QS FF noodopvang de Flammert def OPENBAAR bewerkt

M E M O aan: van: betreft: datum:

Gemeente Bergen [L.] Ido Borkent Quickscan FF in kader noodopvang de Flammert maandag 10 oktober 2022

qs ff noodopvang de flammert v4

De kwestie De gemeente Bergen wil op zeer korte termijn een tijdelijke noodopvang voor vluchtelingen mogelijk maken. Een onderdeel van het formele besluit daartoe is een onderbouwing aangaande de ecologische situatie ter plekke. Met deze Quickscan wordt een oordeel hierover gegeven. De opdracht hiervoor is door mij op dinsdagmiddag 4 oktober ontvangen. De situatie in het veld Aangrenzend aan bedrijventerrein De Flammert is sportpark De Venhorst aanwezig, bestaande uit verschillende velden en clubhuizen. Verder is er een gebouw in gebruik bij Jong Nederland. Zij maken ook gebruik van het veld waarop de noodopvang is voorzien. Het gehele terrein is openbaar toegankelijk, en wordt relatief intensief gebruikt. Ten noorden van het sport- en recreatiecomplex bevindt zich een kleinschalig gebied, met bosjes, houtsingels, verlaten en gebruikte akkers, droge sloten en ook nog enige woningen. 1. Overzichtskaart – verwijderd uit openbare versie. Deze gegevens zijn afgeschermd. Ten noorden van het sportpark De Venhorst, is het kleinschalige landbouwgebied Het Smal. Er zijn 6 verplijfplaatsen van das, al dan niet in gebruik. De dichtstbijzijnde is op ruim 75 meter afstand van de beoogde locatie voor noodopvang gelegen.

NB: Het vrijgeven van deze locaties houdt een zeker risico in voor het door anderen verstoren van de burchten. Bij openbare publicatie van dit stuk dient dan ook afbeelding 1 te worden afgeschermd. De landbouwpercelen direct ten noorden van de beoogde locatie zijn al een aantal jaren niet meer in gebruik. Hierdoor is een vrij ondoordringbare ruigte ontstaan. De gemeente Bergen heeft vorig jaar in overleg met de eigenaar een deel van deze percelen laten inzaaien met graan en een bloemenmengsel. Verder is er geen actief beheer. Voor een das is dit een vrijwel optimaal biotoop. Er is dekking, en ook voldoende voedsel in de wijde omgeving. De Siebengewaldseweg is voorzien van dassentunnels, zodat ook de bossen en graslanden van de Eckeltse Bergen en het Eendenmeer veilig bereikbaar zijn.

Historische data soorten Uit de NDFF, met als parameter 1 km rondom en 10 jaar historie, zijn gegevens van soorten bekeken [Hijkers, Natuurbalans]. Er zijn vijf waarnemingen van dassen, uit 2012, 2014, 2015 en 2018. Deze zijn alle op het bedrijventerrein de Flammert zelf, en langs de Rijksweg (N271). Recente en lokale meldingen zijn er niet. Begrijpelijk, want het huidige dassenverblijfsgebied is volstrekt ontoegankelijk, en ook niet openbaar. Vleermuismeldingen zijn vooral langs de Rijksweg gedaan, en alle op > 500 meter van de locatie. Het betreft meldingen van 2018 en ouder, vooral gewone dwergvleermuis, en een enkele laatvlieger, gewone grootoorvleermuis en één rosse vleermuis [overvliegend, 2018, ten noorden van de Flammert bij de Rijksweg]. Er zijn zes broedvogelwaarnemingen van relevante soorten. De dichtstbijzijnde is een havik, op ongeveer 100 meter westwaarts, uit 2018. Beschermde plantensoorten worden niet gemeld, en zijn ook niet, gelet op de aard en gebruik van het terrein, te verwachten. Uit het BMP project van Sovon/NDFF blijkt dat er in 2011, 2019 en 2020 een territorium Bosuil aanwezig was, en wel in het bosje net te westen van de dassenlocatie 6. Van 2021 en 2022 zijn geen meldingen. Deze data geven geen directe aanleiding tot nader onderzoek. Veldonderzoek Op woensdagavond 5 oktober 2022 heb ik van 17.30 uur tot 20.30 uur een bezoek gebracht aan het terrein.

