Bijlage 3 b 2022 Rapportage ELWM Verkenning Energieopslag Fase I

Stel… Rapportage ELWM Verkenning Energieopslag Fase I

Energielandgoed Wells Meer BV 30-09-2022

Resultaten Verkenning Energieopslag Fase I Energielandgoed Wells Meer (ELWM)

Belangrijkste inzichten Hieronder staan de belangrijkste inzichten vanuit de verkenning: ▪

Zonder (beperkte) netcapaciteit is er voor ELWM geen mogelijkheid om eerder te kunnen realiseren. Technisch zijn er oplossingen in de markt beschikbaar om de opgewekte elektriciteit om te zetten in een andere energiedrager, zoals bijvoorbeeld waterstof, echter geven marktpartijen aan dat dit tot op heden financieel niet haalbaar is zonder netcapaciteit, vanwege de te beperkte aantal vollasturen die een installatie dan kan draaien.

▪

Met bovenstaand gegeven is het met beperkte netcapaciteit (aanname 50 MVA) in 2026 opportuun om ELWM (bijna) volledig te kunnen realiseren met waterstofproductie, waarbij ook batterijopslag een rol zou kunnen spelen. Ook hierbij geldt dat nader onderzocht moet worden met marktpartijen of en onder welke voorwaarden dit financieel haalbaar is en/of het ruimtelijk inpasbaar en wenselijk is in de omgeving.

▪

Bij beperkte netcapaciteit (aanname 50 MVA) in 2026 is het meest realistische scenario dat de opwekcapaciteit uitgebreid kan worden met ongeveer 100 MWp zonpv ten opzichte van de al geplande 100 MWp zonpv en 24 MW aan wind door middel van waterstofproductie, eventueel aangevuld met grootschalige batterijopslag voor optimalisatie van de business case. Met alleen batterijopslag is het maximaal mogelijk om 50 MWp aan opwekcapaciteit extra mogelijk te maken, maar is dit een minder efficiënte manier om meer opwek mogelijk te maken.

▪

Gekeken naar de afzetmarkt voor grootschalige batterijopslag, dan is deze deels hetzelfde als bij duurzame opwek. Exploitanten van grootschalige opslag zijn ook partijen die aangesloten zijn op het landelijke elektriciteitsnet en op basis van die aansluiting een batterij commercieel exploiteren. Het verschil zit in de handel- en balanceringsmarkten waar een grootschalige batterijopslagsysteem haar diensten op zal aanbieden, waarbij duurzame opwek projecten elektriciteit leveren aan het net. Van een regionale afzetmarkt voor grootschalige opslag is geen sprake.

▪

Gekeken naar de afzetmarkt voor waterstof, dan is het belangrijk om te beseffen dat deze ingrijpend anders is dan bij realisatie met alleen een netaansluiting. Naast de fysieke 2 0

waterstofinstallatie, zal er ook opslag en met name transport georganiseerd dienen te worden, waarbij ook de vraag naar waterstof gecontracteerd dient te worden. Het waterstof ecosysteem was voorheen zeer lokaal per industrie georganiseerden zal de komende jaren ingrijpend veranderen, vanwege de transitie van bedrijven van fossiel naar duurzame energie als basis voor productieprocessen. Het is dus wel mogelijk om een regionale afzetmarkt te creëren, ook al is de vraag in nabije regio beperkt en zal er bijvoorbeeld Limburg breed gekeken moeten worden. ▪

Er zijn voor ELWM twee scenario’s uitgewerkt waarbij er met grootschalige batterijopslag respectievelijke 10 en 50 MWp aan extra zonpv mogelijk kan worden gemaakt bij een beperkte netaansluiting van 50 MVA. Eerste inzichten leiden tot een licht positieve business case waarbij de inzet van de batterij van 20-30% van de tijd voor meer duurzame opwek zal zijn en de overige tijd voor handel- en balanceringsdiensten. Voor een batterij is het financieel interessanter om volledig ingezet te worden op handel- en balanceringsdiensten. Verdere verdieping met marktpartijen is vereist om een beter beeld van de haalbaarheid te krijgen bij de combinatie van meer duurzame opwerk en het aanbieden van handel- en balanceringsdiensten.

