Jaarstukken 2023 def

 Maaspark Well: * In 2023 is samen met stakeholders gewerkt aan een gebiedsvisie voor het gebied rondom De Kamp; * Op De Kamp zijn maatregelen genomen ter regulering van de parkeerbehoefte; * Voor het paviljoen Seurenheide is een ontwerpprijsvraag uitgeschreven.  In 2023 heeft het Toeristisch Platform Maasduinen wederom een jaarlijkse bijdrage ontvangen voor productontwikkeling en vermarkten van de Maasduinen. Verder is in dit jaar een nieuwe opzet voor samenwerking opgezet, waarbij de ledenstructuur losgelaten wordt, waarmee de participatie vanuit ondernemers gestimuleerd wordt. 2024 is het eerste jaar waar deze opzet van kracht wordt.  We hebben gewerkt aan de kwaliteitsverbetering van de verblijfsrecreatieve sector.  We hebben gewerkt aan het verbeteren van het Wandelknooppuntnetwerk. Agrarische sector  Met de LLTB Regio Noord Limburg is regelmatig overleg over actuele zaken binnen de agrarische sector.  Regionaal hebben we geparticipeerd in het project Agrotoeristisch Platform.  We hebben gewerkt aan een haalbaarheidsstudie voor dubbel ruimtegebruik in het Energielandgoed Wellsmeer, met financiële ondersteuning vanuit het regionale Innovatiefonds Noord Limburg.  In 2023 heeft wederom het Agrifestijn plaatsgevonden, mede door financiële steun vanuit de gemeente. Vanuit duurzaamheid had de gemeente een stand ingericht.

Industrieterrein de Flammert  Voor de ontwikkelingen op industrieterrein De Flammert hebben we overleg met de contactgroep De Flammert gevoerd.  In 2023 is de pilot parkmanagement afgerond, als vervolg hierop zijn de voorbereidingen getroffen voor een Bedrijventerreinvereniging De Flammert door de ondernemers. · Er is verkend welke mogelijkheden er zijn voor het verbeteren van de verkeersveiligheid, met oog voor groen en parkeren. Een verkeerskundig bureau is opdracht verleend voor het uitwerken van oplossingsrichtingen. Samen de “bedrijventerreinvereniging de Flammert” wordt een plan opgesteld voor een nieuwe bewegwijzering op het bedrijventerrein.  Naar behoefte is met individuele ondernemers incidenteel overleg gevoerd. 26

Detailhandel  Er is een nieuw convenant gesloten tussen de gemeente en de ondernemersvereniging Mosaïque.  In 2023 was het ondernemersfonds Mosaïque wederom beschikbaar voor collectieve acties.  In 2023 is het besluit genomen door de gemeenteraad om de transformatie van de oostzijde van Mosaïque geheel in eigen beheer te realiseren. De benodigde vervolgstappen zijn in gang gezet. Regionale samenwerking · Actieprogramma Vrijetijdseconomie Regio Noord-Limburg o Door inzet van ambtelijke capaciteit en financiële middelen wordt samen met ondernemers, onderwijsinstellingen en andere betrokken partijen actief gewerkt aan het in regionale samenhang versterken van de toeristisch-recreatieve sector en regiopromotie. · Regiopromotie o In 2023 heeft Bergen op initiatief van het Toeristisch Platform Maasduinen en in samenwerking met de gemeente Venlo, geparticipeerd in de campagne 'Visit Venlo', rondom het thema 'Wereldpark Maasduinen'. Het bereik van de campagne was in 2023 flink gegroeid ten opzichte van voorgaande jaar. Wat heeft het gekost? Baten en Lasten

Economie, Recreatie en Toerisme Rekening

(bedragen x € 1.000)

Begroting 2023

Rekening

Verschil

Omschrijving

2022

Primitief

Definitief

2023

Totale lasten

455

427

508

455

53

Totale baten

1.071

840

952

1.071

-118

Resultaat voor bestemming

-615

-413

-444

-615

171

Toevoeging aan reserves

20

20

20

20

0

Onttrekking aan reserves

77

5

5

5

0

Mutaties reserves

57

-15

-15

-15

0

-162

-398

-429

-600

171

Reserves

Resultaat na bestemming

27

Programma 3 Bestuur en Financiën (bedragen x € 1.000)

Saldo per thema Omschrijving 3.1 Algemeen bestuur 3.2 Publieke dienstverlening 3.3 Veiligheid 3.4 Financien 3.5 Overhead Totaalsaldo Reserves

Begroting 2023 na Realisatie 2023 wijziging Saldo Saldo 1.758 1.415 218 259 1.495 1.069 -31.197 -34.714 7.066 6.778 -20.972 -25.318 -312 -125

Verschil

%

Saldo 343 -41 426 3.517 288 -4.346 -187

80% 119% 72% 111% 96% 40%

3.1 Thema Algemeen Bestuur Waar gaat het thema over? Dit thema gaat over het bestuur van de gemeente waarbij gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester zelfstandige bevoegdheden hebben. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? ·

·

·

· ·

·

·

·

·

In 2023 zijn er acht volledige vergadercycli, bestaande uit vergaderingen van de commissies samenleving, ruimte en economie en bestuur en financiën en van de gemeenteraad, doorlopen. Hierbij heeft het gemeentebestuur besluiten genomen die ten dienste staan van de inwoners van onze gemeente. Raads- en commissieleden worden goed begeleid om hun werk goed te kunnen doen. In 2023 heeft de raad besluiten genomen over, onder andere: o een nieuw subsidiebeleid o verschillende verordeningen welke te maken hebben met het van kracht worden van de Omgevingswet o een participatieverordening o beleid voor het huisvesten van internationale werknemers o de verbouwing van het gemeentehuis De raad stelt beleids- en financiële kaders vast waarbinnen de gemeente haar werkzaamheden uitvoert (de kaderbrief, jaarrekening en begroting). De raad is actief betrokken geweest bij het opstellen van de kadernota. Voor raads- en commissieleden zijn trainingen georganiseerd op het gebied van de PRC-cyclus en het voeren van debatten. Op 5 juli 2023 heeft Manon Pelzer bekendgemaakt geen derde ambtstermijn als burgemeester van Bergen (L) te ambiëren. De huidige termijn eindigt 29 maart 2024. In dit kader zijn in 2023 twee extra raadsvergaderingen gehouden in het kader van het werven van een nieuwe burgemeester. Er is een procedure voor het werven van een opvolger doorlopen.

Deze heeft op 18 december 2023 geresulteerd in de aanbeveling om Michael Rauner te benoemen tot nieuwe burgemeester. Door allerlei (maatschappelijke) ontwikkelingen daalt het vertrouwen in het openbaar bestuur en bijbehorende (politieke) organisaties. Wij willen bijdragen aan het doorbreken van deze tendens. Zo blijft de gemeenteraad in gesprek met dorpsraden om duidelijk te krijgen wat de wederzijdse verwachtingen zijn om misverstanden die hierover kunnen ontstaan te voorkomen. (Maatschappelijke) onvrede mag op allerlei manieren geuit worden, maar nooit ten koste van (de veiligheid) van politie, bestuurders, ambtenaren en anderen. We zorgen ervoor dat deelnemers aan en het publiek bij openbare raads- en commissievergaderingen zich veilig voelen. De rekenkamercommissie is, conform de Wet versterking decentrale rekenkamers, opgeheven en heeft plaatsgemaakt voor een rekenkamer. Hierin zijn dezelfde leden benoemd die in de rekenkamercommissie zaten. o In 2023 is een onderzoek met als onderwerp 'sociaal domein' afgesloten; de raad heeft op 25 april 2023 ingestemd met de aanbevelingen. o Twee onderzoeken zijn gestart: naar het gemeentelijk woonbeleid en naar de dienstverlening door de gemeente Bergen (L). De Raadzaal is voorzien van een nieuw discussie- en camerasysteem waardoor raads- en commissievergaderingen thuis in beeld en geluid kunnen worden gevolgd. 28