Hierbij heb ik me gericht op twee items: het gebruik door dassen, en het gebruik door vleermuizen. Het was droog en relatief warm weer, met in het open veld een windkracht drie; later wegvallende wind. Dassen Uit informatie van de stichting Das en Boom blijken in het gebied zes verblijfslocaties van das aanwezig te zijn. Ik heb deze in het veld bekeken en gefotografeerd, en er nog één aan toegevoegd. Zie afbeelding 1. 1. Twee niet dit seizoen in gebruik geweest zijnde holen, op een tiental meters van elkaar gelegen. 2. Een bijburcht of een vangpijp, dit seizoen in gebruik geweest en wellicht ook gegraven, maar actueel niet belopen. 3. Een burcht met meerdere holen, dit seizoen in gebruik geweest, ook nieuwe graafsels, maar geen hele verse sporen. 4. A. Niet in het veld aangetroffen. B. Een dit jaar nieuw gegraven bijburcht of valpijp, maar geen hele verse sporen. 5. Een bijburcht, met aardig wat vers graafsel, ook loopsporen van das, maar merkwaardigerwijs niet met een kenmerkende nagelafdruk. Lijkt me actueel in gebruik. 6. Een ouder hol, zeker dit seizoen niet in gebruik, wellicht al langer geleden voor het laatst. Prenten: vrijwel zeker das bij 5; in ieder geval ook prenten van ree, hond, wellicht vos, wellicht wilde kat. In het gebied zijn meerdere wissels te speuren, zowel in de grasachtige delen als in de ruigtes.

Aan de noordkant van het terrein is ook een wandelpad aanwezig [“olifantenpaadje”] dat ook door dassen gebruikt kan worden. Op het grasveld zelf zijn min of meer recente voedselputjes te zien. Ik trof geen mestputjes aan. Mijn conclusie is dat er thans een dassenfamilie van kleine omvang aanwezig is, mogelijk ook met een enkel opgroeiend jong dier. Het biotoop van de gehele omgeving is zeer geschikt voor das, redelijk voedselrijk, en weinig menselijke verstoring, zodat de omvang van het territorium zeker een 100 hectare zou kunnen zijn.

2

2. Het aanzicht van verblijfplaats 5; recent in gebruik.

Vleermuizen Om zicht te krijgen op de aanwezigheid en het terreingebruik van vleermuissoorten heb ik vanaf 19.00 tot 20.15 uur gekeken en geluisterd naar rondvliegende, foeragerende dieren. Met behulp van opnameapparatuur [Wildlife acoustics, versie 2.18.16 en mobiele telefoon Fairphone 4] heb ik ruim 160 geluidsopnamen gemaakt. Vrijwel telkens betrof het gewone dwergvleermuis. Daarbij zijn of gecombineerd of solo ook enkele waarnemingen gedaan van gewone grootoorvleermuis. Opvallend was dat de dieren blijkbaar geen verstoring ondervonden van het sterk doorvallende licht [aan de oostzijde] van de terreinverlichting van de voetbalvereniging. Er waren constant vleermuizen van beide soorten in de lucht. Nesten Gelet op het seizoen en het moment is een onderzoek naar [broed]vogels niet echt mogelijk. Bij een korte visuele inspectie van de bomen in de bosrand rondom het perceel trof ik geen grote nesten of horsten aan.

3. Verlicht bos omstreeks 20.00 uur.

3

Wet- en regelgeving Relevant is de Natuurbeschermingswet. Verder geeft het Kennisdocument Das richtlijnen voor een goede werkwijze in het veld. De zorgplicht art 1.1., lid 1, honoreren we door dit korte onderzoek zelf. De vereisten in lid 2 worden besproken aan de hand van het kennisdocument. Dassen De das valt onder het beschermingsregime “andere soorten” conform paragraaf 3.3 van de wet. Daarbij zijn twee verbodsbepalingen relevant: art. 3.10 lid 1a “opzettelijk doden of vangen”, en art. 3.10 lid 1b “opzettelijk beschadigen van vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen”. Gezien de ruimtelijke ingreep kan sprake zijn van het overtreden van art. 3.10 lid 1b. Hier komt het begrip “functionele leefomgeving” aan de orde, waarbij gedoeld wordt op verstoringen in het territorium van dit dassencomplex. Criteria voor een goede toestand zijn dat er: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Voldoende rust en dekking is op de burcht Jaarrond een voldoende voedselaanbod is Oriëntatie mogelijkheden en schuilplekken zijn Geen verstoring door wegen en kanalen optreedt Geen verstoring door honden en recreatie is Uitwisselingsmogelijkheden met andere populaties mogelijk is.

