Raadsvoorstel

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 4 oktober 2022

Portefeuillehouder Wethouder Buijsse

Datum vergadering 17 oktober 2022

Onderwerp Crisisnoodopvang asielzoekers

Aan de raad,

Inleiding Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft te weinig opvanglocaties. De Asielzoekerscentra zitten vol en het aanmeldcentrum Ter Apel heeft niet genoeg plaats voor alle nieuwe vluchtelingen. De landelijke overheid heeft de Veiligheidsregio de opdracht gegeven om in de periode van 1 juli tot 1 oktober 225 mensen op te vangen. De opdracht is voltooid. Deze opdracht is inmiddels verlengd tot en met 31 december 2022. Daarnaast is er een nieuw dringend verzoek bijgekomen waarbij de Veiligheidsregio zich gaat inspannen om nog een keer 225 mensen op te vangen. In het Bestuurlijk overleg ontheemden is naar aanleiding van het laatste verzoek een dringende oproep gedaan aan gemeenten om te bezien welke mogelijkheden er zijn binnen de Veiligheidsregio. Wij hebben hierbij aangegeven de mogelijkheid te willen onderzoeken voor het opvangen van mensen op het oude zwembadterrein aan de Flammert te Nieuw Bergen. Het onderzoek is inmiddels verricht en wij staan positief tegenover de realisatie van een tijdelijke crisisnoodopvanglocatie voor asielzoekers op het oude zwembad terrein aan de Flammert te Nieuw Bergen.

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten De realisatie van een crisisnoodopvanglocatie en het geopend hebben van een dergelijke locatie brengt kosten met zich mee. De kosten kunnen gedeclareerd worden via het COA bij het Rijk. De gemeente moet de kosten wel voorfinancieren.

Argumenten Opvang ontheemden De Veiligheidsregio’s en alle gemeenten staan sinds maart dit jaar aan de lat voor de opvang van ontheemden. Hierbij hebben we het niet alleen over asielzoekers, maar ook over vluchtelingen uit Oekraïne en statushouders. Vluchtelingen Oekraïne Zo heeft iedere Veiligheidsregio de opdracht plekken te realiseren in gemeentelijke opvang. De gemeente Bergen heeft momenteel zes plekken in de gemeentelijke opvang. De overige zijn particuliere plekken. Asielzoekers Op basis van de eerste opdracht zijn er 225 opvangplekken voor asielzoekers in de regio gerealiseerd. Bovenop deze eerste opdracht is er op basis van de bestuurlijke afspraken over de doorstroom tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Veiligheidsberaad, het Interprovinciaal Overleg en het Rijk (d.d. 26 augustus 2022) de afspraak gemaakt dat er 225 extra plekken worden gecreëerd per Veiligheidsregio. Deze afspraak is terug te vinden in “de bestuurlijke afspraken over de doorstroom tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Veiligheidsberaad, het Interprovinciaal Overleg en het Rijk (d.d. 26 augustus 2022) (hierna te noemen: landelijke bestuurlijke afspraken). -

Statushouders

Pagina 1 van 7

Om plek te creëren in de asielzoekerscentra hebben gemeenten de opdracht gekregen om de achterstand op de plaatsing van statushouders zo snel mogelijk in te lopen. Tevens is de opdracht gekomen om de taakstelling van 2022 versneld te volbrengen. Hier is door de gemeente Bergen gehoor aan gegeven. In het resterende deel van 2022 moeten er nog 9 statushouders gehuisvest worden in de gemeente Bergen. Samen met de Veiligheidsregio en de overige 14 gemeenten die hier onder vallen wordt er hard gewerkt om de taken die vanuit het Rijk/Provincie worden opgedragen uit te voeren. Diverse gemeenten vangen op grote schaal vluchtelingen uit Oekraïne op en andere zetten zich in voor de crisisnoodopvang van asielzoekers. In de Veiligheidsregio is er bewust voor gekozen om geen verdeelsleutel te hanteren. Iedere gemeente dient zijn rol en verantwoordelijk hierin te nemen om samen te komen tot een goede verdeling. Spoedwetgeving In de landelijke bestuurlijke afspraken is opgenomen dat het Rijk uiterlijk 1 oktober 2022 spoedwetgeving in consultatie (beoogde inwerkingtreding: 1 januari 2023) brengt die een wettelijke taak creëert voor gemeenten om asielopvang te realiseren. Daarbij wordt expliciet ook de taak en rol van de provincies nader uitgewerkt en opgenomen. Over de invulling van deze rol worden nadere afspraken gemaakt.