▪

Er zijn ook twee scenario’s uitgewerkt waarbij er met waterstofproductie respectievelijk 20 en 100 MWp aan extra zonpv mogelijk kan worden gemaakt bij een beperkte netaansluiting van 50 MVA. Eerste inzichten leiden tot een positieve business case voor beide scenario’s. Wel zal er verdere verdieping met marktpartijen plaats dienen te vinden, omdat de haalbaarheid zeer afhankelijk is van de afzetmarkt, welk aan verandering onderhevig is.

Doel en vraagstelling Doel Op de innovatieboulevard is de wens om uiteindelijk een pilot gaan starten waarbij er grootschalige opslag wordt gerealiseerd welke is ontwikkeld door lokale/regionale ondernemers. Het doel van deze fase van de verkenning is om inzichten op te doen over energieopslag waarmee de realisatie van Energielandgoed Wellsmeer (ELWM) kan worden versneld en waarmee er kan worden toegewerkt naar een eventuele pilot.

3 0

Vraagstellingen Welke mogelijkheden zijn er in het binnen- en buitenland om in de tussenperiode voor netverzwaring toch alvast de productiecapaciteit (rendabel) te realiseren en welke hiervan is het beste in te passen om grootschalige energieopslag in ELWM te realiseren?

Deelvragen: 1. Welke oplossingen

zijn

er

om

zonder

netcapaciteit (off-grid) zoveel

mogelijk

grootschalige duurzame energie opwek mogelijk te maken voor ELWM? 2. Welke oplossingen zijn er om met beperkte netcapaciteit (50 MVA) zoveel mogelijk grootschalige duurzame energie opwek mogelijk te maken voor ELWM? 3. Hoe ziet de afzetmarkt en bedrijvigheid voor energie(opslag) voor de oplossingen uit de twee voorgaande vragen eruit in de regio; waar gaat de energie uiteindelijk naar toe en leidt dit tot economische kansen? 4. Welke inzichten komen er uit de business case van de potentieel passende oplossingen en wat betekent dit voor het vervolg van het ontwikkeltraject van ELWM?

Proces Voor de verkenning zijn de volgende stappen uitgevoerd: 1. Opstellen van projectplan en afstemming met opdrachtgever. 2. Uitvoeren studie naar grootschalige energieopslag mogelijkheden in binnen en buitenland. 3. Energieopslagtechnieken plotten op vraagstelling van geen en beperkte netcapaciteit en technische haalbaarheid, voor- en nadelen in kaart brengen. 4. Tussentijdse presentatie van mogelijkheden en aanscherping van vervolg verkenning. 5. Uitvoeren van studie naar mogelijkheden voor grootschalige batterijopslag en waterstof voor de situatie met beperkte netcapaciteit. 6. Tussentijdse presentatie van verkenning en aanscherping van vervolg verkenning. 7. Opstellen van business cases voor grootschalige batterijopslag en waterstof voor de situatie met beperkte netcapaciteit. 8. Eindpresentatie aan stuurgroep. 9. Verwerken van studie en feedback in een rapportage. 4 0

Uitgangspunten Bij deze een overzicht van de uitgangspunten voor de verkenning van grootschalige energieopslag: ▪

Het betreft een verkenning naar oplossingen om de realisatie van Energielandgoed Wellsmeer (ELWM) te versnellen.

▪

Het doel van het project is om een zonnepark van ongeveer 300 MWp en windpark van ongeveer 24 MW windpark (4 turbines) te realiseren.

▪

Het beschikbaar komen van netcapaciteit staat anno 2022 gepland in twee fases. Inschatting is dat er in 2026 ca. 50 MVA beschikbaar komt. In 2028 zal waarschijnlijk het overige deel van de vereiste netaansluiting, namelijk ongeveer 200 MVA, beschikbaar komen. E.e.a. houdt verband met de aanleg van de hoogspanningsverbinding tussen Bergen en Venray, de aanleg van een onderstation in Bergen en de verzwaring van hoogspanningsnet (verbindingen en stations) ‘hoger op in het net’.

