Raadsvoorstel Beleidsplan Biblioplus 2025-2028

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 9 juli 2024

Portefeuillehouder C.E.M.G.T. Ponjee

Datum vergadering 8 oktober 2024

Onderwerp Beleidsplan Biblioplus 2025-2027 Aan de raad,

Inleiding

De Stichting Biblioplus voert voor de gemeenten Bergen, Gennep en Land van Cuijk het bibliotheekwerk uit. Dit is onderdeel van de Algemene Basisvoorzieningen in het Beleidsprogramma “Van Zorg naar Gezondheid”, waarbinnen Biblioplus intensief samenwerkt met gemeente en andere ketenpartners. De Stichting heeft een onafhankelijk bestuur en stelt periodiek een inhoudelijk en financieel meerjarig beleidsplan vast. Dat doet zij in afstemming met de gemeenteraden. De huidige beleidsperiode loopt af en een nieuw beleidsplan is nodig. Hiertoe heeft de stichting in afstemming met de betrokken colleges het beleidsplan “De bibliotheek zuurstof voor de gemeenschap“ opgesteld voor de periode 2025-2028. In dit plan wordt voorzien in verdere verbetering van de bereikbaarheid, dienstverlening en de organisatie om adequaat invulling te geven aan de wettelijke zorgplicht van gemeenten voor het bibliotheekwerk. Deze zorgplicht gaat in 2026 in. Bij het beleidsplan hoort een nieuwe samenwerkingsovereenkomst tussen BiblioPlus en de gemeenten. Gemeenten zullen op grond van de zorgplicht aanvullende middelen ontvangen. Gebruikmakend van die middelen is het nieuwe beleidsplan en de bijbehorende samenwerkingsovereenkomst, budgetneutraal.

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten

Het Bibliotheekwerk is als algemene basisvoorziening in thema 1.2 van de begroting. In het onderstaande schema kunt u de samenhang zien met het beleidsprogramma. Bibliotheekwerk is onderdeel van de Sociale basis.

Biblioplus verzorgt daarbinnen de aanpak van laaggeletterdheid en andere lage basisvaardigheden, ondersteunt de inburgering met het Taalhuis en heeft een Informatiepunt Digitale Overheid om inwoners te helpen in hun communicatie met instanties.

Argumenten Wat is de aanleiding voor dit voorstel?

Pagina 1 van 5

Het huidige 4-jarig beleidsplan voor het bibliotheekwerk loopt eind dit jaar af en er dient een nieuw (financieel) beleidskader vastgesteld te worden. Daarnaast is een wetswijziging in voorbereiding waaruit per 2026 een gemeentelijke zorgplicht voor de bibliotheekvoorziening voortvloeit. Naar verwachting zet de nieuwe coalitie de ontwikkeling van deze wetgeving door. Welk resultaat willen we bereiken? Door de vaststelling van het nieuw 4-jarig beleids- en financieel kader voor het bibliotheekwerk zijn we klaar om invulling te geven aan de toekomstige zorgplicht voor bibliotheekwerk. Er blijft een solide organisatorische en financiële basis liggen onder het bibliotheekwerk in Land van Cuijk en Maasduinen.

