Raadsvoorstel Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord-Limburg

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 3 juni 2025

Portefeuillehouder M.H.D. Rauner

Datum vergadering 15 september 2025

Onderwerp Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord-Limburg Aan de raad,

Inleiding

Op 26 februari jl. bent u per raadsinformatiebrief geïnformeerd over het voornemen van de acht Noord-Limburgse colleges om de regionale samenwerking per 1 januari 2026 te formaliseren in een gemeenschappelijke regeling – meer specifiek: een openbaar lichaam. Directe aanleiding van dit voornemen was de constatering dat de bestuurlijke en ambtelijke intensiteit en de financiële belangen rondom de regionale samenwerking zijn toegenomen. Mede in het licht van de toekenning van de Regio Deal II heeft het burgemeestersoverleg van de regio opdracht gegeven aan het bureau &Van de Laar om te adviseren over de meest optimale organisatievorm voor de Regio Noord-Limburg, passend bij de (regionale) inhoudelijke opgaven. De meest passende vorm is een openbaar lichaam onder de Wet gemeenschappelijke regelingen gebleken (Wgr). Op 25 maart hebben wij als college het gesprek met uw raad gevoerd over dit voornemen; op 16 april jl. is er tijdens een regionale bijeenkomst nader stilgestaan bij de karakteristieken van een openbaar lichaam. Beoogd effect Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is uw raad bevoegd om een formele zienswijze te geven op een ontwerp van een gemeenschappelijke (college)regeling. Met voorliggend voorstel wordt u hiermee in de gelegenheid gesteld.

In de ontwerpregeling hebben we de zienswijzen als uitgangspunt genomen die de Noord-Limburgse gemeenteraden in 2024 bij de wijziging van diverse gemeenschappelijke regelingen naar voren hebben gebracht. Daarnaast hebben wij geanticipeerd op de op 16 april jl. uitgesproken wens om in de nieuwe gemeenschappelijke regeling een formele raadsadviescommissie in te bouwen. Voor zover wij kunnen overzien, ligt er daarmee een vrij complete ontwerpregeling voor. Vanzelfsprekend staat het uw raad vrij om een zienswijze te formuleren. Vervolgprocedure raad Nadat alle Noord-Limburgse gemeenteraden een eventuele zienswijze naar voren hebben gebracht, vindt er een beoordeling door de colleges plaats of – en zo ja hoe – de ontwerpregeling aangepast dient te worden. De gemeenteraden worden vervolgens gevraagd om toestemming aan hun college te geven om over te kunnen gaan tot het treffen van de gemeenschappelijke regeling. Toestemming kan onthouden worden op basis van twee gronden: strijdigheid met het recht, of strijd met het algemeen belang.

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten

Regionale samenwerking maakt deel uit van het Coalitieprogramma 2022-2026

Argumenten De voorgenomen formalisering van de Regio Noord-Limburg geeft opvolging aan eerdere aanbevelingen van de Commissie Hendrikx (Floriade, 2013), &Van de Laar en het Regionale Aanjaagteam Het idee om de regionale samenwerking te formaliseren is niet nieuw. Naar aanleiding van de Floriade adviseerde de commissie Hendrikx de – toen – zeven samenwerkende gemeenten binnen de regio “om op korte termijn een onderzoek te starten naar de meest geschikte samenwerkingsvorm op regioniveau, en om tot die tijd in elk geval samenwerkingsverbanden op projectniveau te formaliseren en daartoe telkens een tijdelijke rechtspersoon in te richten. De aanbevelingen van de commissie zijn destijds door alle gemeenteraden overgenomen, maar tot uitvoering is het om verschillende moverende redenen nadien niet gekomen. In het licht van de toekenning van de Regio Deal II is de urgentie ontstaan om de governance rondom regionale samenwerking opnieuw tegen het licht te houden. In opdracht van het burgemeestersoverleg van

