Rapportage Wonen 10feb24

Quick-Scan Woonbeleid gemeente Bergen Beleid en uitvoering door de gemeente Bergen

Rekenkamer Bergen Versie d.d. 10 februari 2024

Inhoud: 1. Inleiding en doel van het onderzoek 2. Onderzoeksvragen 3. De onderzoeksmethode en planning 4. Beleids- en normenkader 5. De onderzoeksvragen beantwoord 6. Conclusies 7. Aanbevelingen

blz. 2 2 3 3

3 4 5

Bijlagen:

1. Beleidskader 2. Bevindingen 3. Reactie B& W d.d. 23 januari 2024 4. Reactie RKB op reactie B&W

1

6 7 13 14

1.

Inleiding en doel

De rekenkamer van de gemeente Bergen (RKB) is begin 2023 gestart met een onderzoek naar het woonbeleid in de gemeente Bergen. Aanleiding zijn de gesprekken met de fracties uit de gemeenteraad eind 2022 waaruit bleek dat er vragen waren m.b.t. het woonbeleid en het inzicht in de uitvoering van woningbouwprojecten. Centraal staan de volgende 2 hoofdvragen: I Hoe ziet het woonbeleid van de gemeente eruit en hoe vindt de vertaling naar uitvoering plaats? II In hoeverre kan de raad zijn kader stellende en controlerende rol adequaat vervullen en zijn hier verbeterpunten bij? Het onderzoek is erop gericht om de raad praktische handvatten of aandachtpunten te geven m.b.t. het woonbeleid en de uitvoering hiervan. Het onderzoek wat de RKB uitvoert betreft een quick-scan aan de raad. Het betreft dus geen diepgaand onderzoek omdat het beperkt in omvang is. Het onderzoek is in eigen beheer uitgevoerd. Op basis van de uitkomsten kan worden bezien of op onderdelen verder onderzoek nodig is.

2.

Onderzoeksvragen

Vanuit de hoofdvragen zijn de volgende deelvragen afgeleid: 1. Hoe ziet het woonbeleid/woonvisie van de gemeente Bergen eruit en sluit dit aan bij de regio? 2. Welke rol heeft de gemeenteraad hierbij vervuld en staat een nieuwe of geactualiseerde woonvisie op de planning? 3. Welke andere partners spelen een rol hierbij en in hoeverre zijn ze verantwoordelijk voor hun rol m.b.t. het woonbeleid? 4. Sluit het woonbeleid aan op de (veranderende) behoeften binnen gemeente en/of de regio; welke onderzoeken liggen hieraan ten grondslag? 5. Is er periodiek sprake van bijsturing? 6. Welke rol spelen specifieke doelgroepen zoals statushouders, buitenlandse werknemers en opvang asielzoekers hierbij? Welk beleid heeft de gemeente Bergen in deze? 7. Welke kwantitatieve en kwalitatieve uitgangspunten worden in het woonbeleid van de gemeente Bergen aangehouden? 8. Is er inzicht in de woningprogrammering voor de komende jaren zowel kwantitatief als kwalitatief als de verdeling over de gemeente? 9. Welke knelpunten (kunnen) leiden tot vertraging in nieuwbouw en hoe stuurt de gemeente hierop? 10. Actieve grondpolitiek, is hierbij een kader (inhoudelijk en m.b.t. communicatie met de raad) vanuit de gemeenteraad aangegeven en hoe (welke snelheid) geeft het college hier uitvoering aan? 11.

Wordt er inzicht gegeven in de voortgang van de projecten aan de raad en heeft de raad hierbij sturingsmogelijkheden? 12. Wordt er bij de projecten inzicht gegeven in de risico's (financieel/ beleidsmatig/juridisch)? Bijlage 2 geeft antwoorden op de hiervoor geformuleerde deelvragen op basis waarvan de hoofdvragen in hoofdstuk 5 beantwoord zijn. In hoofdstuk 6 zijn conclusies getrokken op basis waarvan in hoofdstuk 7 de aanbevelingen aan college en de raad zijn gegeven. 2

3.

