18. Brief aan Raad - Stand van zaken opvang vluchtingen Oekraïne

www.bergendal.nl

Onze gegevens Documentnummer UIT-22-94079 Zaaknummer Z-22-097447 Behandeld door M. Slinkman Verzonden op 13 april 2022

Aan de Gemeenteraad

Onderwerp:

Stand van zaken opvang vluchtelingen Oekraïne

Geachte leden van de raad, Hiermee wil ik u op hoofdlijnen informeren over de stand van zaken opvang vluchtelingen uit Oekraïne. In de brief ga ik nader in op de:      

gefaseerde nationale aanpak van het Rijk; bestuurlijke opdracht van het Kabinet; gezamenlijke aanpak in Gelderland-Zuid; aanpak in de gemeente Berg en Dal; wettelijke taakstelling van de burgemeester en de bijbehorende financiële vergoedingen; aanvullende bestuurlijke opdracht asielzoekers COA.

Sinds het uitbreken van de oorlog in de Oekraïne zijn er 4,6 miljoen inwoners op de vlucht. Vooralsnog worden veel Oekraïners opgevangen in de directe buurlanden van Oekraïne. Maar via trein, vliegtuig, bus en auto vinden veel vluchtelingen de weg naar Nederland. Een deel daarvan komt op eigen initiatief naar Nederland, maar veel vluchtelingen worden ook door particulieren of particuliere organisaties naar Nederland gehaald. Gefaseerde nationale aanpak Nederland werkt met een gefaseerde aanpak ten aanzien van de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.  Fase 1 omvat ongeveer 2.000 opvangplekken in Nederland, die door enkele gemeenten en veiligheidsregio’s direct na het uitbreken van de vluchtelingen crisis zijn ingericht;  Fase 2 omvat grootschaligere opvang, tussen de 2.000 en 50.000 plaatsen die door alle veiligheidsregio’s en haar gemeenten gerealiseerd moeten worden;  Fase 3 ontstaat wanneer nog meer mensen vanuit Oekraïne naar Nederland komen en als er sprake is van langduriger verblijf. Door de Rijksoverheid wordt deze fase voorbereid middels een programmatische nationale aanpak. Op dit moment bevinden we ons in fase 2. Er zijn door veiligheidsregio’s en gemeenten circa 41.743 opvangplekken gerealiseerd, waarvan er nu ruim 27.842 worden bezet. Ook zijn inmiddels meer dan 31.340 vluchtelingen geregistreerd in Nederland.

Pagina 1 van 5

Postbus 20, 6560 AA Groesbeek Dorpsplein 1, 6562 AH Groesbeek

Telefoon 14024 gemeente@bergendal.nl

IBAN NL78 BNGH 0285 0030 89 BTW 8547.30.357.B01

Bestuurlijke Opdracht Kabinet Het kabinet heeft op 8 maart jl. twee onderscheiden opdrachten voorgelegd aan het Veiligheidsberaad en de Veiligheidsregio’s, in afwachting van een juridische titel. a. Opdracht Oekraïne: coördineer de realisatie van opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. b. Opdracht asiel andere landen: zorg voor een coördinatiepunt voor COA-opvang van asielzoekers uit andere landen. Concreet heeft het kabinet de Veiligheidsregio’s o.a. gevraagd om de volgende opgaven ter hand te nemen: 1. Coördineer binnen de veiligheidsregio de realisatie van opvanglocaties om minimaal 1.000 vluchtelingen uit Oekraïne binnen twee weken op te vangen of zoveel sneller als mogelijk. a. Het gaat hierbij om het volledig realiseren van locaties, het inrichten van locaties en de daadwerkelijke zelfstandige exploitatie. b. De looptijd van de opvang zal nader moeten worden bezien en hangt af van de ontwikkeling van de instroom van het aantal vluchtelingen. Houd rekening met ten minste zes maanden, waarbij tussentijds aan de hand van dan beschikbare informatie bekeken zal worden of deze termijn nog passend is. 2. Coördineer vervolgens binnen de veiligheidsregio de realisatie van opvanglocaties om 1.000 additionele vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen. 3.

