Definitief Beleidsprogramma 'Van Zorg naar Gezondheid' Sociaal Domein 2023-2026

Van Zorg naar Gezondheid Versterken en verbinden

Beleidsprogramma 2023-2026 Sociaal Domein | Gemeente Bergen (L)

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 1 Voorwoord .............................................................................................................................................. 2 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 3 1.1. Leeswijzer ..................................................................................................................................... 3 1.2. Uitgangspositie ............................................................................................................................. 3 1.3 Missie en Visie ............................................................................................................................... 3 2. Terugblik beleidsperiode 2019-2022................................................................................................... 4 2.1 Positieve Gezondheid .................................................................................................................... 4 2.2 Gezondste Regio ............................................................................................................................

5 2.3 Eigenaarschap en rolverdeling ...................................................................................................... 6 2.4 Vitale gemeenschappen ................................................................................................................ 6 2.5 Sociale basisvoorzieningen ............................................................................................................ 7 2.6 Maatwerkvoorzieningen ............................................................................................................... 7 3. Vitale gemeenschappen ...................................................................................................................... 8 3.1 Accommodatiebeleid .................................................................................................................... 8 3.2 Beleidsperiode 2023-2026 ............................................................................................................ 9 4. Algemene basisvoorzieningen ........................................................................................................... 10 4.1 Gezondheid .................................................................................................................................

10 4.2 Onderwijs .................................................................................................................................... 11 4.3 Sport ............................................................................................................................................ 11 4.4 Algemeen maatschappelijk werk ................................................................................................ 11 4.5 Kunst en cultuur .......................................................................................................................... 11 4.6 Bibliotheek................................................................................................................................... 12 4.7 Jeugd............................................................................................................................................ 12 4.8 Mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning ................................................................................. 12 4.9 Zorg.............................................................................................................................................. 13 4.10 Armoedebestrijding en schuldhulpverlening ............................................................................ 13 5.

Maatwerkvoorzieningen ................................................................................................................... 14 5.1 Wmo en Jeugd ............................................................................................................................. 14 5.2 Participatie en werk..................................................................................................................... 14 5.3 Armoede ...................................................................................................................................... 15 5.4 Beleidsperiode 2023-2026 .......................................................................................................... 15 6. Conclusie ........................................................................................................................................... 16 6.1. Beleidsvoornemens .................................................................................................................... 16

Pagina 1 van 17

Voorwoord Van Zorg naar Gezondheid We helpen en begeleiden onze inwoners die zorg nodig hebben zo goed mogelijk, daar staan wij als gemeente Bergen samen met onze partners voor aan de lat. Zorg voor ouderen, zorg voor mensen die ziek of kwetsbaar zijn, is een basisbehoefte en een basisrecht. Kwalitatieve zorg, zo persoonlijk, dichtbij en makkelijk mogelijk. Maar nog mooier zou het zijn wanneer onze inwoners langer in goede gezondheid leven en we met elkaar kunnen voorkómen dat zij ziek worden. We willen zorgen voor gezondere én gelukkigere levens. Daarom verleggen we de komende jaren onze focus van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag.

Coalitieakkoord: “Investeren in algemene voorzieningen en vitale gemeenschappen met als doel een samenleving waarin iedereen mee kan doen”

Het is belangrijk om te melden dat wij als gemeente die uitdaging niet het hoofd kunnen bieden zonder samen te werken. In het Sociaal Domein zijn er veel partners die op diverse terreinen met ons samenwerken en zich inzetten voor het welzijn van onze inwoners. Dit kan op meerdere niveaus: van raadplegen en adviseren, tot samen een project uitvoeren. We zetten dan ook in op een constructieve samenwerking met bijvoorbeeld de huisartsen, het onderwijs, de bibliotheek en Bergen Beweegt Natuurlijk. Daarnaast onderhouden wij een innige relatie en werken we samen met de stichtingen, (vrijwilligers-)organisaties en verenigingen die zich inzetten voor het welzijn van onze inwoners zoals de huiskamerinitiatieven, de sportverenigingen, Bergen Dementie Vriendelijk, Humanitas en Stichting Welzijnsbevordering Bergen (SWB).

Claudia Ponjee Wethouder gemeente Bergen Portefeuille Sociaal Domein 18-04-2023

Pagina 2 van 17

1. Inleiding 1.1. Leeswijzer De gemeente heeft binnen het Sociaal Domein twee rollen: De uitvoering van wettelijke regelingen (maatwerkvoorzieningen) én vormgeven van de maatschappelijke ontwikkeling in zorg en ondersteuning van onze inwoners. In dit beleidsprogramma geven we aan beide aspecten vorm. De uitvoering wettelijke regelingen werken we uit in hoofdstuk 5 maatwerkvoorzieningen. De vormgeving van maatschappelijke ontwikkelingen vindt plaats in hoofdstuk 3 vitale gemeenschappen. In hoofdstuk 4 beschrijven we hoe we de algemene basisvoorzieningen inrichten, daar waar de vitale gemeenschap niet meer toereikend is en de maatwerkvoorziening nog niet nodig. Hiermee bestrijken we het hele gebied van het Sociaal Domein. Hoofdstuk 6 bevat ten slotte de conclusie en concrete beleidsvoornemens. De programmalijnen zijn ook gekoppeld aan die in de begroting van Gemeente Bergen.

