Bijlagen bij toelichting Bijlage 1 Historisch onderzoek en waardestelling actuele situatie kasteelruïne en landgoed

31

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Voorplein vanaf de voorburcht gezien. Foto vermoedelijk gezien de enigszins verwilderde aanblik van de beplanting van onderhoud van de beplanting is de foto gemaakt na het vertrek van de paters jezuïeten en voor de komst van de zusters Ursulinen in 1909. Foto afgebeeld in Buiten. Geïllustreerd weekblad (1911).

De buitengracht met brug naar de voorbucht vóór 1911. Links de tuin tussen gracht en rentmeesterswoning. Foto afgebeeld in Buiten. Geïllustreerd weekblad (1911). 32

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Tenslotte is er door de paters jezuïeten in 1884-1885 nog een badhuis gebouwd aan de Eckeltse beek. 47 Mogelijk is dit badhuis zichtbaar op de aquarel uit 1889 rechtsachter het dormitorium als de vervanger van het poortgebouw van de boomgaard.

5.2 DE ZUSTERS URSULINEN; 1909-1912 Na het vertrek van de jezuïeten in 1903 tot 1909 stond kasteel Bleijenbeek leeg. In deze periode bezoekt H. Jongsma het kasteel Bleijenbeek voor het in 1912 te verschijnen eerste deel van Kasteelen, buitenplaatsen, tuinen en parken van Nederland; “De bouwhuizen, die het kasteel omsluiten, en vroeger de mindere bedienden

herbergden, zijn thans als boerderij in gebruik, wat onze steedsche reukzenuwen ons reeds verraden hadden. De voorhof wordt afgesloten door het kasteel, hetwelk al de lijnen van zijn sterke, breede architectuur noodig heeft, om zijn schamelheid van verregend en verlaten huis niet de sprekendste indruk te doen zijn. (…) tegenwoordig is het kasteel nog in de familie Van Hoensbroek, doch al meer dan vijftig jaren wordt de luister van een durende of tijdelijke bewoning het kasteel onthouden, hetwelk daardoor eerder het duf-kille van een mausoleum heeft dan het warm-rijke, dat een zoo schoone menschenwooning kon hebben. Het is jaren lang een klooster geweest, doch al hebben de kloosterlingen geen tastbare herinnering nagelaten dan de kapel in den tuin, de eigenaardige sfeer, welke alles in gedemptheid sluiert is gebleven”.48 In 1909 werd Bleijenbeek een “toevluchtsoord voor eenige uit Frankrijk verdreven zusters van de orde der Urselinnen”.49 De zusters Ursulinen namen de wijk naar Nederland omdat de Franse overheid begin 20e eeuw een verbod uitvaardigde op het geven van onderwijs door religieuzen. De Ursulinen beginnen vanuit Blijenbeek met het geven van Franse les aan jonge katholieke meisjes. In 1911 wordt Bleijenbeek beschreven door A.F. van Beurden; “Het kasteel ligt aan den weg van Afferden naar

Goch en is met zijn voorhof en zijne tuinen omsloten door breede grachten, terwijl het huis zelf ook nog in een binnengracht ligt. Rondom staan prachtige eikenlanen en rijen zware linden, terwijl de randen der grachten met heesters gesierd zijn. (…) de voorburcht is thans als boerderij in gebruik bij een pachter, wat men in Limburg veel vindt, daar de heeren zelf weinig verstand of tijd hebben om de boerderij naar den eisch te besturen”. 50

Het is opmerkelijk dat Van Beurden spreekt over een huisgracht omdat deze op de chromotopografische kaart uit 1895 en op foto’s uit het begin 20e eeuw al lijkt te zijn gedempt. In 1911 nog tijdens de bewoning van het kasteel door de Ursulinen brandt de gehele voorburcht van het kasteel af. In 1912, toen bleek dat de Ursulinen geen toestemming kregen om een pensionaat in Bleijenbeek te beginnen, vertrokken de zusters naar de abdij van Notre-Dame du Vivier bij Namen (Be.) en stichtten daar een pensionaat.51 Een foto van soldaten op het voorplein van Bleijenbeek doet vermoeden dat het kasteel tijdens de mobilisatie in 1914 gevorderd is geweest voor de legering van Nederlandse soldaten.

Soldaten op het voorplein van Bleijenbeek tijdens de mobilisatie in 1914. Fotot coll. Ton Wijers 33

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

Chromotopografische kaart Bonneblad 613, uitgave 1913

34

14 februari 2014

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

6 BLEIJENBEEK IN DIVERSE HANDEN; 1917-HEDEN 6.1 LEONARDUS PRINS; 1917-1924 EN FRANZ LOTHAR VON UND ZU HOENSBROECH; 1924-1937 Na vermoedelijk weer enkele jaren leegstand werd kasteel Bleijenbeek en directe omgeving in 1917 door Wilhelm Franz Anton Aloys Apollinar Hubert Rudolf Thimoteus Maria rijksgraaf en markies Von und zu Hoensbroech (1849-1922) in erfpacht uitgegeven aan Leonardus Adrianus Franciscus Prins (1878-1944) mede-eigenaar van de Schiedamse vruchten-conservenfabriek annex groentendrogerij Blad & Prins. 52 Leonardus Prins heeft geprobeerd het landgoed verder te ontwikkelen en winstgevend te maken. In 1924 geeft Prins zijn pogingen op en komt Bleijenbeek terug aan Franz Lothar Maria Wilhelm Augustinus Klemenz Hubertus von und zu Hoensbroech (1880-1948). Wanneer de topografische kaarten uit de eerste helft van de 20e eeuw vergeleken worden valt de enorme uitbreiding van de bebossing tussen 1913 en 1929 op ten zuidoosten van Bleijenbeek op de heide tussen de Siebengewaldseweg en de Ceresweg die onder Leonardus Prins heeft plaatsgevonden. De ontginning van de heide ten noorden van Bleijenbeek tot bos vindt volgens de topografische kaarten plaats in de periode 1929-1938 onder Franz Lothar Maria Wilhelm Augustinus Klemenz Hubertus von und zu Hoensbroech.