De onderzoeksmethode en planning

Methode: a. De onderzoeksopzet (plan van aanpak) is vastgesteld in de rekenkamer en gedeeld met de gemeenteraad; vanuit de raad is l reactie' ontvangen. Deze is verwerkt in de onderzoeksopzet. b. Documenten opvragen bij de gemeentelijke contactpersoon en analyseren c. 2 Gesprekken met de ambtelijk vertegenwoordiger van de gemeente Bergen d. Ambtelijk wederhoor over de bevindingen (bijlage 2), deze is in september 2023 voorgelegd aan de ambtelijke organisatie. De reactie is eind september ontvangen en de bevindingen zijn daarop aangepast. e. Quick-scan Woonbeleid opstellen en bespreken in de RKB. f. Eindrapportage (met conclusies en aanbevelingen) is op 22 november 2023 verstuurd aanB&W. g. Bij brief van 23 januari 2024 is reactie van B&W ontvangen (zie bijlage 3) en voorzien van een korte reactie (zie bijlage 4). h. Op 10 februari 2024 is de Quick-scan Woonbeleid gemeente Bergen verstuurd naar de raad (cc aan B&W) Planning: Juni/juli 2023 Juni/sept. 2023: Okt. 2023: Nov.Idec. 2023: jan./feb. 2024 :

4.

Afronding onderzoeksopzet (Plan van aanpak) Opvragen en bestuderen documenten en gesprekken met de gemeente Opstellen quick-scan Woonbeleid en bespreken in RKB Versturen quick-scan Woonbeleid aan college Versturen quick-scan aan de gemeenteraad.

Beleids- en normenkader

De beleidsuitgangspunten van de gemeente Bergen zijn o.a. vastgelegd de diverse documenten zoals in bijlage 1 opgenomen. We hanteren het volgende normenkader; a. De raad stelt de kaders en de beleidsdoelen zijn smart geformuleerd zodat sturing op doelrealisatie goed mogelijk is. b. De rol van de gemeente hierbij is helder en ook die van andere partners. c. De voorgestelde instrumenten zijn passend bij de opgave en bij de gemeentelijke rol. d. De informatievoorziening en monitoring van de uitvoering van het beleid is zo ingericht dat de raad haar sturende en controlerende taak goed kan vervullen. e. De informatie voor de raad is goed vindbaar, actueel, relevant en begrijpelijk. f. Het college voorziet de raad van actuele informatie.

5.

De onderzoeksvragen beantwoord

Zie bijlage 2. 1 Dit betreft de reactie van het CDA met het verzoek om: het coalitieprogramma bij de beleidskaders te

betrekken; starters en senioren onder de specifieke doelgroepen te benoemen (bij onderzoeksvraag 6); een uitsplitsing gemaakt kunnen worden tussen het opstellen/vaststellen van een bestemmingsplan & de uitgifte van de kavels enerzijds en de daadwerkelijk (nieuw)bouw anderzijds.

3

6.

Conclusies

Op grond van deze quick-scan komen we op basis van de 2 hoofdvragen tot de volgende hoofdconclusies: I. Het lokale beleidsplan dateert van 2017. Hierin staan 3 pijlers voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat centraal: 1) De juiste woning op de juiste plek 2) Kwaliteit woon- en leefomgeving in de dorpen: wonen-welzijn-zorg en duurzaamheid. 3) Samen werken aan een aantrekkelijke gemeente. Daarnaast heeft de gemeenteraad in 2020 een regionale visie vastgesteld die nog niet integraal is uitgewerkt in een lokaal beleid. Met de aanname van deze visie en de motie bouwen-bouwen-bouwen is de uitvoering van het beleid verengd tot het realiseren van de woningbouwopgave. Vertaling naar de uitvoering vindt plaats middels de realisering van projecten waarbij de gemeente een breed scala aan instrumenten inzet waaronder het grondbeleid, haar faciliterende planologische rol en de prestatieovereenkomst met Destion. II.

De raad kan zijn kader stellende en controlerende rol versterken door: a. Het hoofddoel van woningbouw is het toevoegen van woningen in het juiste woningsegment. Dus formuleer als raad niet enkel in kwantitatieve zin maar stel ook in kwalitatieve zin kaders (bv type woningen in welke kern en prijsklasse). Van belang is gezien de dynamiek (naar thema's en markt) die op het vlak van woningbouw aan de orde is hier flexibiliteit in te houden en goed op de hoogte te blijven van ontwikkelingen. Sluit hierbij waar mogelijk aan bij de gemaakte afspraken vanuit de Woondeal. b. Meer inhoudelijk verdieping m.b.t thema's of projecten na te streven op aspecten waar zich ontwikkelingen of knelpunten voordoen. c. Het college meer actief te bevragen over de voortgang van de doelstellingen en projecten.