▪

De business case voor zowel het energielandgoed als eventuele grootschalige energieopslag moet positief zijn.

Naast bovenstaande uitgangspunten is er in de verkenning gekeken naar verschillende aspecten van mogelijke oplossingen. Deze aspecten zijn: ▪

Technology Readiness Level (TRL): de fase waarin de ontwikkeling van een nieuwe technologie zich bevindt. De oplossing heeft een TRL van 9 of hoger, zie het figuur hieronder.

▪

Locatiegeschiktheid: de oplossing kan worden toegepast in de omgeving van ELWM.

▪

Omvang: de oplossing moet significant kunnen bijdragen aan ELWM.

▪

Business case: de oplossing moet met een positieve business case kunnen worden gerealiseerd.

Oplossingen bij geen netcapaciteit (off-grid) In de brede verkenning naar energieopslag mogelijkheden is er onderscheid gemaakt in oplossingen die zonder netaansluiting (off-grid) of met beperkte netcapaciteit ervoor kunnen zorgen dat het

5 0

energielandgoed eerder (volledig) gerealiseerd kan worden. Hieronder staan de inzichten voor oplossingen zonder netaansluiting.

Elektrisch Er zijn geen mogelijkheden gevonden waarbij er elektrische opslag van energie plaatsvindt die kunnen leiden tot eerdere realisatie van ELWM. De enige mogelijkheid hiervoor is indien er een directe netkoppeling gemaakt kan worden met een grote (industriële) afnemer. Ten tijde van het uitvoeren van de studie, was er nog geen interesse in de regio in een directe netkoppeling, omdat uitbreiding van afnamecapaciteit van het elektriciteitsnet nog mogelijk was. Het bericht van Tennet in juni 2022 kan deze situatie veranderen, ook al lijkt deze situatie tijdelijk. Wel blijft het onrealistisch om de complete opwek met het juiste productieprofiel te matchen met een eventuele afnemer op deze schaal.

Thermisch Er zijn geen mogelijkheden gevonden waarbij er warmte opslag van energie plaatsvindt die kunnen leiden tot eerdere realisatie van ELWM. Indien de opgewekte energie wordt omgezet in warmte, dan is hiervoor een regionale afnemer vereist. Er is in de nabije regio geen grote afnemer, zowel niet op het niveau van verwarming voor woningen als industrie, met name ook door het ontbreken van de vereiste warmte infrastructuur. De enige sector met een warmtevraag is de agrarische sector, echter is het vraagprofiel tegenovergesteld aan het opwekprofiel van zonne-energie.

Kinetisch & lucht Er zijn geen mogelijkheden gevonden waarbij er kinetische & lucht opslag van energie plaatsvindt die kunnen leiden tot eerdere realisatie van ELWM. Alle technieken zoals een vliegwiel, gravitatietoren en compressed air energy storage (CAES) hebben de vereiste om op een later moment de energie te kunnen leveren aan het elektriciteitsnet. Daarnaast is de opslagcyclus van een vliegwiel ook veel te kort om van toegevoegde waarde te zijn, en is voor CAES de ondergrond ongeschikt.

Chemisch Er is één mogelijkheid gevonden waarbij het technisch mogelijk is om bij geen netcapaciteit het energielandgoed eerder te kunnen realiseren. Door middel van de productie van waterstof is het 6 0

mogelijk om de opgewekte energie volledig om te zetten in waterstof en via andere transportmiddelen

(zoals

een

pijplijn,

tankwagen, scheepsvaart) te vervoeren naar afnemers. Echter om deze oplossing ook financieel haalbaar te realiseren, waarbij alle opgewekte energie wordt omgezet in

Voorbeeld waterstofinstallatie (10 MW ) nabij zonnepark (20

waterstof,

MW) in Japan (bron: Toshiba).