Het merendeel van de huidige bossen is dus betrekkelijk recent en pas vanaf het einde van de 19e eeuw / begin 20e eeuw aangelegd vanwege onder meer de toenemende vraag naar hout voor de mijnbouw. Een belangrijke aanjager hierbij vormde de “Renteloos-voorschotregeling 1907” van de overheid. Met deze regeling stimuleerde de overheid gemeenten om woeste gronden te bebossen. Gemeenten ontvingen een renteloze 50 jaar lopende lening. Als gevolg van deze regeling is er in Nederland tussen 1907 en 1954 circa 20.000 hectare bos aangelegd. In de noordelijke maasduinen werd in de gemeente Bergen vanaf 1908 circa 700 hectare woeste grond ontgonnen tot bos. 53 Het merendeel van de bossen in dit gebied maakt tegenwoordig deel uit van het Nationaal Park De Maasduinen dat in 1999 is ingesteld. Behalve in de bosbouw is door Franz Lothar geïnvesteerd in de landbouw op het landgoed. Zo blijkt uit vergelijking van de chromotopografische kaarten dat tussen 1929 en 1938 een boerderij gebouwd is aan de Molenweg die na W.O. II sterk is uitgebreid. Tegelijkertijd en vrijwel zeker in samenhang hiermee is het bosgebied tussen het Molenhuis en de Beekhorsterweg vrijwel geheel omgezet in bouwland.

Ongedateerde foto van het kasteel na de afbraak van de neo-romaanse kapel. Op de westgevel zijn de bouwsporen van de aanbouw tussen torentje en kapel nog zichtbaar. Links van het torentje de door de paters jezuïten gebouwde buitentrap die naar de tuin voerde. Uiterst rechts de heestergroep op de padsplitsing. Foto coll. Ton Wijers. 35

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

Chromotopografische kaart Bonneblad 613, uitgave 1929.

36

14 februari 2014

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

Chromotopografische kaart Bonneblad 613, uitgave 1938.

37

14 februari 2014

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

Luchtfoto R.A.F., raid 5 oktober 1944. Coll. Wageningen University and Research.

38

14 februari 2014

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

6.2 FAMILIE JURGENS; 1937-1944 In 1937 verkoopt Franz Lothar landgoed Bleijenbeek aan Rudolf G.M. Jurgens (1903-1987) zoon van een vriend, de industrieel Rudolf. J.H. Jurgens (1875-1954) uit Nijmegen voor fl. 299.465,- .54 Rudolf Jurgens sr. beheerde het landgoed met zijn eigen rentmeester Van heren uit Nijmegen en de nog door Van Hoensbroeck aangestelde rentmeester Groetelaers. Voor de oorlog werd het rentmeestershuis in de voorburcht bewoond door rentmeester Groetelaers. Onder het bewind van Jurgens verhuisde Groetelaers naar het kasteel. De boerderij in de voorburcht werd bewoond door de pachters, de familie Geenen. Hoe de tuin er ten tijde van de familie Jurgens uitzag valt te herleiden aan de hand van een luchtfoto uit 1944. Ter verkenning van de Duitse stellingen zijn er op 5 oktober door RAF-toestellen luchtfoto’s gemaakt van Bleijenbeek en omgeving. De tuin oogt op deze luchtfoto sterk gecompartimenteerd en bestaat uit drie delen; een noordelijke deel, het centrale deel en het zuidelijke deel. Het zuidelijke deel bestaat uit de voorburcht en de direct ten oosten hiervan gelegen moestuin. Het middelste gedeelte bestaat uit het kasteel met twee zijtuinen. In de tuin rondom het kasteel is de voormalige gracht nog duidelijk herkenbaar aan het omlopende pad.

Op foto’s is te zien dat op de voormalige gracht beplanting is aangebracht en aan de voorpleinzijde kuipplanten staan. De voormalige gracht is hier van het voorplein afgesloten met een lage muur die aansloot op de brug. Ten westen van het kasteel bevindt zich een groot door paden omgeven gazon dat in het midden is doorsneden door een pad dat aan de moestuinzijde aan beide zijden om een perk voert. Het perk komt ook al voor op foto’s uit de jezuïetenperiode. Tussen het middenpad en het kasteel stond voorheen de neo-romaanse kapel. Aan de oostzijde van het kasteel bevindt direct achter de voorburcht de eerdergenoemde eendenvijver met enkele slingerpaden. Ten zuiden hiervan ligt een gazon dat van de eendenvijver is afgeschermd door een haag. Ten noorden van het kasteel bevindt zich het derde deel dat bestaat uit een gazon dat doorsneden wordt door twee paden, vermoedelijk begeleid door fruitbomen. Haaks hierop lopen enkele paden die vanuit de middentuin doorlopen. De begrenzing van de tuin wordt gevormd door de berceau langs de noordelijke buitengracht. De beide lindengroepen staan precies in het verlengde van het dwarspad achter de noordelijke huisgracht. In de omgeving van Bleijenbeek is goed te zien dat de noord- en zuidlaan in 1944 een betrekkelijk jonge laanbeplanting kennen.

De berken– en Spiegellaan zijn vermoedelijk onder Jurgens opnieuw, grotendeels met snelgroeiende Amerikaanse eik, ingeplant. De gebogen oprijlaan langs de Aldenhof heeft nabij het kasteel een oudere boombeplanting dan verder zuidelijke richting waar de laan slechts aan een zijde beplant is. Ook de beide lopen van de Eckeltse beek zijn op de luchtfoto zeer goed herkenbaar.

Het gezin van rentmeester Groetelaers in tuin omstreeks 1940. Foto coll. Ton Wijers.

39

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Luchtfoto na de luchtaanval op 20 en 21 februari 1945. De gebouwen zijn verwoest. De geometrische padenstructuur uit de periode 1688-1709 is nog goed herkenbaar evenals de droge huisgracht. Ook de brug over de buitengracht met landhoofden en inzwenkende oeverlijnen lijkt nog intact aanwezig. Foto Coll. Ton Wijers.

