels in het pand zijn gedaan. Het is te verwachten dat een deel van de Oekraïners niet meer terugkeert. Dit geldt met name voor mensen die vanwege de vernietigingen van de oorlog geen woning en/of werk hebben en in Oekraïne voor zichzelf geen perspectief zien.

Ook ligt terugkeer naar langdurig door Rusland bezette gebieden niet voor de hand. Daarmee zou er op termijn ook een permanent huisvestingsvraagstuk ontstaan. Statushouders hebben nu recht op een woning, terwijl we Oekraïners opvangen in meerpersoonskamers met gedeelde sanitaire voorzieningen. Bij een permanent verblijf zal ook voor hen toegang moeten worden gevonden tot de reguliere woningmarkt. Conclusie: huidige opvang van Oekraïense vluchtelingen kan worden uitgebreid. Wel vraagt dit veel van onze ambtelijke organisatie.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 3 van 7 REFNUMBER

Asielzoekers Mede door de druk van Oekraïense vluchtelingen, knelt de opvang van asielzoekers uit andere landen. De opvang van asielzoekers is een taak voor het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Net zoals dat geldt voor de opvang van Oekraïners, kan het Rijk deze taak niet aan, en vraagt om hulp bij de gemeenten. Op dit moment vindt er afstemming plaats over de problematiek tussen de staatssecretaris en de voorzitters van de Veiligheidsregio’s binnen het Veiligheidsberaad. De haperende opvang is uitgeroepen tot nationale crisis. Het lijkt er niet op dat het rijk gemeenten gaat dwingen om vluchtelingen te huisvesten. De gemeenteraad blijft dus als hoogste orgaan bevoegd hierover besluiten te nemen. Berg en Dal is een gemeente die graag de helpende hand uitsteekt naar mensen in nood. Meteen na het uitbreken van de oorlog in Syrië is raadsbreed een motie aangenomen die de mogelijkheid om tot een AZC te komen mogelijk maakte. Daar is door het COA destijds geen gebruik van gemaakt. Bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne hebben wederom alle raadsfracties zich hulpbereid verklaard. De gemeente Berg en Dal behoort in de regio tot de gemeenten die als eersten tot opvang over zijn gegaan. Er wordt momenteel ingezet op het organiseren van vier grote locaties met ten minste 1.000 asielzoekers. Het COA is in gesprek met gemeenten die deze opvang zouden kunnen verzorgen.

Vooruitlopend op realisatie van deze grote locaties is er een tijdelijk vraagstuk waarbij asielzoekers zouden moeten gaan rouleren per 14 dagen per Veiligheidsregio. Binnen onze veiligheidsregio is hierin voorzien doordat Culemborg voor een langere termijn (tijdelijk) een locatie beschikbaar stelt. Het vestigen van vluchtelingen op grote locaties zal ook een tijdelijk karakter moeten hebben. Op termijn zullen gemeenten zich moeten buigen over de vraag of er gelegenheid is om op hun grondgebied een AZC te vestigen. Dit alles is nog weinig concreet. We willen uw raad echter meegeven dat het COA recent heeft aangegeven momenteel geen personeel beschikbaar te hebben voor bemensing van een AZC. Dit is een zeer voorname reden waarom wordt ingezet op grotere locaties van 1.000 mensen en meer. Dat betekent dat de huisvestende gemeenten in de bemensing van een AZC zal moeten voorzien, tot het moment dat het COA deze taken weer uit kan voeren. Er is zorg of Berg en Dal hierin in de gewenste mate zou kunnen voorzien. In tegenstelling tot de groep Oekraïners die nog enigszins homogeen is, gaat het bij reguliere asielzoekers om heel diverse achtergronden en problematieken, waarmee geen enkele ervaring bestaat. Zaken als voedselvoorziening en openbare ordehandhaving zijn hierbij van ondergeschikt belang.