Wij vinden dat wij onze verantwoordelijkheid moeten nemen in dit vraagstuk door nu zelf de regie te pakken en niet af te wachten totdat de spoedwetgeving inwerking treedt. Proces Aangezien de realisatie van een tijdelijke crisisnoodopvang een impact heeft op de omgeving hebben wij gekozen voor een zorgvuldig besluitvormingstraject, waarbij rekening is gehouden met de urgentie van het vraagstuk. Met name de urgentie heeft er toe geleid dat het communicatie traject in een kort tijdsbestek heeft plaatsgevonden. Er is gesproken met vertegenwoordigers van het bedrijventerrein, de dorpsraad Nieuw Bergen, omliggende verenigingen en direct omwonenden. Daarnaast was er gelegenheid voor een ieder om gebruik te maken van de inloopbijeenkomst op 22 september. Tijdens de bijeenkomsten met de belanghebbenden zijn alle zorgen en suggesties besproken. Ook na dit raadsvoorstel zal verder gecommuniceerd worden, dit is ook afgesproken met de betrokkenen. Wanneer de locatie gerealiseerd is, zal er ook gelegenheid worden geboden om de locatie te bezichtigen. Locaties Voor de locatiekeuze is uitgegaan van de volgende criteria: Grond is in eigendom van de gemeente Direct beschikbaar voor tijdelijk gebruik Eenvoudig (tijdelijke)nutsvoorzieningen te realiseren Goed af te bakenen grondgebied Passend voor 75-100 personen*.

Niet te groot en niet te klein Niet uit te breiden In de buurt van voorzieningen en OV Goede ontsluiting Brandveilig

* Het aantal van 90 personen is later aangehouden in verband met de behoefte vraag in afstemming met andere gemeenten.

Op basis van de genoemde criteria kwam één locatie naar voren en dat is de locatie van het oude zwembadterrein. Tijdens de gesprekken met omwonenden zijn meerdere locaties genoemd, waaronder het voormalige hockeyveld aan de Flammert en de speeltuin aan de Ceresweg. Naast de genoemde criteria hebben wij de volgende overwegingen gehanteerd ten aanzien van de genoemde locaties: de Ceresweg wordt minder geschikt geacht in verband met het intensief recreatief gebruik van de locatie. En voor het oude hockeyveld wordt momenteel bezien of deze locatie geschikt is voor flex-woningen die hier gedurende een nader te bepalen periode geplaatst kunnen worden voor verschillende doelgroepen (statushouders, starters, Oekraïners). In de bijlage is een overzicht van de locaties die door belanghebbenden zijn genoemd.

Pagina 2 van 7

Aantal personen Er is een maximum gesteld aan het aantal personen dat mag verblijven op de crisisnoodopvang. Dit aantal is 90. Richting het COA wordt kenbaar gemaakt dat de crisisnoodopvang voornamelijk is bedoeld en ingericht voor gezinnen. Duur crisisnoodopvang In de landelijke bestuurlijke afspraken staat aangegeven dat het Rijk uiterlijk 1 oktober 2022 een transitieplan opgesteld moet hebben over de afbouw van de Crisisnoodopvanglocaties. Hierbij is aangegeven dat de afbouw in principe op 1 januari 2023 afgerond moet zijn. Aangezien hier sprake is van “in principe” gaan wij er vanuit dat niet alle crisisnoodopvanglocaties op 1 januari 2023 opgeheven kunnen worden. Wij stellen echter wel de voorwaarde dat de crisisnoodopvang zoals deze beoogd is op het oude zwembadterrein voor 3 maanden met een eenmalige verlenging van maximaal 3 maanden kan worden ingezet. Het COA / het Rijk heeft de mogelijkheid om de termijn van hun vraagstelling/afspraken richting de Veiligheidsregio te verlengen. Dit houdt echter in dat bij overschrijding van de periode van 3 maanden met een eenmalige verlening van maximaal 3 maanden er naar een andere locatie binnen de Veiligheidsregio Limburg-Noord gezocht moet gaan worden om aan de vraagstelling te voldoen.