Wat heeft het gekost? Baten en Lasten

Algemeen bestuur Rekening

(bedragen x € 1.000) Begroting 2023

Rekening

Verschil

Omschrijving

2022

Primitief

Definitief

2023

Totale lasten

1.415

1.370

1.758

1.415

343

Totale baten

0

1

0

0

0

1.415

1.369

1.758

1.415

343

Toevoeging aan reserves

0

0

57

57

0

Onttrekking aan reserves

368

200

473

462

11

Mutaties reserves

368

200

416

405

11

Resultaat na bestemming

967

1.169

1.342

1.010

331

Resultaat voor bestemming Reserves

29

3.2 Thema Publieke Dienstverlening Waar gaat het thema over? Dienstverlening gaat over de manier waarop we service verlenen aan inwoners, ondernemers en andere stakeholders. Op 9 februari 2021 heeft de gemeenteraad de Nota Dienstverlening 2021 vastgesteld. De hierin opgenomen zeven servicebeloften en vijf grondbeginselen zijn de basis voor onze dienstverlening. Communicatie is een belangrijk onderdeel van onze dienstverlening. Waar nodig en mogelijk betrekken we inwoners en ondernemers actief bij onderwerpen (participatie). Verder gebruikt de gemeente communicatie om een relatie/band op te bouwen met de doelgroep, om zich te profileren en te bouwen aan het eigen imago. Voor de externe communicatie maken we gebruik van onder andere onze eigen communicatiekanalen (zoals website, social media, pagina Gemeenteberichten), de media, (online) bijeenkomsten en dorpsbladen/-websites. Voor de interne communicatie gebruiken we Binnenshuis, de interne nieuwsbrief Binnenshuis Bulletin, raadsinformatiebrieven en (reguliere) overleggen met bestuur en collega’s. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Dienstverlening  In 2023 is gewerkt aan: o Goede ICT: We zijn doorgegaan met de continuering van de implementatie van het zaaksysteem Djuma, alsmede de implementatie van het in-, door-, en uitstroomproces. Tenslotte hebben we sjablonen en standaardbrieven ingericht.

o Transparante processen en interne werkafspraken: Het smoelenboek is geïmplementeerd. o Bewustzijn en draagvlak: Het onboardingprogramma is ontwikkeld. We zijn gestart met de voorbereiding op de implementatie van klinkende taal (laaggeletterdheid) en het schrijfprotocol 2024. Daarnaast hebben de (verplichte) trainingen “Hoe klantgericht ben jij”? plaatsgevonden. o Resultaatgerichte sturing en communicatie: De training “Hoe klantgericht ben jij”? heeft een bijdrage geleverd aan de bewustwording van medewerkers. o Organiseren van feedback: als vervolg op de nulmeting heeft er een onderzoek plaatsgevonden naar de telefonische dienstverlening en een onderzoek naar de externe communicatie,’  In 2023 heeft de Rekenkamer aangegeven dat zij een onderzoek gaan starten naar de klanttevredenheid. In de eerste helft van 2024 zal dit onderzoek worden uitgevoerd en volgt er een evaluatie van de openingstijden. Communicatie  We willen dat inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties ons ervaren als een open en transparante organisatie. Daarom hebben wij in 2023 gewerkt aan pro actief, tijdig en begrijpelijk communiceren.  Daarnaast is gewerkt aan het helder positioneren van de gemeente, zodat inwoners en ondernemers zien dat de gemeente een aantrekkelijke plaats is om te wonen en ondernemen.  Communicatie was in 2023 een vast onderdeel van beleidsprocessen en projectaanpak.

Communicatie wordt op een verbindende manier ingezet door al onze medewerkers. Hiervoor zetten we de gebruikelijke communicatiemiddelen in, en waar mogelijk betrekken we inwoners, ondernemers en verenigingen bij voorbereiding en evaluatie.  We hadden in 2023 een actief onderhoud met de pers.  We vergroten de communicatiekracht door bewustzijn en vaardigheden te ontwikkelen bij onze medewerkers.

30

Wat heeft het gekost? Baten en Lasten

Publieke dienstverlening Rekening

(bedragen x € 1.000)

Begroting 2023

Rekening

Verschil

Omschrijving

2022

Primitief

Definitief

2023

Totale lasten

415

404

424

415

9

Totale baten

156

205

207

156

50

Resultaat voor bestemming

259

199

218

259

-41

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

Onttrekking aan reserves

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

0

0

0

0

0

287

199

218

259

-41

Reserves

Resultaat na bestemming

31

3.3 Thema Veiligheid Waar gaat het thema over? Dit thema gaat over de veiligheid van onze inwoners en bezoekers. Om de veiligheid te kunnen waarborgen is samenwerking nodig met onder andere politie, Openbaar Ministerie, omliggende gemeenten, woningbouwcorporaties, welzijnswerk, scholen, verenigingen, dorpsraden, inwoners en het bedrijfsleven. Voor milieuzaken werken we met 15 gemeenten samen binnen de RUD Limburg Noord. Voor brandveiligheid en risicobeheersing werken we samen met de Veiligheidsregio Limburg Noord. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Opvang ontheemden  De opvang van ontheemden heeft net als in 2022 ook in 2023 een rol gespeeld. Van 1 december 2022 tot 1 juni 2023 had Gemeente Bergen een crisisnoodopvang voor asielzoekers op het oude zwembadterrein in Nieuw Bergen. Regiodeal Limburg-Noord  Binnen de regiodeal Limburg-Noord werden in 2023 de projecten op het gebied van ondermijning voortgezet. Dit zijn o.a. de communicatiecampagne “Kijk niet weg,” het Act! Interventieteam, Werkgroep Veilig Buitengebied, Innovatie, Internationale Medewerkers, Rode en Groene Spoor. Bibob beleid  Dankzij de Wet Bibob kan worden voorkomen dat de gemeente criminele activiteiten faciliteert. Er is in 2023 zeven keer een volledige Bibob-toets gestart bij aanvragen voor een exploitatie- en alcoholwetvergunning.

 Daarnaast zijn er vijf Bibob-quickscans uitgevoerd bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning. Rampenbestrijding  In 2023 zijn er nieuwe draaiboeken voor hoogwater doorgenomen en voorbereid. Ook zijn er voorbereidingen getroffen of issues rondom boerenprotesten. Zorg- en veiligheid  In 2023 zijn er diverse huisverboden afgekondigd in de gemeente Bergen en zijn inspanningen verricht om de ondermijnende activiteiten van diverse jeugdigen in kaart te brengen. Jaarverslag vergunningverlening, toezicht en handhaving Omgevingsrecht 2023  De ambities en doelstellingen die in het VTH-uitvoeringsprogramma omgevingsrecht 2023 zijn beschreven, zijn in 2023 vrijwel geheel waargemaakt en de uitgaven hiervoor zijn ook binnen de daarvoor gereserveerde budgetten gebleven. Beleidstechnische inspanningen  Op 1 april 2023 is het nieuwe evenementen- en terrassenbeleid van kracht geworden en de ondernemers die hiermee te maken zouden kunnen krijgen zijn hier vooraf tijdig over geïnformeerd.  In april 2023 werd het eerste gemeentelijke Wet politiegegevens (Wpg) verbeterplan vastgesteld.  In oktober 2023 werd een nieuw Damoclesbeleid vastgesteld dat rekening houdt met al de laatste ontwikkelingen die voortvloeien uit gerechtelijke uitspraken die de laatste jaren gewezen zijn.  Eind 2023 werd de participatieverordening vastgesteld.