40

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

6.3 OPERATION VERITABLE: VAN KASTEEL TOT RUÏNE; FEBRUARI 1945 Tussen half februari en 1 maart 1945 is zwaar gevochten door de geallieerde troepen om Afferden en Bleijenbeek. Deze strijd was onderdeel van “Operatie Veritable” , het begin van het grote Rijnlandoffensief dat veelomvattender was dan de invasie van Normandië. Begin februari 1945 stonden in het Rijk van Nijmegen en NoordLimburg bijna een half miljoen manschappen, meer dan 1.000 kanonnen en 34.000 voertuigen op een front van tien kilometer klaar voor de aanval. De enorme troepenmacht moet door het smalle gebied tussen Maas en Rijn naar Kleve en het Reichswald trekken. Kasteel Bleijenbeek werd verdedigd door een kleine groep Duitse parachutisten (Fallschirmjäger Lehrregiment). De zuidelijke loop van de Eckeltse beek was aangepast tot tankgracht. In het Broederbos, opde duinenrij ten zuiden van het kasteel waren Duitse parachutisten ingegraven. Vanwege de zware geallieerde verliezen van door tanks ondersteunde aanvallen op het kasteel op 17 en 18 februari werd besloten om eerst het kasteel eerst vanuit de lucht te bestoken. Op 20 en 21 februari werden deze luchtaanvallen met 250– en 500-ponders door RAF Typhoon-bommenwerpers uitgevoerd. Hierbij werd het kasteel en de voorburcht verwoest.

Alleen de theekoepel heeft de luchtaanval redelijk ongeschonden overleefd maar is in later jaren door achterstallig onderhoud en vandalisme verloren gegaan. De omliggende boerderijen van het landgoed, de Vogelheeg en Bulshees zijn tussen half februari en 1 maart 1945 eveneens verloren gegaan. De Aldenhof had vermoedelijk eveneens grote schade maar hier is alleen een nieuw voorhuis gebouwd en het achterhuis hersteld.

De ruïne van kasteel Bleijenbeek na de brand en gedeeltelijke verwoesting in WOII. Foto’s collectie Ton Wijers.

41

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

Topografische kaart nr. 46G, uitgave 1957.

42

14 februari 2014

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

6.4 FAMILIE JURGENS; 1945-1990 Na de oorlog was de energie vooral gericht op het herstel van de (landbouw)productie en wederopbouw. In deze periode was de aandacht voor het kasteel en voorburcht gering. Ter vervanging van de boerderij op de voorburcht is de huidige boerderij aan de zuidwesthoek van de buitengracht gebouwd. Deze boerderij bestaat uit drie bouwdelen: een woonhuis met twee bouwlagen, een eenlaags tussengedeelte en een grote schuur met stalen skelet. Tegelijk met de bouw van de deze boerderij zal de entreelaan langs de oostzijde van de buitengracht zijn doorgetrokken langs de zuidzijde van de buitengracht tot aan de nieuwe boerderij. De pronkgevel van het woonhuis van deze boerderij is bewust in de as van de nieuwe laan langs de buitenzijde van de buitengracht geplaatst. In deze periode is ook de beplanting van de laan met populieren ter vervanging van de in de oorlog beschadigde laanbomen. In 1947 verkocht Rudolf Jurgens jr. het landgoed aan de Stichting Hollyden waar zijn vader voorzitter van was. De Stichting Hollyden was vernoemd naar het in de oorlog verwoeste Nijmeegse woonhuis van Rudolf Jurgens sr.. De koopsom was gelijk aan de aankoopsom vermeerderd met de sinds 1937 gemaakte onkosten. Het laatste gedeelte heide, een strook ten westen van Lakey is voor 1954 bebost ten tijde van het bezit van de Stichting Hollyden.

In de naoorlogse periode werd het vroegere meer kleinschalige kampenlandschap tijdens de ruilverkaveling genivelleerd; historische landschapselementen werden opgeruimd ten behoeve van de productieverhoging. De centraal gelegen van oost naar west over het landgoed stromende Eckeltsebeek en de Horsterbeek werden verlegd en genormaliseerd. De landbouwpercelen werden diep ontwaterd. Aanwezige heidevennen en andere laagten werden drooggelegd / opgehoogd. Na het overlijden van Rudolf Jurgens sr. in 1954 werd zijn zoon voorzitter van de stichting. In de tweede helft van de 20e eeuw is het landgoed van zo’n 650 ha naar 600 ha. verkleind door de verkoop van stukken ten behoeve van onder andere nieuwbouw in de gemeente Bergen in Nieuw-Bergen en voor onder andere de aanleg van enkele campings. Na dood van Ir. Rudolf Jurgens jr. in 1987 werd in 1994 besloten om landgoed Bleijenbeek te verkopen aan de AMEV.

43

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

Luchtfoto Bleijenbeek met de inpassing van de golfbaan. Foto www.golftweedaagse.nl

Het huidige bezit van A.S.R. levensverzekeringen b.v.. Afb. A.S.R.. 44

14 februari 2014

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

6.5 BLEIJENBEEK SINDS 1990 In 1990 werd landgoed Bleijenbeek,, in totaal circa 450 hectare, aangekocht door AMEV. Enkele jaren later heeft AMEV een groot deel van het Broederbos ten noorden van Bleijenbeek verkocht aan Staatsbosbeheer. De huidige omvang bedraagt circa 270 hectare en omvat de gehele historische kern van het landgoed. In 1989 kreeg De Hamert de status van Nationaal Park in oprichting verleend. In 1996 heeft de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij De Hamert aangewezen als Nationaal Park. IN 1999 is het Nationaal park aan de noordzijde sterk vergroot tot aan de A77. Sindsdien heef het Nationaal Park de naam "De Maasduinen". Het park strekt zich uit over ruim 20 kilometer met een breedte van gemiddeld twee a drie kilometer. Het is in totaal ruim 4500 ha groot. Landgoed Bleijenbeek ligt tegen de grens van het Nationaal Park aan, maar maakt er geen onderdeel van uit. Er hoogte van Bleijenbeek bestaat het Nationaal park uit een smalle corridor. In 2008 sloten Staatsbosbeheer, IVN afdeling Maas en Niers, Landgoed Golfbaan Bleijenbeek en Fortis Vastgoed (AMEV) een overeenkomst waarin werd afgesproken dat op landgoed Bleijenbeek een golfbaan, mocht worden aangelegd robuuste ecologische verbindingszone zou worden aangelegd over de golfbaan.

