Voorstel inwoners complexe problematiek

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 22 maart 2022

Portefeuillehouder Wethouders Ponjee en Pekema

Datum vergadering 25 april 2022

Onderwerp Regionale samenwerking voor inwoners met complexe problematiek

Aan de raad,

Inleiding Voor het beleid op het gebied van de taken beschermd wonen (BW), maatschappelijke opvang (MO) en bemoeizorg & preventie (B&P), welke onderdeel zijn van de Wmo 2015, werken de Noord- en Midden-Limburgse gemeenten al geruime tijd samen. Dit wordt samengevat onder de noemer van regionale samenwerking voor inwoners met complexe problematiek. Beoogd werd om per 1 januari 2022 volgens de nieuwe samenwerking te gaan werken , mede ingegeven door de aanstaande wijziging in regelgeving per 1 januari 2023 . Per genoemde datum gaan de middelen niet meer naar de centrumgemeente Venlo maar worden deze ondergebracht bij de MGR en vervolgens toebedeeld aan de individuele gemeenten. Vooruitlopend op genoemde wijziging per 1 januari 2023 is al eerder gestart met de doordecentralisatie en is hier de afgelopen 2 jaar veel voorbereidend werk in gestoken. De doordecentralisatie betekent dat gemeenten weliswaar gezamenlijk aan de lat staan voor de opgave maar tevens voor een groot deel autonoom kunnen beschikken over de middelen voor genoemde taakvelden. Er is de afgelopen jaren ook met succes gewerkt aan een unaniem gedeeld draagvlak op de beleidsinhoudelijke samenwerking.

Naast de gemeenschappelijke basis op de beleidsinhoudelijke en uitvoerende kaderstelling alsmede de toedeling van middelen straks aan de individuele gemeenten, is onderdeel van de nieuw beoogde samenwerking de wijziging van de Modulaire gemeenschappelijke regeling. De Raad wordt gevraagd toestemming te verlenen om te kunnen besluiten tot a. het toevoegen van een tweede module en wijziging van de Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein Limburg Noord, zoals deze komt te luiden na het bijgevoegde concept wijzigingsbesluit; b. in te stemmen met de toetreding van de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond en Weert tot de Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein Limburg Noord . Na overleg in het Presidium werd eind november 2021 besloten het raadsvoorstel niet door te leiden naar de raadsvergadering van december 2021, omdat er nog een aantal vragen onbeantwoord waren. Het college heeft op basis hiervan een aantal vragen geformuleerd die voor advies zijn voorgelegd aan een extern adviesbureau. Het betreffende advies treft u aan als bijlage 8. De hoofdlijnen van het advies worden in dit voorstel toegelicht. De andere gemeenten in het samenwerkingsverband zijn inmiddels akkoord gegaan met het voorstel tot wijziging van de MGR.

Vanwege het ontbreken van een positief besluit van de gemeente Bergen en dus de noodzakelijke unanimiteit voor het wijzigen van de gemeenschappelijke regeling (MGR), is het zgn. noodscenario in werking getreden. Dit noodscenario betekent dat de samenwerking MGR per 1 januari j.l. nog niet is uitgebreid met een tweede module en derhalve de toetreding van de Midden Limburgse gemeenten nog niet mogelijk is. Als gemeente Bergen hebben wij per brief van 26 januari uitleg gegeven aan de Noord- en Midden Limburgse gemeenten waarom het voorstel nog niet in de raad van de gemeente Bergen behandeld is. De brief treft u aan als bijlage 9.

Pagina 1 van 6

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten Beschermd Wonen, Maatschappelijke Opvang en Bemoeizorg en Preventie zijn taken die rechtstreeks onder de gemeentelijke taken van de Wmo vallen.

Argumenten Het voorstel is om de taken inzake BW, MO en B&P die de gemeenten regionaal willen uitvoeren, te beleggen bij het samenwerkingsverband de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR) Sociaal Domein Limburg-Noord. De taken omvatten: contractmanagement, inkoop, monitoring en financieel beheer. Hiertoe behoort ook het opstellen van de formele begroting BW, MO B&P op basis van de raming die de colleges de MGR meegeven en de coördinatie van het beleids- en toegangsproces. De MGR zorgt ook voor het betalen van de regionale zorgkosten aan de aanbieders. Het vaststellen van beleid op het gebied van BW, MO en B&P blijft bij de gemeenten. Door de taak van de coördinatie van de toegang en de regie op het beleidsproces te beleggen bij de MGR, vindt er regionale sturing plaats op de kwa liteit van de toegang en het versterken van de lokale sociale basis. Om een goede afweging te kunnen maken van de gewenste situatie en mogelijke alternatieven is onderzoek gedaan door een extern bureau. Dit bureau heeft antwoorden gegeven op een aantal vragen die te maken hebben met de voorgestelde organisatie van BW, MO en B&P. Dit onderzoeksrapport treft u aan als bijlage 8. Uit het rapport lichten we de volgende onderdelen toe als onderbouwing voor het nu voorliggende voorstel. Historie.