Pagina 1 van 4

de regio heeft &Van de Laar geadviseerd over de meest optimale organisatievorm, met als conclusie dat een openbaar lichaam op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) het meest passend is. Tijdens de bespreking van het rapport tijdens een regionale bijeenkomst van de colleges van B&W in september 2024 bleek dat er toen nog uiteenlopende beelden bestonden over de gewenste vorm, het te doorlopen proces en de inhoud van de toekomstige samenwerking. Op basis daarvan is het Regionaal Aanjaagteam ingesteld, bestaande uit diverse regionale bestuurders, waarbij tevens is gekeken naar alternatieve vormen voor een openbaar lichaam. Het eindadvies van het aanjaagteam werd op 20 december 2024 opgeleverd, met als conclusie – opnieuw – dat het openbaar lichaam de best passende vorm is. Op 25 februari 2025 hebben de colleges vervolgens het proces vastgesteld om per 1 januari 2026 de regionale samenwerking te formaliseren in een openbaar lichaam. Met de oprichting van een openbaar lichaam ontstaat er collectief eigenaarschap Een van de door &Van de Laar geconstateerde knelpunten in de samenwerking een gebrek aan een collectief gevoelen – en daarbij passend gedrag – van eigenaarschap op de regionale samenwerking.

Deels wordt dit verklaard vanuit de huidige netwerksamenwerking: de netwerksamenwerking, op basis van een bestuursconvenant, biedt veel ruimte aan deelnemers om situationeel te kiezen voor een houding van eigenaar, klant, sponsor of criticaster in de samenwerking. Cherry-picking ligt daarbij voortdurend op de loer. Formeel bezien is de samenwerking gepositioneerd in de bestuurlijke en ambtelijke lijn van de gemeente Venlo: daarmee staat de samenwerking – vooral voor de gemeenteraden anders dan die van Venlo – echt op afstand. Met een openbaar lichaam ontstaat er collectief eigenaarschap, waarbij ieder college deelnemer is. Door het publieke karakter van een openbaar lichaam is ook de kaderstellende en controlerende positie van de gemeenteraden in de nieuwe situatie geborgd. De samenwerking krijgt meer slagkracht, zonder dat er raadsbevoegdheden overgaan De ontwerpregeling gaat uit van een collegeregeling. Dat wil zeggen: er gaan géén raadsbevoegdheden over naar het openbaar lichaam. Een belangrijk kaderstellend document voor de regionale samenwerking is de Regiovisie. Deze wordt – ook in de nieuwe situatie – door de gemeenteraden vastgesteld. Binnen de kaders van de Regiovisie kunnen de colleges bevoegdheden overdragen die het openbaar lichaam in staat stellen om de toegekende taken uit te voeren.

Daartoe stelt het algemeen bestuur (AB) één keer per 4 jaar een uitvoeringsprogramma vast, en jaarlijks een begroting (waarop u een zienswijze kunt geven). Doordat er zometeen een algemeen bestuur (AB) en dagelijks bestuur (DB) zijn die – binnen de afgebakende taken, bevoegdheden en kaders - besluiten kunnen nemen, wint de samenwerking aan slagvaardigheid. Voorliggende ontwerpregeling bouwt voort op de zienswijzen van de Noord-Limburgse gemeenteraden bij de wijziging van de gemeenschappelijke regelingen in 2024, en is juridisch extern getoetst Naar aanleiding van de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) zijn alle gemeenschappelijke regelingen in 2024 gewijzigd. De kaderstellende en controlerende bevoegdheden voor gemeenteraden zijn toen verruimd. Op initiatief van de regionale raadswerkgroep hebben de Noord-Limburgse gemeenteraden in 2024 een uniforme zienswijze opgesteld, die vervolgens is verwerkt in de gemeenschappelijke regelingen. Deze zienswijze vormde het vertrekpunt bij het ontwerpen van voorliggende regeling. De ontwerpregeling is vervolgens ook extern juridisch getoetst door hetzelfde advocatenkantoor dat in 2024 de wijziging van de ontwerpregelingen heeft begeleid. Daarmee zou de ontwerpregeling een goed fundament moeten vormen voor de regionale samenwerking in een openbaar lichaam.