lijkt een netaansluiting tot

op heden nog vereist. Nieuwe inzichten kunnen dit in de toekomst veranderen. De reden hiervoor is dat er voldoende vollasturen nodig zijn om de investering in een waterstofinstallatie terug te kunnen verdienen. Indien de waterstofinstallatie wat betreft het vermogen gelijk is aan de opwekinstallatie, dan zijn de vollasturen vaak te beperkt voor een haalbare business case. Er is in dit onderzoek niet gekeken naar het duurzaamheidsaspect van de verschillende type elektrolysers, zoals de vereiste processen en materialen voor productie en de gehele afzetketen. Dit zal nader onderzocht dienen te worden. Wel is het belangrijk om te melden dat het energetische omzettingsrendement ongeveer 68% is, afhankelijk van de gekozen technologie. Daarnaast is het vervolgens afhankelijk wat er met de waterstof gedaan wordt of er nog verder energetisch verlies optreedt.

Oplossingen bij beperkte netcapaciteit (50 MVA) In dit hoofdstuk staan de inzichten voor oplossingen die ervan uitgaan dat er een beperkte netaansluiting van 50 MVA aanwezig zal zijn in 2026.

Elektrisch Er zijn mogelijkheden gevonden waarbij er elektrische opslag van energie plaatsvindt die leiden tot eerdere realisatie van ELWM. Bij de oplossingen is het belangrijk om op te merken dat er in de markt nog een zoektocht plaatsvindt naar een positieve business case. De meest voorkomende methode in de huidige markt is het opslaan van elektriciteit in lithium-ion batterijen. Er zijn in Nederland en buurlanden al meerdere grootschalige batterijopslag systemen met deze techniek operationeel en de pijplijn is het laatste jaar hard toegenomen richting projecten met een omvang van 300 MW en 7 0

groter. De reeds gerealiseerde grootschalige batterijen worden tot op heden niet of nauwelijks ingezet om meer opwekcapaciteit mogelijk te maken, maar puur voor het leveren van handel- en balanceringsdiensten. In het hoofdstuk over de business case wordt verder ingegaan op wat het voor ELWM zou kunnen betekenen en wat er verder uitgezocht dient te worden. Naast het financiële aspect is het belangrijk voor ELWM om ook na te denken wat het technisch en ruimtelijk betekent voor het energielandschap. Bij de omvang van 50 MW/100 MWh moet er al snel gedacht worden aan een voetbalveld aan containers met batterijen. Ook zijn er ontwikkelingen naar

Voorbeeld grootschalige batterijopslag (34 MW / 68 MWH) in

ander type batterijen, namelijk redox-flow

Engeland (bron: FRV).

batterijen waarin het mogelijk is om meer energie op te slaan. Dit is vanuit het uitgangspunt om meer opwekcapaciteit mogelijk te maken vaak interessanter dan het vermogen. Als laatste is er op verzoek ook gekeken naar de inzet mobiele batterijopslag. Marktpartijen hebben hier interesse in, echter levert het voor ELWM geen toevoegde waarde voor meer opwekcapaciteit omdat het vermogen en de volumes significant veel kleiner zijn. Wel kan het een positief effect hebben op de verduurzaming in de regio. Denk aan de inzet van mobiele batterijen in de regio, zoals bij festivals en bouwterreinen. Er is in dit onderzoek niet gekeken naar het duurzaamheidsaspect van de verschillende type batterijen, zoals de vereiste processen en materialen voor productie. Dit zal nader onderzocht dienen te worden.

Thermisch Net als bij geen netcapaciteit zijn er voor ELWM geen opportune oplossingen gevonden die kunnen bijdragen aan het versnellen van de realisatie van ELWM vanwege de geringe of niet-matchende warmte vraag in de omgeving.

8 0

Kinetisch & lucht Net als bij geen netcapaciteit zijn er voor ELWM geen opportune oplossingen gevonden die kunnen bijdragen aan het versnellen van de realisatie van ELWM vanwege locatie ongeschiktheid (bv. het ontbreken van zoutcavernes) of een nog zeer lage TRL.