Overige conclusies: 1. Over programmering. In de gemeente Bergen is sprake van een over programmering t.o.v. de doelstellingen. Dit is op zich gebruikelijk waarbij een over programmering van 130% veelal gehanteerd wordt. Er zal immers altijd spraken zijn planuitval om wat voor reden dan ook. Duidelijk dient te zijn welke percentage hierbij bestuurlijk het uitgangspunt is. 2. Begrippen. Verschillende begrippen worden gehanteerd in de diverse documenten (bouwtitels, realisatie woningen, harde/zachte plancapaciteit). Eenduidigheid hierin is gewenst. 3. De gemeente beschikt over breed scala aan instrumenten om haar doelen te bereiken. We zien dat in Bergen reeds veel van deze instrumenten ingezet worden (zoals grondbeleid, planologische medewerking, stikstof, prestatieafspraken, starterslening). Op andere zaken zoals rentestanden, bouwprijzen en vraag en aanbod heeft de gemeente geen invloed. Maak hier in het beleid een onderscheid in en rapporteer hier als college ook richting raad in. 2

4

In eerdere moties van de raad is hier ook aandacht voor gevraagd.

4.

7.

Analyse plancapaciteit met een risico-scan. Een nadere analyse van de plancapaciteit is gewenst: in hoeverre sluit deze aan bij de beleidsdoelen en welke risico's gelden voor de verschillende woningbouwplannen? Deze 'risicoscan' kan worden gebaseerd op inschattingen door de projectleiders/gemeentelijke contactpersonen van de projecten. Op grond hiervan kunnen (mogelijke) beheersmaatregelen genomen worden om vertraging tegen te gaan te bespreken.

Aanbevelingen

Aanbevelingen aan de gemeenteraad: a) Herziening van het integrale woonbeleid is noodzakelijk. We zien dat er diverse beleidsnota's en stukken bestaan maar een nieuw integraal voorstel kan hierbij meer helderheid geven. Zorg dat u als raad hierbij kader stellend blijft aan de voorkant en richt u naast kwantitatieve aspecten meer op kwalitatieve zaken (toevoegen woningen in het juiste segment). Een gemeentelijk woononderzoek is hierbij gewenst en dient inzicht te geven in de gemeentelijke wensen b) Geef als kader voor het integraal nieuw woonbeleid mee dat aandacht besteed dient te worden aan: 1. De hoofddoelstelling (woningbouw) en subdoelen (juiste segment, locatie en prijsklasse) 11. Het tot op heden vastgestelde beleid en het regionaal kader m. Aandacht voor de specifieke doelgroepen en verdeling over de kernen IV. Aandacht voor risicofactoren, prioriteitsstelling, communicatie, partners, actieve grondpolitiek c) Hou vinger aan de pols over de stand van zaken m.b.t. de uitvoering. Dit kan middels periodieke rapportages of mondelinge presentatie. Uw raad heeft hierbij ook mogelijkheden om het zelf te agenderen. Heb hierbij oog voor de doelstellingen, voortgang hiervan actuele ontwikkelingen en de beheersing van de risicofactoren en knelpunten die zich voordoen.

Vraag het college u actief en periodiek volgens een bepaalde vaste systematiek (met goede voortgangsinformatie met een risicoscan zoals onder conclusies vermeld) te informeren over de uitvoering van de woningbouwprojecten. Aanbevelingen aan het college van B&W: 1. Kom ter invulling van het lokaal woonbeleid met een startnotitie (met o.a. planning, kaders en participatie). Betrek de raad hier actief bij in zijn kader stellende rol'. Neem hierin de aanbevelingen zoals in deze rapportage aan de gemeenteraad gedaan zijn mee. 11. Formuleer speerpunten die u jaarlijks oppakt en rapporteer hierover naar de gemeenteraad. Spreek met de raad af op welke wijze u hierover de raad informeert. 111. Blijf goed aandacht behouden tussen de koppeling van het woningbouwprogramma met de beschikbare middelen (prioriteer dus waar nodig en maak knelpunten inzichtelijk). IV. Betrek bij het woonbeleid de overige conclusies zoals in hoofdstuk 6 zijn aangegeven.

Het college heeft reeds aan de raad toegezegd om te komen met een lokale uitwerking.

5

Bijlage 1 Beleidskader

1.

