Motivatie gemeentevlag door Koninlijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap

DE NIEUWE GEMEENTEVLAG VAN BERGEN Inleiding Een gemeentevlag is een van de meest zichtbare symbolen van een gemeente en speelt een grote rol in de herkenbaarheid. Er bestaat geen wettelijke verplichting tot het instellen c.q. voeren van een vlag, maar een besluit hiervan af te zien wordt vrijwel nooit genomen. De praktijk van de laatste decennia leert, dat het bezit van een officieel vastgestelde vlag door de gemeenteraad wordt ervaren als een verbindend symbool voor de gemeente. Een gemeentevlag is het symbool van de hele gemeenschap en mag door de bevolking worden gebruikt wanneer het uitkomt. De burgers hebben daar geen toestemming voor nodig van het gemeentebestuur. Dit in tegenstelling tot het gemeentewapen. Dit is het symbool van de gemeente als bestuurlijke instelling. Het wapen mag door de bevolking worden gebruikt nadat hiervoor toestemming is verkregen van het gemeentebestuur. De vergelijking met het Nederlandse Rijkswapen en de Nederlandse vlag gaat hierbij op. Iedereen mag de driekleur uitsteken, maar het gebruik van het staatswapen is slechts voorbehouden aan het Rijk en zijn instellingen. Het voeren van een eigen vlag door de gemeenten is een bekend verschijnsel. Naast het gemeentewapen en de ambtsketen van de burgemeester neemt de gemeentevlag bij de burgers een aparte plaats in onder de gemeentelijke insigna.

Vele gemeentebesturen hebben bovendien in een herleving van de belangstelling voor decorum en protocol aanleiding gevonden over te gaan tot instelling van een gemeentevlag, die dan bij raadsbesluit word vastgesteld. De praktijk leert dat het bezit van een vlag wordt ervaren als een verbindend symbool. Vlaggen zijn symbolen van soevereiniteit. Dit wordt in Nederland geaccentueerd door het K.B. van 19 februari 1937, waarin Koningin Wilhelmina de kleuren rood, wit en blauw van de Nederlandse vlag vaststelde, en door het feit dat bij Koninklijke Besluiten onderscheidingsvlaggen worden ingesteld voor leden van het Koninklijk Huis en van militaire autoriteiten. Maar evenzeer wordt dit geïllustreerd door het feit dat Provinciale of Gedeputeerde Staten van de provincies hun eigen vlaggen instellen of bevestigen. Een vlag wordt geheel autonoom door de gemeenteraad vastgesteld. Nog nadrukkelijker wordt de soevereiniteitsgedachte in vlaggen gedemonstreerd doordat gemeenteraden zelf overgaan tot de instelling van een gemeentevlag. Ondanks dat de Hoge Raad van Adel, adviescollege van de Kroon, zich bereid houdt tot het geven van voorlichting, kent Nederland geen centraal orgaan belast met het registreren van vlaggen. In de instructies van de HRvA wordt daarvan geen gewag gemaakt. Er wordt hier duidelijk 1

geaccentueerd dat men het vlag voeren als een recht beschouwd waarop geen centraal gezag inbreuk kan maken. Er bestaat geen regelgeving op nationaal niveau over het gebruik van een gemeentevlag. Dit behoort tot het autonome taakveld van de gemeenteraad, deze is het bevoegd orgaan om het ontwerp van de gemeentevlag vast te stellen.

2

Op grond van artikel 108 van de Gemeentewet is het gemeentebestuur bevoegd de voorbereidende werkzaamheden te verrichten om te komen tot een ontwerp voor de gemeentevlag. Strikt genomen, hoeft de HRvA zijn advies niet te geven over de vlag. Nadat het raadsbesluit over de vlag is genomen, is het wel een goed gebruik dit adviescollege hiervan op de hoogte te stellen. Deze houdt immers een register bij van alle Nederlandse overheidsvlaggen. Oude gemeentevlag Tot 1973 bestond de gemeente Bergen uit de dorpen Afferden, Aijen, Bergen, Nieuw-Bergen, Heijen, Siebengewald, Well en Wellerlooi. Bij wet van 15 juni 1972 (Staatsblad 448) werd Heijen met ingang van 1 januari 1973 van de gemeente Bergen afgescheiden en toegevoegd aan de nieuw gevormde gemeente Gennep. Heijen ging weer tot het grondgebied behoren van het oude Land van Kleef, waartoe het met Gennep eeuwenlang deel van uit heeft gemaakt. Ondanks deze gemeentelijke herindeling bleef het gemeentewapen (1907) en de vlag (1969) ongewijzigd. Sindsdien werd Heijen nog steeds in het oude gemeentewapen en de vlag vertegenwoordigd door de H. Dionysius, in het schild op de heraldisch rechts meest belangrijke plaats. Zijn afgehakte hoofd, wat hij in zijn handen vasthoudt, stond toen bij wijze van spreken symbool voor het afgescheiden dorp Heijen. Het werd destijds niet als urgent en noodzakelijk geacht het wapen en de vlag te veranderen.