Hoe zag het voortraject eruit? Door BiblioPlus is op 13 december 2023 een werkbijeenkomst georganiseerd voor raadsleden uit de drie betrokken gemeenten waar input is opgehaald voor het nieuwe beleidsplan. In Bergen is dat aangevuld met een presentatie in de raadscommissie van 20 januari 2024. In aanvulling daarop heeft BiblioPlus input opgehaald bij maatschappelijke stakeholders Synthese, Humanitas en schoolbesturen. In 2023 is een tijdelijk Informatiepunt Digitale Overheid ingericht en zijn de professionele ondersteuningsuren van de vestiging Bergen in Den Asseldonk voorlopig verruimd. Dit is gedaan met behulp van twee door ons college aangevraagde Specifieke Uitkeringen (“Spuks”) van de rijksoverheid. Deze Spuks zijn voorlopers op de eerdergenoemde aanvullende middelen bij de invoering van de zorgplicht. Inhoudelijke inleiding Het huidige beleidsplan van BiblioPlus voor 2021-2024 “Verder bouwen aan de bibliotheek van nu“ loopt eind dit jaar af. Inmiddels is er een nieuw beleidsplan voor de periode 2025-2028 opgesteld genaamd “De bibliotheek zuurstof voor de gemeenschap”. Hierbij wordt in belangrijke mate de lijn in het huidige beleidsplan voortgezet. Deze is gebaseerd op de huidige Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) en in lijn met de aanpassing om in die wet een zorgplicht voor gemeenten op te nemen.

De strategische ambities zijn uitgezet via vier programmalijnen: • Bevordering van leesvaardigheid van kinderen (via de programmalijn “Kinderen en ouders”); • Ondersteuning (in samenwerking met partners binnen zorg en welzijn) van personen in de leeftijd van 18+ in het bijleren van vaardigheden, zodat ze aangesloten blijven op onze snel veranderende maatschappij. Het gaat hierbij om de volgende basisvaardigheden: taalvaardigheden, digitale vaardigheden, gezondheidsvaardigheden, financiële vaardigheden en sociaaljuridische vaardigheden (programmalijn: “Een leven lang leren”); • De traditionele kerntaak van de bibliotheek, het voorzien in een boekencollectie en lezingen e.d. (programmalijn “Ontspanning en inspiratie”); • Het bieden van een podium voor inwoners, gemeente, cultureel-maatschappelijke partners en andere initiatiefnemers om kennis en informatie op een laagdrempelige manier te delen met andere geïnteresseerden (programmalijn ”kennisdelen en ontmoeten”). Het beleidsplan vormt het fundament voor de voortgezette samenwerkingsovereenkomst voor de periode 2025-2028 waarin naast BiblioPlus en de gemeente Bergen ook de gemeenten Gennep en Land van Cuijk participeren. Ten opzichte van de huidige samenwerkingsovereenkomst zijn enkele kleine wijzingen aangebracht. Een overzicht van de wijzigingen met toelichting treft u als bijlage aan.

Nadere uitwerking wettelijke aspecten Deze wet stelt dat iedere burger toegang moet hebben tot een openbare bibliotheek-voorziening die voldoet aan de volgende 5 kerntaken: • Ter beschikking stellen van kennis en informatie; • Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; • Bevorderen van lezen en laten kennismaken met literatuur; • Organiseren van ontmoeting en debat; • Kennis laten maken met kunst en cultuur.

Pagina 2 van 5

In de wet is de toegang tot een openbare bibliotheekvoorziening nu nog opgenomen als een ‘bevorderingstaak”. Deze ‘bevorderingstaak’ wordt via een herziening van de wet omgezet in een ‘zorgplicht’ per 1 januari 2026. De contouren van deze zorgplicht worden: • Er wordt een gemeentelijke visie vastgesteld voor het bibliotheekwerk; • Aan burgers dient binnen een redelijke afstand (streefnorm 3 km) toegang te worden geboden tot een (volwaardige) bibliotheekvoorziening; • Onder volwaardige voorziening wordt verstaan een bibliotheek met een professionele bezetting en openingsuren van minimaal 15 uur per week; • De volwaardige voorzieningen mogen uitgebreid worden met servicepunten in de (kleine) kernen. Deze servicepunten worden als een zelfstandige laag in de Rijkscriteria erkend; • Ter compensatie van de kosten voortvloeiende uit de zorgplicht wordt de algemene uitkering verhoogd met een bedrag van € 2,95 per inwoner met een tijdelijke ondergrens van € 100.000 per gemeente voor de eerste twee jaar. Met het voorliggende beleidsplan wordt grotendeels voldaan aan deze bepalingen. Grotendeels, omdat in het hele werkgebied van Biblioplus de streefnorm van 3 km niet kan worden gerealiseerd voor kleine kernen. Dit wordt ondervangen door een deel van de programmering te flexibiliseren.