Houd bij de zoektocht naar opvangplekken voor vluchtelingen uit Oekraïne ook rekening met de opgave voor de opvang van andere groepen asielzoekers door het COA. En biedt het COA een plek in uw regionaal bestuurlijk overleg. Gezamenlijke aanpak in Gelderland-Zuid (VRGZ) Op 7 maart 2022 is in ons regionaal bestuur gesproken over de oorlog in de Oekraïne en de te verwachten aantallen vluchtelingen, die als gevolg daarvan naar Nederland komen. Ook is in het overleg gesproken over het beroep dat vanuit het kabinet op de veiligheidsregio’s en haar gemeenten zou worden gedaan. Naar aanleiding van de bespreking in het bestuur van de Veiligheidsregio is besloten om bij de veiligheidsregio een regionale projectorganisatie in te richten en gemeenten te vragen crisisnoodopvanglocaties (voor de duur van maximaal 7 dagen) en noodopvanglocaties (geschikt voor langer verblijf) aan te dragen. Inmiddels heeft dit er toe geleid dat er op regionaal niveau drie crisisnoodopvanglocaties zijn ingericht en acht noodopvanglocaties. De (crisis) noodopvanglocaties hebben een gezamenlijke capaciteit van 1.465 plaatsen. Op dit moment (dinsdag 12 april 2022) wordt er door 753 vluchtelingen (131 crisisnoodopvang en 622 in de noodopvang) gebruik gemaakt van onze regionale (crisis)noodopvang.

Deze aantallen fluctueren dagelijks doordat er nieuwe vluchtelingen het land en onze regio binnenkomen en deze vluchtelingen door regionale en landelijke spreiding worden doorgeleid naar andere noodopvanglocaties in onze regio of in andere regio’s. Voor de regionale spreiding van vluchtelingen binnen de regio is een regionaal coördinatiepunt ingericht en 24/7 bereikbaarheid georganiseerd. Door de 14 gemeenten binnen de VRGZ zijn in totaal 125 locaties aangeboden. Daarvan zijn inmiddels 52 locaties geschouwd door de regionale projectorganisatie, brandweer, omgevingsdienst en lokale gemeenten. Na positief advies van de regionale projectorganisatie vindt lokale besluitvorming plaats en wordt de locatie door gemeente ingericht en bemenst. De gemeente is ook verantwoordelijk voor de communicatie rondom de (crisis) noodopvang, waaronder ook communicatie met de direct omwonenden. Met de aansluiting van het COA in de regionale projectorganisatie en bestuurlijk overleg wordt invulling gegeven aan de opdracht asielzoekers andere landen. Daar waar een locatie geschikt is bevonden voor noodopvang asielzoekers COA, wordt door het COA contact gelegd met de betrokken gemeente voor nader overleg. Besluitvorming over een COA Pagina 2 van 5