In februari 2020 heeft ons college ingestemd met het verlengen van de regiovisie bijzondere doelgroepen tot 1 januari 2022 en kennis genomen van de beslispunten van het uitvoeringsplan. In juni 2020 is de raad in kennis gesteld per raadsinformatiebrief van de doordecentralisatie met een toelichting op de samenwerking van Midden en Noord Limburg(geen splitsing) en een doorkijk naar de voorbereiding tot 1 januari 2022. Op 5 oktober 2021 heeft het college besloten inhoudelijk akkoord te gaan met de voorgestelde uitbreiding module 2, maar niet akkoord te gaan met de voorgestelde wijziging van de stemverhouding. Vervolgens heeft het college op 2 november 2021 alsnog ingest emd met de samenwerkingsovereenkomst per 1 januari 2022 met de kanttekening dat er geen enkel argument gehoord is over de noodzaak tot wijziging van de stemverhouding en in het belang van de voortgang van het regionale proces het voorstel wordt doorgeleid naar de raad. Vervolgens heeft het presidium in november 2021 uitgesproken het voorstel nog niet rijp voor beraad in de raad te achten. Dit is aanleiding geweest voor het college, met in acht neming van de behandeling in de commissievergadering, een aantal vraagpunten te onderzoeken. Juridisch kader. De samenwerking zoals deze regionaal wordt vorm gegeven heeft een juridische basis.

Immers er ligt een landelijke afspraak in de vorm van een Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) met als inzet een inclusieve samenleving. Deze NvO heeft een bindend karakter en ziet er op dat de doordecentralisatie, waarbij alle gemeenten verantwoordelijk zijn voor de zorg en ondersteuning van inwoners met een psychiatrische kwetsbaarheid, plaats vindt door middel van krachtige regionale samenwerking. Dus alle gemeenten zijn verantwoordelijk en niet alleen de centrumgemeenten.

Welke alternatieven zijn er onderzocht. Samenwerking alleen met Noord-Limburg. De regio Noord Limburg zou de taken BW, MO, B&P alleen kunnen oppakken. Echter de samenwerking met Midden-Limburg levert een financieel voordeel op van 1,7 miljoen euro op een totaal budget van 9 miljoen euro jaarlijks.

Pagina 2 van 6

Is het niet aansluiten bij de nieuwe GR (met module 2) een optie ? De Gemeenschappelijke regeling kent een modulaire opbouw. In module 1 van de MGR is de inkoop, het contractenbeheer en contractenmanagement ondergebracht voor de 7 gemeenten in Noord Limburg. Voor het gezamenlijk inkopen van BW, MO en B&P hebben de deelnemende gemeenten, dus ook Bergen, in februari 2021 de inkoopstrategie vastgesteld en daarmee ingestemd met het regionaal inkopen en uitvoeren van de betreffende taken/werkzaamheden. Deze gezamenlijke inkoop is aangegaan voor een periode van 4 jaar. Het huidige voorstel gaat uit van een toevoeging van een module 2, waarin de gemeenten in Noord- en Midden Limburg de activiteiten in het kader van beschermd wonen, maatschappelijke opvang en bemoeizorg en preventie uitvoeren. Het gaat hierbij om inkoop, procesregie op het regionale beleid, coördinatie op de lokale toegang, contractbeheer, contractmanagement, bevoorschotting van de aanbieders, jaarlijkse afrekening van zorgkosten met zorgaanbieders en gemeenten, monitoring van de ontwikkelingen binnen dit segment en financiële rapportages. Dit alles vindt plaats binnen een gezamenlijk beleidskader. Het feit dat de MGR de werkzaamheden uitvoert voor een groot aantal gemeenten zorgt voor een robuuste omvang en heeft dit geleid tot een professionaliseringsslag.