Concreet houdt dit in dat de personen die tijdelijk in de crisisnoodopvang verblijven na verloop van de termijn elders in Nederland worden opgevangen. Dit kan zijn een crisisnoodopvang elders in het land of een regulier asielzoekerscentrum. Ook is de kans aanwezig dat de persoon inmiddels statushouder is geworden en door de gemeente waar hij/zij aan is toegewezen wordt voorzien van een woning. Voorwaarden Op 5 oktober 2022 hebben wij een brief gestuurd naar het COA met daarin de voorwaarden waar aan moet worden voldaan. Hier is onder andere het volgende opgenomen: 90 personen Duur van de crisisnoodopvang (3 maanden, met maximale verlenging van 3 maanden) Samenstelling personen (gezinnen) Ter volledigheid is de brief die verzonden is naar het COA als bijlage toegevoegd. Deze brief is tevens toegezonden aan het KCIO en LCVS. Onderzoek draagvlak belanghebbenden Tijdens de diverse bijeenkomsten die hebben plaatsgevonden met belanghebbenden is er brede steun ervaren om de regie te pakken en verantwoordelijkheid te nemen als gemeente. Direct belanghebbenden begrijpen over het algemeen goed de reden waarom de gemeente regie wil pakken. Wel hebben zij zorgen en zien zij risico’s bij de locatie, waarbij ze van de gemeente willen weten op welke wijze deze tot een minimum beperkt worden.

Deze zorgen en vragen hebben overwegend te maken met de veiligheid van de kinderen, verkeersveiligheid, een goede afweging van de locatie, goede afspraken tussen partijen, betrokkenheid met belanghebbenden en (telefonische) bereikbaarheid. In de bijlage zijn de weergaves van de gesprekken/bijeenkomsten opgenomen. De belanghebbenden hebben van 27 september tot en met 2 oktober de gelegenheid gehad om de weergave te bekijken en aanvullingen door te geven. Deze zijn hierin verwerkt. Bevoegdheden besluitvorming De besluitvorming voor de uitvoering ligt bij het college. Uit verschillende documenten blijkt dat gemeenten de kosten bij de bij het Rijk (via het COA) kunnen declareren. In de landelijk bestuurlijke afspraken is het volgende beschreven: “Alle kosten voor het realiseren, in bedrijf houden en opheffen van de CNO en de inhuur van personeel, beveiliging, etc. worden volledig vergoed aan veiligheidsregio’s en gemeenten.”. In de VNG brief ‘Bestuurlijke afspraken opvangcrisis’ d.d. 26 augustus 2022 staat op pagina 5:” De kosten van gemeenten en Veiligheidsregio’s in het kader van de crisisnoodopvang worden volledig vergoed (te declareren bij COA) en er komt een structurele investering opbouwend naar € 83 miljoen per jaar voor de structurele verbetering van de crisisorganisatie van de Veiligheidsregio’s.”. Beide documenten zijn als bijlage opgenomen.

