Raadsvoorstel beleidsnota Huisvesting internationale werknemers

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 7 november 2023

Portefeuillehouder C.E.M.G.T. Ponjee en drs. A. Splinter

Datum vergadering 12 december 2023

Onderwerp Huisvesting internationale werknemers Aan de raad,

Inleiding

Het huidige beleid voor huisvesting van internationale werknemers dateert van 2009. De wereld heeft echter niet stilgestaan en het is noodzakelijk gebleken om met nieuw beleid te komen. Inmiddels staat vast dat een gezonde economische ontwikkeling niet mogelijk is zonder de inzet van internationale werknemers die jaarrond werkzaam zijn in Nederland. Ook binnen de gemeente zijn diverse ondernemers afhankelijk van hun inzet en is er behoefte aan het kunnen huisvesten van internationale werknemers. Op dit moment kunnen er, afgaande op de omgevingsvergunningen die voor huisvesting zijn verleend, zo'n 200 internationale werknemers in de gemeente worden gehuisvest. De voorbereiding om te komen tot nieuw beleid is in 2019 begonnen. Er is toen een eerste enquête uitgezet waar een aantal reacties op binnenkwamen. In 2021 is een ondernemersavond gehouden en stilgestaan bij de behoefte aan huisvestingsmogelijkheden. De input die is ontvangen is meegenomen in het nieuwe huisvestingsbeleid voor internationale werknemers. Een eerste versie daarvan heeft in 2021 ook ter inzage gelegen. Hierop zijn ook een aantal inspraakreacties ontvangen. Een samenvatting van de inspraakreacties en de resultaten van de inspraakprocedure staan vermeld in bijgaande Nota inspraakreacties. Een deel van de inspraakreacties zijn niet meer actueel maar wel beoordeeld en deels verwerkt in het nieuwe beleid.

Vervolgens heeft het conceptbeleid een tijd stilgelegen, mede vanwege de Wet goed verhuurderschap (in werking getreden op 1 juli 2023) en nieuwe regionale afspraken. Er is een nieuw beleidsstuk geschreven waarin alle actuele ontwikkelingen zijn meegenomen. Ten opzichte van het huidige beleid 2009 zijn de belangrijkste verschillen als volgt: 1. Introductie van SNF en AKF keurmerk, conform het advies van het landelijk ‘Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten’ (commissie Roemer); 2. Beperking van aantal locaties per straat in bebouwde kom (als richtlijn wordt voorgesteld een maximaal aantal te hanteren van 2 waarvan dus in een concrete situatie kan worden afgeweken); 3. Draagvlak in de omgeving; 4. Aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling van de werknemer. Verder is het beleid geactualiseerd met (nieuwe) wet- en regelgeving, zijn de voorwaarden voor wel of geen medewerking te verlenen verduidelijkt, en zijn goede voorwaarden uit het huidig beleid overgenomen. Er is een paragraaf opgenomen over toezicht en handhaving en er is een bijlage opgenomen met richtlijnen voor werkgevers en huisvesters. Hiermee is het voor hen duidelijker geworden over wat van hen wordt verlangd. Het concept beleid is ook voorgelegd aan degenen die in het voortraject zijn geconsulteerd. De ontvangen opmerkingen gaven geen aanleiding tot inhoudelijke aanpassingen van het beleid.

Wel is op verzoek van de tuinders in Tuindorp de mogelijkheid gegeven voor nieuwbouw.

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten Geen bijzonderheden.

Argumenten

1. Het nieuwe beleid zet in op kwalitatief goede huisvesting en evenwichtige verspreiding van locaties Over het algemeen wordt veel aandacht besteed aan de nut en noodzaak van de aanwezigheid van

Pagina 1 van 4

internationale werknemers voor de economie en de arbeidspotentieel voor de lokale en regionale bedrijvigheid. Het is echter ook belangrijk om stil te staan bij de mens. De gemeente vindt het belangrijk dat internationale werknemers menswaardig gehuisvest zijn en dat hun huisvesting geen overlast voor de omgeving veroorzaakt (zie hoofdstuk 2.1 en 3.1). De woonsituaties moeten menswaardig zijn en voldoen aan algemeen aanvaarde minimumstandaarden. Er wordt daartoe aangesloten bij een tweetal keurmerken (zie hoofdstuk 3.2). Huisvesters hebben een rol bij een adequaat beheer en toezicht maar ook bij de integratie van internationale werknemers. De gemeente stuurt erop dat zij die rol ook pakken (zie daarvoor hoofdstuk 3.2 en bijlage 2). Er wordt gestreefd naar een evenwicht in de huisvesting van de internationale werknemers en de in de gemeente woonachtige personen. Dit betekent dat er geen medewerking wordt verleend aan een concentratie van woningen in een straat of buurt maar dat er wordt ingezet op spreiding. Het betekent ook dat wij geen grootschalige huisvestingslocaties willen. Hier is ook geen behoefte aan bij de lokale bedrijven. Wij vinden het belangrijk dat deze nieuwkomers zich welkom voelen in onze gemeenschap en zich eventueel ook permanent willen huisvesten.