De democratische positie van de gemeenteraden verbetert aanzienlijk ten opzichte van de bestaande praktijk Het uitgangspunt van de wetgever in de Gemeentewet is helder: publieke samenwerking gaat boven private samenwerking. Dat komt doordat de positie van gemeenteraden, en zeker na de wijziging van Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), sterker is in een publiekrechtelijk construct. Zo geldt bijvoorbeeld het vragenrecht van een raadslid ook richting het samenwerkingsverband, heeft de gemeenteraad een zienswijzerecht bij belangrijke besluiten en kan de lokale rekenkamer onderzoek doen naar het samenwerkingsverband. Ook bestaat de mogelijkheid om een gemeenschappelijke raadsadviescommissie in te stellen: een gremium dat optreedt als adviseur van het algemeen bestuur (AB), maar ook een rol vervult als rapporteur richting de eigen raad. Dit gremium is wettelijk niet verplicht, maar in de voorliggende ontwerpregeling kiezen we er bewust voor om de gemeenteraden deze formele positie binnen het samenwerkingsverband te geven. Daarmee wordt de democratische positie van uw raad versterkt, en zeker ten opzichte van het huidige samenwerkingsconvenant waarbij de raden formeel op afstand staan.

Pagina 2 van 4

Kanttekeningen Kanttekening bij de stemverhouding De gemeenteraad van Bergen heeft aangegeven te hechten aan een gelijke stem voor alle leden. Dit standpunt stemt grotendeels overeen met het proces van besluitvorming zoals opgenomen in de ontwerpregeling, waarbij bij zowel consensus als bij de terugvaloptie elke gemeente één stem heeft. Bij consensus zijn alle gemeenten voor een besluit, bij de terugvaloptie een meerderheid van gemeenten. Dit stemt overeen met het huidige besluitvormingsproces, zoals opgenomen in bestuursconvenant uit 2021, waarin staat vermeld dat het BO besluit op basis van meerderheid van stemmen. De regiogemeenten wensen aan de terugvaloptie toe te voegen dat de meerderheid van gemeenten samen minimaal de helft van de inwoners van Noord-Limburg vertegenwoordigen. Dit staat in contrast met de gelijke stemverhouding, en onduidelijk is waarom deze clausule noodzakelijk wordt geacht. Het spoor ‘governance’ en het spoor ‘inhoud’ gaan op een parallelle wijze op route naar de gemeenteraden Tijdens de regionale raadsbijeenkomst op 16 april jl. werd de wens uitgesproken dat de ontwerpregeling (governance) en de Regiovisie (inhoud) gelijktijdig worden voorgelegd. Hoewel de ontwerpregeling zo is opgesteld dat deze universeel hanteerbaar is, hebben we de sporen governance en inhoud wel nader op elkaar afgestemd.

Waar uw raad een zienswijze kan geven op de ontwerpregeling, is dat ook het geval op de startnotitie voor de regiovisie. Eventuele wensen of bedenkingen kunnen dan worden meegenomen richting respectievelijk de definitieve regeling of de definitieve regiovisie. De oprichting van een nieuwe entiteit regelt niet alles ‘vanzelf’ Met het treffen (oprichten) van een regeling ontstaat er in juridische zin een organisatie, maar er moet vervolgens ook nog in praktische zin een organisatie gebouwd worden. De voorbereidingen hiervoor worden momenteel getroffen. Gedacht kan worden aan mandaten die de individuele colleges moeten geven aan het openbaar lichaam, het uitvoeringsprogramma, een eerste begroting, of producten zoals een directiestatuut of huishoudelijk reglement. Maar ook in personele zin is het belangrijk om op te merken dat (een deel van) de medewerkers van het regiobureau op dit moment een overeenkomst voor onbepaalde tijd heeft c.q. hebben met een gemeente. Met deze medewerkers zal gesproken worden over een passende oplossing, zoals bijvoorbeeld: in dienst treden bij het openbaar lichaam of gedetacheerd worden. Het oprichten van een openbaar lichaam is dus niet alleen een juridische aangelegenheid, maar vergt in de nabije toekomst ook nadere organisatiekeuzes.