Organisatorische verbeteringen  In 2023 zijn alle drie gemeentelijke BOA’s geslaagd voor hun RTGB-examens voor de toepassing van de geweldsmiddelen handboeien en korte wapenstok. In de tweede helft van 2023 zijn twee BOA's met handboeien en wapenstok uitgerust.  In 2023 hebben vijf stagiaires een stageplek in het VTH-team genoten. Al deze stagiaires hebben stage gelopen bij de BOA’s en toezichthouders. Vergunningverleningsinspanningen  Alle vergunningverlenende VTH-taken zijn in 2023 binnen de wettelijke / redelijke afhandelingstermijnen afgehandeld.  In 2023 dienden slechts 3 bezwaarzaken omtrent het verlenen / weigeren of intrekken van een vergunning. Dit terwijl er in 2023 meer dan 420 van dit soort besluiten zijn genomen in de gemeente. Toezichts- en handhavingsinspanningen 32

In 2023 kon meer dan 35% overtredingen in goed overleg binnen redelijke termijnen opgelost worden zonder dat hier formele handhavingszaken van gemaakt hoefden te worden. o Bij heel veel lichte overtredingen, die eenvoudig beëindigd konden worden of niet geoorloofd gedrag dat eenvoudig aangepast kon worden, volstonden zelfs enkele opmerkingen van de toezichthouders om hier een einde aan te maken. o De meeste handhavingszaken waar in 2023 een geschil over was hielden verband met de overtreding van bestemmingsplan-voorschriften en het bouwen zonder benodigde omgevingsvergunning. o Daarnaast speelden er in 2023 relatief veel procedures waarin sluitingsbesluiten van de burgemeester na het aantreffen van drugs in aangevochten werden.  In november 2023 is er een enquête (poll) onder inwoners gehouden om de grootste publieke ergernissen te inventariseren en de inzet van onze BOA’s hierop af te stemmen. De grootste kleine ergernissen waren in 2023: o Hondenpoep op straat; o Zwerfvuil; o Loslopende honden en overlast van jeugdigen. Voor zover mogelijk worden de werkzaamheden van de BOA’s in 2024 afgestemd op de uitslag van deze enquête.  In 2023 zijn er in totaal 187 processen-verbaal uitgeschreven. Hierbij hebben de BOA’s als insteek terughoudend te zijn, en om mensen eerst te waarschuwen. 

Wat heeft het gekost? Baten en Lasten

Veiligheid

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting 2023

Rekening

Verschil

Omschrijving

2022

Primitief

Definitief

2023

Totale lasten

4.909

1.616

4.577

4.909

-332

Totale baten

3.840

123

3.083

3.840

-758

Resultaat voor bestemming

1.069

1.493

1.495

1.069

426

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

Onttrekking aan reserves

42

0

0

0

0

Mutaties reserves

42

0

0

0

0

1.163

1.493

1.495

1.069

426

Reserves

Resultaat na bestemming

33

3.4 Thema Financiën Waar gaat het thema over? Het thema financiën gaat over de balans tussen de baten en lasten voor de inwoners en bedrijven. We willen een financieel stabiele en gezonde gemeente zijn, met een degelijk financieel beleid. Dit beleid is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: 1. We streven naar een evenwichtige begroting, ook voor komende jaren. 2. Structurele lasten willen we dekken we met structurele baten. 3. Bezuinigingen die het rijk ons oplegt verwerken we binnen het betreffende beleidsterrein. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Belastingen en heffingen  Diverse belastingverordeningen zijn in de raadsvergadering van 13 december 2022 vastgesteld, het gaat om de volgende verordeningen: o OZB 2023 o Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht 2023 o Rioolheffing 2023 o Forensenbelasting 2023 o Verblijfsbelasting 2023 o Waterverblijfsbelasting 2023  Het beleid in dit kader leest u terug in de paragraaf lokale heffingen, zie deel 3 in dit jaarverslag. Financiële beleidsnota’s  Afgelopen jaren is een start gemaakt met het actualiseren van de volgende financiële beleidsnota's: o Financiële verordening 2019 (art. 212 Gemeentewet) o Controleverordening 2015 (art. 213 Gemeentewet) o Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid 2025  Deze nota's worden in 2024 aan uw raad voorgelegd om opnieuw vast te stellen.

PRC-cyclus  Middels de PRC-cyclus zorgen wij ervoor dat wij in control zijn voor wat betreft uitgaven en inkomsten. o Maandelijks stellen wij voor intern gebruik een managementrapportage op. o Daarnaast wordt er ieder kwartaal met de raad gecommuniceerd via de kwartaalrapportages (over eerste en derde kwartaal) en de bestuursrapportage (over het eerste half jaar). De bestuursrapportage leidt tot een begrotingsbijstelling. o De jaarrekening is het sluitstuk van de PRC cyclus in het betreffende jaar.  De volgende documenten hebben we in dit kader aan u aangeboden: o 1e Kwartaalrapportage (RIB: 16 mei 2023) o Jaarrekening 2022 (raadsbesluit: 11 juli 2023) o Kadernota 2024 (raadsbesluit: 11 juli 2023) o Bestuursrapportage 2023 (raadsbesluit: 23 oktober 2023) o Begroting 2024 (raadsbesluit: 7 november 2023) o 3e Kwartaalrapportage (RIB: 23 oktober 2023)

34

Wat heeft het gekost? Baten en Lasten

Financien

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting 2023

Rekening

Verschil

Omschrijving

2022

Primitief

Definitief

2023

Totale lasten

435

11.053

2.876

435

2.441

Totale baten

35.149

33.852

34.073

35.149

-1.076

Resultaat voor bestemming

-34.714

-22.798

-31.197

-34.714

3.517

Toevoeging aan reserves

0

0

493

493

0

Onttrekking aan reserves

790

24

358

357

1

Mutaties reserves

790

24

-135

-136

1

-32.399

-22.822

-31.062

-34.578

3.516

Reserves

Resultaat na bestemming

35

3.5 Thema Overhead Waar gaat het thema over? Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is in 2016 gewijzigd. Met een duidelijke definitie en een voorgeschreven presentatie van overheadkosten verwacht het Rijk beter inzicht in deze kosten te krijgen. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden 2. Financiën, gemeentelijke control en interne controle 3. P&O en HRM 4. Inkoop(ondersteuning) 5. Communicatie 6. Juridische zaken 7. Bestuur en bestuur ondersteuning 8. ICT 9. Facilitaire zaken & huisvesting 10. Archief 11. Managementondersteuning De kosten van de hiervoor genoemde zaken worden via een bepaalde systematiek toegerekend. Notitie Overhead In juli 2016 heeft de BBV-commissie een notitie geschreven met afspraken rondom Overhead. We omarmen de uitgangspunten uit deze notitie en volgen de voorgeschreven inrichting. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan?   

We volgen de ontwikkelingen en voeren verbeteringen door in onze administratie. De verbeteringen baseren we o.a. op de notities die de commissie BBV uitbrengt. Vanaf 2023 verwerken we de overheadkosten via dit thema. Hiermee is de administratie transparant ingericht en voldoen we aan de voorschriften, zoals de BBV commissie die stelt. Kosten verdelen op de voorgeschreven wijze.

Wat heeft het gekost? Baten en Lasten

Overhead

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting 2023

Rekening

Verschil

Omschrijving

2022

Primitief

Definitief

2023

Totale lasten

7.783

6.459

8.012

7.783

229

Totale baten

1.005

6.450

946

1.005

-59

Resultaat voor bestemming

6.778

8

7.066

6.778

288

Toevoeging aan reserves

0

0

448

448

0

Onttrekking aan reserves

0

0

479

304

175

Mutaties reserves

0

0

31

-144

175

7.447

8

7.035

6.922

113

Reserves

Resultaat na bestemming

36

Deel 3 De Paragrafen

In de navolgende paragrafen bespreken wij onderwerpen die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. De paragrafen bevatten de beleidsuitgangspunten van beheersmatige activiteiten en de lokale heffingen. Om die reden behoren deze tot de programmabegroting. De artikelen 9 tot en met 16 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijven deze verplichte paragrafen voor. Achtereenvolgend wordt ingegaan op de volgende paragrafen: de lokale heffingen, het weerstandsvermogen, onderhoud kapitaalgoederen, de financiering, de bedrijfsvoering, de verbonden partijen en het grondbeleid.