Postbus 20, 6560 AA Groesbeek Dorpsplein 1, 6562 AH Groesbeek

Telefoon 14024 gemeente@bergendal.nl

IBAN NL78 BNGH 0285 0030 89 BTW 8547.30.357.B01

locatie in de gemeente is dus altijd een lokale aangelegenheid. Inmiddels is door de gemeente Nijmegen een eerste locatie aangeboden aan het COA. Aanpak in Berg en Dal Ook in onze gemeente zijn Oekraïners aangekomen en gevestigd in een inmiddels ingerichte Gemeentelijke opvang Oekraïners (GOO) en in particuliere opvang (POO). Deze particuliere opvang varieert van inwoning bij inwoners, verblijf in hotels of in huisjes op vakantieparken. Bij ons zijn er op dit moment 77 personen bekend die gebruik maken van enige vorm van particulier opvang. De GOO's zijn gevestigd in gebouw De Kentering aan de Nijmeegsebaan 29, De Muntberg aan de Dominee Visscherlaan 3a en de voormalige Pastorie aan het Kerkplein 3a in Leuth. De totale opvangcapaciteit in de GOO’s bedraagt op dit moment ongeveer 126 personen. In deze capaciteit is op dit moment nog niet geheel voorzien, maar dit zal op korte termijn wel gebeuren. Bij elkaar dus zo’n 200 personen. Wat kost de opvang en wie betaalt dat? We schatten de kosten voor de opvang in Berg en Dal naar de huidige inzichten op 1,4 miljoen euro voor het eerste halfjaar van de opvang. Hierin zitten ook de eenmalige kosten voor het woonklaar maken van de gebouwen. We verwachten daarom dat de kosten na een half jaar dalen.

Indien het aantal op te vangen vluchtelingen zodanig stijgt en dat ook nieuwe locaties moeten worden verbouwd en ingericht, wordt dat uiteraard anders. We zullen in de voorjaarsnota hiervoor daarom voorlopig een bedrag opnemen van € 1.400.000,-. Tegelijk ramen we in de voorjaarsnota een rijksvergoeding van eveneens €1.400.000,- aangezien de Rijksoverheid heeft toegezegd de gemeente(n) volledig te compenseren voor alle uitgaven (zie hieronder onder het kopje ‘Financiële toelage’). De opvang van vluchtelingen zou dus voor de gemeente budgetneutraal uit moeten pakken, maar het Rijk heeft nog geen mogelijkheid geopend om gemaakte kosten te declareren. We verwachten tegen de tijd dat de voorjaarsnota gereed is, zoveel duidelijkheid van het Rijk ontvangen te hebben, dat we daarover nadere uitspraken kunnen doen. We proberen de vluchtelingen een volwaardig bestaan te geven en houden daarbij de kosten zo laag mogelijk en maken waar mogelijk gebruik van de inzet en bijdragen van vrijwilligers. De gemeente hanteert daarbij het principe ‘sober, maar leefbaar en doelmatig’. Waaruit bestaan die kosten? De kosten die tot nu toe gemaakt zijn bestaan onder andere uit het aanpassen van gebouwen, zowel op de inrichting als op het gebied van (brand)veiligheid. Dan worden kosten gemaakt voor de huur van gebouwen en het verstrekken van leefgeld.

Maar ook voor het ontvangen medische zorg (waaronder huis-, tand- en dierenarts, maar ook ziekenhuiszorg en gespecialiseerde zorg op fysiek en mentaal terrein), recreatie, onderwijs etc. en alle andere zaken waarop Oekraïners in Nederland aanspraak kunnen maken. Dan zijn er ook nog de kosten van de verplichte WA-verzekering. Bij elkaar kost dit naar de huidige verwachting en gebaseerd op het huidig aantal vluchtelingen1,4 miljoen euro in het eerste halfjaar. Met daarbij de kanttekening dat we mogelijk nog niet alle kosten in beeld hebben. Wettelijke taak zorgdragen opvang per 1 april 2022 neergelegd bij de burgemeester Met de activering van artikel 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking per 31 maart 2022, krijgt de burgemeester de wettelijke taak om zorg te dragen voor opvang van ontheemden, waaronder huisvesting en verzorging, als ook de voorbereiding daartoe. In de ministeriële Regeling opvang ontheemden Oekraïne van 1 april 2022 zijn nadere regels opgenomen met betrekking tot de uitvoering van deze taak. Waaronder eisen aan de gemeentelijke opvangvoorziening, de verstrekkingen gedurende de gemeentelijke opvang en verstrekkingen in particuliere opvangvoorzieningen. Hierbij moet u denken aan onderdak, een maandelijkse financiële toelage, recreatieve en educatieve activiteiten, onderwijs voor Pagina 3 van 5