Chemisch Net als bij geen netcapaciteit kan er door de productie van waterstof eerder gerealiseerd worden. Daarbij is een beperkte netaansluiting vereist voor een positieve business. Dit zal worden beschreven in het hoofdstuk over de business case. In het geval van waterstof zal er op of nabij het energielandschap een elektrolyser inclusief opslag gerealiseerd dienen te worden. Daarnaast zal er nagedacht dienen te worden over het transport (pijplijn, scheepsvaart of via tankwagens) en is het met name belangrijk om een afzetmarkt te bereiken en daar afspraken mee te maken. Dit laatste is nog niet via een landelijk systeem geregeld en maakt het proces minder voordehand liggend dan via het elektriciteitsnet. In Nederland en buurlanden zijn er de afgelopen jaren enkele grootschalige waterstof projecten nabij opweklocaties gerealiseerd. Deze zijn echter nog relatief klein van omvang. De pijplijn van waterstofprojecten groeit echter zeer snel. Net als bij grootschalige batterijopslag is het hier ook van belang om goed na te denken over het ruimtelijke en technische aspect van deze oplossing. Het produceren van waterstof is een industrieel proces waarbij er ook sprake kan zijn van veel transport van en naar de locatie.

Afzetmarkt en bedrijvigheid van oplossingen in de regio De verkenning van de afzetmarkten is na de brede verkenning van energie technologieën gericht op twee onderwerpen, namelijk elektriciteit en waterstof. De uitkomsten van deze verkenning worden hieronder beschreven.

Elektriciteit Voor het onderwerp elektriciteit zijn er vier mogelijke situaties te onderscheiden. Deze worden hieronder toegelicht.

Directe netkoppeling voor regionale industrie (grootverbruikers) Een mogelijke oplossing om bij geen of beperkte netcapaciteit eerder te kunnen realiseren is door een directe netkoppeling te maken met een grootverbruiker in de nabije regio. Omdat ten tijde van 9 0

het onderzoek er nog geen beperkingen waren op de afname van elektriciteit, leefde deze behoefte niet bij grootverbruikers. Wellicht biedt de beperking op het hoogspanningsnet van Tennet in de regio Limburg en Noord-Brabant nieuwe mogelijkheden. Dit dient dan verder onderzocht te worden.

Mobiele batterijopslag voor regionale afnemers Zoals eerder toegelicht levert mobiele batterijopslag geen bijdrage aan eerdere realisatie van ELWM. Wel zou het interessant kunnen zijn voor afnemers in de regio om een lokaal oplaadpunt voor batterijen te realiseren, zodat mobiele batterijen met groene stroom in de regio ingezet kunnen worden bij bijvoorbeeld festivals of op bouwterreinen.

Vaste batterijopslag via elektriciteitsnet Opslag in grootschalige batterijsystemen is zoals eerder toegelicht een mogelijke oplossing bij beperkte netcapaciteit. De afzetmarkt verschilt niet veel van de afzetmarkt van de productie van duurzame energie, behalve dat de exploitant van de batterijsystemen toegang nodig heeft tot andere handel- en balanceringsmarkten. De fysieke elektriciteit zal door dezelfde elektriciteitskabel (en netaansluiting) worden getransporteerd.

Tijdelijke batterijopslag via elektriciteitsnet Een laatste mogelijkheid is om de grootschalige batterijsystemen tijdelijk op ELWM te realiseren totdat er meer netcapaciteit beschikbaar is in 2028. Een manier om dit mogelijk te maken is door gebruik te maken van een servicepartij die grootschalige batterijsystemen voor een beperkte afgesproken contracttermijn beschikbaar stelt aan ELWM. Deze oplossing is nog niet verder onderzocht, gezien de haalbaarheid van vaste grootschalige batterijsystemen als oplossing voor beperkte netcapaciteit nog niet een gegeven is.

Waterstof (H2) Voor het onderwerp waterstof zijn er vier mogelijke situaties te onderscheiden. Deze worden hieronder toegelicht.