37

Paragraaf A Lokale Heffingen Algemeen De paragraaf betreffende de lokale heffingen bevat ten minste: a. de geraamde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Hierbij wordt inzichtelijk gemaakt wat de uitgangspunten van de berekening zijn en hoe kostendekkendheid wordt gerealiseerd. d. een overzicht van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. Bij het schrijven van de paragraaf houden we de indeling van het BBV zoveel mogelijk in acht. De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. Van de lokale heffingen levert de OZB de meeste opbrengsten voor gemeente Bergen op. Geraamde en gerealiseerde inkomsten Opbrengst gemeentelijke heffingen

Gemeentelijke belastingen Onroerende zaakbelasting - Niet woningen - Woningen Verblijfsbelasting Forensenbelasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Reclamebelasting Begraafrechten Telling gemeentelijke belastingen

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

787.398 1.612.054 679.894 60.944 1.437.764 1.501.407 8.940 4.615 6.093.016

793.808 1.607.192 524.000 50.000 1.370.000 1.561.000 7.000 10.000 5.923.000

811.277 1.647.855 616.788 90.780 1.471.201 1.628.733 8.896 4.114 6.279.644

19.115 123.120 8.293 238.000 3.347 391.875

22.000 177.000 5.500 224.000 2.500 431.000

26.636 122.345 7.466 200.320 4.320 361.087

6.484.891

6.354.000

6.640.731

Leges Secretariegelden Paspoorten/rijbewijzen Bijzondere wetten Omgevingsvergunningen Gehandicaptenparkeerkaart Telling leges Totaal

Beleid ten aanzien van de lokale heffingen We proberen onze belastingtarieven zo laag mogelijk te houden. Elk jaar wordt een berekening gemaakt van de tarieven voor het komende jaar. Ons streven daarbij is een zo laag mogelijke belastingdruk (Coalitieprogramma 2022-2026, pagina 13). Met het behandelen van de Kaderbrief 2023 (Rb. juli 2022) heeft uw raad ingestemd met de voorgenomen tarief stijgingen. De uitgangspunten in deze Kaderbrief waren: · OZB: opbrengstenstijging van 2,5% wegens inflatiecorrectie. · Forensenbelasting: tariefstijging van 2,5% wegens inflatiecorrectie. · Verblijfsbelasting: tariefstijging van 2,5% wegens inflatiecorrectie. · Afvalstoffenheffing: tarieven zijn in 2023 100% kostendekkend. Tarieven zijn afhankelijk van kosten/baten opzet. · Rioolheffing: extra tariefsverhoging van € 10,- plus een inflatiecorrectie van 2,5%. Dit was conform het vastgestelde GRP (raadsbesluit: 12 november 2019).

38

Sinds 2012 verzorgt de gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW) de uitvoering van gemeentelijke belastingen en de Wet Waardering onroerende zaken (Wet WOZ). De bevoegdheden met betrekking tot de uitvoering zijn overgedragen aan deze gemeenschappelijke regeling. De gemeente is zelf verantwoordelijk voor de vaststelling van het beleid. Overzicht van de diverse heffingen Wet WOZ Op grond van de Wet WOZ taxeert BsGW alle onroerende zaken binnen de gemeentegrenzen. Voorbeelden van onroerende zaken zijn: woningen, bedrijfspanden en bouwkavels. De WOZ-waarde is belangrijk omdat deze waarde jaarlijks als grondslag dient voor de onroerendezaakbelastingen van de gemeente en voor belastingen van het Rijk en het Waterschap. Sinds 2007 vindt er jaarlijks een algehele hertaxatie plaats. De aanslagen OZB 2023 zijn gebaseerd op de waardepeildatum 1 januari 2022. Onroerende zaakbelastingen In de raadsvergadering van 13 december 2022 zijn de belastingverordeningen vastgesteld. Hierbij was ook de tariefstelling aan de orde. Door de stijging in de WOZ-waarde van zowel de woningen als de nietwoningen konden lagere OZB-tarieven toegepast worden. OZB-tarieven

OZB-eigenarentarief voor woningen OZB-eigenarentarief voor niet-woningen OZB-gebruikerstarief voor niet-woningen

2022

2023

0,10112 % 0,08744% 0,24265 % 0,23681% 0,20337 % 0,19958%

Het aantal bezwaarschriften stijgt jaarlijks. De no cure no pay-bureaus dienen een groot aantal van deze bezwaarschriften in. Een wetswijziging in 2024 maakt het minder aantrekkelijk voor dergelijke bureaus om bezwaar te maken. De volgende maatregelen worden per 1-1-2024 doorgevoerd: * Vergoeding in de bezwaarfase wordt verlaagd met 75%; * Vergoeding voor immateriële schade wordt beperkt tot € 50,- per half jaar; * Vergoedingen worden alleen uitbetaald op de bankrekening van belanghebbende en niet meer rechtstreeks aan de no cure no pay-bureaus. Verblijfsbelasting De tarieven voor de verblijfsbelastingen zijn in 2023 verhoogd naar € 1,30 per persoon per nacht. Forensenbelasting De forensenbelasting wordt geheven van personen die niet staan ingeschreven in de BRP, maar die hier wel een woning in hun bezit hebben en daar ook gedurende langere tijd over kunnen beschikken. De heffingsgrondslag voor de forensenbelasting is de WOZ-waarde. Bij de bepaling van het tarief wordt aangesloten bij de tariefontwikkeling van de OZB. In 2023 zijn er 31 belastingplichtigen geweest die een aanslag hebben ontvangen.

39

De tarieven bedragen in 2023 bij een waarde in het economisch verkeer van: € 60.000 of minder € 293; € 60.001 tot en met € 120.000 € 599; € 120.001 tot en met € 180.000 € 1.396; € 180.001 tot en met € 299.000 € 2.588; € 299.001 of meer € 2.833. Leges, rechten en heffingen De gemeentelijke verordeningen worden regelmatig getoetst aan nieuwe regelgeving, jurisprudentie en andere relevante ontwikkelingen. De wettelijke grondslag is geregeld in de artikelen 216 tot en met 229 van de Gemeentewet. Het heffen van de leges vindt plaats als vergoeding voor geleverde diensten. Wij streven naar een kostendekkende opbrengst van de legesverordening. Met de raad is afgesproken om de legestarieven steeds bij het vaststellen van de legesverordening stapgewijs te verhogen.

Onderwerp legesverordening

Kosten 2023

Opbrengst 2023

Kostendekkendheid 2023

Titel 1 - Algemene dienstverlening Hoofdstuk 1.1 - Burgerlijke stand Hoofdstuk 1.2 - Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart Hoofdstuk 1.3 - Rijbewijzen Hoofdstuk 1.4 - Verstrekkingen in het kader van de basisregistratie persoonsgegevens Hoofdstuk 1.7 - Overige publiekszaken

21.125

12.842

60,79%

61.296 70.385

60.302 51.112

98,38% 72,62%

2.011 22.091

2.040 27.005

101,44% 122,25%

Totaal hoofdstuk 1

176.907

153.301

86,66%

Hoofdstuk 2.2 - Vooroverleg Hoofdstuk 2.3 - Omgevingsvergunning

1.787 292.488

855 199.465

47,85% 68,20%

Totaal hoofdstuk 2

294.275

200.320

68,07%

8.328 916

6.844 622

82,18% 67,90%

9.244 480.426

7.466 361.087

80,77% 75,16%

Titel 2 - Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning

Titel 3 - Europese dienstenrichtlijn Hoofdstuk 3.1 - Horeca Hoofdstuk 3.5 - Standplaatsen

Totaal hoofdstuk 3 Totaal Afvalstoffenheffing

De volgende uitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de afvaltarieven: · Kostendekkende heffing, alle uitgaven die betrekking hebben op afvalinzameling en verwerking worden gecompenseerd met de afvalstoffenheffing. · Eventuele winsten bij de afvalstoffenheffing worden toegevoegd aan de reserve ‘tarief egalisatie afvalstoffenheffing’ · Winsten worden in de eerste twee jaar na het realiseren ingezet om het tarief zo laag mogelijk te houden · Bij de berekening wordt geen rekening gehouden met overheadkosten · Bij de berekening wordt wel rekening gehouden met BTW. Bij de vaststelling van de tarieven 2023 (raadsbesluit 13 december 2022) heeft de raad ingestemd met de voorgestelde tarieven. Voor een gemiddeld huishouden bedroeg de afvalstoffenheffing in 2023 een bedrag van € 234,69 (vergelijk: in 2022 was dit € 231,95). In deze berekening houden we rekening met een gemiddeld aantal ledigingen van 10,2 x de 140 liter restafvalcontainer en 3,5 x de 140 liter Gft-container. 40