1.2. Uitgangspositie De gemeente Bergen is regionaal én landelijk koploper op het gebied van Positieve Gezondheid. Hierbij wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven aan te gaan. Positieve Gezondheid krijgt landelijke weerklank in het programma “Van Zorg naar Gezondheid”. Ook regionaal is het gedachtegoed van Positieve Gezondheid omarmd; steeds meer professionals waar Gemeente Bergen mee samenwerkt, laten zich hierdoor leiden. De regio Noord-Limburg wil zich ontwikkelen tot de Gezondste Regio van Nederland in 2040 en heeft hiervoor een regiodeal afgesloten met de Rijksoverheid en de provincie. In de gemeente Bergen is de basis van het Sociaal Domein op orde. Het beleidsplan “Samen Verder” (2019-2022) vormt de basis voor de aankomende ontwikkelingen en wordt doorontwikkeld in het beleid voor de komende jaren. Gemeente Bergen blijft invulling geven aan de transformatie binnen het Sociaal Domein, met de uitgangspunten van Positieve Gezondheid als leidraad. Voor de transitie van Zorg naar Gezondheid zijn algemene voorzieningen en vitale gemeenschappen essentieel. Inwoners krijgen een grotere rol en verantwoordelijkheid bij het onderhouden van hun eigen en elkaars welzijn en gezondheid. Hiermee wordt invulling gegeven aan het coalitieakkoord:

Inzet voor het gemeentelijke coalitieakkoord 2022-2026 is het investeren in algemene voorzieningen en vitale gemeenschappen, met als doel een samenleving waarin iedereen mee kan doen. Het Sociaal Domein van Gemeente Bergen hanteert een dynamische uitvoeringsagenda, die tussentijd aangepast kan worden aan de actualiteit. Hiermee behoudt de gemeente ruimte om proactief te kunnen acteren op actuele ontwikkelingen, zoals de opvang van Oekraïense vluchtelingen en de realisatie van een tijdelijke crisisnoodopvang voor asielzoekers.

1.3 Missie en Visie Een missie beschrijft waar een organisatie voor staat en wat de organisatie wil bereiken. Voor dit programma is de volgende missie opgesteld:

We maken de transitie van Zorg naar Gezondheid: De kracht van de gemeenschap wordt groter; de rol van de gemeente verandert. Van sturing bovenaf naar samendoen. Een visie beschrijft de kijk op de wereld van een organisatie en de rol die de organisatie daarin wil spelen. Voor dit programma is de volgende visie opgesteld:

Pagina 3 van 17

Door de leefwereld van onze inwoners en hun positieve gezondheid te verbeteren, versterken wij de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van onze inwoners. We richten ons niet op de beperkingen, maar op de zaken die het leven betekenisvol maken. De uitgangspunten van Positieve Gezondheid vormen hierbij de leidraad.

2. Terugblik beleidsperiode 2019-2022 Het hoofddoel van het beleid Sociaal Domein is sinds 2014: de sociale positie van onze inwoners versterken. In de vorige beleidsperiodes zijn verschillende stappen gezet om dit doel te bereiken. Het inzetten op preventie en de samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners zijn steeds belangrijker geworden. Lokaal is de basis van het Sociaal Domein op orde. Dit betekent dat we de komende beleidsperiode blijvend kunnen investeren in preventie en samenwerkingen ten behoeve van de sociale positie van onze inwoners. De coronapandemie en bijkomende beperkingen hebben invloed gehad op de uitwerking van het programma “Samen Verder” (2019-2022). De beoogde gezamenlijke uitvoering en de gewenste intensivering van contacten met inwoners en maatschappelijke organisaties waren beperkt of vonden digitaal plaats. Toch zijn er resultaten geboekt. Zo is de programmabegroting aangepast en ingedeeld in de volgende drie thema’s: 1. Vitale gemeenschappen; 2. Sociale basisvoorzieningen; 3. Maatwerkvoorzieningen. De thema’s zijn gekoppeld aan de transitie van Zorg naar Gezondheid, het gedachtegoed van Positieve Gezondheid en de Gezondste Regio. In de volgende paragrafen worden deze begrippen toegelicht. De drie thema’s komen later in dit hoofdstuk aan bod.

2.1 Positieve Gezondheid Positieve Gezondheid gaat over “een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om zoveel mogelijk eigen regie te voeren.”

Figuur 1: de zes dimensies van Positieve Gezondheid. Bron: www.iph.nl/kennisbank/wat-is-positieve-gezondheid.

Pagina 4 van 17

2.2 Gezondste Regio In 2019 heeft de regio Noord-Limburg gekozen voor één nadrukkelijke ambitie: het zijn van de gezondste regio in 2040. Gezondheid is de verbindende schakel tussen de economische activiteiten in- en het sociaalmaatschappelijke ecosysteem van de regio. In de Gezondste Regio gaat groei van welvaart hand in hand met de ontwikkeling van welzijn, vitaliteit en veerkracht. Oftewel: bij de ontwikkeling van Zorg naar Gezondheid. De Gezondste Regio wordt gedragen door zes pijlers: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Ondernemen en innoveren: Gezond ondernemen Vitaal en gezond: Gezond zijn en gezond blijven Toerisme en Leisure: Gezond leven Landelijk gebied: Gezonde leefomgeving Mobiliteit en logistiek: Gezond verbinden Energie en klimaat: Gezond leefklimaat

Het Sociaal Domein richt zich met name op pijler 2 “Vitaal en gezond”. In deze pijler komen diverse sociaalmaatschappelijke onderwerpen samen. Bij sommige onderwerpen heeft de (lokale) overheid een duidelijke verantwoordelijkheid, bij andere onderwerpen draait het om de kracht van gemeenschappen en de wijze waarop de overheid daarop aansluit. In het kader van de Regiodeal en de investeringsagenda zijn er diverse projecten opgestart en uitgerold binnen onze gemeente. Zoals Nu niet Zwanger, Stevig staan (valpreventie), Rookvrije generatie en Kansrijke Start.

