4. Informatienota Evaluatie Wvggz 2021

INFORMATIENOTA

2022-I003 Zaaknummer: Documentnummer: Onderwerp: Vergadering B&W: Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Ambtenaar: Mailadres:

Z-21-094782 VB/Raad/21/01272 Evaluatie Wvggz 2021 7 december 2021 10 februari 2022 E.M. van de Scheur C. van Os C.v.Os@bergendal.nl

Aan de gemeenteraad, Kennisnemen van Evaluatie Wvggz 2021 Waarom nu naar de raad? Voor de invoering van de Wvggz is door de colleges van 12 regiogemeenten besloten de wet als regio Gelderland-Zuid samen uit te voeren. Tevens is afgesproken om na 1 jaar te evalueren. Begin dit jaar is aan onderzoeksbureau Significant opdracht gegeven dit te doen. In deze brief vindt u een samenvatting van deze evaluatie. Samenvatting Verplichte zorg is op dit moment geregeld in drie wetten. Ten eerste is daar de Wet Zorg en Dwang (WZD). Deze is bedoeld voor mensen met psychogeriatrische zorg (denk aan dementie) en/of met een verstandelijke beperking. De tweede wet is de Wet Forensische Zorg (WFZ)., voor als er sprake is van delicten. Als derde is er de Wet Verplichte Geestelijke GezondheidsZorg (Wvggz). Over deze laatste gaat deze brief. Op 1 januari 2020 is de wet Wvggz gestart ter vervanging van de Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ). Voor de invoering van de Wvggz is door de colleges van 12 regiogemeenten1 besloten de wet als regio Gelderland-Zuid samen uit te voeren. Tevens is afgesproken om na 1 jaar te evalueren. Begin dit jaar is aan onderzoeksbureau Significant opdracht gegeven dit te doen. In deze brief vindt u een samenvatting van deze evaluatie. Wet verplichte ggz Een crisismaatregel wordt genomen bij ernstig gevaar voor de persoon zelf of voor de omgeving.

Verplichte zorg op basis van de Wvggz kan op twee manieren worden verleend: door aanvraag van een zorgmachtiging via de rechter en als hierop niet gewacht kan worden

1 Rijk van Nijmegen: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Malden, Mook en Middelaar, Nijmegen, Wijchen; Regio

Rivierenland: Buren, Culemborg, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 1 van 4 REFNUMBER

kan de burgemeester een crisismaatregel nemen. De burgemeester doet dit na advies (medische verklaring) van een onafhankelijk psychiater. Er zijn een aantal verschillen tussen de oude wet en de nieuwe Wvggz. - Verplichte zorg via de Wvggz kan ook thuis plaatsvinden. - Er is meer aandacht voor meedoen in de samenleving. In de Wvggz worden zorgplannen gemaakt, die bij de rechter worden ingediend met onder andere aandacht voor wonen en werken. - Ook naasten kunnen een melding doen als zij zich zorgen maken. - Er is extra bescherming ingebouwd bij een crisismaatregel. De persoon die een maatregel krijgt, wordt door een onafhankelijke persoon ‘gehoord’ en er wordt altijd een patiëntvertrouwenspersoon aangeboden. Samenvatting evaluatie In haar evaluatierapport zegt Significant dat de uitvoering van de Wvggz in de regio GelderlandZuid over het algemeen goed verloopt. Er is een goede basis opgebouwd voor samenwerking tussen alle partijen. Hierdoor kunnen eventuele knelpunten snel en goed worden opgepakt. Op basis van de evaluatie zijn geen aanpassingen nodig in de wijze waarop de taken zijn verdeeld. Wel zijn er een aanbevelingen in het werkproces. Met alle partijen is afgesproken dat deze gezamenlijk worden aangepakt. Hieronder volgen de belangrijkste aanbevelingen.