Bovendien staat een dergelijk samenwerkingsverband vanwege de omvang steviger in de markt als partner waar rekening mee gehouden wordt. Dienstverleningsovereenkomst. Er is onderzoek gedaan door een regionale werkgroep naar de voor- en nadelen van het werken met een dienstverleningsovereenkomst. Conclusie van de werkgroep vanuit de invalshoeken, bestuurlijk, fiscaal, administratief, inkoop, begroting, informatie en financieel is dat negatief geadviseerd wordt om te werken met een DVO voor de Midden Limburgse gemeenten. Ook het instellen van twee afzonderlijke gemeenschappelijke regelingen geniet vanuit oogpunt van governance en kosten geen voorkeur. Bergen heeft in beginsel de mogelijkheid om als niet-lid in de gemeenschappelijke regeling deel te nemen. Los van het feit dat dit door de MGR niet als wenselijk wordt beschouwd en andere deelnemende gemeenten hiermee moeten instemmen, is er met een DVO geen zeggenschap. Er wordt betaald voor hetgeen wordt afgenomen en er is geen onderhandelingspositie. -

Aansluiten bij een andere regio.

Vanuit het gegeven dat zelf inkopen en niet samenwerken in regionaal verband geen optie is op grond van de NvO, is onderzocht of aansluiting bij andere regio’s mogelijk is. Los van het feit dat er overeenstemming is Noord en Midden Limburg over het gemeenschappelijk beleidskader, zal op inhoud aansluiting deze ook gevonden moeten worden in een andere regio. Het begint immers met inhoud. Voor zowel de regio Oss als de regio Nijmegen/Rivierenland wordt gewerkt met een centrumgemeente constructie. Vanuit Oss w ordt de zorgvuldigheid van het tot stand komen van het samenwerkingsconstruct benadrukt met de daaraan gekoppelde ketens van medisch en veiligheid. Er wordt aangegeven dat het lastig is om hier de gemeente Bergen een plek te geven. Er zal dan een formeel verzoek gedaan moeten worden bij het bestuur van de samenwerking. Hiervan wordt binnen het samenwerkingsverband ambtelijk aangegeven dat er voorlopig geen nieuwe toetreding mogelijk zal zijn. Binnen de regio Nijmegen/Rivierenland wordt samen gewerkt via de centrumregeling constructie met daaraan gekoppeld een dienst verleningsovereenkomst waarbij sprake is van financiële solidariteit. Alle gelden komen in één pot waarvan alle uitgaven worden gedaan. Het resultaat in enig jaar wordt met de deelnemers verrekend. De regeling kent uitsluitend een uittrederegeling en geen toetredingsmogelijkheid.

De ervaringen van de gemeente Mook en Middelaar in de regio Nijmegen zijn goed. Gennep heeft besloten voor beschermd wonen de overstap te maken naar de regio Noord Lim burg met

Pagina 3 van 6

als belangrijkste reden de aansluiting tussen de lokale Wmo en Jeugd en de doorgaande lijn 18- en 18+. De VNG stelt zich op het standpunt dat de voorkeursregio’s zoals die in 2019 door gemeenten zijn aangegeven, uitgangspunt blijven en daarmee ook het hieraan gekoppelde verdeelmodel. Bergen heeft destijds geen reden gezien om te reageren op de destijds aangegeven regio indeling. De VNG geeft aan dat de regio-indeling BW-MO en het nieuwe verdeelmodel daarmee vastligt en ook het Ministerie van Binnenlandse Zaken hierop geen wijziging zal aanbrengen. Het nú aansluiten bij een andere regio is daarmee niet voor de hand liggend, temeer daar het volledige zorgpallet is georganiseerd binnen Noord Limburg, de ketens hierop zijn ingericht en de MGR in de startblokken staat om tot uitvoering te komen. Zo een andere regio toch een wens zou zijn, dan vraagt dit een langdurend voorbereidingstraject met een onzekere uitkomst. Zeggenschap. Een stevig aandachtspunt in samenwerkingsconstructies via gemeenschappe lijke regelingen is de mate van beïnvloedbaarheid. Het is van belang daarin een onderscheid te maken tussen de MGR module 1 en module 2. De stemverhouding binnen de huidige samenwerking module 1(inkoop, contractenbeheer en contracten management) is 1 gemeente 1 stem.