Natuurontwikkeling door middel van beekherstel en moerasvorming en het creëren van 35 hectare nieuwe natuur met een geïntegreerde golfbaan is onderbreking opgeheven en vloeien landgoed en nationaal park sindsdien ineen. De direct in de nabijheid van de kasteelruïne gelegen boerderijbedrijven zijn sindsdien buiten gebruik gesteld. De boerderijen staan momentele leeg en worden antikraak bewoond en/of gebruikt ten dienste van de golfbaan. De noordelijke loop van de Eckeltse beek is in het kader van het beekherstel gerenatureerd en heeft een meanderend verloop gekregen. Deze heraanleg van de beek volgt niet het historische tracé via met een in– en uitstroom via de buitengracht. Voorwaarde voor de herontwikkeling , waarin ook de nieuwbouw van seniorenappartementen waren opgenomen, was dat de ruïne geconsolideerd zou worden en de cultuurhistorische waarde ervan gerespecteerd zou worden. In 2009 is de Stichting Kasteelruïne Bleijenbeek opgericht. De Stichting heeft zich als doel gesteld, de ruïne van Kasteel Bleijenbeek, die een onderdeel is van het Landgoed Bleijenbeek te consolideren, herstellen, verbeteren en toegankelijk te houden. De Stichting wil de natuurlijke en landschappelijke waarden en het culturele en maatschappelijke erfgoed in de meest ruime zin van het woord bewaken en beheren, zodat ook toekomstige generaties er gebruik van kunnen genieten.

De stichting heeft de kasteelruïne en nabije omgeving voor 50 jaar in erfpacht. Sinds 2009 wordt gewerkt aan de consolidatie van de kasteelruïne na 60 jaar verwaarlozing. De eerste fase, de restauratie van de toren, is in 2012 voltooid. Momenteel (voorjaar 2014) wordt gewerkt de consolidatie van de voorgevel, het overig opgaand muurwerk en de blootlegging van het maaiveld van de gedempte gracht die direct om het kasteel.

De kasteelruïne tijdens de noodconsolidatie van de toren in 2012 (foto: Stichting Kasteelruïne Bleijenbeek). 45

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

De tuin om de kasteelruïne met teruggesnoeide resten van taxushagen (foto sept 2013).

Actuele situatie van de kern van Landgoed Bleijenbeek geprojecteerd op een recente luchtfoto (het noorden is boven). (nb. verklaring cijfers en nummers: zie tekst). 46

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

7 ACTUELE SITUATIE EN WAARDESTELLING 7.1 INLEIDING Kasteelruïne en landgoed Bleijenbeek zijn eigendom van A.S.R. levensverzekeringen n.v.. In 2009 is de Stichting Kasteelruïne Bleijenbeek opgericht. Deze is erfpachter / zakelijk gerechtigde van de kasteelruïne en zet zich om de ruïne te consolideren, herstellen, verbeteren en toegankelijk te maken en te houden als onderdeel van het landgoed. De Stichting wil de natuurlijke en landschappelijke waarden en het culturele en maatschappelijke erfgoed in de ruimste zin van het woord bewaken en beheren en het publiek hier kennis van laten nemen. Het doel is behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving als onderdeel van het landgoed. In de onderstaande paragraaf wordt de actuele situatie van landgoed Bleijenbeek op hoofdlijnen beschreven. Ingezoomd wordt op de nabije omgeving van de kasteelruïne. Genoemd worden de structuurelementen die vanuit het doel van de opdrachtgever, nl. behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving van belang zijn. Dit betreft de indeling in bouwkundige elementen (incl. tuinsieraden), waterelementen, wegen en lanen, beplantingen.

7.2 BESCHRIJVING ACTUELE SITUATIE LANDGOED Inleiding De huidige omvang van landgoed Bleijenbeek is circa 270 hectare. In de actuele situatie bestaat het landgoed uit een omvangrijk bosareaal, landbouwgronden met opstallen en golfbaan. Centrum van het landgoed is de kasteelruïne met buitengracht. Landgoed Bleijenbeek in de actuele situatie wordt verder beschreven aan de hand van structuurelementen; • Bouwwerken (incl. tuinsieraden) • Water • Wegen en paden • Beplantingen Binnen deze indeling worden die elementen genoemd die vanuit het doel van de opdrachtgever, nl. behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving van belang zijn. Bouwwerken( incl. tuinsieraden) Landgoed Bleijenbeek bevat een aantal gebouwde elementen die van belang zijn voor het behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving. De staat van de gebouwde elementen op het landgoed is over het algemeen matig tot slecht. De boerderijen worden momenteel antikraak bewoond. Aanwezig zijn: B1. B2. B3. B4. B5. B6. B7. B8.

Ruïne van het kasteel (in oorsprong 14e eeuw) Restant brug in de dam over de buitengracht (in oorsprong ophaalbrug 16e eeuw, omstreeks 1700 ge wijzigd) Boerderij met zichtgevel, schuur en tussengedeelte ( na 1945) Boerderij Aldenhof (in oorsprong vermoedelijk 14e eeuw, huidige opstallen deels na 1945) Ruïne theekoepel en tuinschuur (18e of vroege 19e eeuw, vóór 1821) Kapel (voor 1730) Wegkruis (voor 1845) Sokkel oostzijde berceau (eind 19e eeuw)

47

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Actuele situatie van Landgoed Bleijenbeek en de omgeving geprojecteerd op een recente luchtfoto (het noorden is boven). (nb. verklaring cijfers en nummers: zie tekst).

48

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Water Bleijenbeek kent een aantal waterelementen die van belang zijn voor het behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving. Al deze waterelementen staan in relatie staan tot de Eckeltse beek en de oorsprong van Bleijenbeek als kasteel. Recent is een renatureringsproject mbt de Eckeltse beek uitgevoerd. De staat van onderhoud van de huidige lopen van de Eckeltse beek is goed. De buitengracht is aan groot onderhoud toe (baggeren) en staat niet meer in verbinding met de Eckeltse beek. De oude in- en uitstroom van de Eckeltse beek in buitengracht zijn nog herkenbaar aanwezig maar niet meer watervoerend. Aanwezig zijn: W1. Restant verbinding buitengracht met huisgracht (16e eeuw) W2. Buitengracht (16e eeuw) W3. Eckeltse beek ongesplitst (21e eeuw met oudere delen) W4 Voormalige noordelijke arm met in- en uitstroom Eckeltse beek oost- en westzijde van de buitengracht (16e eeuw) W5. Noordelijke arm actuele Eckeltse beek (21e eeuw met oudere delen) W6. Zuidelijke arm Eckeltse beek (14e eeuw?, 16e eeuw genormaliseerd) Paden, wegen en lanen Op landgoed Bleijenbeek ligt een groot aantal lanen en wegen die van belang zijn voor het behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving. Een groot deel van deze (voormalige) lanen heeft in de huidige situatie geen laanbeplanting meer.