Figuur 2: Regiovisie Noord-Limburg 2040

Pagina 5 van 17

2.3 Eigenaarschap en rolverdeling De coördinator Leefbaarheid heeft geïnvesteerd in de relatie met inwoners en maatschappelijke partners. Hierdoor is meer duidelijkheid ontstaan over het eigenaarschap van activiteiten en voorzieningen en over elkaars rollen en bevoegdheden. In de afbeelding op de volgende pagina is weergegeven welke verdeling in eigenaarschap gemaakt kan worden binnen het collectieve domein (inwoners aan zet) en het publieke domein (gemeente of maatschappelijke organisatie leidend). In dit programma wordt voor de term “gemeenschap” de omschrijving uit het beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 gebruikt: “Gemeenschappen ontlenen hun betekenis aan het feit dat mensen in de grond van hun hart sociale wezens zijn. Ieder mens heeft kwaliteiten in handen, hoofd en hart. Wanneer meerdere mensen deze kwaliteiten met elkaar delen door samen te werken, een activiteit op te pakken, een project te starten, ontstaat gemeenschap.”

Figuur 3: Model eigenaarschap uit beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021

2.4 Vitale gemeenschappen In de beleidsperiode 2019-2022 is ingezet op het versterken van de leefbaarheid en sociale cohesie. De volgende acties zijn gestart: •

Er is aansluiting gezocht bij het landelijke Samenwerkingsprogramma Democratie in Actie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft dit programma in juli 2018 gelanceerd. Dit vierjarig programma was gericht op het versterken en vernieuwen van de werking van de democratie. Het beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 is hieruit voortgekomen.

•

In september 2019 is intern een transformatietraject gestart. Tijdens dit traject is gekeken naar de rollen in een samenleving waarin inwonersparticipatie en “the right to challenge” steeds belangrijker worden. Dit alles is mede ingegeven door de veranderende wetgeving in het Sociaal en Ruimtelijk Domein, waarbij meer ruimte wordt gegeven aan burgerinitiatieven en zelfredzaamheid. Ook wil de gemeente inwoners een grotere rol geven bij de vorming van beleid.

•

Er is geïnvesteerd in de relatie met dorpsraden en burgerinitiatieven. Zo bezoekt een coördinator Leefbaarheid van Gemeente Bergen periodiek de dorpsraden en is er jaarlijks een bijeenkomst tussen gemeenteraad en dorpsraden. Voorbeelden op het gebied van burgerinitiatieven zijn de relaties met Stichting Welzijnsbevordering Bergen, Afferden Samen Beter en de Huiskamers.

•

Contacten met onder andere de verenigingen en stichtingen zijn geïntensiveerd.

Pagina 6 van 17

2.5 Sociale basisvoorzieningen •

De programmalijn “Vitaal en gezond” van de regionale investeringsagenda is verder uitgewerkt. Gemeente Bergen neemt deel aan verschillende projecten.

•

Er is geïnvesteerd in de sociale basisvoorzieningen, met name het algemeen maatschappelijk werk en de samenwerking met het onderwijs en de partners in de gezondheidszorg.

•

Er zijn afspraken gemaakt over het muziekonderwijs met Stichting Bevordering Blaasmuziek Gemeente Bergen. Deze stichting verzorgt en ondersteunt muziekonderwijs in onze gemeente.

•

Armoedebestrijding heeft meer aandacht gekregen, onder andere door de invoering van de Voorzieningen Wijzer.

2.6 Maatwerkvoorzieningen In de beleidsperiode 2019-2022 is lokaal en regionaal gewerkt aan meer grip, sturing en innovatie in het Sociaal Domein. Het gaat om de uitdaging om zowel inhoudelijk als financieel een passend en duurzaam zorglandschap in te richten. •

Als resultaat van het regionaal uitgevoerde project Sturing en Inkoop zijn met ingang van 2022 nieuwe contracten afgesloten met regionale en lokale zorgaanbieders voor het leveren van nieuw ontwikkelde ondersteuningsproducten. De contracten zijn afgesloten voor een periode van vier jaar, met de mogelijkheid tot verlenging.

•

In een partnerschap met de zorgaanbieders wordt de ondersteuning verder doorontwikkeld en geïnnoveerd. De samenwerking met partners van de sociale basisvoorzieningen en het sociale netwerk (de omgeving) van de inwoner is hierbij van groot belang. Lokaal is een financieel duurzaam zorglandschap gerealiseerd. Maar dit zorglandschap blijft afhankelijk van externe omstandigheden.

•

De verordeningen, beleidsregels, werkwijzen, processen en systemen voor de toegang tot maatwerkvoorzieningen zijn geactualiseerd. Hiermee is de basis op orde. Een belangrijke stap om het doel ‘vergroten van de sociale positie en zelfredzaamheid van de inwoner’ de bereiken op basis van de actieplannen van de verschillende beleidsvisies in het Sociaal Domein.

•

Het aanvalsplan Participatiewet is uitgevoerd. Uit evaluaties is gebleken dat de aanpak uit het aanvalsplan goede resultaten heeft opgeleverd. Het aantal bijstandsuitkeringen in de gemeente Bergen daalt al jaren. De groep bijstandsgerechtigden dat aansluiting had bij de arbeidsmarkt, is de afgelopen periode veelal begeleid naar werk (en daarmee bijstandsonafhankelijk).

•

De nieuwe wet inburgering is geïmplementeerd op basis van het in 2022 vastgestelde programma. De uitvoering hiervan begint vormt te krijgen.

In de volgende hoofdstukken wordt vooruitgekeken naar de activiteiten in de beleidsperiode 20232026.

Pagina 7 van 17

3. Vitale gemeenschappen De gemeenteraad van Bergen heeft in april 2021 het beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 vastgesteld. Dit beleidskader is leidend voor het beleid op het gebied van vitale gemeenschappen. Gemeente Bergen zet in op inwonersparticipatie en -activatie. De inwoners zijn aan zet; de gemeente is betrokken en faciliteert of ondersteunt wanneer nodig. Bij het opstellen van beleid wordt nadrukkelijk afstemming gezocht met betrokken professionals, maar ook zeker met het betrokken maatschappelijk voorveld. Daarnaast stelt Gemeente Bergen accommodaties, sport- en speelvoorzieningen beschikbaar. Ook subsidieert de gemeente sport- en cultuurverenigingen en de dorpsraden. De coördinator Leefbaarheid ondersteunt de inwoners bij hun initiatieven en zorgt voor verbinding en informatievoorziening. Het resultaat: vitale gemeenschappen, waarin meedoen en je goed voelen in je omgeving voorop staan.