Pagina 3 van 7

Ook in het Bestuurlijk overleg ontheemden is meermaals aangegeven dat de kosten die de gemeente en veiligheidsregio’s maken gedekt worden door het Rijk. Er is hiervoor nog geen specifieke regeling opgesteld waar de tegemoetkoming volledig in is uitgewerkt. De gemeente draagt zorgt voor de voorfinanciering. Wij zijn ons ervan bewust van het feit dat de realisatie van een crisisnoodopvang een impact heeft op de inwoners en andere belanghebbenden. Om deze reden hechten wij aan een breed bestuurlijk draagvlak. Natura2000 en dassenburcht Bezorgde omwonenden hebben de gemeente en provincie Limburg geattendeerd op de aanwezigheid van een dassenburcht in de directe omgeving van het terrein. In het kader van zorgvuldige besluitvorming wordt door een ecologisch adviesbureau een Quickscan Flora en Fauna verricht en advies uitgebracht over eventueel te nemen maatregelen om het effect van de noodopvang op omliggende flora en fauna zo klein mogelijk te maken. Vanwege de ligging nabij Natura2000 gebied de Maasduinen met stikstofgevoelige habitats wordt aan de Quickscan tevens een stikstofparagraaf (inclusief Aerius berekening) toegevoegd. De afstemming over deze zaken vindt in overleg met de provincie Limburg plaats, zij zijn namelijk bevoegd gezag inzake de Wet natuurbescherming. Onder juridische aspecten wordt hier verder op ingegaan.

Aanwezigheid voorzieningen Op oude zwembadterrein zijn riolering en elektriciteit aanwezig. Het vermogen van de elektriciteitskast is echter niet afdoende, waardoor een aggregaat bij geplaatst moet worden. Het stromend water zal aangelegd moeten worden door middel van een tijdelijke voorziening. Hier kan geen structurele voorziening van gemaakt worden in verband met de eisen die aan de waterkwaliteit worden gesteld. De externe partij die wordt ingehuurd voor de realisatie en verdere uitvoering van de crisisnoodopvang gaat in samenwerking met Watermaatschappij Limburg zorgdragen voor het aanleggen van de tijdelijke watervoorziening. Opzet crisisnoodopvang Voor de realisatie en verdere exploitatie van de crisisnoodopvang zijn wij voornemens een overeenkomst af te sluiten met een externe partner. Zij verzorgen zowel de opbouw als de exploitatie. Hierbij regelen zij de facilitaire zaken, maar ook de dagbesteding voor de tijdelijke bewoners. Doordat alle faciliteiten op de locatie aanwezig zijn voor de tijdelijke omwoners, zullen zij veelal op het terrein aanwezig zijn. Daarbij wordt de huisregel vastgesteld dat iedereen tussen 22:00 uur en 07:00 uur op het terrein aanwezig moet zijn. Dit wordt ook geregistreerd door middel van een pasjes systeem. Veiligheid is van groot belang. Onderstaand wordt hier nog extra op ingegaan. De externe organisatie zorgt voor het personeel.

In afstemming met de gemeente wordt gekeken hoeveel beveiligers aanwezig moeten zijn. Deze zijn 24/7 aanwezig op de locatie. Daarnaast zijn er medewerkers facilitaire zaken overdag aanwezig en is er 24/7 een locatiemanager. Indien er kinderen op de locatie verblijven die leerplichtig zijn en langer dan drie maanden in Nederland zijn, moet er ook onderwijs geregeld worden. Afhankelijk van het aantal leerplichtige kinderen en de duur dat ze in Nederland zijn, wordt er gekeken naar de mogelijkheden. Hierover lopen al gesprekken met een school. De kosten hiervoor worden gedeclareerd. Veiligheidsmaatregelen Op het terrein, maar ook in de omgeving worden veiligheidsmaatregelen genomen. Nadat er een definitief besluit is genomen wordt er een risico-analyse gedaan. Op basis van deze analyse worden de maatregelen verder uitgewerkt. Bij het uitwerken van de maatregelen worden de direct belanghebbenden betrokken. Tijdens de gesprekken met de belanghebbenden zijn er al punten ingebracht, zoals verlichting en extra toezicht. Door samen met belanghebbenden, de externe organisatie en de gemeente te kijken naar de veiligheidsmaatregelen willen wij de zorgen bij belanghebbenden wegnemen. Vanuit de externe