H2 voor regionale tuinbouw en industrie Waar er bij elektriciteit gesproken wordt over een directe netkoppeling, is er voor waterstof ook verkend of er mogelijke directe afnemers in de regio zijn. Met betrekking tot de tuinbouw is dit niet opportuun, gezien dat de energievraag van deze sector haaks staat op de moment van opwek. In de 10 0

winter is er weinig duurzame energie opwek, maar is de energievraag van deze sector juist groot. Gekeken naar de industriesector, dan is er onder andere één interessante partij in de gemeente, waar ook al meerdere onderzoeken bij lopen, namelijk de steenfabriek in Afferdem. Het is zinvol om dit verder te onderzoeken. Ook richting Venray liggen er mogelijk kansen, dit dient nog onderzocht te worden.

H2 voor regionale gebouwde omgeving Er is verkend of waterstof een rol zou kunnen spelen voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Het is niet realistisch om de volledige warmtevraag in de gebouwde omgeving in de nabije regio te voorzien door middel van waterstof. Naast dat de verwarmingsinstallaties hier niet voor geschikt zijn is de belangrijkste overweging dat er andere alternatieven beschikbaar zijn voor deze sector, terwijl dit voor andere sectoren veel beperkter is en er pas zeer weinig groene waterstof wordt geproduceerd. Ook bijmenging in het huidige gasnet is vanuit dit oogpunt onwenselijk, ook al is het technisch mogelijk tot ongeveer 20%.

H2 voor regionale vervoerssector en scheepsvaart Er is verkend of waterstof een rol zou kunnen spelen in de verduurzaming van het regionale vervoer of de scheepsvaart. Met betrekking tot mobiliteit lopen er initiatieven voor waterstof tankstations voor personen auto’s en/of vrachtwagens. In het streekvervoer vinden er op grote schaal nog geen ontwikkelingen plaats. Ook in de scheepsvaart vinden er geen ontwikkelingen plaats om de overstap te maken naar waterstof. De enige interessante mogelijkheid om verder te onderzoeken is waterstof voor lokale tankstations in de regio voor auto’s of vrachtwagens.

H2 voor landelijke markt Er bestaat voor waterstof nog geen landelijk infra netwerk zoals bij gas. De overheid heeft wel besloten dit aan te gaan leggen, waarbij het ook voornemens is om een waterstofnetwerk richting Zuid-Limburg aan te leggen, uiterlijk 2030. Ook is er nog geen duidelijke landelijke markt gedefinieerd; de productie van waterstof wordt vaak direct gekoppeld aan afnemers. Wil men de optie waterstof verder onderzoeken, dan is het zaak om hierbij marktpartijen te betrekken, gezien de vereiste van fysieke afnemers in dit veranderende ecosysteem. Daarbij is het dus ook belangrijk om na te denken hoe de waterstof te transporteren gezien de aanleg van het landelijk netwerk nog 11 0

een tijd zal duren. Andere vormen zijn door middel van tankwagens of via schepen. Beide oplossingen hebben impact op de omgeving.

Business case van oplossingen Met de opgedane inzichten vanuit de mogelijke oplossingen en afzetmarkten zijn er een aantal business case scenario’s uitgewerkt voor zowel waterstof als batterijopslag. Gezien deze oplossingen zich in een razend tempo ontwikkelen is het raadzaam de business cases regelmatig te updaten.

Basisscenario Hieronder is het basisscenario weergegeven bij de situatie met beperkte netcapaciteit van 50 MVA. Er is nog geen scenario opgesteld waarbij er sprake is van geen netcapaciteit, omdat ten tijde van de verkenning marktpartijen aangaven dat een netaansluiting ten alle tijden vereist is. Dit kan, zoals eerder vermeld bij de waterstof oplossing, veranderen in de nabije toekomst. In dit basisscenario is het mogelijk om op een 50 MVA netaansluiting 100 MWp aan zonpv en 24 MW aan wind aan te sluiten. Deze 50% overdimensionering is conform de huidige SDE een vereiste geworden. Dit zal leiden tot een opwekverlies van ongeveer 7%, doordat de opwekcapaciteit 50% is overgedimensioneerd ten opzichte van de netaansluiting en er zeer weinig maximale gelijktijdigheid is tussen zonpv en wind.