De internationale werknemer, vooral in gezinssituatie, kan een positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid en het op peil houden van voorzieningen. De huisvesting kan diverse vormen aannemen. Bij huisvesting gaat het over het algemeen om kamerbewoning. Meestal zijn er twee vergunningen nodig: één voor de afwijking van het bestemmingsplan en één voor de verbouw van het pand. Aan nieuwbouw t.b.v. de huisvesting van internationale werknemers wordt alleen medewerking verleend op bedrijfslocaties van lokale ondernemers in een omvang die past bij het aantal internationale werknemers dat bij het desbetreffende bedrijf werkzaam is. Voor kleinschalig wonen in de wijken gaat de voorkeur uit naar een omvang die lijkt op gezinssituaties (maximaal 6 personen). Aan grootschalige huisvestingslocaties wordt in beginsel geen medewerking verleend (zie o.a. hoofdstuk 2 en 3.2). Het beleid is niet compleet zonder in te gaan op toezicht en handhaving. Als er niet wordt voldaan aan wet- en regelgeving, dan is er sprake van een handhavingssituatie. Dit kan resulteren in het intrekken van een vergunning of eventuele legalisatie (zie ook hoofdstuk 3.4). 2. Sociaal maatschappelijke en ruimtelijke uitgangspunten zijn leidend Uitgangspunten zijn soms een open deur, maar essentieel om vast te leggen doordat zij het kader geven voor het gemeentelijk beleid.

Eén daarvan is dat internationale werknemers recht hebben op goede huisvesting. Daarom mag huisvesting bijvoorbeeld niet in kampeermiddelen plaatsvinden. Een andere belangrijke keuze die daarmee samenhangt is dat aan huisvestingsinitiatieven op recreatieparken geen medewerking wordt verleend. Huisvesting in bijvoorbeeld agrarische bedrijfsbebouwing kan onder voorwaarden wel. 3. Bij strijdigheid met het bestemmingsplan wordt getoetst aan het beleidsstuk Over het algemeen zijn verzoeken voor huisvesting van internationale werknemers in strijd met het bestemmingsplan. Om te beoordelen of er eventueel medewerking kan worden verleend aan initiatieven tot huisvesting wordt gebruik gemaakt van de kaders die in het beleidsstuk zijn opgenomen. Maatwerk is hierin belangrijk. Er dient minimaal sprake te zijn van: A. Een hoge kwaliteit van de huisvesting; B. Een goed woon- en leefklimaat; C. Draagvlak in de omgeving; D. Aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling van de werknemer. Op deze wijze kan met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, maatschappelijke aspecten, en de omgeving sturing worden gegeven aan nieuwe huisvestingslocaties. De gemeente heeft met de omgevingsvergunning een goed instrument in handen om op de juiste wijze uitvoering te geven aan het beleid. In de bebouwde kom is kleinschalige kamerverhuur al mogelijk op basis van de huidige bestemmingsplannen.

Voor de overige locaties is voor de (commerciële)verhuurinitiatieven een vergunning nodig omdat, zoals hiervoor al aangegeven, de meeste geldende bestemmingsplannen (vanaf 1-1-'2024 omgevingsplannen) huisvesting van internationale werknemers verbieden. Op basis van het nieuwe beleid zal dan ook steeds een afweging plaatsvinden om wel of geen omgevingsvergunning onder voorwaarden te verlenen. 4. Uit overleg over het aangepaste conceptbeleid in oktober 2023 blijkt dat er draagvlak is voor dit beleid. Het nieuwe conceptbeleid dat nu voorligt is voor een reactie toegestuurd aan vertegenwoordigers van ondernemers op bedrijventerrein De Flammert, van de LLTB en van de tuinders in Tuindorp.

