Voorstel burgerparticipatie en zelfsturing 2021

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 23 februari 2021

Portefeuillehouder C. Ponjee

Datum vergadering 26 april 2021

Onderwerp Beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 gemeente Bergen (L)

Aan de raad,

Inleiding Participatie en zelfsturing worden steeds belangrijker in onze samenleving , zowel op nationaal, regionaal als lokaal niveau. We hebben te maken met grote veranderingen en opgaven, die de overheid niet alleen kan aanpakken. Overheid, inwoners en maatschappelijke partijen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dat brengt ook veranderingen met zich mee in de relatie tussen inwoners en overheid. Het voorliggend Beleidskader Participatie en Zelfsturing (bijlage I) beschrijft hoe overheid en inwoners in de gemeente Bergen deze wederzijdse rollen en verwachtingen kunnen invullen. Met dit beleidskader en de toepassing ervan investeert de gemeente in de relatie en samenwerking met inwoners. Het is een middel om in de komende jaren als bestuurders, ambtenaren en inwoners vorm te geven aan veranderende rollen en samenwerking. Ook vormt het beleidskader een deel van de doorontwikkeling van de gemeentelijke dienstverlening.

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten In het coalitieprogramma van de gemeente Bergen “Energiek aan de slag voor een mooie toekomst” (2018 – 2022) staat een passage over zelfsturing, inwonersinitiatieven en de rol van de gemeente richting inwoners: “Bergen maken we samen. Veranderende taken en een veranderende tijd vragen om een andere houding van de gemeente. Er zit veel kracht in de gemeenschappen in onze kernen. Het is zoeken hoe die te mobiliseren. Het is cruciaal om op het juiste moment aan te haken bij inwonersinitiatieven en tijdig te communiceren met initiatiefnemers over de rol die je wederzijds van elkaar kunt verwachten. We stimuleren zelfsturing door inwoners, zetten de zelfredzaamheid van inwoners in. Daar waar nodig en mogelijk zal de gemeente zelf het initiatief nemen.” Deze bestuurlijke grondslag is de aanleiding geweest om in februari 2019 ambtelijk het traject Burgerparticipatie en Zelfsturing te starten, waarbij tevens aansluiting is gevo nden bij het landelijk actieprogramma “Democratie in Actie” vanuit het Ministerie van BZK. Bestuurlijk is het traject- net als het traject van het dienstverleningsmodel - gestart in een gezamenlijke bijeenkomst met leden van de raad en de commissie Samenleving op 29 oktober 2019, waarin een eerste verkenning heeft plaatsgevonden.

Gevolgd door een gezamenlijke werkbijeenkomst op 1 november 2019 naar een burgerinitiatief in Kessel (gemeente Peel en Maas). Op 19 november 2019 heeft separaat een dergelijke bijeenkomst plaatsgevonden met college- en MT-leden. Het beleidskader is geschreven vanuit de gemeentelijke organisatie, maar ook de dorpsraden zijn van meet af aan bij het proces betrokken. Hoofdstuk 6 van het beleidskader gaat verder in op de rol en betrokkenheid van de dorpsraden.

Pagina 1 van 3

Argumenten Maatschappelijke ontwikkelingen De verhouding tussen overheid en samenleving verandert. De grote opgaven in onze samenleving kunnen we alleen in gezamenlijkheid oppakken. Steeds meer inwoners, ondernemers en organisaties willen ook invloed hebben op en/of een bijdrage leveren aan de kwaliteit van hun fysieke of sociale leefomgeving. Ook willen zij verantwoordelijkheid nemen bij de grote vraagstukken van vandaag, zoals de energietransitie, klimaatverande ring of duurzame ondersteuning in het sociaal domein. Landelijk beleid In juli 2018 heeft de minister van BZK het Samenwerkingsprogramma Democratie in Actie gelanceerd. Het 4-jarig programma is gericht op het versterken en vernieuwen van de werking van de democratie. Een van de onderdelen van het programma is het traject Kernendemocratie, waaraan ook Bergen (L) heeft deelgenomen. Hierin hebben we met een aantal andere gemeenten in den lande samen opgetrokken om informatie en ervaringen op dit gebied met elkaar te delen. Vanuit de nationale wetgever wordt nadrukkelijker belang gehecht aan participatie. Dat is te zien in de nieuwe Omgevingswet, maar ook in een te verwachten aanpassing op de Gemeentewet.