Het ‘horen’ Nieuw is dat de burgemeester de betrokkene in de gelegenheid stelt om ‘gehoord’ te worden voordat hij beslist over de crisismaatregel. De gezamenlijke regiogemeenten hebben er in 2019 voor gekozen de ‘hoorfunctie’ te laten doen door het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) van GGD Gelderland-Zuid. Daar zijn drie redenen voor. Er werken professionals met de juiste competenties, zij werken op het passende schaalniveau (regiofunctie) en omdat dit het goedkoopst is. Behalve het ‘horen’ is er bij de crisismaatregel niet veel veranderd ten opzichte van de Bopz. Conclusie uit de evaluatie is dat dit ‘horen’ in crisissituaties weinig meerwaarde heeft. Significant doet de aanbeveling om dit landelijk aan te kaarten. Dit punt kan worden meegenomen in de landelijke wetsevaluatie die eind 2021 gereed zou moeten zijn. Met de regiogemeenten is afgesproken dat we geen wijzigingen aanbrengen in het ‘horen’ en wachten op de landelijke evaluatie. Melding en verkennend onderzoek Een ander nieuw onderdeel is dat inwoners en professionals een melding kunnen doen in het kader van de Wvggz. Het idee is om familieleden en andere naasten die zich zorgen maken, een stem te geven. Op basis van de melding zal een verkennend onderzoek gedaan worden om te kijken of verplichte zorg nodig is. Gemeenten hebben de taak gekregen om de meldfunctie voor inwoners te regelen.

Net als het ‘horen’, worden de meldfunctie en ook de uitvoering van het verkennend onderzoek door het Meldpunt Bijzondere Zorg van de GGD gedaan. Het verkennend onderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van 3 criteria: is sprake van een psychiatrische stoornis, is vrijwillige zorg niet (meer) mogelijk en is sprake van ernstig nadeel. Een verkennend onderzoek dient binnen 14 dagen na melding te zijn afgerond.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 2 van 4 REFNUMBER

Ten aanzien van de Wvggz-meldingen door naasten geeft Significant de aanbeveling om meer bekendheid te geven aan deze mogelijkheid. De GGD pakt deze aanbeveling in 2021 nog op. Aanvraag zorgmachtiging bij OvJ door gemeente MBZ levert het verkennend onderzoek met een advies aan bij de betreffende gemeente. De gemeente toetst dit advies en bepaalt aan de hand van dezelfde 3 criteria of zij op basis van het verkennend onderzoek een aanvraag indient bij de Officier van Justitie (OvJ) van het Openbaar Ministerie (OM). Deze toetsing wordt in Berg en Dal uitgevoerd door de teamleiders van het sociaal team. Significant adviseert om deze taak bij de gemeente te houden en niet te delegeren naar MBZ. Medische verklaring en zorgplan Het OM beoordeelt vervolgens of er voldoende grond is om de aanvraag in behandeling te nemen en wijst in dat geval een geneesheer-directeur aan van een GGZ-instelling (meestal Pro Persona in onze regio). Deze persoon stelt een medische verklaring op en maakt een zorgplan. Op basis van de medische verklaring besluit het OM of zij een verzoekschrift indient bij de rechtbank. In het zorgplan is dus ook aandacht voor maatschappelijke zaken als wonen en werk. In deze fase kan de betrokkene ervoor kiezen om een eigen plan van aanpak op te stellen. Dit kan leiden tot (alsnog) acceptatie van vrijwilliger zorg.