Het voordelige saldo van afval bedraagt in 2023 € 141.940 en via de resultaatbestemming stellen we voor om dit saldo toe te voegen aan de bestemmingsreserve egalisatie afvalstoffenheffing waardoor dit bedrag ervoor zorgt dat de tariefstijging in de komende jaren gedempt zal worden. Kostendekkendheid Afval Kosten en baten via taakveld Afval Kosten taakveld (excl. omslagrente) Inkomsten taakveld excl heffingen Inzet egalisatiereserve Netto kosten taakveld

Rekening 2022

1.037.817 298.849

Primitieve Begroting 2023

Rekening 2023

738.968

1.414.809 268.746 24.324 1.121.739

1.070.106 130.583 -141.628 1.081.151

189.369 218.465 407.834

0 248.110 248.110

0 248.110 248.110

Totale kosten

1.146.802

1.369.849

1.329.261

Opbrengst heffingen

1.437.764

1.369.849

1.471.201

Dekkingspercentage

125,4%

100,0%

110,7%

Toe te rekenen kosten Overhead incl. omslagrente BTW Totaal toe te rekenen

Rioolrechten De volgende uitgangspunten worden toegepast bij de berekening van het tarief rioolheffing: · Tariefontwikkeling is gebaseerd op het meerjarige GRP. Hierin worden de kosten voor de komende jaren, de inzet van de voorziening en de nodige rioolheffing op elkaar afgestemd. · Meerjarig kostendekkende heffing, alle uitgaven die betrekking hebben op riolering worden gecompenseerd met de rioolheffing. · Eventuele winsten bij de rioolheffing worden bewaard in de voorziening ‘egalisatie rioolheffing’ · Bij de berekening wordt rekening gehouden met overheadkosten (overhead bedraagt ongeveer 15% van de totale begroting, daarom wordt 15% overhead toegerekend aan riolering). · Bij de berekening wordt rekening gehouden met BTW. · Rioolheffing wordt kostendekkend gemaakt door het saldo te verrekenen met de voorziening ‘egalisatie rioolheffing’ Het tarief bedraagt in 2023 € 261,35. In 2022 was dit € 245,25.

41

Kostendekkendheid Riool

Rekening 2022

Kosten en baten via taakveld Riolering Kosten taakveld (excl. omslagrente) Inkomsten taakveld excl heffingen toevoeging aan egalisatievoorziening Netto kosten taakveld

primitieve Begroting 2023

Rekening 2023

1.231.210 0 0 1.231.210

545.615 0 805.524 1.351.139

585.214 0 833.690 1.418.904

192.917 77.280 270.197

136.107 73.722 209.829

136.107 73.722 209.829

Totale kosten

1.501.407

1.560.968

1.628.733

Opbrengst heffingen

1.501.407

1.560.969

1.628.733

Dekkingspercentage

100,0%

100,0%

100,0%

Toe te rekenen kosten Overhead incl. omslagrente BTW Totaal toe te rekenen

Aanduiding lokale lastendruk We zijn een gemeente met lage belastingtarieven. In deze paragraaf geven we een beeld van de lastendruk. Lastendruk is de verzamelnaam voor de drie belangrijkste gemeentelijke heffingen: het totaal van OZB, Afvalstoffenheffing en Rioolheffing. We verwijzen naar het onderzoek ‘belastingoverzicht’ dat de provincie elk jaar opstelt. Het meest recente onderzoek is via de volgende link beschikbaar: https://www.limburg.nl/publish/pages/137/belastingoverzicht_2024.pdf Ook verwijzen we naar de site www.waarstaatjegemeente.nl. Via deze site kunt u onze gemeente vergelijken met andere gemeentes door in te zoomen op verschillende beleidsthema’s.

Beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid De kwijtscheldingsnorm is in 2023 gehandhaafd op 100% van de bijstandsnorm. Door deze maatregel komen alle mensen met een minimum inkomen in principe in aanmerking voor kwijtschelding van de lokale heffingen. Er kan enkel voor het vastrecht van de afvalstoffenheffing kwijtschelding worden verleend. Kwijtschelding voor de onroerende zaakbelasting, de rioolheffing en andere belastingen is niet mogelijk, omdat hier geen mogelijkheid voor in de verordening is opgenomen. Net als in voorgaande jaren is er automatisch kwijtschelding verleend aan personen die al 2 jaar kwijtschelding kregen, een inkomen op bijstandsniveau hebben en bekend zijn bij het sociaal team.

42

Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bevat ten minste: a. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b. een inventarisatie van de risico's; c. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; d. een kengetal voor de: 1a. netto schuldquote; 1b. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; 2. solvabiliteitsratio; 3. grondexploitatie; 4. structurele exploitatieruimte; 5. belastingcapaciteit. e. een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Bij het schrijven van de paragraaf houden we de indeling van het BBV zoveel mogelijk in acht. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. In de raadsvergadering van 15 december 2020 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen gemeente Bergen geactualiseerd. Deze nota geeft het beleid weer dat onze gemeente voert met betrekking tot risicomanagement. Belangrijk onderdeel van het managen van risico’s is de mate waarin risico’s opgevangen kunnen worden (de berekening van de weerstandscapaciteit).

De nota is gebaseerd op de Gemeentewet, het Besluit begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de Financiële Verordening gemeente Bergen. De nota Risicomanagement en weerstandsvermogen is primair bedoeld als kaderstellend instrument voor de gemeenteraad. Deze nota bakent de formele kaders af waarbinnen het college van burgemeester en wethouders en de ambtelijke organisatie dienen om te gaan met het cyclische proces van inventariseren, beoordelen en kwantificeren van risico’s en het uitvoeren van beheersmaatregelen om de gevolgen van risico’s te verkleinen. De nota vervult een ondersteunende rol bij de Planning, Reporting en Controlling producten. De risico’s worden opgenomen in de verplichte paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Dit draagt bij aan een solide financiële huishouding van de gemeente. Gemeente Bergen streeft naar beheersing van de risico’s en een goede balans tussen de bestuurlijke ambities en de daarmee samenhangende risico’s. Het uitgangspunt daarbij is een uitstekend weerstandsvermogen; dat betekent een ratio weerstandsvermogen > 2,0 met als waardering A. Waardering

Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

A

> 2,0

Uitstekend

B

1,4 - 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 - 1,4

Voldoende

D

0,8 - 1,0

Matig

E

0,6 - 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

43

Inventarisatie van de weerstandscapaciteit Hieronder wordt ingegaan op de berekening van het weerstandsvermogen. Rekening 2022

Begroting 2023 (primitief)

Rekening 2023

Incidentele weerstandscapaciteit Algemene reserve (incl.grondexploitaties) Stille reserves Saldo van de begroting Saldo incidentele weerstandscapaciteit

5.824.437 p.m. 1.388.366 7.212.803

4.805.248 p.m. 1.023.163 5.828.411

7.819.728 p.m. 3.580.221 11.399.949

Structurele weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit Begrotingspost onvoorzien Saldo structurele weerstandscapaciteit

920.965 62.000 982.965

934.322 62.000 996.322

1.178.964 62.000 1.240.964

Saldo weerstandscapaciteit

8.195.768

6.824.733

12.640.914

Benodigde weerstandscapaciteit

2.222.500

2.350.250

2.303.000

3,7

2,9

5,5

Berekening weerstandscapaciteit

Ratio Weerstandsvermogen Inventarisatie van de risico's

Om de risico's in kaart te brengen is bij het samenstellen van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen een risico-inventarisatie uitgevoerd. Uit deze inventarisatie blijkt dat er ruim 40 risico's in beeld gebracht en gekwantificeerd zijn op: 1. de kans dat de gebeurtenis zich voor zal doen en 2. de financiële consequenties als dat risico zich voor zal doen. Hieronder zullen we ingaan op de belangrijkste ontwikkelingen die zich kunnen voordoen en worden eventuele nieuwe risico's benoemd. Risico

Toelichting

1

Oorlog in Oekraïne

De oorlog in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan p.m. gaan om opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven.

Gevolg

2

Algemene uitkering

Rijksbeleid decentraliseert taken en de bijbehorende vergoeding is niet altijd kostendekkend.