Dat wil zeggen dat workshops gericht op basisvaardigheden worden geprogrammeerd in buurthuizen in kleine woonkernen. Daarnaast wordt voorzien in een boekendienst aan huis. Biblioplus is partner in gemeentelijk beleid. De titel van het beleidsplan “De bibliotheek zuurstof voor de gemeenschap” accentueert de maatschappelijke rol die de bibliotheek vervult in onze gemeente. En rol die tot uitdrukking komt in de geformuleerde ambities in het beleidsplan. Een samenvatting van deze ambities treft u aan op blz. 39 tot en met 43 van het beleidsplan. Met deze ambities wordt aangesloten bij gemeentelijke beleidsdoelen. Dit krijgt inhoudelijke vorm in het versterken van de (digitale) zelfredzaamheid van burgers, bevordering leesvaardigheid en aanpak van laaggeletterdheid. Biblioplus vult dit in, in nauwe samenwerking met de gemeente en met andere ketenpartners, zoals Synthese, Humanitas, Stichting Welzijnsbevordering Bergen. De organisatie wordt versterkt en bestaande knelpunten worden opgepakt Invulling wordt gegeven aan de zorgplicht en de kernfuncties vergt een robuuste bibliotheek. Dat wil zeggen zowel robuust qua bereikbaarheid, dienstverlening, organisatie en daarop aangepaste financiering.

Robuuste bereikbaarheid wordt ingevuld via de bestaande vestiging van BiblioPlus in Den Asseldonk, de collecties Bibliotheek op School (BOS) aangevuld met de boekendienst en de flexibele programmering in buurthuizen in kleine kernen. Robuuste maatschappelijke dienstverlening en professionele organisatie wordt bereikt door het verhogen van het aantal professionele uren. De bibliotheek drijft in belangrijke mate op vrijwillige inzet door inwoners. De balans tussen vrijwilligers en hun professionele ondersteuning is echter niet optimaal: er is te weinig professionele ondersteuning. Binnen de eerder beschreven financiële kaders en Spuk-financiering is het aantal professionele uren opgehoogd naar 15 uur per week. Door inbedding in een regionale samenwerking is inhoudelijke kwaliteit en organisatorische stabiliteit (zoals specialisaties, ziektevervanging) geborgd. De robuuste financiering tenslotte wordt ingevuld door middel van de samenwerkingsovereenkomst met een vast 4-jarig financieel kader met een jaarlijkse indexering en een productenboek met onderliggende productcalculaties. Evenwicht tussen gezamenlijke verantwoordelijkheid en lokaal ambitieniveau.

De samenwerkingsovereenkomst regelt de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de deelnemende gemeenten voor de instandhouding van de bibliotheek door middel van een bijdrage per inwoner voor de kosten van de basisinfrastructuur (uniforme diensten en randvoorwaarden) met daarnaast een kostprijs voor producten die de afzonderlijke gemeenten kunnen afnemen afhankelijk van het ambitieniveau. Voorbeelden van deze producten zijn onder andere: het Taalhuis, de VoorleesExpress en het Geheugenhuis. Het biedt de bibliotheek daarnaast zoals aangegeven een vast 4-jarig financieel kader en daarmee een robuuste financiering.