Figuur 4: Vitale gemeenschappen

3.1 Accommodatiebeleid In de beleidsperiode 2023-2026 is het van belang om een accommodatiebeleid op te stellen. Het coalitieprogramma vermeldt: uitgangspunt is dat elk dorp in onze gemeente beschikt over een goed functionerende multifunctionele accommodatie. In de kernen Afferden, Nieuw Bergen, Siebengewald, Well en Wellerlooi zijn Multifunctionele Centra (MFC’s). In het kader van de leefbaarheid in de dorpen is het belangrijk dat deze gemeenschapshuizen een centrale functie vervullen voor verschillende doelgroepen en leeftijden. De gemeente draagt financieel bij en/of is juridisch eigenaar van de gebouwen. Beheer, onderhoud en exploitatie zijn de verantwoordelijkheid van de gebruikers. Korte lijntjes tussen gemeente en beheerders/gebruikers zijn belangrijk. Waar nodig wordt hiervoor een overlegstructuur ingericht. Daarnaast zijn er op dit moment diverse ontwikkelingen die betrekking hebben op het accommodatievraagstuk. Den Asseldonk is aan vervanging toe. Er wordt onderzocht op welke plek en met welke functionaliteiten en binnen welke termijn een nieuwe accommodatie kan worden gerealiseerd. Daarnaast gaat de gemeente aan de slag met de motie “Duurzaam Sportpark”. In paragraaf 4.3 Sport wordt dit nader toegelicht.

Pagina 8 van 17

3.2 Beleidsperiode 2023-2026 In de beleidsperiode 2023-2026 wordt voortgeborduurd op de ingezette koers: •

De gemeente ondersteunt, stimuleert en geeft vertrouwen aan inwonersinitiatieven, in het kader van passende dienstverlening.

•

Het ingezette proces met dorpsraden en gemeenteraad wordt voortgezet, zodat met name de definitie en rol van de dorpsraden helder wordt, zodat een dorpsraad een goede keuze kan maken in de taak die zij als dorpsraad in bepaalde situaties kunnen innemen. Te kennen: representatieve taak (komen op voor algemene belangen van dorp en inwoners), adviserende taak (gevraagd en ongevraagd advies uitgeven), de verbindende taak (als cement dienen binnen het dorp zelf) en activerende en/of realiserende taak (zelf actief met een plan/project aan de slag). De dialoog tussen beiden wordt structureel geborgd en vanuit de griffie ondersteund.

•

De huidige inspraakverordening uit 2003 wordt vervangen door de nieuwe participatieverordening. Hierin is niet alleen aandacht voor inspraak, maar ook voor inwoners- en overheidsparticipatie en “the right to challenge”. Het beleidskader Participatie en Zelfsturing 2021 is hiervoor de basis en wordt als bijlage aan de verordening toegevoegd.

•

In het kader van overheidsparticipatie wordt onderzocht of een kerngroep van inwoners kan worden geformeerd. Dit burgerpanel wordt in ieder geval betrokken bij alle beleidsvoornemens of -bijstellingen in het Sociaal en Ruimtelijk Domein. Naast de kerngroep kunnen aanvullend andere inwoners gevraagd worden om mee te denken, afhankelijk van het onderwerp.

•

Het Sociaal Domein blijft een bijdrage leveren aan de implementatie van de zeven servicebeloften uit de Nota Dienstverlening van Gemeente Bergen. Deze servicebeloften zijn:

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

We zijn vriendelijk en behulpzaam We zijn goed bereikbaar en aanspreekbaar We zijn deskundig en duidelijk We denken mee en geven advies op maat We doen wat we beloven en scheppen geen valse verwachtingen We luisteren naar onze inwoners en blijven in contact We gebruiken de servicebeloften als basis voor alles wat we doen

•

Binnen het regionale programma “Vitaal en gezond” wordt een bijdrage geleverd aan de programmalijnen vitale gemeenschappen en positieve gezondheid.

Pagina 9 van 17

4. Algemene basisvoorzieningen De transitie van Zorg naar Gezondheid betekent: inwoners in staat stellen zich te ontwikkelen en daarbij de noodzakelijke ondersteuning te bieden. Dit gebeurt door algemene basisvoorzieningen beschikbaar te stellen voor alle aspecten van het dagelijks leven. Denk aan ontmoeting, onderwijs, opvoeding, werk, gezondheid, wonen, bewegen, cultuur en veiligheid. De voorzieningen zijn zichtbaar en laagdrempelig; iedereen kan er gebruik van maken. Vanaf 2023 brengt de Rijksoverheid 15 verschillende financieringen in het Sociaal Domein bij elkaar in 1 integrale specifieke uitkering. Gemeenten vragen de specifieke uitkering (SPUK) aan met een ‘Integraal Plan van Aanpak Gezond en Actief Leven’. Dit plan bevat de volgende drie pijlers: • • •

Sport en bewegen; Gezondheid en preventie; Versterken sociale basis.

Gemeente Bergen heeft het beleid in het Sociaal Domein integraal vormgegeven. Op deze manier is er samenhang in zorg en ondersteuning, afgestemd op de vraag, waarbij aandacht is voor alle leefgebieden en alle vraagstukken. Dit bevordert niet alleen de samenwerking tussen de verschillende beleidsterreinen binnen het voorliggend veld, maar ook tussen het voorliggend veld en de maatwerkvoorzieningen. Signalen vanuit de gemeenschap en partners uit het voorliggend veld vormen de basis voor de doorontwikkeling, verbinding en versterking van de algemene basisvoorzieningen. Het is belangrijk dat de activiteiten van verschillende organisaties en instanties elkaar versterken en worden opgenomen in een sociale kaart. Er wordt geïnvesteerd in de relatie met betrokken partijen op het gebied van gezondheid, onderwijs, sport, algemeen maatschappelijk werk, kunst en cultuur, bibliotheek, jeugd, mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning, zorg, armoedebestrijding en schuldhulpverlening. We gaan dit borgen in samenwerkingsconvenanten of een brede lokale coalitie voor het Sociaal Domein.