De vlag van Bergen werd op 14 oktober 1969 per raadsbesluit van de gemeente Bergen officieel vastgesteld. De vlag bestaat uit vijf gelijke banen in de kleuren: geel, blauw, rood, geel en blauw. De kleuren zijn gebaseerd op het voormalige gemeentewapen van Bergen. Het geel en blauw komt van de kwartieren in het wapen, het rood komt van de kleding van de drie heiligen: Dionysius bovenin en Cosmas en Damianus onder in het wapen. De vlag is tot nu blijven bestaan met een rode baan afkomstig van de mantel van de H. Dionysius van Heijen. Nu na 56 jaar is de gemeente Bergen wel voorstander om de huidige vlag aan te passen, conform het voorbeeld van het nieuwe gemeentewapen (2016). Advies Overwegende dat het zinvol is een nieuwe vlag voor de gemeente te ontwerpen, waarin het gemeentewapen tot uitdrukking wordt gebracht, kan de gemeenteraad besluiten een eigen vlag vast te stellen. De nieuwe vlag van de gemeente dient het gemeentewapen te volgen en de samenstellende delen moeten zoveel mogelijk ontleend worden c.q. aansluiten aan historische gegevens in het bijzonder die, welke zijn 3

opgenomen in het gemeentewapen, zoals de pijlenbundel. In het nieuwe ontwerp is bij de samenstelling bewust gekozen voor een unieke vlag, die herkenbaar is. De vlag is een symbool voor de hele gemeente, ze dient eenvoudig en karakteristiek te zijn en een eigen identiteit uit te drukken. De vlag dient zich te onderscheiden van de andere vlaggen in het land. Daar doublures in gemeentevlaggen ongewenst zijn, heeft Bergen nu de mogelijkheid zich te onderscheiden van andere gemeenten. De Hoge Raad van Adel stelt als richtlijn dat buurgemeenten zo weinig mogelijk van elkaars symbolen gebruik maken, dat de ontwerpvlag het gemeentewapen volgt en heraldisch en esthetisch evenwichtig is. Er is dan ook gebruik gemaakt van de geografisch, historisch en heraldisch verantwoorde figuren die in het gemeentewapen voorkomen. Procedure gemeente De gemeenteraad is het bevoegd orgaan om het ontwerp van de gemeentevlag vast te stellen. Ter voorbereiding op het vaststellen van de gemeentevlag zijn de volgende criteria van toepassing: 1. Het is gebruikelijk dat in het ontwerp van de gemeentevlag een herkenbaar element uit het wapen terug te vinden is; 2. Het ontwerp van de vlag wordt ter goedkeuring aan de gemeenteraad voor gelegd; 3. Vervolgens kan de vlagtekening ten behoeve van het vlaggenregister aan de Hoge Raad van Adel worden toegezonden.

Het is in Nederland geen goed gebruik en vlaggenkundig is het zelfs onwenselijk om wapenschilden op vlaggen te zetten. Het gemeentewapen heeft immers een eigen functie. Teksten zijn op een vlag ook niet gebruikelijk. In dit geval spreekt men van een logovlag. Zoals bij de gemeentelijke vlag van Bergen waarop het gemeentelogo staat afgebeeld. Het is in Nederland een goed gebruik een vlag te ontwerpen aan de hand van de kleuren en emblemen zoals die voorkomen op het gemeentewapen. Een wapen brengt immers een stuk historie over en de vlag spreekt dan door haar emblemen en kleuren. Eenvoudige vlaggen zijn meestal de duidelijkste en geven precies weer wat de gemeente wil uitdrukken. Als voorbeeld dient de Nederlandse- en de Limburgse vlag. De richtlijnen die bij nieuwe gemeentewapens worden in acht genomen zijn ook uitgangspunt bij het ontwerpen van nieuw gemeentevlaggen, zoals geadviseerd door de Hoge Raad van Adel en de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde. Het betreft de afmetingen en verhoudingen, de wijze van weergeven van emblemen, de kleurstelling en de herkenbaarheid. Een belangrijk uitgangspunt in de banistiek of vlaggenkunde is de beoogde eenvoud: 4