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

6

Vaststelling gemeentelijk woningbouwprogramma (vastgesteld 21 september 2020), Hierbij is instemming gegeven aan het rapport 'Herijking woningbouwprogrammering gemeente Bergen en het document 'Inventarisatie woningbouwlocaties'. Nota Grondbeleid 2020 gemeente Bergen (vastgesteld 15 december 2020) De vastgestelde Regionale woonvisie Noord-Limburg 2020-2024 De Woondeal Limburg 2023 t/m 2025 (9 maart 2023). Hierin wordt uitgegaan van de bouw van 274 woningen t/m 2025. De begroting 2023 van de gemeente Bergen (vastgesteld 8 november 2023). Jaarrekeningen gemeente Bergen 2019 t/m 2022 Raamwerk Prestatieafspraken Gemeente Bergen - Huurdersraad Destion - Destion 2022-2026 en 2023-2027 (concepten). Raadsinformatiebrieven (RIB's) woningbouwprogramma: januari en juni 2023, september 2022, november 2021 Presentatie Woningbouwprogramma commissie Ruimte&Economie 23juni2021 en Woningbouw de actualiteit februari2023 Coalitieprogramma 2022-2026 Diverse moties van de gemeenteraad: Bouwen, bouwen, bouwen (8nov2022), Financiële ruimte woningbouwambities (7juli2020), Woonaanbod (2juli2019) Perspectief op goed wonen in Bergen, definitief concept 2 november 2017 Reith advies.

Diverse projectvoorstellen en exploitatieopzetten gemeente Bergen en overzichten hiervan, inclusief woningbouwprogramma 2022 2ehelft (per kern) Samenwerkingsagenda 'Versterken centra, kernen en wijken gemeente Bergen tussen Provincie Limburg en Gemeente Bergen d.d. 25 april 2022 Woonbehoefteonderzoek gemeente Bergen Companen 2018 Herijking woningbouwprogrammering 16 juni 2020 Waalbrug

Bijlage 2 Bevindingen

Beantwoording deelvragen: 1.

Hoe ziet het woonbeleid/woonvisie van de gemeente Bergen eruit en sluit dit aan bij de regio? Lokale woonvisie Perspectiefop goed wonen in Bergen 2017- 2021 (2017) De lokale woonvisie van de gemeente Bergen 'Perspectiefop goed wonen in Bergen: Woonvisie gemeente Bergen 2017-2021' is door de gemeenteraad op 20 december 2017 vastgesteld. Tezamen met deze visie is ook een eerstejaarlijks uitvoeringsprogramma door de gemeenteraad vastgesteld. In dit programma is opgenomen op welke wijze het college de voornemens uit de oonvisie gaat realiseren. Uitgangspunt was om jaarlijks een uitvoeringsprogramma op te stellen, maar in laterejaren zijn geen nieuwe uitvoeringsprogramma's aan de gemeenteraad voorgelegd; wel isde gemeenteraad vanaf2021 tweemaal perjaar geïnformeerd over de status van het gemeentelijk woningbouwprogramma. In de nota Perspectiefop wonen in Bergen staan 3 pijlers voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat centraal: 1) Dejuiste woning op dejuiste plek 2) Kwaliteit woon- en leefomgeving in de dorpen: wonen-welzijn-zorg en duurzaamheid. 3) Samen werken aan een aantrekkelijke gemeente. Motie_ "Financile ruimte woningbouwambitie' (2020) Op 7 juli 2020 is een motie "Financiële ruimte woningbouwambities' aangenomen waarin gerefereerd wordt aan de uitgangspunten voor de woningbouwambities zoals door de raad op 12 november 2019 geformuleerd. In die uitgangspunten is o.a.

opgenomen dat er op basis van een periodiek te actualiseren woonbehoefteonderzoek ('dus kwantitatiefen kwalitatief') gebouwd kan worden in alle dorpen van de gemeente Bergen. De_regionale woonvyisie_Noord-Limburg (2020) De regionale woonvisie Noord-Limburg 2020-2024 is vastgesteld door de raad op 21 september 2020. De Regionale woonvisie bevat geen specificatie per gemeente. Bewust is gekozen voor een regionale visie op hoofdlijnen. Doel van het document is om richting te geven in de 4 jaar die het bestrijkt als basis voor lokale uitwerkingen. De visie is (nog) niet uitgewerkt in lokaal beleid. Gemeentelijk woningbouwprogramma& herijking woningbouwprogrammering (2920) Bij het raadsbesluit regionale woonvisie is tevens het gemeentelijk woningbouwprogramma vastgesteld. Hierbij is een relatie gelegd met de vastgestelde beleidskaders en is instemming gegeven met het rapport 'Herijking woningbouwprogrammering gemeente Bergen en het document 'Inventarisatie woningbouwlocaties'. In het eerstgenoemde rapport zijn de doelen van de herprogrammering aangegeven: a. Sturen opjuiste woning op de juiste plek b. Sturen op voortgang van de woningbouw c. Zo nodig schrappen van slechte plannen en ruimte maken voor goede plannen d. Onderbouwing van Ladder voor duurzame verstedelijking 7