Pagina 3 van 5

Kanttekeningen De wettekst over de nieuwe zorgplicht is nog niet definitief en daarmee is ook de definitieve invulling van de zorgplicht nog niet geheel uitgekristalliseerd. De zorgplicht voor het bibliotheekwerk is bij de kabinetscrisis niet controversieel verklaard en heeft naar onze verwachting volledig draagvlak bij de nieuwe coalitie. Wel bestaat het risico dat er aanvullende eisen worden gesteld waarop nog niet is geanticipeerd in het beleidsplan. Mocht deze situatie zich voordoen dan zal naar bevind van zaken worden gehandeld en zullen wij u hierover nader informeren. Mocht de verruiming van de rijksmiddelen geen doorgang vinden, dan treedt het besluit niet in werking en gaan de gemeenten en BiblioPlus aan tafel om het beleidsplan te herzien.

Communicatie

Het beleidsplan bevat geen inhoudelijke koerswijzigingen, maar alleen organisatorische, bestuurlijke en financiële versterkingen. Wij stellen u daarom voor om hierover niet actief te communiceren aan het brede publiek, waarvoor het geen nieuwswaarde heeft. Over de voorbereiding van en besluitname door uw raad wordt actief gecommuniceerd met directie en bestuur van de Stichting Biblioplus en met de colleges van de gemeenten Gennep en Land van Cuijk.

Juridische aspecten

De vaststelling van het Beleidsplan zal geschieden door het Bestuur van de Stichting Biblioplus, gehoord de raden van de drie gemeenten. De bijbehorende samenwerkingsovereenkomst wordt afgesloten tussen de Stichting en de drie Colleges. Daardoor wordt de gemeente gebonden tot de financiering gedurende de looptijd van het beleidsplan, binnen de daarin gegeven kaders. Dit is conform reeds lopende afspraken. De gemeente is niet aansprakelijk voor de verplichtingen van de zelfstandige Stichting Biblioplus en loopt daarin geen risico.

Financiën / fiscale gevolgen De kosten van uitvoering van dit beleidsplan en uitbreiding van de servicepunten bedragen op basis van de onderliggende kostencalculaties structureel € 309.508 (prijspeil 2025). Dit is als volgt berekend: Invulling beleidsplan € 284.700 IDO servicepunten € 24.808 Totaal € 309.508 Deze kosten worden als volgt gedekt: Huidig budget begroting € 262.988 Index 2025 (geschat 3%) € 7.875 Verhoging algemene uitkering* € 38.645 * Deze is aangekondigd voor de septembercirculaire 2024. De aangekondigde verhoging is € 2,95 per inwoner. In de eerste twee jaar wordt deze vormgegeven als Specifieke Uitkering (Spuk) en wordt er een ondergrens gehanteerd van € 100.000 per gemeente Per saldo leidt dit tot een overschot per jaar van € 63.954 in de eerste twee jaar en € 2.599 in de resterende jaren. De Spuk gelden zijn geoormerkt en moeten aan de specifieke doelstelling besteed worden. Tijdelijke aanvullende maatregelen die we voor Bergen kunnen financieren zijn in voorbereiding.

Voorstel 1. In te stemmen met het beleidsplan 2025-2028 “De bibliotheek zuurstof voor de gemeenschap“, als basis voor de invulling van het bibliotheekwerk gedurende deze periode.

Pagina 4 van 5

2. Onder voorbehoud van instemming van alle betrokken gemeenten een nieuwe 4-jarige samenwerkingsovereenkomst aan te gaan met BiblioPlus en de gemeenten Gennep en Land van Cuijk. 3. Onder voorbehoud van verruiming van de rijksbijdrage, de subsidie voor BiblioPlus met ingang van 2025 te bepalen op € 309.508 per jaar, met jaarlijkse indexatie conform de overeenkomst. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Bergen (L),

H.H.M. Timmermans Secretaris

M.H.D. Rauner Burgemeester

Bijlage(n) 1. 2. 3. 4.

2025-2028 “De bibliotheek zuurstof voor de gemeenschap“; Samenwerkingsovereenkomst Bibliotheek Land van Cuijk en Maasduinen 2025-2028; Overzicht doorgevoerde wijzigingen Samenwerkingsovereenkomst; Productenboek.

Pagina 5 van 5