4.1 Gezondheid Door knelpunten als vergrijzing (toenemende vraag) en personeelstekorten (afnemend aanbod) is duidelijk: het huidige systeem is in de toekomst niet houdbaar. Daarom start de Rijksoverheid samen met gemeenten en zorgpartners het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) voor de jaren 2023-2026. Deze twee akkoorden zijn de opmaat naar de transitie van Zorg naar Gezondheid. Binnen deze akkoorden komt meer ruimte en budget voor de preventieve rol van gemeenten in de gezondheidszorg. Gemeente Bergen vervult deze rol door een nauwe samenwerking met de huisartsen, praktijkondersteuners, wijkverpleegkundigen, de zorgverkering en het zorgkantoor, paramedici en beweegaanbieders. Het valpreventieprogramma Stevig Staan en Welzijn op Recept zijn mooie voorbeelden. Daarnaast is publieke gezondheid een wettelijke taak voor de gemeente. Deze taak wordt uitgevoerd via de regionale GGD met actieagenda’s op de thema’s preventie, ouderenzorg en geestelijke gezondheidszorg. De 15 regiogemeenten en GGD Limburg-Noord hebben in een manifest een gezamenlijke ambitie op het gebied van preventieve gezondheid vastgelegd: ‘Naar gelijke kansen op gezondheid’. Daarbij zijn de volgende twee hoofdopgaven geformuleerd: •

Het vergroten van gelijke kansen op positieve gezondheid voor iedereen Nederlanders met een laag inkomen en laag opleidingsniveau leven gemiddeld 4 jaar korter en zelfs 15 jaar in ervaren gezonde levensjaren. Deze mensen worden ondersteund om die achterstand in te lopen.

•

Het makkelijker maken van gezond leven Inwoners worden gestimuleerd om hun leefstijl te verbeteren en een gezonde leefstijl

Pagina 10 van 17

structureel te integreren in hun dagelijks leven. Initiatieven en sociale en fysieke leefomgevingen in de regio, die uitnodigen tot positief gezond leven, worden gefaciliteerd. Op het gebied van gezondheid zijn de speerpunten van Gemeente Bergen voor deze beleidsperiode gericht op: het programma valpreventie, uitvoering geven aan het nationaal en lokaal preventieen leefstijlakkoord, vanuit de regio, inzetten op de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgkantoor op basis van een gezamenlijke visie en vanuit de regiodeal inzetten op burgerparticipatie en huisartsenzorg ‘Welzijn op Recept’ in Bergen.

4.2 Onderwijs De wettelijke onderwijstaken voor gemeenten zijn vastgelegd in de Wet op het primair onderwijs. De activiteiten die hiervoor worden ondernomen, staan in het onderwijskansenbeleid. Dit beleid wordt in 2023 geëvalueerd. Daarna volgt een nieuw onderwijskansenplan. Daarnaast moeten gemeenten, overleg voeren met betrokkenen over de Lokale Educatieve (Welzijns) Agenda. Onder andere de samenwerking tussen de kinderopvang en het basisonderwijs komt in het onderwijskansenplan terug. Om een goede aansluiting op het basisonderwijs te krijgen, is het belangrijk dat een doorgaande leerlijn wordt gecreëerd. Ook op het gebied van onderwijshuisvesting hebben gemeenten een taak. Deze heeft betrekking op het realiseren/nieuwbouw van scholen; het onderhoud van scholen ligt bij de schoolbesturen. Vanaf 2023 gaat Gemeente Bergen samen met Gemeente Gennep en Gemeente Mook en Middelaar aan de slag met het realiseren van een regionaal integraal huisvestingsplan voor het onderwijs. Hierbij wordt de verordening onderwijshuisvesting tegen het licht gehouden. Zoals in het coalitieprogramma opgenomen wordt de verbinding tussen jeugdzorg en onderwijs wordt versterkt met de inzet van een preventiemedewerker jeugd en van maatschappelijk werk jeugd en gezin. Laatstgenoemde werd in 2022 vanuit het plan van aanpak Nationaal Programma Onderwijs ingezet. Dit wordt gecontinueerd.

4.3 Sport & bewegen Gemeente Bergen financiert het project Bergen Beweegt Natuurlijk. In dit project werken verschillende organisaties samen om sport en bewegen bij de inwoners te bevorderen. Bureau Negen coördineert de samenwerking en begeleidt projecten gericht op verschillende doelgroepen. Het huidige programma loopt tot 2023. In de beleidsperiode 2023-2026 wordt dit programma geactualiseerd. In november 2022 is een raadsbrede motie aangenomen om de mogelijkheden voor een gezamenlijk Duurzaam Sportpark in de gemeente Bergen te onderzoeken. Er wordt een project opgestart om deze motie uit te voeren. Er wordt ook een koppeling gemaakt met het Ruimtelijk Domein. Vanuit Sport & Bewegen is in het kader van mobiliteit ook ingezet op het landelijke programma Doortrappen. Het programma Doortrappen zet zich in op ‘het veiliger fietsen tot je 100ste’ en richt zich voornamelijk op de ouderen doelgroep. Het programma Doortrappen wordt door de beweegmakelaar van Bergen Beweegt Natuurlijk in onze gemeente uitgerold.

4.4 Algemeen maatschappelijk werk Het algemeen maatschappelijk werk biedt laagdrempelige hulp aan inwoners met hulpvragen. Gemeente Bergen heeft hiervoor een overeenkomst afgesloten met Synthese. Synthese werkt samen met andere partners, waaronder MEE. Gemeente en Synthese onderzoeken op welke manier de ondersteuning en samenwerking tussen de verschillende partijen versterkt kan worden.