We merken bij de begeleiding van Oekraïners dat het erg veel moeite kost om de zeer diverse zorgvragen bij het Sociaal Team en het paramedisch werkveld belegd te krijgen. Er waren immers al wachtlijsten. Dit

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 4 van 7 REFNUMBER

terwijl men recht heeft op hulp, en gezien de traumatische ervaringen ook nodig heeft. Met veel kunst- en vliegwerk proberen we de vluchtelingen zo goed mogelijk door deze zware periode heen te loodsen. De gemeente moet zich de vraag stellen of zij in staat is om ook voor asielzoekers een in elk opzicht menswaardige opvang te bieden, nu het COA aangeeft zelf niet goed in staat te zijn om ondersteuning te bieden. Komt de vraag alsnog, of zelfs een opdracht, dan zal goed moeten worden bezien hoe op een goede manier opvang kan worden geboden, die recht doet aan de gecompliceerde zorgbehoefte en culturele diversiteit van de groep asielzoekers. Voor de begeleiding zullen alsdan extern medewerkers moeten worden aangetrokken. Conclusie: er ligt op dit moment geen concrete vraag voor en het aanbieden van Berg en Dal als vestigingslocatie lijkt niet voor de hand te liggen. Voor de toekomst is het belangrijk dat een goede afstemming met het COA over verdeling van taken en verantwoordelijkheden plaatsvindt, teneinde een eventueel AZC op een goede en menswaardige wijze te kunnen vestigen. Statushouders Over de huisvesting van statushouders is eerder een raadsvragenbeantwoording verzonden. Voor de volledigheid is een deel van die beantwoording hier opgenomen. Wanneer asielzoekers een verblijfsvergunning hebben gekregen spreken we over statushouders.

Hiervoor hebben wij als gemeente een taakstelling, om te zorgen voor woonruimte. Deze taakstelling is een wettelijke plicht en is voor elke gemeente gelijk, naar rato van het aantal inwoners. We hebben in de prestatieafspraken met de woningcorporaties afgesproken dat zij naar rato van het aantal woningen (81% Oosterpoort, 19% Waardwonen) een bijdrage leveren aan deze taakstelling. We vinden dat dit, gezien het relatief hoge percentage sociale huurwoningen in de voorraad en woningbouwplanning ook de meest wenselijke oplossing is. We hebben gekeken naar het realiseren van tijdelijke woningen, maar deze projecten kosten (realisatie en ambtelijke capaciteit) veel tijd, bieden beduidend minder woonkwaliteit en leveren na afloop van de tijdelijke vergunning ook weer een woonvraag. Daarnaast past het niet bij een goede manier van integreren om statushouders op één grote locatie tijdelijk te huisvesten.

Per 1 januari 2022 hadden we een achterstand in de taakstelling van 21 personen. Deze achterstand is ontstaan tijdens corona. Er kwamen toen minder woningen beschikbaar. De laatste maanden is een flinke inhaalslag gemaakt. Naar verwachting is de achterstand per 1 juli 2022 teruggebracht naar 11 personen. Dat betekent, dat we in de 1e helft 2022 een 30-tal personen hebben gehuisvest in 13 woningen. Voor de 2e helft 2022 resteert een opgave van 38 personen (27 taakstelling + 11 inlopen achterstand. Een deel daarvan zal kunnen worden ingevuld door nareizigers, in reeds toegewezen woningen.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 5 van 7 REFNUMBER

Taakstelling aantal statushouders per jaar 2017

2018

2019

2020

2021

2022

Taakstelling in personen

54

57

33

24

49

47

Aantal beschikbaar gestelde woningen

15

18

11

8

12

13 (tot 1 juni)