3

Energielandgoed Wells Meer

Het doel is te komen tot een gedragen gebiedsontwikkeling voor het realiseren van duurzame energie, waarbij het realiseren van en voor de gemeenschap en participatie in het proces en deelname bij realisatie centraal staat.

€ 350.000

4

Schadeclaims

De gemeente wordt regelmatig aansprakelijk gesteld voor schade. Elke kwestie beoordelen we intern en eventueel proberen we de schade af te wenden op de verzekeringsmaatschappij.

€ 300.000

5

Mutsaersstichting

De Mutsaersstichting en haar deelnemingen staan voor een omvangrijke financiële, strategische en operationele uitdaging.

€ 280.000

6

Persoonsgegevens:datalek Op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) kan de en onrechtmatige Autoriteit Persoonsgegevens (AP) boetes opleggen van maximaal €20.000.000 of verwerking 4% van de wereldwijde jaaromzet. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval (in hoeverre valt de organisatie iets te verwijten, heeft de organisatie aan haar zorgplicht voldaan etc.) kan die schade oplopen. Daarbij komen onderzoekskosten, herstel en juridische kosten.

44

p.m.

€ 260.000

7

Jeugdzorg

Vanaf 2015 zijn we financieel verantwoordelijk voor vrijwel alle taken die met Jeugdzorg te maken hebben. Een van de grootste risico’s is het feit dat wij niet de enige verwijzers zijn. We hebben geen invloed op bepaalde vormen van specialistische hulp die heel erg duur zijn maar we moeten die als gevolg van een rechterlijke machtiging wel uitvoeren (bijvoorbeeld gesloten jeugdzorg met verblijfbehandeling in residentiële instellingen). Ook kunnen huisartsen, jeugdartsen, medisch specialisten en gecertificeerde instellingen doorverwijzen naar jeugdzorg trajecten. De afgelopen jaren hebben we voor verschillende jeugdigen duurdere verblijfsvormen ingezet. Omdat de problematiek bij deze jeugdigen veelal vrij complex is, worden naast verblijf zeer specialistische behandeltrajecten ingezet. Het aantal jeugdigen in dure trajecten blijft lastig te voorspellen.

€ 250.000

8

Wet Maatschappelijke Ondersteuning

De kans blijft bestaan op een toenemend gebruik van de voorzieningen. De Wmo is en blijft een open einde regeling en meer mensen zullen als gevolg van de vergrijzing een beroep doen op de Wmo. Het risico betreft de mogelijke overschrijding die optreedt in de tijd die nodig is om tot beleidsaanpassingen over te gaan. Tevens is de eigen bijdrage gering.

€ 200.000

9

Integrale veiligheid

Hoogwater Maas.

€ 185.000

10

Informatiebeveiliging

Onvoorziene acute uitvagen i.v.m. incidenten in het kader van informatiebeveiliging

€ 150.000

Top 10 geïnventariseerde risico’s Overige risico’s

€ 1.975.000 Naast de top 10 risico’s zijn er nog 24 risico’s in kaart gebracht.

€ 1.315.000

Totaal geïnventariseerde risico’s

€ 3.290.000

Benodigde weerstandscapaciteit (70%)

€ 2.303.000

Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's Iedere gemeente heeft te maken met risico's bij de uitvoering van haar taken. Deze risico's nemen toe door de uitbreiding van het takenpakket en de complexer wordende samenleving. Een goed afgestemde financiële buffer oftewel weerstandscapaciteit is nodig om te voorkomen dat tegenvallers dwingen tot bezuinigingen of drastische beleidsbijstellingen. Risico's kunnen behoorlijk impact hebben op de organisatie, daarom is het van belang om de risico's goed in beeld te houden. De belangrijkste risico's moeten door adequate maatregelen beheerst worden. Weerstandsvermogen is het vermogen van een gemeente om niet-structurele risico's op te kunnen vangen, zodat het afgesproken takenpakket toch ongehinderd kan worden uitgevoerd. Het weerstandsvermogen geeft aan hoe robuust de begroting is. Dit is van belang wanneer zich een financiële tegenvaller voordoet. Weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen weerstandscapaciteit (de middelen waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen zijn afgesloten. Voor het kunnen beoordelen van het weerstandsvermogen is het noodzakelijk de aanwezige weerstandscapaciteit te analyseren in samenhang met de omvang en achtergronden van de risico’s.

Er zijn geen uniforme antwoorden te geven op de vraag hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn. Dit is sterk afhankelijk van de eigenheid van de gemeente en het risicoprofiel dat zij heeft. Om de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen wordt rekening gehouden met de veronderstelling dat nooit alle risico's zich zullen voordoen en zeker niet allemaal tegelijk en in maximale omvang. Door deze benadering kan op een verantwoorde wijze een lagere weerstandscapaciteit worden aangehouden. Er wordt uitgegaan van een zekerheidspercentage van 70%.

45

Kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van een gemeente. Om dit te bereiken, is voorgeschreven dat de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing de volgende kengetallen bevat: 1. netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; 2. solvabiliteitsratio; 3. grondexploitatie; 4. structurele exploitatieruimte; 5. belastingcapaciteit. Deze kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid. Signaleringswaarden Om de kengetallen eenvoudig te kunnen lezen heeft NAR ( Nederlands Adviesbureau Risicomanagement) met de Universiteit Twente signaleringswaarden opgesteld. Categorie C is het meest risicovol en categorie A is het minst risicovol. Kengetal Netto schuldquote zonder correctie 1a. doorgeleende gelden Netto schuldquote met correctie 1b. doorgeleende gelden 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit

Categorie A

Categorie B

Categorie C

<90%

90-130%

>130%

<90%

90-130%

>130%

>50% <20% >0 <95%

20-50% 20-35% =0 95-105%

<20% >35% <0 >105%

Samenvatting kengetallen In onderstaande tabel presenteren wij de financiële kengetallen zoals we die verplicht op moeten nemen. Financiële kengetallen

volgens volgens Rekening 2023 Rekening 2022 Begroting 2023 (actueel)

Netto schuldquote Netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

93%

70%

74%

94% 21% 0% 12% 96%

72% 15% 2% 1% 92%

75% 25% 1% 10% 86%

Beoordeling onderlinge verhouding tussen kengetallen De berekende kengetallen, worden afgezet tegen de signaleringswaarden. Bij de rekening scoren we de op de verschillende onderdelen: · Netto schuldquote = categorie A · Netto gecorrigeerde schuldquote = categorie A · Solvabiliteitsratio = categorie B · Grondexploitatie = categorie A · Exploitatierisico = categorie A · Belastingcapaciteit = categorie A

Paragraaf C Onderhoud Kapitaalgoederen 46

Algemeen De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen bevat ten minste de volgende kapitaalgoederen: · wegen; · riolering; · water; · groen; · gebouwen; · verlichting; · speeltuinen. Van bovengenoemde kapitaalgoederen wordt aangegeven: a. het beleidskader; b. de uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties; c. de vertaling van de financiële consequenties in de begroting. Bij het schrijven van de paragraaf houden we de indeling van het BBV zoveel mogelijk in acht. Onze gemeente beheert veel openbare ruimte. In die openbare ruimte vinden een groot aantal activiteiten plaats zoals wonen, werken en recreëren. Daarvoor zijn veel kapitaalgoederen nodig: zoals wegen, riolering, kunstwerken, groen, speeltuinen, verlichting en gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten. In onze gemeente vormen de lasten van het onderhoud van kapitaalgoederen ongeveer 10% van de rekening 2023. Dit is inclusief de arbeidsuren. Wegen We willen actief en preventief voor goede wegen zorgen. Als wegbeheerder zijn we verantwoordelijk voor de staat van het onderhoud en de veiligheid van de openbare wegen binnen onze gemeente. Het beheer vraagt een gestructureerde aanpak.