4.5 Kunst en cultuur Veel inwoners van de gemeente Bergen hebben te maken met kunst en cultuur. Bijvoorbeeld door zelf zang, muziek of toneel te beoefenen of naar uitvoeringen van lokale verenigingen te kijken.

Pagina 11 van 17

Tot nu toe is er weinig aandacht geweest voor de ontwikkeling van kunst- en cultuur. Gemeente Bergen wil de verbinding tussen kunst- en cultuur en de inwoner versterken door een kunst- en cultuurcoach in te stellen. Dit om meer inwoners in aanraking te laten komen met (lokale) kunst en cultuur, en het (bestaande) aanbod zoveel mogelijk met elkaar te verbinden. Kunst en cultuur in het onderwijs krijgt hierbij speciale aandacht.

4.6 Bibliotheek De bibliotheek heeft een landelijke sleutelrol bij drie grote maatschappelijke opgaven: geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en een leven lang leren. Bibliotheken zijn als laagdrempelige informatiemakelaar een fundamentele bouwsteen voor de samenleving van de 21e eeuw. De aanpak van laaggeletterdheid wordt steeds meer een verantwoordelijkheid van de lokale overheid. Eind 2024 hebben de Nederlandse gemeenten hierin de regie. In de Arbeidsmarktregio Noord-Limburg is in 2022 een regionaal beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak laaggeletterdheid vastgesteld. Gemeente Bergen neemt samen met Stichting BiblioPlus deel aan de landelijke pilot Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid (2022-2023). Dit brengt laagtaalvaardige ouders in beeld en maakt hen bereikbaar voor ondersteuning. BiblioPlus heeft een belangrijke rol in de bestrijding van laaggeletterdheid. De stichting werkt hierin samen met andere (vrijwilligers)organisaties in het Taalhuis. Dit is een netwerkorganisatie waarin alle partners die zich inzetten voor de aanpak van laaggeletterdheid, zijn verbonden. De gemeente ontwikkelt samen met BiblioPlus een lokale taalhuisnotitie. Voor inwoners die digitale basisvaardigheden missen, wordt het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) ingericht.

Het programma een leven lang leren van BiblioPlus ondersteunt mensen in het bijleren van de vijf basisvaardigheden, zoals taal (lezen, schrijven en rekenen), digitaal, gezondheid, geld en werk & wet.

4.7 Jeugd Gemeente Bergen investeert in de jeugd door de inzet van een jeugd- en jongerenwerker. De jeugdwerker begeleidt jongeren en zet samen met hen activiteiten op. Er wordt gestart met een pilot van zes maanden, met een afsluitende evaluatie. Bij een positieve conclusie wordt de jeugden jongerenwerker, in lijn met de begroting, structureel ingezet. Daarnaast heeft Gemeente Bergen een overeenkomst met Secutor Security BV voor de inzet van straatcoaches. De straatcoaches zijn een belangrijke, verbindende factor in de gemeente. Aan de ene kant gaan ze in gesprek met jongeren op straat, leren ze hen beter kennen en brengen ze in kaart wat er onder de jeugd speelt. Aan de andere kant zijn de straatcoaches het aanspreekpunt voor buurtbewoners. Zij kunnen bijvoorbeeld zorgen om- of overlast door jongeren melden bij de straatcoaches. Met de inzet van de een jeugd- en jongerenwerker en de straatcoaches wordt ook de verbinding en nauwe samenwerking gezocht tussen beide partijen. Een belangrijke stap in een goede sluitende preventieve aanpak. Daarnaast sluiten beide partijen aan bij de bestaande overlegstructuren rond jeugd. Vanuit Humanitas is er op het gebied van thuissituaties van jeugdigen ook ondersteuning in de vorm van Begeleidende Omgangsregeling (BOR). Deze richt zich op de kinderen én ouders bij een echtscheiding.

4.8 Mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning Gemeente Bergen heeft een overeenkomst met Proteion Welzijn voor de inzet van een mantelzorgondersteuner. De mantelzorgondersteuner biedt ondersteuning en hulp aan

Pagina 12 van 17

mantelzorgers en zorgvrijwilligers. Daarnaast levert de mantelzorgondersteuner een belangrijke bijdrage aan de werkgroep Bergen Dementievriendelijk. Er wordt een steeds groter beroep gedaan op mantelzorgers. Daarom zoeken gemeente en mantelzorgondersteuner samen naar mogelijkheden om de mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning te versterken.

4.9 Zorg In beginsel gaat Gemeente Bergen ervan uit dat inwoners met een hulpvraag bij de gemeente en/of de huisarts komen. Maar er zijn inwoners die hun hulpvraag niet stellen, bijvoorbeeld omdat ze denken geen hulp nodig te hebben, terwijl dat in het maatschappelijk verkeer anders wordt gezien. In die gevallen is het nodig de inwoners te activeren om hulp te accepteren. Gemeente Bergen contracteert hiervoor Bemoeizorg (Team BZ). Team BZ werkt op een laagdrempelige en toegankelijke manier. Bemoeizorg valt onder de Openbare Geestelijke Gezondheid Zorg (GGZ). Bij sommige inwoners is sprake van zeer complexe problematiek, waarbij wordt gesproken van onbegrepen gedrag. Reguliere maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo zijn in deze situaties vaak onvoldoende. De taak van de gemeente is signaleren en het bieden van algemene voorzieningen, zoals het meldpunt Signaal en het Herstelhuis. In de regio wordt dit vormgegeven vanuit Grip op Onbegrip. Veilig zijn en je veilig voelen in je eigen omgeving is van groot belang. Dit is niet vanzelfsprekend in alle huishoudens of gezinnen. Bij een vermoeden van huiselijk geweld en/of kindermishandeling wordt van de gemeente verwacht hierop te acteren. Gemeente Bergen werkt nauw samen met Veilig Thuis. De Noord-Limburgse gemeenten organiseren samen een aantal algemene basisvoorzieningen op het gebied van jeugd.