Uit de evaluatie blijkt dat er tot nu toe te weinig aandacht is voor wonen en werken in het zorgplan. Hierover worden nieuwe afspraken gemaakt met de GGZ-instellingen. Bij bovenstaand proces is het goed om te beseffen dat het overgrote deel van de zorgmachtigingen in het kader van de Wvggz niet wordt gedaan op basis van een melding bij MBZ. Vaak gaan ze rechtstreeks naar de OvJ. Ze worden dan aangevraagd door de GGZinstellingen zelf, met name Pro Persona. Van alle aanvragen kwam 82% van in Oost-Nederland in 2020 van een GGZ-instelling en 13% van de gemeente (op basis van een melding bij en verkennend onderzoek van MBZ). De meeste zorgmachtigingen zijn afgegeven voor inwoners van gemeente Nijmegen (61%), Berg en Dal (8%) en Tiel (7%). Dit percentage ligt voor de overige gemeenten tussen 1 en 5%. Het proces van melding tot rechter bevat veel stappen. Daarom is het van belang dat er goede afstemming is tussen alle partijen. Een hulpverlener/regievoerder houdt contact met de betrokkenen die zich in een moeilijke en veranderende situatie bevindt. Hierover zijn werkafspraken gemaakt, maar het is van belang om deze afspraken steeds te bevestigen vanwege het grote aantal betrokken professionals waarin wisselingen kunnen plaatsvinden. Dit heeft blijvende aandacht. Afstemming Wvggz, Wzd en Wfz De Wvggz is bedoeld voor mensen met psychische problemen.

Zoals eerder benoemd zijn er nog twee wetten die verplichte zorg regelen, WZD en WFZ. Er is afstemming nodig tussen organisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van beide wetten. Dit zijn dus de GGD voor de Wvggz en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) voor de Wzd. Het CIZ is in de voorbereidingsfase betrokken en er komen hernieuwde afspraken.

Zaaknummer: Documentnummer:

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 3 van 4 REFNUMBER

Een ander actiepunt dat voortvloeit uit de evaluatie is het maken van (nadere) samenwerkingsafspraken op het snijvlak van de Wvggz, Wzd en Wet forensische zorg (Wfz). Ketensamenwerking en overlegstructuur Zoals de Wvggz heeft bepaald, vindt in Gelderland-Zuid één keer per kwartaal het zogenaamde regionaal periodiek (keten)overleg plaats. Dit gebeurt onder voorzitterschap van de burgemeester van Culemborg, Gerdo van Grootheest. Doel van dit overleg is om de knel- en verbeterpunten van verplichte zorg te bespreken. Deelnemers zijn (een delegatie van) burgemeesters en wethouders van gemeenten, het OM, geneesheer-directeuren van GGZinstellingen en politie. Nu de invoeringsfase voorbij is, gaan we de overlegstructuur vereenvoudigen. Het voorstel is nu om minimaal 1x per jaar kennissessies te organiseren om de kennis van alle gemeenten over de Wvggz op peil te houden. Financiën In 2020 is bovenop de rijksmiddelen die gemeenten hebben ontvangen voor de uitvoering van de Wvggz extra budget gereserveerd vanuit de centrumgemeentemiddelen voor Beschermd wonen. Het aantal meldingen is in 2020 ruim 70% lager en het aantal verkennende onderzoeken bijna 90% lager lag dan vooraf ingeschat. Hierdoor kunnen we vanaf 2021 de kosten voor de Wvggz financieren binnen de rijksmiddelen zonder extra inzet. Tot slot In deze evaluatie lag het accent op de gemeentelijke taken en de samenwerking.

Vanuit gemeentelijk perspectief kunnen we tevreden zijn over de wijze waarop de Wvggz in onze regio is uitgevoerd, ook al is er een aantal verbeterpunten. Hiermee gaan we dus aan de slag. Er is in de evaluatie beperkt aandacht besteed aan knelpunten die specifiek zijn voor met name GGZorganisaties en het OM, zoals de hoge administratieve last die de Wvggz met zich mee heeft gebracht. Wij hopen van harte dat deze knelpunten na de wetsevaluatie op landelijk niveau worden aangepakt. Communicatie N.v.t.

Burgemeester en wethouders, De secretaris, E.W.J. van der Velde

Zaaknummer: Documentnummer:

De burgemeester, mr. M. Slinkman

Zaaknummer Documentnummer

Pagina 4 van 4 REFNUMBER