% van alle verhuringen

5,4

6,4

3,6

3,2

5,0%

NNB

De taakstelling voor het aantal statushouders wisselt per jaar. De taakstelling betreft een aantal in personen, afhankelijk van de gezinsgrootte is het aantal woningen kleiner. In landelijke context wordt er bij ons een relatief laag percentage van de vrijkomende corporatiewoningen beschikbaar gesteld voor statushouders. Zo is landelijk recent een richtlijn genoemd van 12,5% van de vrijkomende woningen. Bij ons is de inschatting dat het dit jaar (bij het halen van de taakstelling + inlopen achterstand) zal gaan om 8%. Op dit moment denken we de landelijke taakstelling goed uit te kunnen voeren. Met de uitstroom van statushouders uit de AZC’s ontstaat daar ruimte voor de opvang van asielzoekers zonder status. Conclusie: als het gaat om statushouders, dan ligt er momenteel geen bijzondere situatie voor die vraagt om aanvullende besluitvorming. Arbeidsmigranten – Vitale Vakantieparken Er loopt momenteel ook een project rondom arbeidsmigranten. Voor de volledigheid is hierover een update opgenomen. In het recreatiebeleid van de gemeente hebben wij geformuleerd dat we toerisme en recreatie belangrijk vinden. Eén van de speerpunten is het bestaande aanbod een kwaliteitsimpuls te geven en daarnaast ruimte te bieden voor innovatie in de verblijfs- en dagrecreatie.

In de praktijk zien we dat er op recreatieparken regelmatig sprake is van strijdig gebruik, zoals zakelijke verhuur of permanente bewoning (o.a. huisvesting voor arbeidsmigranten). De provincie Gelderland ondersteunt gemeenten bij het werken aan vitale vakantieparken. Berg en Dal heeft zich aangesloten bij het project Ariadne. Ariadne helpt gemeenten bij het in kaart brengen van het recreatieve aanbod op parken. Ariadne heeft voor ons op vier recreatieparken een controle uitgevoerd om in kaart te brengen hoeveel en op welke vakantieparken er sprake is van niet recreatief gebruik. Het onderzoek van Ariadne zijn eerste bevindingen en kan niet als volledige inventarisatie worden aangemerkt. Wij verwachten u op korte termijn te kunnen informeren over het vervolgtraject. Duidelijk is al wel dat er op de vakantieparken behoorlijke aantallen arbeidsmigranten woonachtig zijn, en dat één vakantiepark bijna uitsluitend voor de huisvesting van arbeidsmigranten in gebruik is. Op dit moment worden de eerste bevindingen uitgewerkt, en daarna aan het college voorgelegd. Een en ander wordt uiteindelijk ook aan uw raad ter bespreking voorgelegd. Voor de korte termijn is duidelijk dat de vakantieparken en de woningen hierop onderwerp van aandacht zullen moeten zijn in deze collegeperioden.

En tevens dat de parken geen noemenswaardige rol kunnen spelen bij de opvang van statushouders, asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 6 van 7 REFNUMBER

Conclusie: op korte termijn volgt meer info over het vervolgtraject rondom Vitale Vakantieparken. Conclusies -Huidige vraagstukken leveren een forse extra belasting op de organisatie; -Beeld is dat we een goede bijdrage leveren bij de huisvesting van statushouders en de opvang van Oekraïners; -Verwachting is dat druk op woningmarkt toe blijft nemen vanuit blijvende Oekraïners, statushouders en arbeidsmigranten; -Binnenkort volgt meer info over het vervolgtraject rondom Vitale Vakantieparken. Bespreekpunten Oekraïense vluchtelingen: - Wilt u nog zaken meegeven m.b.t het uitbreiden van de noodvang op de Kentering? - Vindt u de benodigde ambtelijke inzet verantwoord? Asielzoekers: - Hoe kijkt u naar (op termijn) een AZC op ons grondgebied? Statushouders: - Wilt u zich uitspreken over de gang van zaken rondom huisvesting van statushouders? - Hoe kijkt u aan tegen het huisvestingsvraagstuk, wanneer vluchtelingen zich hier in de toekomst mogelijk permanent willen vestigen? Algemeen: - Hoe ervaart u de huidige (on-)duidelijkheid in de bevoegdhedenverdeling om opvang te organiseren (voor de verschillende doelgroepen)? En wat verwacht u van de burgemeester/het college in deze?

Burgemeester en wethouders, De secretaris, E.W.J. van der Velde

De burgemeester, mr. M. Slinkman

Bijlagen digitaal ter inzage Bijlage ter inzage griffier

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 7 van 7 REFNUMBER