Communicatie -

Juridische aspecten Grondslag voor het overdragen van bevoegdheden Het college van gemeente Bergen (L) is bevoegd om subsidieregelingen vast te stellen en nationale investerings- en stimuleringsfondsen te verlenen op grond van de Awb (Hoofdstuk 4 titel 2, artt. 4:21 tot en met 4:80 Awb), alsmede op grond van de Algemene Subsidieverordening gemeente Bergen (L) 2024, meer specifiek op basis van respectievelijk de artikelen 6 (Aanvraag bij B&W), 8 (Beslissen B&W), 18 (hardheidsclausule) van voornoemde verordening. Gezien het voorgaande is het college bevoegd in onderhavig advies genoemde bevoegdheden over te dragen aan het openbaar lichaam Regio Noord-Limburg. Een lid van het college van de gemeente Bergen zal zijn vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur en kan zodoende mede invloed uitoefenen op het vaststellen van subsidieregelingen voor regionale en nationale investerings- en stimuleringsfondsen en het op basis daarvan het verlenen van subsidies, alsmede worden betrokken bij de vaststelling van het uitvoeringsprogramma.

Pagina 3 van 4

Financiën / fiscale gevolgen

De aanleiding om de regio te formaliseren tot een openbaar lichaam is niet financieel van aard. Wel zal er op financieel vlak een belangrijke wijziging plaatsvinden: de samenwerking krijgt een eigen begroting, waar alle gemeenteraden jaarlijks een zienswijze op kunnen geven. We zien in de ontwerpregeling in artikel 26, lid 5 de plicht van de gemeente verwoord om ervoor te zorgen dat de GR over voldoende middelen beschikt om aan al haar verplichtingen te kunnen voldoen. De ontwerpregeling is een collegeregeling, waarbij het budgetrecht van de raad niet wordt beperkt. Wij gaan er van uit dat bij een aanmerkelijke toename van financiële ambities ten opzichte van de huidige regiobegroting, de gemeente Bergen het recht behoudt af te zien van financiële participatie aan deze aanvullende ambitie. Waar de netwerksamenwerking nu nog vooral leunt op de gemeente Venlo (en daarvoor ook een vergoeding betaalt), zal het beoogde samenwerkingsverband diensten zoals ICT, administratie of juridische advisering zelf moeten organiseren. Daarbij is samenwerking met de individuele gemeenten (bijvoorbeeld aan de hand van dienstverleningsovereenkomsten) nog altijd denkbaar, maar hiermee worden de kosten van de samenwerking wel transparanter.

Voorstel

Wij stellen u voor: Een zienswijze in te dienen ten aanzien van de Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio NoordLimburg, conform bijgevoegde conceptbrief, met als aandachtspunten: • de onderbouwing van het toevoegen van een nieuwe bepaling bij de stemverhouding; • het uitgangspunt ten aanzien van het budgetrecht van de gemeenteraad. Daartoe het besluit te nemen de zienswijze op de Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio NoordLimburg vast te stellen en deze kenbaar te maken aan de werkgroep governance Regio NoordLimburg. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Bergen (L), {{esl:Signer1:capture:size(200,50)}}

H.H.M. Timmermans De Secretaris

{{esl:Signer2:capture:size(200,50)}}

M.H.D. Rauner De Burgemeester

Bijlage(n)

1. Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord-Limburg 2. Raadsbesluit ‘Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord-Limburg' 3. Conceptbrief Zienswijze Ontwerpregeling Regio Noord-Limburg

Pagina 4 van 4