Pagina 4 van 7

organisatie zijn ervaringen gedeeld over het verloop in andere gemeenten waar zij de crisisnoodopvang verzorgen. Deze ervaringen zijn positief en verlopen naar behoren. Om ervoor te zorgen dat belanghebbenden direct kunnen schakelen met de locatie wordt er voor een telefoonnummer gezorgd dat zij kunnen bellen, wanneer er vragen of problemen zijn. Inzet vrijwilligers In het persbericht over de crisisnoodopvang is direct aandacht gevraagd voor de inzet van vrijwilligers. Inmiddels zijn er al enkele aanmeldingen binnengekomen. De vrijwilligers zijn noodzakelijk om samen met de externe organisatie de dagbesteding te verzorgen. Samen met de vrijwilligers wordt gekeken op welke wijze zij hier invulling aan kunnen geven. Ook aan de (sport)verenigingen die naast het terrein gevestigd zijn, is gevraagd om hier aan bij te dragen. De coördinatie hiervan ligt dan ook bij deze externe organisatie. Zorg voor tijdelijke bewoners Wanneer de crisisnoodopvang er daadwerkelijk komt, wordt afgestemd met de GHOR over de zorgkant. Hiervoor wordt gekeken naar externe partijen om de lokale zorgpartners niet onderdruk te zetten. Oplevering terrein Na afloop van de crisisnoodopvang wordt het terrein schoon opgeleverd. In de begroting 2023 is een bijdrage opgenomen voor het opstellen van een inrichtingsplan, dat gericht is op de landschapskwaliteit.

Communicatie Naar aanleiding van het collegebesluit dat ten grondslag ligt aan dit raadsvoorstel, zijn belanghebbenden geïnformeerd over de vervolg stappen. Ook na definitieve besluitvorming n.a.v. de behandeling van dit raadsvoorstel worden belanghebbenden via diverse kanalen geïnformeerd. Maar daar stopt de communicatie niet. De komende periode gaat er gewerkt worden met nieuwsbrieven.

Juridische aspecten Inkoop- en aanbestedingsbeleid In verband met de spoedeisendheid en specialisme zijn wij voornemens om conform artikel 4.6 van het Inkoop- en aanbestedingsbeleid af te wijken van het vastgestelde beleid. Ruimtelijk kader De beoogde ontwikkeling past niet binnen het ter plaatse geldend bestemmingsplan ’buitengebied 2018’, enkelbestemming ’sport'. Een herziening van het bestemmingsplan naar een passende bestemming is dan in eerste instantie de optie. Dit is een bevoegdheid van de raad. Dit is echter een langdurig traject en past in deze omstandigheid niet bij vraag van urgentie en tijdelijkheid. Medewerking is daarom meer passend via de zogenaamde kruimelgevallenregeling (Bijlage II, artikel 4, onderdeel 11 van het Besluit omgevingsrecht). Dit is een bevoegdheid van het college. Hiermee kan een tijdelijke afwijking van het bestemmingsplan worden toegestaan. Hiervoor is geen ruimtelijke onderbouwing vereist. Wel moet in het besluit gemotiveerd worden waarom de (tijdelijke) afwijking van het bestemmingsplan ruimtelijk aanvaardbaar is. Het moet aannemelijk zijn dat de activiteit kan en zal worden beëindigd aan het einde van de termijn zonder onomkeerbare gevolgen. In dat kader zal nog worden onderbouwd dat de direct aanwezige waarden en omgevingsaspecten door de tijdelijke activiteit niet worden aangetast.

Een beschrijving in de motivatie is daarbij voldoende, dit (aanvullende) onderzoeken. De afwijking van het bestemmingsplan kan maximaal 10 jaar duren. Via de Crisis- en herstelwet is het mogelijk om die maximale periode te verlengen van 10 jaar naar 15 jaar. Ook deze procedure kent echter zijn beperkingen en duurt een vergunningverlening tot 8 weken. Het kiezen voor een noodbesluit verkort dit traject nogmaals aanzienlijk, maar biedt grotendeels dezelfde waarborgen als een tijdelijke afwijking. Deze optie geniet daarom de voorkeur. Natuur kader