e. Verantwoord groeien (goede regie, goede plannen en oog voor ontwikkelingen) In het document 'Inventarisaties woningbouwlocaties' is er per kern een overzicht gemaakt van alle woningbouwlocaties die in beeld zijn. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen 'harde plancapaciteit' (bouwmogelijkheden in geldende bestemmingsplannen en vergunde plannen) en 'zachte plancapaciteit' (nieuwe initiatieven en potentiële woningbouwlocaties). Per woningbouwlocatie zijn plangegevens en relevante afbeeldingen opgenomen. Wanneer van toepassing worden ook stedenbouwkundige uitgangspunten (of beoordeling) vermeld die richting geven aan de nadere invulling van de locatie. In juni 2021 heeft het college (na overleg met de commissie Ruimte en Economie) de kwantitatieve ambitie geformuleerd om circa 300 woningen tot 2031 toe te voegen (RIB 23 november 2021). Coalitieprogramma 2022-2026 In het coalitieprogramma 2022-2026 is aangegeven dat de gemeente een actief grondbeleid blijft voeren er een gemeentelijk woonvisie zal worden opgesteld, dat gezorgd zal worden voor voldoende ambtelijke capaciteit, dat is samenwerking met Destion en mogelijk andere woningcorporaties er gestreefd wordt naar sociale woningbouw op locaties waar de gemeente een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling en dat er op diverse plekken mogelijkheden gezien worden voor het bouwen van Tiny houses.

Motie Bouwen, bouwen, bouwen (2022) De gemeenteraad heeft op 8 november 2022 de motie 'Bouwen, bouwen, bouwen' aangenomen waarin wordt verzocht om voor 2026 minimaal 400 bouwtitels te realiseren verdeeld over alle dorpskernen van de gemeente Bergen. In de periode 2017-2020 was er geen actiefgrondbeleid en stond de woningbouwproductie en kaveluitgifte op een laag pitje. Pas nadat in 2020 hieraan door de raad weer een impuls is gegeven met beschikbaar te stellen budget is dit actief opgepakt en een grondbedrijf met een actieve woningbouwprogrammering vorm gegeven oondeal Limburg 2023 Lym2025 (2023) In de Woondeal Limburg 2023 t/m 2025 (zie raadsinformatiebriefvan 9 maart 2023) is de opgave om te komen tot 400 bouwtitels opgenomen. De taakstelling was eerst 300 bouwtitels, maar is een jaar later (2021) naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad opgehoogd naar 400 bouwtitels. De Woondeal is hierop gebaseerd. Bergen heeft ervoor gekozen om hierin geen extra ambitie op te nemen. De visie gaat uit van bouwtitels terwijl de woondeal uitgaat van het realiseren van woningen. De verwachting is dat de 400 bouwtitels resulteren in de bouw van minimaal 274 woningen voor 2026. Herijking regionale woonvisie (nog niet bekend) Eind 2023 wordt gestart met een herijking van de regionale woonvisie.

Het college heeft toegezegd aan de gemeenteraad om op basis hiervan ook eigen beleid teformuleren.

8

2.

Welke rol heeft de gemeenteraad hierbij vervuld en staat een nieuwe of geactualiseerde woonvisie op de planning? In de aanloop naar de regionale visie heeft een raadswerkgroep input geleverd voor de regionale visie. Ofen hoe de raad een rol gaat spelen bij de nieuwe regionale woonvisie (welke voor 2024 op de rol staat) is nog niet bekend. In het uitvoeringsprogramma oonvisie (2020) is opgenomen datjaarlijks op basis van de woonvisie en voortschrijdende inzichten een zo concreet mogelijk uitvoeringsprogramma wordt gemaakt. De gemeente Bergen heeft op basis van de regionale afspraken en vooral haar eigen ambitie haar ambtelijke capaciteit rond 2020 vergroot.

3.