De laanbeplanting van de lanen direct om de buitengracht bestaat uit kaprijpe populieren die binnen afzienbare tijd vervangen moeten worden. De nog met bomen beplante lanen bestaan grotendeels uit Amerikaanse eik. In de voormalige tuin binnen de gracht zijn geen verhardingen in de vorm van voorplein, wegen en paden meer aanwezig: P1. P2. P3. P4. P5. P6. P7. P8. P9. P10.

Populierenlaan oostzijde (in oorsprong 16e eeuw?, huidige beplanting na 1945) Populierenlaan zuidzijde ( oostelijk deel 16e eeuw, westelijk deel na 1945. Huidige beplanting na 1945) Berkenlaan (17e eeuw, huidige beplanting van vnl. Amerikaanse eik ca. 1937) Spiegellaan (17e eeuw, huidige beplanting van vnl. Amerikaanse eik ca. 1937) Aldenhoflaan (17e eeuw, huidige beplanting deels oude inlandse eik 18e eeuw(?), deels Amerikaanse eiken ca. 1930 ) Bleijenbeek (17e eeuw, laanbeplanting ontbreekt grotendeels) Horsterbeekweg (in oorsprong 14e eeuw of ouder, laanbeplanting ontbreekt) Grote dwarslaan Spiegelbergerbos (17e eeuw, laanbeplanting ontbreekt) Oprijlaan deel laandijk (17e eeuw, laanbeplanting bestaand uit Amerikaanse eik ca. 1937) Oprijlaan gebogen laandeel (18e of 19e eeuw, enkele rij deels Amerikaanse eik ca 1937, deels inlandse eik 19e eeuw)

49

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Het berceau van Haagbeuk (Carpinus betulus) aan de noordzijde van de tuin, dat sinds 1944 niet is gesnoeid (foto sept 2013). 50

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Opgaande beplantingen De opgaande beplantingen van landgoed Bleijenbeek bestaan grotendeels uit bosopstanden, landbouwgronden, weilanden en golfbaan. In de bossen is verschil tussen de oudere landgoedbossen (o.a. Spiegelbergerbos en Elzenbroek) en de jongere ontginningsbossen uit het einde van de 19e en eerste helft 20e eeuw die zich voornamelijk op het noordelijk deel van het landgoed bevinden. In de nabijheid van de kasteelruïne bevinden zich enkele beplantingselementen die gerekend kunnen worden tot de tuin- en parkaanleg en die van belang zijn voor het behoud, ontsluiting en openstelling van de kasteelruïne en omgeving. De tuin- en parkaanleg binnen de grachten bestaat verder geheel uit grasland dat enkele malen per jaar gemaaid wordt. Bijzonder element is verder het weiland ten westen van het kasteel, de voormalige kasteelboomgaard die tot de tuin- en parkaanleg gerekend moet worden. O1.

O2. O3. O4.

De voormalige tuin tussen huisgracht en buitengracht (16e eeuw) met daarin; a Restant taxushaag langs noord- en oostzijde droge huisgracht (huidige beplanting omstreeks 1900, als structuur 17e eeuw) b Restant beukenhaag langs binnenkant westzijde buitengracht (huidige beplanting omstreeks 1900, mogelijk als structuur ouder) c Metasequoia noordwesthoek (midden 19e eeuw) d Berceau (eind 19e eeuw) e Lindencirkels langs oost- en westzijde binnenkant buitengracht (huidige beplanting eind 19e eeuw, mogelijk als structuur ouder) f Droge binnengracht (in oorsprong 14e eeuw, omstreeks 1884 gedempt en met gras ingezaaid) Voormalige kasteelboomgaard (in oorsprong 17e eeuw) met fruitbomen langs de westzijde (huidige be planting omstreeks 1945, als structuuronderdeel van de kasteelboomgaard 17e eeuw) Spiegelbergerbos (17e eeuw) Broederbos (1788 en uitbreiding eind 19e eeuw en 20e eeuw)

De gracht aan de zuidzijde van de het omgrachte terrein (foto sept 2013). 51

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

De Spiegellaan ten zuiden van het kasteel met zicht op de natuurstenen omlijsting van de hoofdtoegang van het kasteel en de in 2012 herstelde traptoren (foto sept 2013). 52

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

7.3 INTERPRETATIE EN WAARDESTELLING Interpretatie De ontwikkelingsgeschiedenis van het landgoed en kasteel Bleijenbeek heeft veel sporen nagelaten in het landschap, zoals boerderijen, lanen, waterlopen, boscomplexen, windsingels, etc. etc. Deze spreken / getuigen van de rijke ontwikkelingsgeschiedenis van het landgoedcomplex. De structuur van de aanleg is tot op heden opvallend goed in stand gebleven. Bleijenbeek is gesticht in de 14e eeuw als verdedigbare omgrachte boerderij aan de loop van de vergraven Eckeltse beek omringd door woeste gronden. In de loop van de 15e eeuw groeide het strategisch belang van Bleijenbeek en werd de transformatie tot kasteel ingezet. De huidige hoofdstructuur van het door een buitengracht omgeven kasteelterrein stamt uit 16e eeuw. In de loop van de 16e en 17e eeuw ontwikkelde kasteel Bleijenbeek zich tot centrum van een grootgrondbezit met pachtboerderijen, landbouwgronden en bossen. Steeds meer woeste grond werd ontgonnen zodat het landgoed groeide. Hoogtepunt in de geschiedenis van kasteel en landgoed vormde de periode 1688-1709 met de grote verbouwing onder Arnold Schenck van Nydeggen en Maria Catharina van Hoensbroek. Dit was de belangrijkste en meest vormende periode die aan de huidige situatie ten grondslag ligt:

     