Denk aan de crisisdienst voor jeugdigen, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Sinds de coronacrisis hebben meer mensen mentale problemen. De gemeente stelt laagdrempelige voorzieningen beschikbaar voor mensen met psychische problemen, onder andere door zelfhulpgroepen ‘Herstellen doe je zelf’ en het Maatjesproject van Humanitas.

4.10 Armoedebestrijding en schuldhulpverlening Gemeente Bergen stelt een geactualiseerd beleidsvisie armoedebestrijding en schuldhulpverlening op. Het maatschappelijk voor- en middenveld wordt actief betrokken bij de totstandkoming hiervan. De beleidsvisie wordt een actieplan met een dynamisch karakter; de benoemde actielijnen kunnen worden aangepast aan de actualiteit. Zo kan de gemeente blijven inspelen op de snel veranderende maatschappij. ((semi-)professionele) ketenpartners als: PLANgroep, Stichting Vincentius Bergen, Stichting Zevenwouden, Stichting Leergeld ‘De Stuwwal’, Humanitas, Stichting Jeugdfonds Sport- en Cultuur en BiblioPlus zijn een belangrijke schakel in de totstandkoming en uitvoering van het actieplan, waarin de (gezamenlijk) bepaalde resultaten behaald worden.

Pagina 13 van 17

5. Maatwerkvoorzieningen De gemeente heeft de wettelijke taak om op grond van de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet inwoners noodzakelijke ondersteuning te bieden, als de omgeving van de inwoner dat niet (voldoende) kan. Maatwerkvoorzieningen bieden een vangnet voor de inwoners die meer ondersteuning nodig hebben. De doorontwikkeling van de maatwerkvoorzieningen draagt bij aan de transitie van Zorg naar Gezondheid. Signalen vanuit de toegang, ketenpartners en cliënten worden meegenomen bij het inrichten van dit vangnet. Als een inwoner een hulpvraag heeft, wordt deze onderzocht aan de hand van de methodiek van Positieve Gezondheid. Het onderzoek is gericht op het aanpassingsvermogen en het versterken van de veerkracht. Er wordt verder gekeken dan alleen de hulpvraag. De lijnen tussen de beleidsmedewerkers en consulenten (uitvoering) zijn kort. Naar aanleiding van het onderzoek wordt al dan niet een beschikking afgegeven. Op basis van die beschikking wordt de ondersteuning geleverd. Voor de uitvoering hiervan heeft MGR Limburg-Noord contracten afgesloten met zorgaanbieders. Uitgangspunten uit het coalitieprogramma, die hierin zijn opgenomen: •

Iedereen ontvangt de zorg die hij of zij nodig heeft, het liefst zo nabij mogelijk;

•

We blijven investeren in de inwoners die vallen onder de reikwijdte van de Participatiewet. We begeleiden hen naar betaald werk en zetten in op activering van de groep uitkeringsgerechtigden die een langere afstand heeft tot de arbeidsmarkt.

5.1 Wmo en Jeugd De maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo worden begrensd door de beschikbaarheid van arbeidskrachten en financiële middelen. De dubbele vergrijzing (steeds meer ouderen die relatief steeds ouder worden) maakt de transitie van Zorg naar Gezondheid noodzakelijk. Uitgangspunt blijft dat maatwerkvoorzieningen het vangnet zijn voor iedereen die niet voldoende ondersteund wordt vanuit de sociale omgeving en de sociale basisvoorzieningen. Samenwerking tussen partijen en innovatie zijn nodig om deze enorme opgave het hoofd te bieden. Vanuit de Jeugdwet wordt een breed palet aan zorg geboden aan de jeugdigen: van begeleiding, dagbesteding en behandeling, tot verblijf met en zonder behandeling en andere specialistische zorg. Belangrijk is dat de zorg al in een vroeg stadium geboden wordt. Zo wordt vaak voorkomen dat de jeugdigen zwaardere zorg nodig hebben of gebruik moeten maken van een maatwerkvoorziening vanuit de Jeugdwet. De jeugdigen worden beter en sneller geholpen en het systeem blijft financieel houdbaar. Het versterken van de sociale omgeving en de sociale basisvoorzieningen is hierbij van belang.

5.2 Participatie en werk In regionaal verband werkt Gemeente Bergen samen met andere gemeenten, UWV en betrokken werkgevers om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt bij elkaar te brengen. Het huidige bestand van bijstandsgerechtigden heeft minder uitstroompotentieel dan voorheen. De aanvragen van deze groep zijn complexer en de weg naar participatie en werk is langer. Het kost meer energie, tijd en moeite om deze groep klaar te maken voor de arbeidsmarkt. De veranderende doelgroep en arbeidsmarkt vragen om een andere aanpak. Daarom wordt het aanvalsplan geactualiseerd. Het nieuwe plan richt zich op het in kaart brengen van de doelgroep en het bepalen van het perspectief. Van daaruit wordt een traject op maat ingezet. De ontstane krapte op de arbeidsmarkt biedt ook kansen voor maatwerk in de toeleiding van bijstandsgerechtigden naar werk.

Pagina 14 van 17

5.3 Armoede Naast de gemeente met haar wettelijke taken, zijn in de gemeente Bergen verschillende organisaties actief op het gebied van armoedebestrijding. Denk bijvoorbeeld aan Stichting Vincentius Bergen, Stichting Zevenwouden en de Voedselbank. Humanitas thuisadministratie helpt inwoners bij het op orde houden van hun financiële administratie, om zo schulden te voorkomen. Stichting Leergeld De Stuwwal en het Jeugdfonds Sport & Cultuur ondersteunt kinderen uit minimagezinnen. Zoals in het coalitieprogramma is opgenomen zijn de regelingen voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen zijn in 2022 verruimd naar 130% van de geldende bijstandsnorm. Deze regelingen worden actief onder de aandacht gebracht bij de inwoners, om zo het bereik en het gebruik te verhogen. Onderzoeksbureau KWIZ heeft een nulmeting uitgevoerd voor de actuele stand van het aantal huishoudens binnen de verschillende inkomensnormen. Daarmee heeft de gemeente een goed zicht op het actuele gebruik van de regelingen en weet de gemeente nu beter waar we op moeten inzetten.