‘Een veelheid van figuren en een ingewikkelde vlagverdeling dienen te worden vermeden’. Belangrijk uitgangspunt is, dat de vlag de gemeente moet kunnen representeren zowel bij feestelijke als ernstige gelegenheden. Er is bewust gekozen voor een onderscheidende vlag, die sober en herkenbaar is. De vlag is evenals het wapen een symbool van de hele gemeente; het dient eenvoudig en karakteristiek te zijn, een eigen identiteit uit te drukken en historisch gezien verantwoord te zijn. De Hoge Raad van Adel stelt zelf als richtlijn dat buurgemeenten zo weinig mogelijk van elkaars symbolen gebruik maken. Ook geldt als uitgangspunt om zoveel mogelijk geen banenvlaggen meer te gebruiken. Oude en nieuwe gemeentewapen In het oude gemeentewapen vormden de schepenzegels van de heerlijkheden het uitgangspunt. Deze zegels hebben verschillende achtergronden en de historie van de vele dorpen zijn eveneens zeer verschillend. De zegels zijn ontleend aan de kerkelijke heraldiek samenhangend met de patroonheiligen van de parochies Heijen en Afferden. De rechtopstaande pijl op het oude schepenzegel van Well is vermoedelijk ontleend aan het wapen van een belangrijke middeleeuwse adellijk geslacht uit Straelen dat in de geschiedenis van de plaatselijke politiek een belangrijke rol heeft gespeeld.

Het wapen is een symbool voor de hele gemeente, het dient eenvoudig en karakteristiek te zijn, een eigen identiteit uit te drukken en historisch gezien verantwoord te zijn. Een richtlijn is dat buurgemeenten zo weinig mogelijk van elkaars symbolen gebruik maken. Ook geldt als uitgangspunt om geen heiligen uit het oude wapen meer te hanteren. Er is gezocht naar de mogelijkheden van een nieuw wapen , waarbij de oude schepenzegels uitgangspunt vormden. Voor het samenstellen van het nieuwe gemeentewapen is gebruik gemaakt van het historisch-heraldisch verantwoord element dat ontleend is aan het eerder gevoerde wapen van de heerlijkheid Well en ook voorkomt op het latere gemeentewapen van Bergen. Het nieuwe onderscheidende wapen wil door het opnemen van één belangrijk en duidelijk herkenbaar element op een eenvoudige en evenwichtige wijze de gemeente vertegenwoordigen en samenwerking en eenheid uitstralen. Historie Het gemeentewapen doet dienst als bijzonder kenteken van de gemeente Bergen. Om de betekenis van het oude wapen te verklaren moet men de samenstelling verklaren. Tijdens het Ancien Régime, de tijd vóór de Franse Revolutie, ressorteerden Well en Afferden onder het Pruisisch deel van het Overkwartier van Gelre en Heijen onder het Hertogdom Kleef. 5

Tijdens het Nouveau Régime, de Franse Tijd, zijn de heerlijkheden en schepenbanken verdwenen. Na het beëindigen van deze tijd, in 1814, werden deze rechten niet meer hersteld. In die periode heeft de gemeente Bergen zijn tegenwoordige samenstelling en begrenzing gekregen, door de samenvoeging van de vroegere heerlijkheden Well, Afferden en Heijen. De parochies Well met Bergen en Aijen die tot de heerlijkheid Well behoorden hadden sinds de zestiende eeuw een schepenbank. De schepenen hadden op 26 maart 1435 nog geen eigen zegel in gebruik. De oudste vermelding van een schepenbankzegel dateert van 30 november 1449 en het eerste zegel dat bekend is hangt aan een akte van 4 februari 1458. Het laatste exemplaar van dit zegel was in gebruik op 21 september 1545. Het vertoont in een schild, een rechtopstaande pijl met de punt naar boven met in het 0mschrift: S(EGEL) DE(R) GEMEIN SCEPEN VAN WEL. Gedurende een korte tijd (1608 – 1615) werd nog een tweede schepenbankzegel met een rechtopstaande pijl gebruikt. Omschrift: SCHEPENSEGEL VAN WEL UND BERGEN. In 1626 wordt een derde schepenbankzegel in gebruik genomen. Dit zegel blijft tot de Franse Tijd in 1796 dienst doen. Het wapenschild met de rechtopstaande pijl kent het omschrift: SI(GILLUM) SCAB(INORUM) IN WEL ET BERGEN. Ook van de heerlijkheid Afferden met het kasteel Bleyenbeek zijn drie schepenbankzegels bekend.