Batterijopslag Er zijn twee mogelijke scenario’s uitgewerkt waarbij batterijopslag wordt ingezet om met beperkte netcapaciteit meer duurzame opwek te realiseren. Gekeken naar de toekomst zal de haalbaarheid 12 0

de komende jaren veranderen. Afgelopen jaar en het huidige jaar waren er hoge vergoedingen voor de handel- en balanceringsdiensten. Het is onzeker hoe dit zich op lange termijn zal ontwikkelen. Daarnaast zijn er discussies over de transportkosten welke nu in rekening worden gebracht en de ruimte op het net die batterijen innemen.

Scenario 1 – 10 MWp extra zonnepark In dit scenario wordt 10 MWp extra duurzame opwek mogelijk gemaakt door de inzet van een 10 MW / 20 MWh batterij. De batterij zal in dit scenario voor ongeveer 20% van de tijd ingezet dienen te worden voor ‘load shifting’ van de duurzame opwek. Dit houdt in dat er ten tijde van teveel opwekvermogen, energie in de batterij wordt opgeslagen, welke op een ander moment wordt teruggeleverd aan het net ten tijden van weinig opwekvermogen. De overige 80% van de tijd kan de batterij ingezet worden voor andere doeleinden, zoals handel- en balanceringsdiensten.

Scenario 2 – 50 MWp extra zonnepark In dit scenario wordt 50 MWp extra duurzame opwek mogelijk gemaakt door de inzet van een 80 MW / 160 MWh batterij. De batterij zal in dit scenario voor ongeveer 29% van de tijd ingezet dienen te worden voor ‘load shifting’ van de duurzame opwek. De overige 71% van de tijd kan de batterij ingezet worden voor andere doeleinden, zoals handel- en balanceringsdiensten. Het zal echter nog onderzocht dienen te worden of een batterij met een grotere capaciteit dan in deze schematische weergave juist meer opportuun is. Want hoe groter het deel van de piek van het opwekvermogen een batterij dient op te slaan, des te meer capaciteit hiervoor nodig is. De verhouding tussen het vermogen en de capaciteit zal daardoor toenemen en beïnvloedt dus ook de keuze voor het type batterij.

13 0

Beide scenario’s resulteren in een licht positieve business case en behoeven verdere verdieping met marktpartijen. Indien de batterij alleen wordt ingezet voor load shifting leidt dit niet tot een positieve business case. Vergeleken met waterstof is het beperkter mogelijk om met grootschalige batterijopslag eerder meer opwek te realiseren. Grootschalige batterijopslag is daarom minder voordehand liggend voor ELWM om eerder meer opwek mee mogelijk te maken. Wel is het aan te raden om bij de realisatie van ELWM rekening te houden met grootschalige batterijopslag om het rendement van het energielandschap te verhogen, door de combinatie van het beperken van opwekverliezen en het aanbieden van handel- en balanceringsdiensten (al dan niet door een derde partij op basis van vergoedingen).

Waterstof Er zijn twee mogelijke scenario’s uitgewerkt waarbij waterstofproductie wordt ingezet om met beperkte netcapaciteit meer duurzame opwek te realiseren. Zoals eerder vermeld is wellicht de optimale oplossing een combinatie van waterstofproductie én batterijopslag. Dit scenario dient nog onderzocht te worden. Gekeken naar de toekomst zal de haalbaarheid de komende jaren in hoog tempo veranderen. Dit komt doordat er een sterk dalende lange termijn trend is voor de investeringskosten voor elektrolysers, de referentieprijs voor de productie van waterstof vaak gekoppeld wordt aan de gasprijs omdat waterstof in industriële processen tot op heden vooral met gas wordt geproduceerd, en als laatste omdat het SDE-subsidie budget voor waterstofproductie vanwege lage rangschikking mogelijk wel binnen bereik komt.