Postbus 20, 6560 AA Groesbeek Dorpsplein 1, 6562 AH Groesbeek

Telefoon 14024 gemeente@bergendal.nl

IBAN NL78 BNGH 0285 0030 89 BTW 8547.30.357.B01

hen in de leerplichtige leeftijd en de mogelijkheid om te communiceren met familieleden, juridische adviseurs of raadslieden. De wettelijke taak van de burgemeester gaat op dit moment niet gepaard met de activering van bepaalde noodwettelijke bevoegdheden zoals het vorderen van gebouwen. De regering acht activering van verdergaande noodbevoegdheden, waarbij ook grondrechten in het geding zijn, op dit moment nog niet proportioneel. Financiële toelage Het kabinet heeft eerder toegezegd (kamerbrief van 8 maart 2022), dat het Rijk zal zorgen voor reële compensatie van de kosten die gemaakt zullen worden door gemeenten. De wijze waarop deze vergoeding geschiedt, is nog onderwerp van gesprek tussen de Rijksoverheid en de VNG. Deze afspraken zullen worden neergelegd in de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Leefgeld In de Regeling opvang ontheemden Oekraïne zijn in artikel 10 en 12 de volgende bedragen genoemd als zijnde leefgeldregeling: 



Gemeentelijke noodopvang o Bedrag ten behoeve van voedsel: € 205,- per persoon per maand (de gemeente kan deze bijdrage ook in natura verstrekken als bijvoorbeeld op de noodopvanglocatie voor catering wordt gezorgd). o Bedrag ten behoeve van kleding en andere persoonlijke uitgaven: € 55,- per persoon per maand. Particuliere opvangvoorzieningen o Bedrag ten behoeve van voedsel: € 205,- per persoon per maand. o Bedrag ten behoeve van kleding en andere persoonlijke uitgaven: € 55,- per persoon per maand. o Bedrag ten behoeve van wooncomponent: € 215,- per volwassene per maand en € 55,- per minderjarige per maand.

Op 12 april 2022 heeft het college van B&W een besluit genomen over de leefgeldregeling (VB/22/06069). Een volwassene die door particulieren wordt opgevangen ontvangt € 475,per maand en een kind € 315,-. In een gemeentelijke opvang is dit voor zowel een volwassene als een kind € 260,-. Dit verschil tussen leefgeld is een vergoeding voor de woonlasten. In een gemeentelijke opvang heeft de bewoner geen woonlasten, omdat de gemeente die betaalt. Wij volgen hierin één op één de wettelijke normbedragen. Betaalde arbeid Veel vluchtelingen hebben aangegeven te willen werken om hun eigen geld te verdienen. En ook enkele werkgevers hebben zich al gemeld. De bestaande krapte op de arbeidsmarkt maakt dat Oekraïners ondanks de taalbarrière toch reële kansen hebben op de arbeidsmarkt. Zodra Oekraïners werken en daarmee zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien, wordt hun leefgeld met hun salaris verrekend. Aanvullende bestuurlijke opdracht opvang asielzoekers Op 26 maart jl. heeft de voorzitter van de Veiligheidsregio Groningen een bijstandsverzoek ingediend op grond van artikel 51 van de Wet veiligheidsregio met betrekking tot de situatie in aanmeldcentrum Ter Apel. Gemiddeld komen hier nu dagelijks 150 asielzoekers aan als begin van het asielproces. Door een tekort aan opvangplekken in het land, lukt het COA niet goed om deze asielzoekers door te plaatsen naar andere locaties.