Allemaal vertonen zij de martelaren de H.H. Cosmas (in de linkerhand een balsemkruik houdend) en Damianus (met in de rechterhand een boek), de patroonheiligen van de parochiekerk. Het oudst bekende zegel van de schepenbank is reeds in gebruik op 25 juli 1534 en voor het laatst op 6 juli 1573. Van het tweede schepenbankzegel is één exemplaar bewaard gebleven (1651). De zegels hebben successievelijk als omschrift: S(EGEL) D(ER) GEMENE SCEPHEN VAN AE(FFER)DEN; D’GEMINE SEGEL VON AFFERDEN en SIGILL(UM) SCABIN(ORUM) AEFFERD(ENSIUM). Het laatstgenoemde zegel is in gebruik van 1663 tot 1796 (Franse Tijd). Bij Koninklijk Besluit van 15 september 1819 werd aan de heerlijkheid Well een wapen toegekend; “In een schild van azuur een zilveren pijl, paalsgewijze geplaatst, met den punt naar boven gekeerd .” De twee andere heerlijkheden, Afferden en Heijen, heeft men niet tot zijn recht laten komen. Zij voerden geen wapen maar gebruikten het schepenbankzegel en werden waarschijnlijk om deze reden niet in een nieuw wapen vertegenwoordigd. De gemeente Bergen heeft dit heerlijkheidswapen van Well en Bergen bijna een eeuw als officieel gemeentewapen gebruikt.

6

Tot het Hertogdom Kleef behoorde evenals Gennep ook de heerlijkheid Heijen. De schepenbank gebruikte al sinds de zestiende eeuw een zegel met een afbeelding van de kerkpatroon de H. Dionysius, herkenbaar aan zijn afgeslagen hoofd in zijn linkerhand. Het omschrift luidt: “ GEMEIN SCHEF. SIGEL DER HERLICHEIT HEIEN.” Op een papieren akte van 15 juli 1741 werd een opgedrukt zegel aangebracht, waarin het als het “gemeinen Scheffenthumbs insiegelen “ genoemd is.

7

Naast de vier genoemde dorpen worden Siebengewald en Wellerlooi niet in het heerlijkheidswapen vertegenwoordigd. Het dorp Siebengewald behoorde tijdens het Ancien Régime voor een belangrijk deel tot het Ambt Goch. Het resterende deel viel onder de heerlijkheid Afferden. Nu is het een eigen parochie maar toen maakte het waarschijnlijk deel uit van de parochie Hommersum. Wellerlooi is later ontstaan en lag binnen de heerlijkheid Well. Bijna 100 jaar later werd aan de gemeente Bergen het eerste officiële gemeentewapen verleend bij KB-besluit van 22 januari 1907, nr. 18. In dit ontwerp werd wel zoveel mogelijk recht gedaan aan de vertegenwoordiging van de drie heerlijkheden en hun schepenbankzegels. Dat het grondgebied van de gemeente Bergen uit drie voormalige heerlijkheden is samengevoegd komt nu in dit wapen tot uitdrukking. Van dit wapen luidt de beschrijving: “Doorsneden; I gedeeld; a. in goud de H. Dionysius; b. in azuur een pijl van zilver; II in goud de H.H. Cosmas en Damianus.” Het was toen gebruikelijk dat het schild niet gedekt werd met een gouden kroon. In het eerste kwartier van het wapen staat de H. Dionysius bisschop van Parijs, die zijn afgehakte hoofd in beide handen vasthoudt. In het tweede kwartier staat een rechtopstaande pijl met de punt naar boven. Deze afbeeldingen zijn respectievelijk genomen uit de zegels van de schepenbanken van Heijen en Well.