Welke andere partners spelen een rol hierbij en in hoeverre zijn ze verantwoordelijk voor hun rol m.b.t. het woonbeleid? Voornaamste partner is Stichting Destion. Met deze woningbouwcorporatie worden prestatieafspraken gemaakt; jaarlijks en voor een periode van vier jaar. De prestatieafspraken van vorigjaar zijn niet door het college vastgesteld omdat deze van oordeel was dat hierin te weinig was opgenomen over de woningopgave en de gemeente vooral als verantwoordelijke aangewezen voor de bouwlocaties. Er wordt nu wel gewerkt volgens deze afspraken. Op dit moment is men bezig met de afronding met de prestatieafspraken 2023 tot en met 2027(met eenjaarlijkse actualisatie). Streven is om deze eind van ditjaar vast te stellen. Geconstateerd wordt dat Destion actiever is geworden; en is bijvoorbeeld op twee plekken in gesprek met ontwikkelaars om gebieden over te nemen. Doel is om de komende 4jaar 125 sociale huurwoningen (huur) toe te voegen. Deze is onderdeel van de opgave. De totale opgave is minimaal 400 titels (meer mag ook). Ten aanzien van het middensegment heeft Destion geen mogelijkheden meer om in niet-Daeb' bezit te bouwen (ze zitten al aan de wettelijk limiet hiervoor). Verder heeft er t.b. v. het project Mozaïque I Oostplint eenmalig overleg geweest met een andere woningcorporatie (Wonen Limburg).

Verder kent de gemeente meerdere lokale bedrijven en particulieren die actiefzijn op de woningmarkt. Met Destion is tevens de afspraak gemaakt dat als particulieren in overleg met de gemeenten aangeven meer dan 15 woningen te willen bouwen, hierover overlegplaatsvindt met Destion. Met de dorpsraden vindt contact plaats op ad hoc basis bijvoorbeeld bij een omgevingsdialoog ofop verzoek van een dorpsraad. Zij hebben geen sturende rol.

4.

Sluit het woonbeleid aan op de (veranderende) behoeften binnen gemeente en/of de regio; welke onderzoeken liggen hieraan ten grondslag? In 2020 heeft er in relatie met de regionale visie een woningonderzoekplaatsgevonden. Daarnaast heeft de provincie vorigjaar een woonmonitor uitgevoerd over 2020-2021. Tb. v. de woondeal heeft een onderzoek plaatsgevonden door Companen. Waarschijnlijk zal in het proces van de herijking van de regionale woonvisie ook een woningmarktonderzoekplaatsvinden.

'Daeb = Dienst van Algemeen Economisch Belang. Dit betreft voor de woningbouwstichting huurwoningen die onder de liberalisatiegrens vallen. Niet-Daeb woningen zijn bijvoorbeeld dure huurwoningen.

9

Binnen de gemeente Bergen bestaat tot op heden geen behoefte om aanvullend onderzoek te (laten) doen.

5.

Is er periodiek sprake van bijsturing? In de begroting 2023 wordt aangegeven (punt 8 blz. 35) "Wij geven uitvoering aan de doelen van de vastgestelde regiovisie Wonen en stellen deze naar lokale behoefte bij wanneer dat nodig is". In de Bergense situatie vindt bijsturing/afstemming plaats langs de 3 volgende wegen: a. Met de portefeuillehouder vindt elke 6 weken overleg plaats over de voortgang. b. Het college krijgt (naast de stukken die naar de raad gaan) een totaaloverzicht van de status van de woonplannen en van de hierin blauw gearceerde plannen een verdiepende rapportage. Blauw gearceerd zijn de plannen waarover het college een positiefprincipe besluit heeft genomen, bij een gemeentelijkproject, het meer dan 5 woningen betreft en/ofde invloed die het plan heeft op de gemeente substantieel is. Tevens lopen de andere reguliere zaken zoals projectvoorstellen langs het college. c. Aan de raad wordt twee keer per jaar gerapporteerd. Eventuele bijstellingen ten aanzien van de taakstelling worden opgenomen in de RIB 's. Vanaf 2021 wordt de raad 2x perjaar op hoofdlijnen geïnformeerd via een RIB over de stand van zaken van de woningbouwopgave en de exploitaties van de grondbedrijf en evt. aanvullende zaken.

In de RIB vanjuni 2023 wordt daarnaast ingegaan op de tendens op de woningmark en de woondeal (bij deze laatste wordt tevens ingegaan op de kwalitatieve component vanuit de woondeal). Hierbij wordt aan het eind aangegeven dat het college bij de komende projecten meer nadrukkelijk zal sturen op deze kwalitatieve component.

6.