Opzet van de gebouwen Indeling van de tuin binnen de grachten Lanenpatroon met noord- en zuidlaan Aanleg kasteelboomgaard Beplanting en rechttrekken van doorgaande openbare wegen tot lanen Spiegelbergerbos met dwarslaan

Deze aanleg, die getypeerd kan worden als barokaanleg, bepaalt tot op heden de ruimtelijke indeling van het landgoed. In de loop der 18e eeuw vestigen de eigenaren, de familie Van Hoensbroek, zich definitief op Schloss Haag. Als gevolg hiervan verschuift de aandacht van de eigenaren in de loop der 18e en 19e eeuw van bewoning van het kasteel naar landgoedbeheer. De bosaanleg op voormalige heidegronden, die zeer bepalend is voor de huidige landschappelijke kwaliteit van het landgoed, is grotendeels in de 19e en 20e eeuw tot stand gekomen onder verschillende eigenaren. Opvallend genoeg is van een ornamentele aanleg in landschapsstijl nooit sprake geweest. De kern van het landgoed met kasteel, tuin, lanen en landbouwgronden bleven geheel in hun laat 17e eeuwse opzet intact. De kloosterperiode is van weinig invloed geweest op de structuur en verschijningsvorm van het landgoed. De belangrijkste en meest vormende periode voor het huidige aanzien van landgoed en kasteel betreft Operation Veritable in februari-maart 1945 en de daaropvolgende wederopbouwperiode. Het landgoed werd door de oorlogshandelingen zwaar getroffen. Het kasteel, de voorburcht en de historische boerderijen van het landgoed (Vogelheeg en Bulshees) werden verwoest. De Aldenhof werd zwaar beschadigd.

De ruïne van het kasteel omvat kelders en nog tamelijk veel opgaand muurwerk, waarin deuren, ramen en schoorsteenpartijen zijn te herkennen. Ook de binnencour met natuur- en bakstenen arcaden zijn aansprekende restanten van het verwoeste kasteel. De natuurstenen omlijsting van de voordeur met fronton en de wapensteen van Schenck van Nydeggen zijn als belangrijk embleem van het kasteel in situ bewaard gebleven. De muurresten van de voorburcht zijn na de oorlog geheel afgebroken. De boerderijen zijn, deels op andere locaties, in wederopbouwstijl herbouwd. In de kasteelboomgaard ten westen van het omgrachte kasteelterrein werd ter vervanging van de boerderij op de voorburcht een geheel nieuwe boerderij gebouwd. Daartoe werd de Populierenlaan zuidzijde verlengd tot aan de geornamenteerde voorgevel van de nieuwe boerderij. De tuin rond het kasteel waarvan de indeling en padenpatroon uit de periode 1688-1709 dateert en de invulling grotendeels uit de kloosterperiode stamt, is na de oorlog niet hersteld en verwilderd. Van de detaillering resteren tegenwoordig nog slechts enkele restanten van de beplanting zoals een haagbeukenberceau, twee lindengroepen, een restant beukenhaag, een sequoia en taxussen die onderdelen van de haag om het kasteel uitmaakten. Feitelijk is er sprake van een “tuinruïne”.

53

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

De natuurstenen omlijsting van de hoofdtoegang tot het kasteel met het wapen van de familie Schenk van Nydeggen (foto sept 2013). 54

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

Het landgoed verloor door alle beschadigingen haar beeldbepalende invloed en positie in het dorpsgebied van Afferden. De ruïne verkeerde tot kort voor de recente herstelcampagnes in een soort ‘slaaptoestand’. Recente grote wijzigingen in de verschijningsvorm van het landgoed betreffen het buiten gebruik stellen van de boerderijen en de omvorming van landbouwgronden tot golfbaan. Hoewel de wijziging in eerste instantie erg ingrijpend lijkt, blijkt bij nadere bestudering dat het landschapspatroon nauwelijks is aangetast door de aanleg van de golfbaan. Ook zijn grote delen van de ontginningsbossen (Broederbos) die bij het historische landgoed uit de 19e en 20e eeuw overgedragen aan Staatsbosbeheer. Concluderend kan gesteld worden dat de kasteelruïne en tuin het hart van zowel het historische als het huidige landgoed Bleijenbeek vormen. Het landgoed, momenteel ca. 270 hectare, is in eigendom en beheer bij A.S.R. levensverzekeringen b.v.. Het landgoed is tot op heden in stand is gebleven en als functioneert zodanig. De golfbaan verzorgt een belangrijk deel van de inkomsten van het landgoed. De kern van het landgoed wordt van oudsher gevormd door het kasteel (de ruïne) met tuin, voorburcht, kasteelboerderij (eerst op de voorburcht na 1945 in de voormalige kasteelboomgaard). Dit gebied is in essentie het huidige aan de Stichting Kasteel Bleijenbeek in erfpacht uitgegeven gebied.

Waardestelling Het landgoed Bleijenbeek kent een afwisseling van bossen, lanen, akkers, waterlopen en natuurgebieden. Dit ensemble is tot op heden opvallend goed in stand gebleven. Het ensemble is veel omvattend en wordt bepaald door de onderstaande hoofdelementen:

    

De ruïne van het kasteel met zijn verschillende bouwfasen;



De uitgestrekte ontginningsbossen op de voormalige woeste gronden.

De laat-middeleeuwse grachten; De voormalige tuin binnen de grachten; Het middeleeuwse agrarische landschap met Eckeltse beek; De transformatie tot barokaanleg met hoofdas, kasteelboomgaard, Spiegelbergerbos, en de als lanen beplante doorgaande wegen;

De cultuurhistorische waarde van het landgoed Bleijenbeek als geheel is hoog. Uitgezonderd hiervan is de inrichting van de golfbaan. De belangrijkste structuur- en waardebepalende onderdelen behoren tot de barokaanleg. Meer in detail beschouwd is de barokaanleg slecht beleefbaar als gevolg van de verwoesting en het daaropvolgende achterstallig onderhoud. Het hart van het landgoed is op dit moment geen “kloppend hart”.

De kelder onder de Ridderzaal met vakken voor wijopslag(foto sept 2013).