Met de toevoeging van module 2 voor de taken BW, MO en B&P verschuift de zeggenschap en verantwoordelijkheid van de centrumgemeente naar de individuele gemeenten. De doordecentralisatie geeft verantwoordelijkheid, de autonome beschikking over financiële middelen en daarmee ook stemrecht. Met de voorgestelde samenwerking binnen module 2 is als gevolg van een bestuurlijk compromis het voorstel gedaan de stemverhouding te wijzigen en ook Midden Limburg een stem te geven binnen de MGR. Dit vertaalt zich in een gekwalificeerde stemverhouding in de vorm van 1 stem per 15.000 inwoners (met een minimum van 1 stem). De zeggenschap inhoudelijk betreft met name bedrijfsvoering (organisatie, huisvesting) en financiën (begroting, normenkader). Hoewel er op de taken module 1 sprake is van vermindering van zeggenschap ten opzichte van de huidige situatie wordt dit deels weggenomen door de toevoeging dat er minimaal 8 gemeenten (dus de meerderheid) nodig zijn voor een besluit, waarbij de 8 gemeenten minimaal 50% van het aantal stemmen vertegenwoordigt . Dit is een resultaat van een bestuurlijk compromis. In het kader van de uitvoering van de werkzaamheden BW, MO en B&P (toegang) maakt Bergen ook gebruik van expertise die beschikbaar is binnen de gemeente Venray. Hiertoe is een dienstverleningsovereenkomst afgesloten met Venray.

Door het binnen de regio op deze wijze te organiseren levert dit efficiency op. Voor wat betreft de samenwerking Midden en Noord Limburg, is niet alleen de via de statuten geformaliseerde beïnvloeding van belang, maar vooral ook de gezamenlijke ambitie om de toegang en de uitvoering van werkzaamheden goed te regelen. Die ambitie wordt nog eens bevestigd doordat de beleids- en uitvoeringskaders voor de deelnemers gelijkluidend zijn. De hieraan gekoppelde financiële solidariteit wordt hierna nog toegelicht. Financiën Zoals aangegeven worden de gemeenten individueel verantwoordelijk voor de genoemde taken met een verplichting dit in regionaal te organiseren. De wijze waarop dit in gezamenlijkheid wordt ingevuld is verwoord in de regiovisie. Daar zijn alle deelnemende gemeenten in Midden en Noord Limburg het over eens, ook de gemeente Bergen. De gemeenten zijn op grond van de eerder gememoreerde NvO verplicht dit in een samenwerkingsverband te doen. Gelet op het gemeenschappelijke beleids- en uitvoeringskader ligt het voor de hand dat in de regio Noord en Midden te doen. Vanuit de regiovisie staan we als gezamenlijke gemeenten hiervoor ook financieel aan de lat. Enerzijds door middel van een verplichte bijdrage aan het collectieve deel dat we effectief en efficiënt met elkaar gaan organiseren vanuit een gemeenschappelijk beleids- en uitvoeringskader.

Dit vinden we terug in de begroting BW, MO en B&P van de MGR. Anderzijds ontstaat er door het surplus de mogelijkheid lokaal te investeren met de gelden waar gemeenten met de doordecentralisatie autonoom over kunnen beschikken. Voor de gemeente Bergen wordt dit autonome deel gefaseerd de komende jaren ca. 600.000 euro.

Pagina 4 van 6

Financiële solidariteit is een van de uitgangspunten in de samenwerking. Dit betekent da t kosten van meer cliënten ook regionaal opgevangen wordt. Dit volume is afhankelijk van de cliënten waarvoor wij met deze samenwerking gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen als regio. De prestaties van de individuele gemeenten zijn geborgd in de gehanteerde gemeenschappelijke visie en aanpak en daarmee uniformiteit in de aanpak en inperking van risico’s.