Pagina 5 van 7

Naast het bestemmingsplan is er nog een belangrijk wettelijk kader aanwezig die van toepassing is op dit initiatief, en dat is de Wet natuurbescherming. In deze wet is onder meer de algemene zorgplicht opgenomen. De zorgplicht houdt in dat een ieder voldoende zorg in acht neemt voor Natura2000 gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en in het wild levende dieren en planten in hun directe leefomgeving. Als er activiteiten plaatsvinden waarbij sprake is van verstoring van dieren en-of planten, dan moeten maatregelen worden getroffen om de negatieve gevolgen te voorkomen of om deze zoveel mogelijk te beperken. Het terrein ligt in de directe nabijheid van Natura2000 gebied (circa 300 m afstand) en is omringd door bossen en in agrarisch gebruik zijnde gronden en sport activiteiten. Om uitsluitsel te krijgen over de eventueel aanwezige natuurwaarden heeft de gemeente opdracht gegeven tot het verrichten van een Quickscan Flora en Fauna onderzoek in combinatie met een stikstof paragraaf. Het rapport zal tevens ingaan op eventueel te nemen maatregelen opdat de algemene zorgplicht kan worden nagekomen. De resultaten van dit onderzoek waren op het moment van het opstellen van dit voorstel nog niet binnen. De bevindingen worden later gedeeld of nagezonden.

Financiën / fiscale gevolgen

Uit verschillende documenten blijkt dat gemeenten de kosten bij de bij het Rijk (via het COA) kunnen declareren. In de bestuurlijke afspraken over de doorstroom tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Veiligheidsberaad, het Interprovinciaal Overleg en het Rijk (d.d. 26 augustus 2022), deel III / punt 13 is het volgende beschreven: “Alle kosten voor het realiseren, in bedrijf houden en opheffen van de CNO en de inhuur van personeel, beveiliging, etc. worden volledig vergoed aan veiligheidsregio’s en gemeenten.”. In de VNG brief ‘Bestuurlijke afspraken opvangcrisis’ d.d. 26 augustus 2022 staat op pagina 5:” De kosten van gemeenten en Veiligheidsregio’s in het kader van de crisisnoodopvang worden volledig vergoed (te declareren bij COA) en er komt een structurele investering opbouwend naar € 83 miljoen per jaar voor de structurele verbetering van de crisisorganisatie van de Veiligheidsregio’s.”. Beide documenten zijn als bijlage opgenomen. Ook in het Bestuurlijk overleg ontheemden is meermaals aangegeven dat de kosten die de gemeente en veiligheidsregio’s maken gedekt worden door het Rijk. Er is hiervoor nog geen specifiek regeling opgesteld waar de tegemoetkoming volledig in is uitgewerkt.

De kosten kunnen nog niet volledig inzichtelijk worden gemaakt, wel is duidelijk dat de voor de volgende zaken kosten gemaakt worden: Realisatie en exploitatie crisisnoodopvang circa € 184 p.p.p.d Inzet straatcoaches 2 x 4 uur per dag

Pagina 6 van 7

-

Kosten maatregelen buiten het terrein (bijv. verlichting) Ambtelijke uren

Voorstel Wij verzoeken u om: het college te steunen in het voorgenomen besluit om een crisisnoodopvanglocatie te realiseren op het oude zwembad terrein aan de Flammert te Nieuw Bergen onder de volgende voorwaarden: Maximaal 90 personen; Duur voor drie maanden, met een mogelijkheid tot verlenging voor maximaal drie maanden; Inzet op met name gezinnen.

Burgemeester en wethouders van Bergen (L),

H.H.M. Timmermans De secretaris

M.H.E. Pelzer De burgemeester

Bijlage(n) 1. Overzicht locaties en criteria 2. bestuurlijke afspraken over de doorstroom tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Veiligheidsberaad, het Interprovinciaal Overleg en het Rijk (d.d. 26 augustus 2022). 3. VNG brief ‘Bestuurlijke afspraken opvangcrisis’ d.d. 26 augustus 2022. 4. Brief COA 5. Weergave overleg dorpsraad 6. Weergave overleg omwonenden 7. Weergave overleg verenigingen 8. Weergave overleg bedrijventerrein

Pagina 7 van 7