55

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

De natuurstenen trap van de Binnencour naar de Ridderzaal in het hart van de ruïne onder de traptoren (foto sept 2013). 56

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

8 AANDACHTSPUNTEN VOOR ONDERZOEK EN PLANVORMING Het voorliggende onderzoek heeft veel nieuwe inzichten opgeleverd over de ontwikkelingsgeschiedenis en ruimtelijke opzet van kasteel en landgoed Bleijenbeek. Tijdens het onderzoek en de bespreking van de resultaten daarvan met de werkgroep, werd ook duidelijk dat het kern van het historische landgoed als eigendomseenheid tot op heden bewaard is gebleven. Het geheel mist momenteel een als landgoed herkenbare samenhang en de daarbij horende levendigheid. Hierdoor is het ‘landgoed-gevoel’ op Bleijenbeek momenteel afwezig. Het kasteel is na de brand en gedeeltelijke verwoesting en de daaropvolgende periode van verwaarlozing, voor omwonenden en het bredere publiek letterlijk uit beeld verdwenen. Inmiddels is een hele generatie opgegroeid die het landgoed en het kasteel niet al zodanig (her)kent. Momenteel werkt Stichting Kasteelruïne Bleijenbeek (SKRB) aan de consolidatie van de kasteelruïne en de herinrichting van de directe omgeving. De uitvoeringsmaatregelen worden gaande project aangepast aan voortschrijden inzichten. De opgave is dit kasteel en de directe omgeving als een ‘Doornroosje’ wakker te kussen. Dat geldt echter niet alleen voor de kasteelruïne en haar direct omgeving, maar ook voor het landgoed Bleijenbeek als geheel.

Samenhangen op ruimtelijke en cultuurhistorisch vlak Het beheersgebied van Stichting Kasteelruïne Bleijenbeek maakt in ruimtelijke en cultuurhistorisch opzicht deel uit van een groter geheel: 1. Landgoed Bleijenbeek is een ontginningslandgoed dat een directe relatie heeft met haar omgeving. Het landgoed heeft een centrale rol gespeeld bij de ontwikkeling van de boscomplexen die nu onderdeel zijn van het Nationaal park De Maasduinen. Dit maakt dat het een verrijking is voor het Nationaal park om het landgoed Bleijenbeek als geheel op te nemen. Omgekeerd kan opname van het landgoed in het Nationaal park voor het landgoed weer kansen bieden om opnieuw een “kloppend hart” te gaan vormen, als bijvoorbeeld een ‘onthaalpoort’ voor bezoekers. 2. De kasteelruïne en de tuin daaromheen zijn als landgoedkern in ruimtelijk en cultuurhistorisch opzicht onlosmakelijk verbonden met het landgoed als geheel. Aanbevolen wordt de toekomstvisie van het landgoed (ASR) en kasteelruïne (SKRB) met elkaar in verknopen, op elkaar afstemmen en in gezamenlijkheid te streven naar een revitalisering als een landgoed-ensemble. 3. De historische kern van het landgoed beslaat naast de ruïne, de tuin en de gracht (het actuele beheers– en plangebied van SKRB), ook het gebied met de naoorlogse boerderij, de voormalige kasteelboomgaard en de laan langs de gracht aan oostzijde.

Dit grotere gebied kan worden omschreven als het ‘kasteelerf’. Aanbevolen wordt verder ontwikkeling van plannen omtrent de kasteelruïne en tuin, het gehele kasteelerf te betrekken. 4. Het historisch onderzoek heeft ook veel inzichten opgeleverd over de inrichting van de tuin rond het kasteel en het kasteelerf. Een heroverweging en aanpassing van het bestaande inrichtingsplan is daarom noodzakelijk. Kasteel en landgoed Bleijenbeek als episch-historische ervaring Het voorliggende onderzoek heeft de gehele ontwikkelingsgeschiedenis van het landgoed en kasteel Bleijenbeek in beeld gebracht. Gezien de omvang van het voorliggende onderzoek heeft zich dat beperkt tot de hoofdlijnen van de ontwikkelingsgeschiedenis. Tijdens het onderzoek is gebleken dat het kasteel een rijke geschiedenis kent die amper bekend is. Zo bevat het archief van Schloss Haag veel informatie over eigenaren, bewoning en inrichting van het kasteel. Ook het verhaal van Operation Veritable, en de gevolgen daarvan voor Bleijenbeek en Noord-Limburg, is amper bekend. Deze aspecten van de ontwikkelingsgeschiedenis lenen zich bij uitstek om bezoekers op een evocatieve en educatieve wijze Bleijenbeek te laten beleven. Aanbevolen wordt: 1.

De onontdekte geschiedenis van Bleijenbeek in te zetten als toeristische attractie met een evocatief en educatief karakter waarbij de ruïne en landgoed centraal staan in deze episch-historische ervaring. 2. De basis onder dit alles is een attractieve bezoekersgids of boekje gericht op een breed lekenpubliek, dat bij de ruïne te koop is. 3. Door de ontwikkelingsgeschiedenis blijvend te bestuderen en de onderzoeksgegevens te gebruiken bij vernieuwingen in de presentatie, kan het publiek tot herhalingsbezoeken worden verleid.

57

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

14 februari 2014

43. De Limburger Koerier: provinciaal dagblad van12-91936. 44. De Tijd. Godsdienstig-staatkundig dagblad van 5-91903. 45. http://www.sfmissionmuseum.org/exhibits/buechel/ biography/ 46. Voor een exacte datering is onderzoek in het archief van de Duitse jezuïeten nodig. 47. Gemeentearchief Bergen, Inventaris van de ARCHIEVEN DER GEMEENTE Bergen, inv. nr. 2803 geef als omschrijving “Stukken betreffende het bouwen van een badhuis op de Afferdense beek door de bewoners van het kasteel Bleijenbeek." 1884-1885. 1 omslag. Nader onderzoek moet uitwijzen waar dit gebouw precies heeft gestaan en wat het uiterlijk hiervan was. 48. Jongsma, 31-32. Foto’s P.7 t/m P. 11. 49. De Volksstem, 6-10-1909. 50. Van Beurden, 558-560. 51. Het Nieuws van den Dag, 15-9-1912. 52. Mededeling prof. Mr. E.C.M. Jurgens, Amsterdam. 53. Boosten, 287-288 54. Zie voor meer informatie over Rudolf Jurgens; http:// www.goch.de/C1257500002D7ED4/ html/4E6312D11CCD814BC1257682006D8BB9? opendocument&nid1=59532