Afferden wordt in de onderste helft van het wapen vertegenwoordigd door de patroonheiligen van de parochiekerk, de H.H. Cosmas en Damianus. Deze twee martelaren hebben een zwaard in de hand omdat zij evenals Dionysius van wege hun christelijk geloof onthoofd zijn. Maar zij waren ook geneesheer en daarom houdt de H. Cosmas een vijzel met stamper in de linkerhand en de H. Damianus een ampulla in de rechterhand.

8

De pijlenbundel De pijl is in het oude wapen naast de heiligen een specifiek heraldisch kenmerk. De pijl is het enige element dat in het nieuwe wapen is overgenomen. Het representeert op een waardige verantwoorde wijze het roemrijke verleden en het heden van de gemeente. In het nieuwe wapen heeft het met recht een plaats toegekend gekregen. Het eenvoudig en sterk sprekend symbool kreeg in het schild de heraldisch voornaamste plaats in het midden. Deze zilveren pijl is in het nieuwe wapen vergezeld van zes identieke beeldbepalende pijlen die samen een bundel vormen. De zeven pijlen vormen samen een uniek kenmerk en een bindend symbool. De pijlenbundel is het nieuwe verbindende symbool voor de hele gemeente Bergen. Het staat voor de twee eeuwenlange gemeenschappelijke historie. Het wapen voldoet aan de heraldische regels en doet bovendien van uit heraldisch perspectief recht aan de gekozen zeven pijlen voor de respectievelijk zeven dorpen, als gezamenlijk kenmerk voor de gemeente. De zeven kernen worden nu elk gelijkwaardig vertegenwoordigd door een zilveren pijl samengebonden door een rode band. Het gemeentewapen is een fraai, krachtig en aansprekend wapen. Het is eenvoudig, heraldisch correct uitgevoerd en historisch verantwoord. Concordia De pijl is van oudsher het kenmerk van strijdvaardigheid.

Symbolisch duidt hij enerzijds op snelheid en behendigheid, anderzijds op een gedegen, niet oppervlakkige beoefening en kennis van de wetenschap. Tevens is hij, volgens de Perzen, het zinnebeeld van de waarheid. Zo voert de Universiteit van Leiden in haar wapenschild een bundel van vijf pijlen, voor elke faculteit een pijl. Op het zestiende eeuwse zegel van de zeventien Algemene Staten der Nederlanden staat een gekroonde leeuw afgebeeld, houdend een zwaard in de rechter voorpoot en in de linker een bundel van zeventien pijlen, samen gebonden met een lint, waarop het woord “Concordia” staat. De bundel pijlen ten teken van eendracht stellen de zeventien provincies voor. Ook de graaf Van Egmond nam in 1564 de pijlenbundel ten teken van eendracht onder zijn bondgenoten, ten dienste van de koning van Spanje Philips II, heer der Nederlanden. “O Neerland so ghy maer en bout Op God den Heer altijdt, U pijlen vasgebonden hout 9

End’ t’ saam eendragtig sijt”. (Valerius “Gedenck-Clanck”.) Door de oprichting van de Unie van Utrecht in 1579 werden de zeven provincies van de Noordelijke Nederlanden nauwer aan elkaar verbonden. Het zegel van de Algemene Staten van de zeven Verenigde Nederlanden is een opvolging van het Algemene Statenzegel der zeventien provincies. Het vertoont een ongekroonde leeuw, eveneens met het zwaard en nu natuurlijk met zeven pijlen met de punten omhoog. Het woord ”Concordia ” op het lint werd vervangen door “Eendragt Maeckt Magt “ in een randschrift. Later zijn de attributen van deze leeuw, het zwaard en de pijlen, in de klauwen van de leeuw van Nassau gegeven. Door de bestudering en de invloed van de Renaissance zal er zeker een verband bestaan met de keuze van de pijlenbundel. De bundel zou immers ontleend zijn aan Scilurius, koning van de Scythen, die op zijn sterfbed aan zijn zonen een bundel pijlen gaf met het verzoek ze allen tegelijk te breken. Daarna gaf hij hun aan dat zij onoverwinnelijk waren als zij verenigd bleven, maar als zij zich verdeelden zonder moeite verslagen konden worden. Ontwerp van de nieuwe vlag Juist in deze gemeente Bergen waar gevoel voor cultuurhistorie en traditie duidelijk aanwezig zijn, zal de vlag een belangrijke plaats innemen.