De uitkomsten van de wegenschouw, planning en begroting zijn vastgelegd in het digitale beheersysteem van de gemeente Bergen: GBI. In het wegenbeheersplan gaan we uit van: ‘een goede staat van de wegen met een minimaal risico op schade voor weggebruikers. De Nota Wegbeheer 2024-2028 zal in 2024 aan de Raad worden aangeboden. In 2023 is een inspectie van de wegen uitgevoerd. Naar aanleiding van de uitkomsten van de inspectie wordt het wegenonderhoudsplan 2024-2028 opgesteld. Kunstwerken Een goede en veilige staat van onderhoud van 42 kunstwerken is gegarandeerd door het programmatisch uitvoeren van onderhoud. Op basis van inspecties en kengetallen is een meerjarenplanning voor de onderhoudswerkzaamheden van de kunstwerken opgesteld. Uit deze meerjarenplanning blijkt dat, uitgezonderd een aanvullende investering voor het onderhoud van enkele grote kunstwerken, het structurele jaarlijkse budget voor de komende 5 tot 10 jaar toereikend is. Daarbij dient het per jaar beschikbare budget van € 20.000 van het ene naar het andere jaar overgeheveld te worden. Gelden uit jaren van minder onderhoud worden gespaard voor grote noodzakelijke onderhoudswerken in de toekomst. Kosten onderhoudsplan wegen Rekening 2022 Begroting 2023 Rekening 2023 Onderhoudslasten Kapitaallasten Reserve kapitaallasten Totaal

258.486 627.913 364.169 1.250.568

240.373 861.923 468.725 1.571.021

241.333 674.063 468.725 1.384.121

Riolering en Water Het GRP 2020-2025 is een voortzetting van het voorgaande beleid met een prominentere plek voor het klimaat adaptief maken van de leefomgeving. Daarnaast lag de focus in de planperiode op het continueren van de afkoppel-activiteiten bij particulieren en in de openbare ruimte, het oplossen van een aantal knelpunten van wateroverlast, het verbeteren van waterkwaliteit en regionale samenwerking. In 2023 is een financiële actualisatie doorgevoerd van het GRP. De voorziening riolering is ten behoeve van het onderhoud en vervanging. De stand van de voorziening riolering is per 47

ultimo 2023 € 955.966. Wij gaan er vanuit dat de voorziening toereikend is mits de jaarlijkse verhoging die in het GRP is aangegeven doorgevoerd wordt. De inspecties en het onderhoud worden planmatig uitgevoerd. In 2023 is het kostendekkingsplan van GRP 2020-2025 geactualiseerd. Uit deze prognose blijkt dat de huidige verhoging met € 10 euro + inflatiecorrectie voldoende is om het GRP 2020-2025 uit te voeren. Een ecologisch verantwoorde inrichting van infiltratiebermen en wadi’s draagt bij aan verbetering van de biodiversiteit. Dit is onder meer uitgevoerd op het veldje bij de Boterdijk te Siebengewald en het Kösterplein in Siebengewald. Verlichting We willen de openbare verlichting op een efficiënte en energiezuinige manier gaan inrichten en onderhouden. In 2024 zal een nieuw Beleidsplan Openbare Verlichting worden vastgesteld. Verdere verduurzaming in 2024 en 2025 van de openbare verlichting zal hierin worden opgenomen. Vooruitlopend op dit nieuwe beleid is er een continuering van de middelen voor de verduurzaming van de openbare verlichting reeds een krediet beschikbaar gesteld. Vervanging, beheer en het onderhoud van de openbare verlichting wordt jaarlijks uitgevoerd. De bestaande voorziening is omgezet in een bestemmingsreserve en bedraagt ultimo 2023 € 541.203. De dotatie in 2024 bedraagt € 89.000.

De gemeente Bergen voldoet reeds in 2025 aan de landelijke doelstellingen van 2030. Groen We gaan voor het verbeteren van de flora en fauna op een veilige en functionele manier waarbij de beleving van de openbare ruimte ook verbeterd wordt. Het groenstructuurplan bepaalt de contouren voor de inrichting van en het onderhoudsniveau voor het groen in de openbare ruimte Er zal in 2024 een nieuw groenstructuurplan worden opgesteld. Vanwege gemeentelijke ambities en ontwikkelingen op diverse relevante groene thema’s is er nu behoefte aan een geactualiseerd groenbeleidsplan. Thema’s; klimaatomstandigheden, biodiversiteit, ziekten, plagen en invasieve exoten, effectievere inrichting en beheer van de groene ruimte. Daarnaast is er behoefte aan een vertaling van de Omgevingsvisie Bergen 2030 naar het beheer en beleid van de openbare ruimte. Oppervlakte in ha. Openbaar groen Gras Beplanting

26,22 13,8 12,42

Gebouwen Het onderhoudsplan voor gebouwen is verouderd en wordt in 2025 herzien. In 2022 werd een groot deel van het gemeentelijk vastgoed opnieuw geïnventariseerd en is de onderhoudsstaat in kaart gebracht volgens de NEN2767-methode voor conditiemetingen. De uitkomsten van de inventarisatie zullen we borgen in een softwarepakket voor facilitair beheer. Dit om overzicht over de objecten te houden, efficiënter te werken, te sturen op risico’s en jaarlijks een geactualiseerd meerjarig onderhoudsplan op te stellen. Het plan is in 2023 afgerond. Op dit moment hebben we circa 44 objecten in eigendom met een verzekerde waarde van € 40 miljoen. In de loop van 2023 is een verbouwingsplan verder uitgewerkt voor het gemeentehuis om te voldoen aan de huidige Arbo- en duurzaamheidseisen. Het uitgangspunt is sober en doelmatig. De verbouwing aan gemeentehuis en de gemeenteloods zal in 2024-2025 worden uitgevoerd. Speeltuinen In 2021 is de speeltuinennota herijkt. Het onderhoud van de speelvoorzieningen in de gemeente Bergen wordt op het niveau “schoon, heel en veilig” uitgevoerd. De speelvoorzieningen worden vervangen aan de hand van een flexibel vervangingsschema. Wij gaan het aantal speeltoestellen niet uitbreiden. Dit omdat er voldoende toestellen zijn. In het vastgestelde speeltuinenbeleid kunnen de speeltoestellen worden vervangen die niet meer veilig zijn.

Voorwaarde is wel dat er nog behoefte aan is. Er is op het moment geen sprake van achterstallig onderhoud.

48

Financiële vertaling In onderstaande tabel is de financiële vertaling van de onderhoudsplannen weergegeven. Budgetten per onderdeel

Rekening 2022 Begroting 2023 Rekening 2023

(bedragen x €1.000)

Openbaar groen Riolering & water Wegen Verlichting Onderhoud gebouwen Kunstwerken Speeltuinen Totaal

117 408 258 60 106 49 19 1.017

49

146 483 241 57 74 31 20 1.052

126 596 241 55 75 5 11 1.109

Paragraaf D Financiering Algemeen De paragraaf financiering bevat in ieder geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Bij het schrijven van de paragraaf houden we de indeling van het BBV zoveel mogelijk in acht. Voor gemeenten is de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) van toepassing. De belangrijkste uitgangspunten van de Wet Fido zijn het bevorderen van een solide financiering en kredietwaardigheid van de decentrale overheden alsmede het beheersen van renterisico’s. Het beleid voor de financiering binnen de gemeente Bergen is geregeld in het treasurystatuut 2021 dat is vastgesteld in de raad op 26 april 2021. Het treasurystatuut is het geheel aan regels waarbinnen de treasury-activiteiten plaats moeten vinden. Het betreft niet alleen de regels waar de treasuryfunctie zich aan moet houden, maar ook de bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van treasury-activiteiten. Beleidsvoornemens Intern Maandelijks wordt bekeken aan de hand van het banksaldo, het saldo van de schatkist en de liquiditeitenprognose of er een langlopende lening afgesloten moet worden of dat het mogelijk is om overtollige middelen weg te zetten.

De ontwikkelingen op de kapitaalmarkt van kortlopende- en langlopende financieringsmiddelen zijn ook mede bepalend voor het moment waarop een lening aangetrokken wordt. De rente is afgelopen periode behoorlijk gestegen door renteverhogingen van de ECB. We blijven dit goed monitoren en actie ondernemen als dit noodzakelijk is. Het treasurystatuut is ook gericht op het voorkomen van risico’s bij het uitzetten van gelden. Met de invoering van het schatkistbankieren zijn de mogelijkheden tot het uitzetten van gelden verder beperkt. Extern Een belangrijke factor bij het uitvoeren van het treasurybeleid is het verwachte verloop van de rente. De gegevens van deze rentevisie zijn afkomstig van onze huisbankier de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten. Relatiebeheer & Kasbeheer De Bank Nederlandse Gemeenten is onze huisbankier. Verder wordt (in zeer beperkte mate) gebruik gemaakt van rekening-courant faciliteiten van de Rabobank. Deze rekening wordt vooral gebruikt voor het afstorten van contanten uit de kassa’s van het KCC.