Er verblijven hierdoor te veel asielzoekers op het terrein van het aanmeldcentrum en met name in de nachtopvang. Dit heeft grote impact op de veiligheid en leefbaarheid voor de asielzoekers, medewerkers en inwoners van Ter Apel. Om follow-up te geven aan het bijstandsverzoek van de voorzitter van de Veiligheidsregio Groningen heeft het kabinet aan de voorzitters veiligheidsregio’s het verzoek gedaan om Pagina 4 van 5

Postbus 20, 6560 AA Groesbeek Dorpsplein 1, 6562 AH Groesbeek

Telefoon 14024 gemeente@bergendal.nl

IBAN NL78 BNGH 0285 0030 89 BTW 8547.30.357.B01

ruimte te maken voor de opvang van asielzoekers, totdat in de openstaande opvangopgave is voorzien. Ook heeft het kabinet gemeenten gevraagd het aantal statushouders op AZC locaties te reduceren door statushouders voorlopig te huisvesten in hotels of gemeentelijke accommodaties. Daarbij zullen per gemeente (afhankelijk van omvang en gerealiseerde taakstelling) tussen de 0-15 statushouders tijdelijk worden gehuisvest. Georganiseerd en bekostigd vanuit het Rijk/COA. Inmiddels heeft het COA ook aan de gemeente Berg en Dal verzocht om statushouders in hotelsetting op te willen vangen. Daarover bestaan nog wel veel vragen. Deze spitsen zich met name toe op de begeleiding die mensen ontvangen vanuit het COA als ze in Berg en Dal op een hotelkamer belanden. De komende dagen hopen we het beeld helder te krijgen, zodat het college op korte termijn ook hierover een besluit kan nemen. Vervolg De stroom van vluchtelingen uit Oekraïne stelt Nederland voor een grote opgave en er wordt hard gewerkt om alle vragen die hierbij horen op te lossen. De huidige (crisis)noodopvang vraagt echter fysiek en mentaal veel van de ambtelijke organisatie. In de praktijk is een groot aantal mensen binnen de organisatie deels of in het geheel niet meer bezig met het eigen werk. Waardoor er keuzes moeten worden gemaakt ten aanzien van de uitvoering van (andere) taken.

Het is uiteraard moeilijk te voorspellen hoe de crisis zich verder zal ontwikkelen. Op dit moment bevinden we ons nog in fase 2, maar ons bestuur houdt er rekening mee dat deze crisis langere tijd zal duren. Daarom wordt er gekeken hoe de huidige opgave fase 2 en eventuele toekomstige opgaven, zowel voor de korte als voor de middellange termijn, in gezamenlijkheid kunnen worden aangepakt. Daarbij kijken we ook hoe andere overheidsorganisaties, naast gemeenten en veiligheidsregio, hier aan bij kunnen dragen. Het is belangrijk dat ook uw raad de gelegenheid krijgt zich nader te informeren over de situatie rondom de opvang van vluchtelingen in de gemeente Berg en Dal. In het eerstvolgend reguliere presidium zal ik daarom voorstellen op korte termijn een thema-avond hieraan te wijden, die voorafgegaan kan worden door een werkbezoek aan De Kentering. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Berg en Dal, De secretaris

De burgemeester

E.W.J. van der Velde

Mr. M. Slinkman

Bijlage 1: Brief aan de Tweede Kamer inzake aanpak opvang ontheemden uit Oekraïne d.d. 30-03-2022 Bijlage 2: Brief aan Colleges B&W, CdK, VNG, NGB, IPO inzake regeling opvang ontheemden Oekraïne Bijlage 3: Koninklijk besluit Bijlage 4: Regeling opvang ontheemden Oekraïne Bijlage 5: De Kentering (bijlage ligt vertrouwelijk ter kennisname bij griffie) Bijlage 6: Verzamelbrief-opvang-Oekraïne d.d. 06-04-2022 Bijlage 7: Collegevoorstel VB/22/06069 Leefgeldregeling t.b.v. vluchtelingen Oekraïne Bijlage 8: Collegevoorstel VB/22/06070 Regeling opvang ontheemden Oekraïne

Pagina 5 van 5

Postbus 20, 6560 AA Groesbeek Dorpsplein 1, 6562 AH Groesbeek

Telefoon 14024 gemeente@bergendal.nl

IBAN NL78 BNGH 0285 0030 89 BTW 8547.30.357.B01