Pagina 2 van 4

Van de vertegenwoordigers van de ondernemers van bedrijventerrein De Flammert hebben we geen reactie meer ontvangen, wel van de vertegenwoordigers van de LLTB en van de tuinders van Tuindorp. De reactie van de vertegenwoordigers van de LLTB is verwerkt in de inspraaknota en leidt niet tot wijziging van de beleidsnota. In hoofdlijnen stemmen zij in met dit beleid, vooral omdat dit beleid ook ruimte biedt voor maatwerk. Met de vertegenwoordigers van de tuinders heeft op 1 november 2023 een gesprek plaatsgevonden. Zij zijn positief over dit beleid en vragen om in het beleid voor lokale ondernemers ruimte te bieden voor bescheiden nieuwbouw (bijvoorbeeld een gebouw opgedeeld in appartementen). Hiermee wordt het eenvoudiger om te kunnen voldoen aan het Bouwbesluit en het SNF- of AKF keurmerk. Hierbij stelden zij dat het dan vaak zo is, dat de accommodatie door de ondernemer wordt gerealiseerd en vervolgens wordt verhuurd aan een uitzendbureau die de appartementen verhuurd aan de internationale werknemers die bij het bedrijf op dezelfde locatie werken. Hierdoor ontstaat wel een afhankelijkheidsrelatie wat in de ogen van de hiervoor genoemde commissie Roemer niet wenselijk is.

Voorgesteld wordt om deze optie toch op te nemen in het nieuwe beleid omdat moderne huisvesting die voldoet aan het SNF- of AKF-keurmerk, waardoor ook de privacy is gewaarborgd, een belangrijke pré is om te kiezen om te gaan werken bij een bedrijf dat die huisvestingsfaciliteit biedt. Hiermee wordt bereikt, dat er een hoogwaardige woonvoorziening komt. Dit past binnen het nieuwe beleid.

Kanttekeningen Regionaal wordt inmiddels gesproken over een betere spreiding van internationale werknemers over de gemeenten in de regio Noord-Limburg (principe van fair share). De discussie wordt onder meer gevoerd in het kader van de regionale strategie uitwerking Woondeal Limburg 2025 - 2030. Voor arbeidsmigranten is voor de huisvesting de nabijheid van werklocaties van belang. Er is tijdens een BO Wonen op 12 oktober 2023 gesproken over een voorstel om te komen tot een verdeling van de huisvestingsopgave naar rato van het aantal inwoners en het aantal arbeidsplekken waarbij een bereisbare afstand tot de belangrijkste werklocaties van 15 km wordt gehanteerd. Gemeenten binnen deze afstand krijgen een grotere opgave is het idee. Wat dit voor Bergen gaat betekenen is nu dus nog niet duidelijk. Een en ander wordt nu verder uitgewerkt en hier zal te zijner tijd dus nog bestuurlijke besluitvorming over plaatsvinden.

Communicatie

Degenen die een inspraakreactie hebben gegeven worden na de vaststelling van het beleid door de gemeenteraad schriftelijk geïnformeerd. Tevens wordt het beleid op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend gemaakt.

Juridische aspecten

Op de bekendmaking van het vastgestelde beleid is de Wet elektronische publicaties van toepassing. Het beleid dient integraal via www.officielebekendmakingen.nl bekend gemaakt te worden. Zodra het beleid is vastgesteld is sprake van beleidsregels op grond van titel 4.3 van hoofdstuk 4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Hierin is onder meer bepaald, dat een bestuursorgaan (in dit geval de gemeenteraad) beleidsregels kan vaststellen met betrekking tot een hem of onder zijn verantwoordelijkheid uitgeoefende bevoegdheid. Beleidsregels worden in de Awb gedefinieerd als een bij besluit vastgestelde algemene regels, niet zijnde algemeen verbindende voorschriften, omtrent de afweging van belangen, de vaststelling van feiten of de uitleg van wettelijke voorschriften bij het gebruik van een bevoegdheid van een bestuursorgaan.

Financiën / fiscale gevolgen Niet van toepassing.

Voorstel Wij stellen u voor: 1. De inspraaknota ‘Beleid huisvesting internationale werknemers’ van 7 november 2023 vast te stellen; 2. De beleidsnota Huisvesting internationale werknemers vast te stellen en tegelijkertijd het ‘Huisvestingsbeleid buitenlandse werknemers gemeente Bergen (L.) 2009’ in te trekken.

Pagina 3 van 4

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Bergen (L), {{esl:Signer1:capture:size(200,50)}}

H.H.M. Timmermans Secretaris

{{esl:Signer2:capture:size(200,50)}}

M.H.E. Pelzer Burgemeester

Bijlage(n) 1. Beleidsnota huisvesting internationale werknemers 2. Nota inspraakreacties

Pagina 4 van 4