Het Rijk werkt aan een voorstel waarbij gemeenten verplicht worden om een participatieverordening vast te stellen waarin de participatiegedachte en het “Right to Challenge” (uitdaagrecht) nadrukkelijk een plek moeten krijgen. Regionale en lokale invulling De gemeente Peel en Maas heeft in samenwerking met de Provincie Limburg, Universiteit Maastricht, de Vereniging voor Kleine Kernen Limburg en Welzijnsorganisatie Synthese in maart 2019 een wegwijzer ontwikkeld voor overheden en inwonersinitiatieven (zie bijlage II). Hierbij is onderzoek gedaan onder diverse inwonersinitiatieven in Limburg naar de ervaringen in de relatie burgerinitiatief – overheid. Het is van belang om juist op lokaal niveau invulling te geven aan participatie en zelfsturing. Iedere gemeenschap heeft een eigen cultuur, een unieke identiteit en daarmee een eigen visie op de eigen gemeenschap en haar toekomst. Dit betekent dat maatwerk de hoofdregel is in de omgang, communicatie en samenwerking met onze dorpen.

Communicatie Net zoals bij de doorontwikkeling van onze dienstverlening, geldt ook voor burgerparticipatie en zelfsturing dat communicatie een wezenlijk onderdeel vormt van dit proces. In de verdere implementatie van dit beleidskader vormt communicatie met betrokkenen een vast onderdeel. De dorpsraden kunnen een belangrijke rol vervullen als het gaat om zelfsturing en participatie. Zij zijn dan ook in het voortraject en bij de implementatie van dit beleidskader betrokken.

Juridische aspecten In Bergen kennen we op grond van het huidige artikel 150 van de Gemeentewet een “Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken” ofwel een “Inspraakverordening Bergen 2003”, die op 10 februari 2004 door de gemeenteraad is vastgesteld en in werking trad per 1 -1-2004. Deze verordening is, gelet op de geschetste veranderingen, niet meer actueel. Dat geldt overigens voor alle gemeenten die nu een Inspraakverordening hebben. Vandaar dat het Rijk op dit moment werkt aan een voorstel dat o.a. artikel 150 van de Gemeentewet wijzigt . Gemeenten worden daarmee verplicht om, zoals het er nu naar uitziet, in de loop van 2021 een participatieverordening vast te stellen waarin de participatiegedachte en het “Right to Challenge” (uitdaagrecht) nadrukkelijk tot uiting moeten komen. Ter verdieping hiervan wordt verwezen naar de in voorbereiding zijnde Wet versterking participatie op decentraal niveau (bijlage III). Met name de bijbehorende Memorie van Toelichting verdient ter informatie aanbeveling (bijlage IV). In de Provinciewet, de Waterschapswet en de Wet openbare lichamen Bonaire, St Eustatius en Saba worden overeenkomstige aanpassingen doorgevoerd. Pagina 2 van 3

Financiën / fiscale gevolgen De praktische invulling van participatie en zelfsturing wordt integraal meegenomen in de nieuwe organisatieontwikkeling. Voor trainingen en cursussen wordt het reguliere opleidingsbudget ingezet.

Voorstel Wij stellen u voor: 1. Het Beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 Gemeente Bergen vast te stellen.

Burgemeester en wethouders van Bergen (L),

H.H.M. Timmermans De secretaris

M.H.E. Pelzer De burgemeester

Bijlage(n) Bijlage I Bijlage II Bijlage III Bijlage IV Bijlage V

: het Beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 Gemeente Bergen (L). : Wegwijzer burgerinitiatieven – overheden. Uw initiatief past niet in ons kader! En wat doen we nu? : de (concept) Wet versterking participatie op decentraal niveau. : de Memorie van Toelichting Wet versterking participatie op decentraal niveau. : Raadsbesluit.

Pagina 3 van 3