Overbruggingsscenario. Het overbruggingsscenario is maximaal 1 jaar geldig. Voor wat betreft de financiële middelen worden de gelden vanuit Venlo voor 100% overgedragen aan de MGR. Vervolgens komen hiervan vooralsnog 70% voor gemeenten beschikbaar, dit ter bekostiging van de (eventuele) lokale basisvoorzieningen. Venlo blijft in het jaar 2022 sowieso risicodrager zolang er nog geen nieuwe afspraken geformaliseerd zijn. Conclusie. Om de volgende redenen wordt voorgesteld te opteren voor regionale samenwerking in Noorden Midden Limburg voor inwoners met complexe problematiek. • Het is in het belang van de doelgroep dat zorg kan worden geboden met zorgaanbieders die hun werkgebied ook in onze regio hebben en waar samenhang is en aansluiting gevonden wordt met de zorgvormen(WMO, Jeugdwet en Participatiewet) die al gezamenlijk worden ingekocht door de regio waarvan ook Bergen onderdeel is; • Er ligt een verplichting tot samenwerking binnen de vastgestelde regio-indeling vanuit de Norm voor opdrachtgeverschap (bindend karakter); • Indien de samenwerking in onze regio uitgangspunt is, dan is het nu voorgestelde construct van een toevoeging van een module 2 aan de bestaande MGR met afweging van alle elementen van effectiviteit, efficiency, financiën, risicobeperking en mate van beïnvloedbaarheid de meest verantwoorde keuze; • De onderzochte alternatieven bieden onvoldoende soelaas; •

De samenwerking van Noord en Midden Limburg biedt aan de gehele regio een substantieel financieel voordeel in de vorm van een groter toegekend budget voor de uitvoering van taken.

Communicatie N.v.t.

Juridische aspecten Het gehele project is begeleid vanuit een regionale juridische werkgroep.

Financiën / fiscale gevolgen Naast de afspraken over de wijze waarop de taken worden georganiseerd, maken we ook nieuwe financiële afspraken. Tot nu toe ontving de gemeente Venlo als centrumgemeente d e middelen. In principe ontvangt iedere gemeente vanaf 2023, op basis van een 10 -jarig ingroeipad, een rijksbijdrage voor beschermd wonen. Dit is nog afhankelijk van landelijke besluitvorming. Uitgangspunt is dat elke gemeente de rijksbijdrage voor BW, MO en B&P en de eigen bijdragen van beschermd wonen aan de MGR afstaat, ten behoeve van de regionale zorgkosten en regionale taken. Vanuit deze regionale middelen worden de zorgkosten betaald en eveneens de regionale bedrijfsvoering. Daarnaast worden de lokale kosten vergoed en een eventueel surplus wordt verdeeld. De verdeling van het saldo (inkomsten) zal wel in de lokale begroting worden opgenomen evenals de lokale zorg- en toegangskosten en de investeringen in de lokale sociale basis (uitgaven).

Pagina 5 van 6

Voor de gemeente Bergen betekent dit het volgende:

Geraamde inkomsten uit verdeling saldo: € 885.706,Geraamde uitgaven lokale zorg- en toegangskosten 2022: € 288.898,Saldo (ten behoeve van de o.a. de lokale sociale basis 2022 en risico’s € 596.808,Ten aanzien van de regionale conceptbegroting BW, MO en B&P geldt het volgende: 1. De conceptbegroting die nu wordt meegestuurd (zie bijlage 2) kan op het onderdeel BWinkomsten en uitgaven nog wijzigen. Wij verwachten de komende tijd duidelijkheid over de definitieve uitname van WLZ-cliënten. 2. De conceptbegroting (zie bijlage 2) die wordt meegestuurd met het collegevoorstel en het raadsvoorstel zal na besluitvorming als opdracht aan de MGR worden gezonden. Het AB van de MGR verwerkt deze conceptbegroting vervolgens in een definitieve begrotingswijziging van de MGR en legt deze voor zienswijze voor aan de gemeenteraden. Dit zal niet eerder dan in het eerste kwartaal van 2022 plaatsvinden.

Voorstel Wij stellen u voor: Het college toestemming te verlenen om te kunnen besluiten tot: a. Het toevoegen van een tweede module en wijziging van de Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein Limburg Noord, zoals deze komt te luiden na het bijgevoegde concept wijzigingsbesluit; b. Instemming met de toetreding van de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond en Weert tot de Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein Limburg Noord .

Burgemeester en wethouders van Bergen (L),

H.H.M. Timmermans De secretaris

M.H.E. Pelzer De burgemeester

Bijlage(n) 1. Regionale begroting BW, MO, B&P; 2. Toelichting Regionale begroting BW, MO, B&P; 3. Samenwerkingsovereenkomst; 4. Toelichting Samenwerkingsovereenkomst; 5. Modulaire gemeenschappelijke regeling; 6. Toelichting Modulaire gemeenschappelijke regeling; 7. Rapport extern adviseur; 8. Brief gemeente Bergen aan regiogemeenten 9. Concept raadsbesluit inwoners complexe problematiek

Pagina 6 van 6