Welke rol spelen specifieke doelgroepen zoals statushouders, buitenlandse werknemers en opvang asielzoekers hierbij? Welk beleid heeft de gemeente Bergen in deze? De volgende specifieke doelgroepen zijn te onderscheiden: a. Starters/ouderen: b. Statushouders c. Internationale werknemers d. Asielzoekers Starters/ouderen zijn als speerpunt benoemd in de regionale woonvisie. Ook is er een starterslening. Ten aanzien van statushouders gelden landelijke afspraken; en hieraan wordt door Destion uitvoering gegeven. Er is geen specifiek beleid voor de verschillende doelgroepen en (nog) geen kwantitatieve doelstellingen (het voornemen in algemene zin is er wel, zie punt 5). Op dit moment wordt gewerkt aan beleid ten aanzien van internationale werknemers. De verwachting is dat dit eind van dit jaar/begin volgend jaar kan worden vastgesteld door de gemeenteraad. In de (concept) prestatieafspraken met Destion 2023 t/m 2027 worden afspraken vastgelegd m.b.t. de geschikte woningvoorraad, de zorg voor betaalbaarheid van woningen, het realiseren van wonen met zorg, de huisvesting van bijzondere doelgroepen, het investeren in leefbaarheid en het investeren in een duurzame sociale huurwoningvoorraad. Deze afspraken worden naar verwachting ditjaar vastgelegd (nu wordt er al gewerkt volgens deze afspraken geeft men aan).

10

7.

Welke kwantitatieve en kwalitatieve uitgangspunten worden in het woonbeleid van de gemeente Bergen aangehouden? De gemeente heeft en kwantitatiefdoel gesteld van 2 74 woningen voor periode t/m 2025 conform woondeal. In de motie van de gemeenteraad d.d. 8 november 2022 gaat uit van minimaal 400 bouwtitels te realiseren voor 2026 verdeeld over alle kernen van de gemeente Bergen. Hierin is geen kwalitatieve duiding opgenomen. Er is een planning per kern; de laatste versie is het woningbouwprogramma 2 helft 2022. Dit is werkdocument en omvat 25 projecten met circa 600 woningen. Kwalitatiefis niets vastgelegd door de gemeenteraad. Er is geen signaal gekomen vanuit de raad dat hier behoefte aan; dus is er vanuit het college ook niet de noodzaak gevoeld om hiermee aan de slag te gaan. In de laatste RIB heeft het college wel aangegeven meer te gaan sturen op kwalitatieve aspecten (zie punt 5c).

8.

Is er inzicht in de woningprogrammering voor de komende jaren zowel kwantitatief als kwalitatief als de verdeling over de gemeente? Zie onder voorafgaande punten (met name I, 5 en 7).

9.

Welke knelpunten (kunnen) leiden tot vertraging in nieuwbouw en hoe stuurt de gemeente hierop? In het woningbouwprogramma 2022 2e helft wordt middels het zgn. stoplichtenmodel aangegeven als er knelpunten zijn. In dit werkdocument (Woningbouwprogramma 2022 2° helft) staan als concrete potentiële knelpunten met name vermeld: a. Stikstof b. Dat eigenaar (voorlopig) van verdere ontwikkeling afziet Vooral de stikstofproblematiek is een groot knelpunt en risico. Bergen beschikt over goede deskundigheid in deze. Hierdoor is het mogelijk om binnen de regels zoveel mogelijk te realiseren. De gemeente denkt met particulieren mee; bijvoorbeeld over de mogelijkheden die er zijn om rechten afte kopen. Op dit moment wordt nagedacht over het opzetten van een stikstofbank. Daarnaast geldt dat een eigenaar die uiteindelijk afziet van verdere ontwikkeling dit vaak doet vanuitfinanciële overwegingen. Bergen kent vooral veel lokale aannemers en de kosten van ontwikkeling worden vaak onderschat. Daarnaast wordt in de RIB van juni '23 ook de onzekerheid van de bouwkosten vermeld.

10.

Actieve grondpolitiek, is hierbij een kader (inhoudelijk en m.b.t. communicatie met de raad) vanuit de gemeenteraad aangegeven en hoe (welke snelheid) geeft het college hier uitvoering aan? In de Nota Grondnota 2020 (vastgesteld 15 december 2020) wordt een visie geschetst van het grondbeleid van de gemeente Bergen waarbij 2 concrete beleidsdoelen voor ogen staan: a. Het voeren van een actieve grondpolitiek waarbij door middel van het opstellen van bestemmingsplannen woningbouwmogelijkheden in alle kernen worden gecreëerd b. Het voorbereiden en realiseren van woningbouw Ten aanzien van de 300 en later 400 te realiseren bouwtitels heeft men (ter uitvoering van de doelen) eerst gekeken naar wat er al is. Daarna wat zijn de wensen per kern. De 11

vraag daarbij was; waar zouden we de resterende 200 woontitels kunnen realiseren? In het vervolg hierop zijn claims gelegd op bijvoorbeeld sportvelden en zijn gronden aangekocht. Op dit moment is de gemeente behoudender omdat er al voldoende grond in eigendom is. Er bestaat geen overzicht over hoeveel grond nu voor woningen in bezit is, er is geen uitgeschreven verwervingskaart. Per project is e.e.a. wel inzichtelijk.