14 0

Scenario 3 – 20 MWp extra zonnepark In dit scenario wordt 20 MWp extra duurzame opwek mogelijk gemaakt door de inzet van een 10 MW elektrolyser. In het schematische overzicht is weergeven dat er een tweede opweksysteem ontstaat, waarbij de 20 MWp aan extra zonpv zal worden omgezet in waterstof en de elektrolyser daarnaast gebruik zal maken van de netaansluiting. In de werkelijkheid zullen er niet twee separate opwerksystemen ontstaan, maar één geheel waarbij er een deel van het opwerkvermogen richting de elektrolyser zal gaan.

Scenario 4 – 100 MWp extra zonnepark In dit scenario wordt 100 MWp extra duurzame opwek mogelijk gemaakt door de inzet van een 50 MW elektrolyser. Ook hier zijn twee opweksystemen weergegeven, maar zullen er in de werkelijkheid niet twee separate opweksystemen ontstaan. In beide scenario’s is het opwerkverlies op zonpv op 7% gehouden zoals in het basisscenario, ook voor de uitbreiding door middel van de elektrolyser. Het is eventueel ook mogelijk een grotere elektrolyser neer ze zetten, echter zal er dan ook rekening mee gehouden moeten worden dat de netaansluiting voor afname beperkt is voor de elektrolyser.

Beide scenario’s resulteren in een positieve business case. Ook hier geldt dat er verdere verdieping dient plaats te vinden met marktpartijen. Waterstof is dus de meest voordehand liggende oplossing 15 0

om eerder meer opwek mogelijk te maken. Eventueel is het zelfs mogelijk om in 2026 volledig te kunnen realiseren, echter is de financiële haalbaarheid hiervan nog niet onderzocht. Hiervoor is de betrokkenheid van marktpartijen vereist.

Overwegingen en adviezen voor fase II Gezien fase II zich richt op de uitwerking en kwartiermaken van de mogelijke energieopslag oplossingen mét marktpartijen zal er eerst dienen te worden vastgesteld wat de gewenste richting is. Volgend op de conclusie dat er tot nu toe geen financieel haalbare mogelijkheid is om eerder te realiseren zonder netaansluiting is het advies om fase II pas op te starten wanneer de vereiste netaansluiting beschikbaar komt met toereikende capaciteit of dat de onzekerheid over de planning hiervoor weg is genomen. Indien er ook zicht is op volledige netcapaciteit in 2028, dan dient dit meegenomen te worden in de afweging of eerdere realisatie d.m.v. energieopslag wel financieel verstandig is gezien dat dit extra investeringen en met name ontwikkelkosten met zich mee brengt. In het afwegingstraject is het ook belangrijk om verder te kijken dan de business case en de impact op het ruimtelijk domein en de omgeving goed in de overweging mee te nemen. Zowel een waterstofinstallatie als een grootschalig batterijopslagsysteem zorgen voor een andere invulling van het energielandschap. Als er gekozen wordt om in fase II te richten op verdere uitwerking van één van de twee energieopslag oplossingen (of een combinatie van de twee) is het raadzaam hierbij meerdere marktpartijen te betrekken.

Voor zowel batterijopslag als waterstofproductie is een omvang van groter dan 10 MW voor veel marktpartijen zeer interessant, met name als de omvang richting de 50 MW of groter zal gaan. Wanneer het reeds geplande pad wordt gevolgd van realisatie volgend op de beschikbare netcapaciteit in 2026 & 2028 en er niet wordt gekozen voor eerdere realisatie d.m.v. energieopslag is het aan te raden om toch batterijopslag verder te verkennen zoals eerder benoemd. Dit kan namelijk een positief effect hebben op de business case van het energielandschap. Hierbij zal de verkenning zich enerzijds dienen te richten op het ruimtelijke en vergunningsaspect en anderzijds op het vinden van de optimale technische oplossing gezien vanuit de business case. Dit laatste is pas opportuun als er zicht is op de daadwerkelijke netcapaciteit in 2026 en het exacte vermogen bekend is. 16