NOTEN 1. Renes, 62-63. 2. Renes, 62-63. 3. Hupperetz 2005, 105. 4. Flokstra 169 5. Viersen 154 6. Hupperetz 2005, 105. 7. Achiv Schloss Haag, 4937. 8. Hupperetz 2005, 105. 9. Viersen, 154. 10. Viersen, 157. 11. De weergave van het kasteel op de kaart uit 1730 is hier te schematisch voor. 12. Achiv Schloss Haag, 189. 13. Achiv Schloss Haag, 105. 14. Achiv Schloss Haag, 604 (Boshof) en 711 (Bulshees). 15. Kranenborg, passim. 16. Viersen, 160. 17. Achiv Schloss Haag, 524-2 (jaar 1676). 18. Renes, 70. 19. Uit een inventaris opgemaakt in augustus 1782 van de mobilia van “Sijne Excellentie den Heere Erfmareschalk” blijkt dat in diens kabinet het “Plan ofte grontteeckeninge des Casstels Blijenbeek” aan de muur hing. 20. Mialaret,23-27. 21. Achiv Schloss Haag, 481. Overeenkomst tussen Arnold Schenck van Nydeggen en Johannes frere van 28-21704. 22. Archiv Schloss Haag, 524. 23. Achiv Schloss Haag, inv.nr. 526 24. Achiv Schloss Haag, 526. 25. Achiv Schloss Haag, 107. 26. Achiv Schloss Haag, 518. 27. Achiv Schloss Haag, 550. 28. Achiv Schloss Haag, 553. 29. Achiv Schloss Haag, 550. 30. KMP sectie perceel C 8e blad, nr. 596 tot en met 598. De bijbehorende Oorspronkelijk Aanwijzende Tafel uit 1832 geeft Clemens Wenceslaus van Hoensbroek als eigenaar van deze percelen. 31. Achiv Schloss Haag 519. 32. Achiv Schloss Haag 520-523. Diverse overeenkomsten waarvan de laatste uit 1810 dateert. 33.

Achiv Schloss Haag, 3086-I tot en met 3086-IV. Nader onderzoek in deze brieven zou veel kennis kunnen opleveren het leven op kasteel Bleijenbeek in deze periode.. 34. Achiv Schloss Haag, 551. 35. Craandijk, Eigen Haard, 548. 36. Van der Aa, 2e deel, 471. 37. Achiv Schloss Haag, 552, 553,554,557,558. 38. Boosten, 34. 39. Achiv Schloss Haag, 569, 572. 40. Achiv Schloss Haag, 559-568, 571, 573-584. 41. Meer gegevens over de ontginningswerkzaamheden in de periode 1857-1870 zijn te vinden in het gemeentearchief Bergen. Zie Inventaris van de ARCHIEVEN DER GEMEENTE Bergen, inv. nr’s. 2914-2915. Staten betreffende de aangifte door grondeigenaars van ontginningswerkzaamheden op hun eigendommen. 1857-1870. 2 omslagen. 2914. 1857-1864. 1 omslag. 2915. 1865-1870. 1 omslag. 42. Het archief van de Duitse jezuïeten bevindt zich thans in München. Volgens dr. Clemens Brodkorb, de archivaris te München bevinden zich in het archief diverse foto’s van huis, tuin en kapel. Tevens bevat het archief een “Historia domus” en dagboeken van op Bleijenbeek verblijvende jezuïeten. 58

Stichting In Arcadië

Historisch onderzoek en waardestelling Bleijenbeek

LITERATUUR Beurden, A.F. van, ‘Blijenbeek bij Afferden’ in Buiten. Geïllustreerd weekblad ( 1911 en 1917) Boosten, M. en P. Burggraaff, C. de Groot, P. Jansen, J. Neefjes en B. Selter, Bosgeschiedenis Euregio Rijn-Waal (Wageningen 2012) Brand, Rien Van den en Stefan Frankewitz, Inventaris archief Kasteel Haag (Geldern 2008) Brand, R. van den, Siebengewald - Grepen uit 650 jaar verleden (Afferden 1984) Craandijk, J., ‘de havezate Weldam bij Goor’ in Eigen Haard, no. 35 (1892) Ferber, H., Die Geschichte der familie Schenck von Nydeggen (Keulen en Neuss 1860) Flokstra, M., ‘Het goed Bleyenbeek te Afferden rond 1400’ in Castellogica II (1988-1992), 168-172 Hendriks, Marc., Landgoed Bleijenbeek, Nationaal Park

De Maasduinen. Herstel cultuurhistorische waarden en consolidatie van de ruïne van het 17e eeuwse kasteel Bleijenbeek (augustus 2010) Hupperetz, W.M.H. e.a. (red.), Middeleeuwse kastelen in

Limburg. Verschijningsvorm van het kasteel, zijn adellijke bewoners en hun personeel (Venlo 1996)

Hupperetz, Wim, B. Olde Meierink en Ronald Rommes (red.), Kastelen in Limburg. Burchten en landhuizen 10001800 (Utrecht 2005) Jongsma, H., Kasteelen, Buitenplaatsen, tuinen en parken van Nederland (Amsterdam, z.j. (1912) Kranenborg, E. en H., Burgemeester van Elburg gevan-

gen gehouden van 1582 – 1586 op kasteel Bleijenbeek door Maarten Schenck ( Elburg 2004)

Mialaret, J.H.A., De Nederlandsche monumenten van

geschiedenis en kunst. Deel V De provincie Limburg. Tweede stuk: Noord-Limburg (Arnhem 1937) Obendorff, Th., ‘Bleyenbeek’ in Hoebens, F., e.a., Kasteel en landschap in Limburg (Utrecht 2013), 86-93

Renes, H., ‘Kastelen in het landschap’ in W.M.H. Hupperetz e.a. (red.), Middeleeuwse kastelen in Limburg. Ver-

schijningsvorm van het kasteel, zijn adellijke bewoners en hun personeel (Venlo 1996), 61-76 Viersen, A., ‘Kasteel Bleyenbeek’ in Castellogica II (19881992), 153-167

Kranten:

De Limburger Koerier: provinciaal dagblad (12-9-1936) De Tijd. Godsdienstig-staatkundig dagblad (5-9-1903) De Volksstem (6-10-1909)

59

14 februari 2014