11.

Wordt er inzicht gegeven in de voortgang van de projecten aan de raad en heeft de raad hierbij sturingsmogelijkheden? De gemeenteraad heeft altijd eigen stuurmogelijkheden. N.a.v. kadernota, begrotingsbehandeling, jaarrekeningen bestaan er diverse mogelijkheden e.e.a. aan de orde te stellen. Tevens kunnen (op verzoek of eigen initiatief van het college) presentaties gegeven worden (zoals bv op 23 juni 2021 een ambtelijke presentatie over het woningbouwprogramma). De raad ontvangt 2x perjaar Ouniljuli en dec., zie ookpunt 5c) een RIB met info over de voortgang van de woningbouwplannen en in hoeverre de gestelde doelen worden gehaald. Zover bekend heeft de gemeenteraad tot op heden geen RIB geagendeerd ofnaar aanleiding hiervan vragen gesteld ofgevraagd om kwalitatiefbeleid ofmonitoring. Wel wordt om uitleg gevraagd bij specifieke dossiers. Mozaique is daarvan een voorbeeld.

12.

Wordt er bij de projecten inzicht gegeven in de risico's (financieel/ beleidsmatig/juridisch)? In hoofdlijn wordt dit gedaan en betreft de stikstofproblematiek, financiële risico's en grondexploitaties. Ook bij projecten wordt inzicht gegeven in o.a. de stand van zaken, juridische status en definanciële aspecten.

12

ge m e e n te

Bijlage3 Reactie B&

•••••

BERGEN Postbus 140, 5854 Z] Bergen

Rekenkamercommissie gemeente Bergen

Telefoon (0485) 34 33 83 Telefax (0485) 34 28 44 E-mal info@bergen ni www.bergen nl

Datum Ons kenmerk

23 januari 2024 64284

Onderwerp

Rekenkamercommissie onderzoek woonbeleid gemeente Bergen (L)

Geachte rekenkamercommissie, Onlangs hebben wij de quick-scan naar het woonbeleid in de gemeente Bergen ontvangen. Wij kunnen de conclusies in grote lijn delen. Wij zien vooral een rode draad waaruit blijkt dat veel al goed gaat en de gezamenlijke doelen worden gehaald. De rapportages, raadsinformatiebrieven en passages in de begroting en jaarrekening wijzen dat ook uit. Sinds 2021 wordt met deze systematiek gewerkt en, voor zo ver bekend, naar tevredenheid van het college en de raad. Dat neemt niet weg dat zaken altijd beter zouden kunnen. De centrale vraag is dan vooral in hoeverre de genoemde aanbevelingen op dit moment van toegevoegde waarde zijn voor het beter of sneller halen van de gestelde doelen en de huidige aanpak. Vanuit dat vertrekpunt zal nog naar de aanbevelingen worden gekeken. Een tweetal aanbevelingen zijn aan de raad gericht. De eerste aanbeveling tot herziening van het woonbeleid stond ook al op ons netvlies en wordt hier al actief aan gewerkt. Daarvoor is in 2023 budget beschikbaar gesteld en inmiddels opdracht gegeven aan bureau STEC ons hier in 2024 in te begeleiden. In dat traject zullen de relevante aanbevelingen van de RKB mee worden genomen.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Bergen (L),

,

.i<.

Secretaris

MF Bu rgemeeste

Bijlagen(n):

/3 Pagina 1 van 1

Bijlage 4 Reactie RKB op reactie B&W We hebben kennisgenomen van de reactie van B&W d.d. 23 januari 2024. We zijn enerzijds verheugd dat B&W de conclusies in grote lijn delen en dat B&W al aan de slag is met de herziening van het woonbeleid waarbij onze relevante aanbevelingen mee worden genomen. Anderzijds hadden we een nadere inhoudelijke duiding van wat B&W meer concreet met de aanbevelingen gaat doen op prijs gesteld en dit had B&W ter nadere verdieping/duiding ook aan de raad kunnen meegegeven. Wij gaan ervan uit dat het college deze duiding in ieder geval verstrekt op het moment dat het college, conform de gemeentewet, het jaarlijkse overzicht aan de raad verstrekt van de aan het college gedane voorstellen van de rekenkamer, vergezeld van zijn standpunt daaromtrent en van de wijze waarop aan de voorstellen vervolg 1s gegeven. Tot slot danken we de organisatie voor hun inbreng bij het onderzoek. Deze ervaren we als constructief en open. De Rekenkamer van de gemeente Bergen.