5.4 Beleidsperiode 2023-2026 In de beleidsperiode 2023-2026 wordt veel aandacht besteed aan de doorontwikkeling van de ondersteuning en verbinding met de omgeving van de klant. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij het Regionale programma ‘Vitaal en gezond’ en de daarbij behorende projecten. Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR) Limburg-Noord beheert voor de regiogemeenten de contracten voor de maatwerkvoorzieningen. De beleidsmedewerkers en consulenten van de regiogemeenten zijn betrokken bij de accountgesprekken met de zorgaanbieders. In de gemeente Bergen is de basis op orde. De backoffice processen voor Wmo en Jeugd zijn opnieuw ingericht en ondergebracht bij Zorglokaal. Hiermee is er een beter en actueler inzicht in de ingezette ondersteuningsproducten en de hieraan verbonden kosten. Het armoedebeleid en de schuldhulpverlening worden naar aanleiding van actuele maatschappelijke ontwikkelingen geactualiseerd. In het coalitieprogramma is bepaald dat de norm om in aanmerking te komen voor het vangnet, wordt verhoogd van 110 naar 120% van de geldende bijstandsnorm.

Pagina 15 van 17

6. Conclusie In dit programma staat beschreven hoe Gemeente Bergen invulling geeft aan het coalitieprogramma en de transitie van Zorg naar Gezondheid. Dit is slechts een beschrijving op hoofdlijnen. Het programma wordt verder uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Hierin worden de benoemde actiepunten geconcretiseerd en SMART geformuleerd. Ook de participatie van betrokkenen bij de diverse onderwerpen krijgt verder vorm bij de uitwerking van de uitvoeringsagenda. De gemeenteraad is betrokken bij de uitvoering in de vorm van het vaststellen van de kaders en financiële consequenties van de plannen.

6.1. Beleidsvoornemens Dit beleidsprogramma is een voortzetting van bestaand beleid met op punten vernieuwing. Deze vernieuwing wordt grotendeels vormgegeven binnen bestaande financiele kaders van het Sociaal Domein, zoals weergegeven in onderstaande tabel. Waar nieuw budget of aanvullend budget nodig is, maken we een voorbehoud, dat dit pas kan worden ingezet na integrale afweging in het begrotingsproces voor het jaar 2024. Deze onderwerpen zullen voor de begrotingsbehandeling worden aangemeld. Voor wat betreft de uitvoering van wettelijke taken (maatwerkvoorzieningen) geldt de aanpak van de basis op orde waarin via frequente monitoring op de uitvoering en autonome ontwikkelingen -en waar nodig met bijsturing- wordt gewerkt binnen de gegeven financiele kaders van het Sociaal Domein.

Beleidsvoornemens Sociaal Domein (breed)

Tijdspad (Indicatief)

Borgen sociaal netwerk met convenanten of lokale coalitie

Medio 2024

Going Concern/ nieuw Nieuw

Thema

Financiële kader

Algemene basisvoorziening & Vitale gemeenschappen Alle 3 de thema’s Vitale gemeenschappen

Brede SPUK

Ontwerpen Sociale kaart Vormgeven participatie inwoners (burgerpanel) en right to challenge Haalbaarheidsonderzoek duurzaam sportpark Trainingen Positieve Gezondheid borgen binnen de Bergenacademie Communicatiebudget voor uitdragen van de transitie van Zorg naar Gezondheid

Q4 2023 Q1 2024

Nieuw Nieuw

Medio 2024

Nieuw Nieuw

Algemene basisvoorzieningen Alle 3 de thema’s

Nieuw budget Brede SPUK

Medio 2024

Q4 2023

Nieuw

Alle 3 de thema’s

Nieuw Budget

Pagina 16 van 17

Brede SPUK Nieuw Budget

Beleidsontwikkelingen per beleidsveld Wmo Met volkshuisvesting woonzorgvisie opstellen

Tijdspad (Indicatief)

Going Concern/ nieuw

Q1 2025, afhankelijk van de Regio Q1 2024

Nieuw

Versterken Mantelzorgondersteuning Borgen van Welzijn op Q1 2024 recept Armoede & Schuldhulpverlening Actualiseren beleidsvisie Q4 2023 Armoede en Schuldhulpverlening

Preventief jeugdbeleid Inzet Jeugd- en jongerenwerker Onderwijs Opstellen integraal huisvestingsplan Actualiseren Onderwijskansenbeleid

Thema

Financiële kader

Nieuw Budget

Going Concern Nieuw

Algemene basisvoorziening Algemene basisvoorziening

Aanvullend budget Brede SPUK

Going Concern

Algemene basisvoorzieningen & Maatwerkvoorzieningen

Bestaand budget & mogelijk aanvullend budget

Q3 2023

Nieuw

Algemene basisvoorzieningen

Bestaand budget

Q4 2024

Nieuw

Q4 2023

Nieuw

Algemene basisvoorzieningen Algemene basisvoorzieningen

Bestaand budget Bestaand budget

(voortbordurend op bestaand beleid)

Legenda: Brede Specifieke Uitkering (SPUK) = Geoormerkte Rijksbijdrage uitvoering Gezond Actief Leven Akkoord. Bestaand budget = Meerjarige raming in de begroting opgenomen Aanvullend budget = Bestaande meerjarige begroting niet toereikend Nieuw budget = Nog geen begrotingspost opgenomen.

Pagina 17 van 17