50

Liquiditeitspositie Hieronder is de gemiddelde liquiditeitspositie over het jaar 2023 opgenomen. We hebben een rekening-courant faciliteit met de BNG-bank, waarbij de kredietlimiet € 500.000 bedraagt. De rentevergoeding voor deze faciliteit bedraagt: 1-maands Euribor met een opslag van 12 basispunten. Berekening van de liquiditeitspositie (bedrag x € 1.000)

2023 heel jaar

Berekening vlottende schuld Vlottende schuld Vlottende middelen Per saldo vlottende schuld

0 309 -309

Berekening van de kasgeldlimiet Begrotingstotaal Ministerieel percentage Kasgeldlimiet

47.335 8,5 4.023

Berekening ruimte binnen kasgeldlimiet Gemiddelde vlottende schuld Kasgeldlimiet Ruimte onder kasgeldlimiet

-309 4.023 4.332

Rentebeleid In de BBV is bepaald dat in de paragraaf Financiering een renteschema wordt opgenomen waaruit ook het renteresultaat blijkt. Daarnaast moet inzicht geboden worden in de financieringsbehoefte. Renteschema

Begroting 2023

Rekening 2023

Externe rentelasten Externe rentebaten Rentesaldo

139.737 -66.583 73.154

198.289 -62.400 135.889

Rente die doorberekend moet worden aan het grondbedrijf Rente projectfinanciering die doorberekend moet worden aan taakveld Rentebaat van doorverstrekte leningen die die doorberekend moeten worden aan taakveld Rente naar taakvelden

-11.440

-10.800

0

0

0 -11.440

0 -10.800

0 0 0

0 0 0

61.714

125.089

Aan taakvelden toebedeelde rente

-136.707

-122.778

Renteresultaat

-74.993

2.311

Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen Rente over vermogen Te verdelen rentekosten

51

Risicobeheer Het risicobeheer is gericht op het beperken van financiële risico's. In het treasurystatuut zijn richtlijnen en limieten opgenomen, die de basis vormen voor alle transacties op dit gebied. Daarnaast geeft de Wet FIDO normen voor het beperken van risico's. De belangrijkste risicocategorie is het renterisico, waarvan de kasgeldlimiet en de renterisiconorm belangrijke richtlijnen zijn ter beperking van renterisico's. De kasgeldlimiet heeft betrekking op leningen met een rente typische looptijd tot één jaar en de renterisiconorm heeft betrekking op leningen met een rente typische looptijd vanaf één jaar. Het doel van deze normen van de Wet FIDO is om te voorkomen dat bij herfinanciering van de leningen bij (aanzienlijk) hogere rente grote verschillen optreden in de hoogte van de rente die de gemeente moet betalen. De normen beperken de budgettaire risico's. Kasgeldlimiet Het renterisico van de vlottende schuld wordt bepaald op basis van de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet wordt vastgesteld op basis van een percentage van de totale begrotingsomvang. Het percentage is door de minister vastgesteld op 8,5%. De gemeente mag voor deze ruimte kortlopende schulden aangaan. Verantwoording over de ruimte binnen de kasgeldlimiet wordt afgelegd aan de provincie. De kasgeldlimiet is gelijk aan een bepaald percentage (8,5%) van het begrotingstotaal in 2023 € 3 mln.

Doordat de kortlopende schuld structureel niet hoger mag zijn dan de kasgeldlimiet, wordt het risico beperkt op grote fluctuaties in de korte rente, waarmee het begrotingsevenwicht in gevaar zou kunnen komen. Berekening van de kasgeldlimiet x € 1.000 Totale lasten Ministerieel percentage Kasgeldlimiet

Begroting 2023

Rekening 2023

35.281 8,5% 2.998,89

47.335 8,5% 4.023,43

Renterisiconorm Het renterisico over de vaste schuld wordt uitgedrukt in de mate van overschrijding van de renterisiconorm. De renterisiconorm is een bij ministeriële regeling vastgesteld percentage (sinds 2001 vastgesteld op 20%) van de vaste schuld per 1 januari van het betreffende jaar. Berekening van de renterisico norm x € 1.000 Totale lasten Ministerieel percentage Rente risiconorm

52

Begroting 2023

Rekening 2023

35.281 20% 7.056,20

47.335 20% 9.466,90

Leningen portefeuille De huidige leningenportefeuille bestaat uit drie leningen aangegaan met de NV Bank Nederlandse Gemeenten en één met de Nederlandse Waterschapsbank N.V.. Leningen in portefeuille

1-1-2023

Vaste geldleningen Contractuele aflossingen Saldo vaste geldleningen

41.579.325

Kasgeldleningen Aflossingen Saldo kasgeldleningen

5.500.000

Telling

47.079.325

mutaties

31-12-2023

3.051.275 38.528.050

3.500.000 2.000.000 6.551.275

53

40.528.050

Paragraaf E Bedrijfsvoering Indeling De paragraaf bedrijfsvoering geeft ten minste inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering. Algemeen De Gemeente Bergen acteert in een dynamische omgeving waarin zij haar toegevoegde waarde naar partners en burgers voortdurend moet bewijzen en waarin de verwachtingen hooggespannen zijn. Organisatie Een goed openbaar bestuur doet er toe en dient daarin ondersteund te worden door een goed toegerust ambtelijk apparaat. Uitgangspunt is een sterke en flexibele eigen organisatie. In 2023 is verder gewerkt aan de organisatievisie en een daarbij passende structuur. De organisatievisie is gestoeld op vier thema’s, te weten leiderschap, kwaliteit werkorganisatie, dienstverlening en personeel & organisatie. Organisatieontwikkeling In 2023 is gewerkt aan de gewenste doorontwikkeling van de organisatie. Een ontwikkeling die aan de hand van een 4-tal thema’s gericht is op verbeteringen in de wijze waarop het werk is georganiseerd en de wijze waarop hieraan door de organisatie invulling wordt gegeven. De stand van zaken over de uitgevoerde maatregelen wordt hierna aan de hand van de 4 thema’s van organisatieontwikkeling toegelicht. Leiderschap In 2023 is de rol van coördinator verder geëffectueerd. Deze rol is belegd binnen elk team zodat er voor medewerkers een eerste aanspreekpunt is.

Hiërarchisch gezien blijft de afdelingsmanager verantwoordelijk maar wordt deze ondersteund door de coördinator in de dagelijkse aansturing. Met het leidinggevend kader worden periodiek werksessies gehouden waarin de afstemming plaatsvindt over de 4 thema’s van organisatieontwikkeling, nl. leiderschap, dienstverlening, kwaliteit van de werkorganisatie en personeel & organisatie vraagstukken. Eind 2023 is gestart met de voorbereiding van een 2-daagse coördinatorentraining. Inmiddels heeft deze in januari 2024 plaatsgevonden. Dienstverlening De gemeenteraad heeft in 2021 de nota dienstverlening vastgesteld. De hierin opgenomen zeven servicebeloften en vijf grondbeginselen zijn de basis voor de dienstverlening. Dienstverlening is een continu proces. Met inachtneming hiervan hebben wij de raads- en commissieleden geïnformeerd over de implementatie van verbeteringen. In 2023 hebben wij onder andere de volgende verbeteringen geïmplementeerd:  Continuering implementatie Zaaksysteem  Implementatie Instroom, Doorstroom en Uitstroom proces  Implementatie smoelenboek  Trainingen klantgerichtheid  Onderzoek externe communicatie Kwaliteit werkorganisatie In 2023 is verder uitvoering gegeven aan de implementatie en verbeteren van het gebruik van het zaaksysteem. Medio mei is er gestart met de Bergen Academie.