De vlag heeft in zijn uitvoering een historisch element, dat bij ieder gebruik de geschiedenis weer in herinnering brengt. Een oude traditie die niet verloren gaat. In het ontwerp van de nieuwe vlag zijn de volgende elementen opgenomen: - De golvende witte baan symboliseert de Maas als verbindend element, tevens de westgrens van de gemeente Bergen. - De rechtopstaande pijl in het midden van de vlag, als belangrijk historisch element uit het wapen van de voormalige heerlijkheid Well. - Drie pijlen links en rechts van de middenpijl, samen vormend een bundel van zeven pijlen, voorstellende de zeven kernen: Afferden, Aijen, Bergen, Nieuw- Bergen, Well, Wellerlooi en Siebengewald. - Een rode band die de zeven pijlen samen bindt tot een eenheid (Concordia). - De kleuren geel, wit en blauw zijn genomen uit het heerlijkheidswapen van Well en het nieuwe gemeentewapen van Bergen. En om de saamhorigheid tot een eenheid uit te drukken zijn alle pijlen gelijkwaardig van zilver.

10

Naast een nieuwe onderscheidende vlag met een historisch element heeft het ook symbolische elementen die gericht zijn op wat Bergen wil uitstralen: eenvoud, door alleen zeven pijlen als belangrijk en duidelijk herkenbare elementen voor de gemeente in de vlag op te nemen. Duidelijk herkenbaar voor een ondernemende en ontwikkelende plattelands gemeente, het aantrekkelijke landschap van het Nationale Park ‘De Maasduinen’ in combinatie met het Maasdal gelegen tussen de groene grens en de blauwe Maas, dat uniek is in Nederland. Bergen wil een onderscheidende gemeente zijn en dat is in de kleurkeuze van het wapen en de vlag tot uitdrukking gebracht. De inwoners van alle zeven dorpen, gehuchten en buurtschappen die nu in de laatste eeuw bepalend zijn geweest voor de groei en ontwikkeling van hun gemeente, zouden in de nieuwe gemeentevlag het symbool kunnen zien van de eenheid, welke alle bewoners van deze uitgestrekte gemeente dienen na te streven. De vlag kan tevens bijdragen aan de saamhorigheid en het eenheidsbesef onder de burgers bevorderen. De gemeentevlag kan door alle inwoners van Bergen worden gevoerd bij officiële gelegenheden en feestelijkheden. Het staat iedereen vrij om deze vlag te gebruiken en mag dus heel vaak gezien worden. Het wordt zelfs door de gemeente gewaardeerd als de vlag of wimpel wappert tijdens de wereldlijke en kerkelijke feestdagen.

Bergen kan trots zijn op haar nieuwe vlag, die met recht en ere ter representatie van de gemeente kan dienen in uitingen van vreugde en rouw. Tevens is deze vlag voor de gemeente onderscheidend en uniek. Op deze manier is een vlag ontstaan die voldoet aan alle eisen die worden gesteld aan een goede vlag: heraldisch en esthetisch evenwichtig, eenvoudig en duidelijk herkenbaar. In overleg met de Commissie Heraldiek & Banistiek SG-KLGOG heeft de gemeente Bergen een keuze gemaakt met betrekking tot een nieuwe vlag conform het gemeentewapen. De vlag wordt, volgens de door de Commissie gehanteerde terminologie, als volgt omschreven: “Drie banen van blauw, geel en blauw met een hoogteverhouding van 5 : 2 : 5, waarvan de middelste gegolfd is, waaroverheen op het midden een witte bundel van zeven pijlen, de pijlen samengebonden door een rode band, ter hoogte van 5/6 van de hoogte van de vlag”.

11

Hoogte en lengte van de vlag verhouden zich bij deze omschrijving als 2 : 3, hetgeen ook gebruikelijk is.

Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, Sectie Genealogie. voor deze, R.J.P.M. (René) Vroomen, Limburgse Commissie Heraldiek & Banistiek. Mei 2025.

12