Ad. 1. De afstand tot de dichtsbijzijnde burcht/bijburcht/valpijp dient tenminste 20 meter te bedragen. Hieraan wordt ruim voldaan. Deze afstand is tenminste 75 meter. Ad 2. Het territorium is groot en zeer gevarieerd. Hierin zijn voldoende voedselmogelijkheden. Het incidenteel bezoek aan het onbemeste voedselarme grasland [waar de noodopvang is voorzien] is daarvoor niet aan te merken als een significante belemmering. Ad 3. Hieraan verandert door het inrichten van een tijdelijk woonverblijf, zoals ontworpen [zie figuur 4], niets. Er worden geen delen van het territorium onbereikbaar of anderszins afgesneden. Dit geldt ook voor punt 4. Ad 5. Hondenverstoring door loslopende of niet onder appel staande honden is waarschijnlijk al het geval. De tijdelijke bewoning is daar geen extra belasting in, mits de bewoners alleen op het terrein kunnen verblijven. Gelet op het voorziene hek rondom is dit verder geen bezwaar. Ad 6. De inrichting en het gebruik beperken deze uitwisseling niet, want er wordt geen enkele blokkade opgeworpen. Vleermuizen Vleermuizen zijn beschermd conform het beschermingsregime vanwege de Habitatrichtlijn, met een beschermingsregime vermeld in paragraaf 3.2 van de Wnb. Doden of vangen is uiteraard niet aan de orde, en derhalve is art. 3.5, lid 2 “verbod op opzettelijke verstoring” nog slechts te beoordelen.

Verstoring kan in principe door licht, omdat sommige soorten mogelijk gehinderd worden door licht bij het foerageren. Hieraan is veel onderzoek verricht. Consensus is dat afscherming van direct en/of veel licht voldoende is om geen betekenisvolle verstoring te realiseren. Verstoring van vogels Opzettelijke verstoring van vogels [van invloed op de staat van instandhouding] en nestbeschadiging [beschermingsregime Vogelrichtlijn, paragraaf 3.1 Wnb] is niet aan de orde. Aantallen Een opvatting over aantalstrends voor das, en voor de betreffende vleermuissoorten geef ik niet. Voor zover ik weet gelden voor genoemde soorten landelijk als wel lokaal geen problemen.

4

4. Concept inrichting van het terrein voor noodopvang

Mitigerende maatregelen Op basis van bovenstaande kan nog gedacht worden aan extra mitigerende maatregelen bij de inrichting en het gebruik van het terrein, om ervan zeker te zijn dat niet alsnog problemen ontstaan. Te denken valt aan het volgende: 

Het hek, dat rondom het terrein zal worden geplaatst, dient de bosrand te volgen, en ondoordringbaar te zijn voor das. Dat hoeft geen hoog hek te zijn. Een hoogte van ongeveer 1,0 meter is wel voldoende. Dat is ook veiliger en vriendelijker voor de bewoners zelf.



Bij het plaatsen van verlichting dient gebruik gemaakt te worden van amberkleurige LEDvlaklichtverlichting. Deze dient zo min mogelijk uit te stralen richting bossen en bosranden, maar dient gericht te zijn op de paden.

Slotconclusie Het bedoelde gebied wordt gebruikt door tenminste drie door de Wnb beschermde diersoorten: das, gewone dwergvleermuis en gewone grootoorvleermuis. De das gebruikt dit terrein als marginaal foerageerterrein. Burchten zijn gelokaliseerd op geruime afstand. Er zullen zodoende geen overtredingen van de verbodsbepalingen Wnb worden veroorzaakt. De beide vleermuissoorten gebruiken dit terrein als foerageergebied, als onderdeel van een groter gebied. Het huidig menselijk gebruik verstoort dit niet, en dat zal met het voorgenomen gebruik ook niet het geval zijn. Er zijn geen bestaande en beschermde jaarrondnesten aanwezig. Van verstoring c.a. van broedende vogels zal dan ook geen sprake zijn. Met het nemen van de twee genoemde mitigerende maatregelen kan voorkomen worden dat onbedoeld toch sprake zou kunnen zijn van verstoring.

5

Ido Borkent ---------------------------------------------------------------

Bosland adviesbureau Waaldijk 24, 6677 MB Slijk-Ewijk. 0481-482 556 | 0653-847 171

ido.borkent@boslandadviesbureau.org ----------------------------------------------------------------

Bronnen mail Das en Boom d.d 5 oktober 2022 inrichtingsschets gemeente Bergen, ongedateerd fotodossier veldbezoek 5 oktober 2022 geluidsopnamen vleermuisinventarisatie 5 oktober 2022 historische data NDFF, collegiaal ter inzage gegeven teksten wet natuurbescherming c.a. kennisdocument das- Bij 12 Atlas van de Nederlandse zoogdieren [NF deel 12] Uitvoerportaal NDFF/BMP

6