Bijlage 2 - Beleidsplan Biblioplus 2025-2028 'Zuurstof voor de Gemeenschap

Leer

Vraag

De Bibliotheek: zuurstof voor de gemeenschap Beleidsplan 2025-2028

Ontmoet

Lees

Doe

Inhoudsopgave Woord vooraf

5

Waarom? Een gevoel van onbehagen

6

Maatschappelijke trends

7

Basisvaardigheden: voorwaarde voor een bewust leven

9

De Bibliotheek: zuurstof voor de gemeenschap

10

Hoe pakken we het aan?

” Ook wil het kabinet de openbare bibliotheek op zoveel mogelijk plaatsen terugbrengen, als plek waar mensen kunnen lezen, leren en elkaar ontmoeten.”

De Bibliotheek verandert mee

12

Invulling zorgplicht in het Land van Cuijk en Maasduinen

16

Heldere positionering, duidelijke communicatie

25

Onze organisatiewaarden

27

Strategische ambities binnen vier programma’s

28

•

Kinderen & ouders

28

•

Leven lang leren

33

•

Kennisdelen & ontmoeten

36

•

Ontspanning & inspiratie

37

Ambities op een rij

39

Wat bieden we aan?

Koning Willem-Alexander Troonrede 19 september 2023

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

Onze producten en diensten

46

Begroting 2024-2028

52

3

Woord vooraf De Bibliotheek is van alle tijden en van ons allemaal. Een plek waar iedereen welkom is en op adem kan komen. Een plek ook waar je ‘samen jezelf kunt zijn’. Of je nu wilt lezen voor je plezier, of wilt bijleren, voor inspiratie, een vraag of een ontmoeting komt; het mag allemaal. Het is een (online) plek waar je antwoorden vindt, waar je hartelijke, betrokken mensen tegenkomt en waar je jezelf kunt ontwikkelen. Dit maakt van de Bibliotheek een onmisbare motor van een vaardige en menselijke samenleving. Deze beschrijving van de rol van de Bibliotheek wekt inmiddels geen verbazing meer. Toch was deze positie van de Bibliotheek lang niet zo vanzelfsprekend. In 2016 waren de bibliotheken van BiblioPlus zelfs bijna verdwenen. Door de opkomst van e-books was de gedachte dat bibliotheken hun langste tijd hadden gehad. Hoe anders is dat nu. Bibliotheken zijn bezig aan een ware revival. Dit komt met name doordat ze belangrijke nieuwe functies hebben omarmd, die haar publieke waarde opnieuw hebben gedefinieerd. De Bibliotheek is een plek geworden voor échte ontmoetingen en informeel leren. Meer dan ooit is de Bibliotheek een plek van verbinding. Met je omgeving, met kennis en vooral ook met jezelf. Als dit u aanspreekt, leest u dan vooral verder in dit beleidsplan. Hierin brengen we de ontwikkeling van BiblioPlus in verband met die van de samenleving als geheel.

Ook lichten we de keuzes toe die we voor de periode 2025 tot en met 2028 willen gaan maken. Bij het opstellen van dit beleidsplan hebben we onze routekaart herijkt, samen met onze partners en in een open gesprek met raadsleden van de gemeente Land van Cuijk, Gennep en Bergen. We bouwen het beleidsplan op vanuit de drie basisstappen binnen de golden circle van Simon Cinek: Waarom, Hoe en Wat. Dit zorgt voor scherpte en maakt zaken concreet. Met de aankomende versterking van de Bibliotheekwet (Wsob) in 2025 ziet de toekomst voor de Bibliotheek er weer glansrijk uit. En dat is eigenlijk heel goed nieuws voor iedereen!

Cyril Crutz Ton Moors Directeur-bestuurder

4

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

Voorzitter Raad van toezicht

5

Waarom?

Een gevoel van onbehagen

Maatschappelijke trends Onderzoeksbureau Thaesis doet continu trendonderzoek naar de 100 meest relevante

van psychische vermoeidheid of burn-outklacht-

maatschappelijke trends in ons land.

en door prestatiedruk. De samenleving staat voor

Ontwikkelingen die de toon in de introductie van

de uitdaging om de prestatiedruk te verlichten en

dit beleidsplan verder verduidelijken.

op een gezonde manier om te gaan met stress

Het is aan het begin van dit beleidsplan een

meer te accepteren dat onze huidige manier van

beetje een open deur intrappen door te zeggen

leven onder druk staat. Het zijn drie voorbeelden van

dat de samenleving verandert. De maatschappij

belangrijke ontwikkelingen die zich boven ons hoofd

Hieronder volgt een selectie van 15 actuele trends

• 5

is natuurlijk altijd in beweging. Toch geeft het

afspelen en waar we als individu niet direct invloed

die relevant zijn voor samenleving als geheel en de

In dienstverlening wordt het digitale kanaal

tempo van verandering veel mensen de

op hebben. Bovendien verruwt het maatschappelijk

wijze waarop de Bibliotheek hierin haar toegevoegde

steeds meer de norm. Er ontstaat een ethische

afgelopen jaren een gevoel van onbehagen.

debat over deze thema’s.

waarde kan leveren:

discussie rondom de rol van kunstmatige

•1

intelligentie en robotica in de samenleving.

en burn-outs.

De Wetenschappelijke Raad voor het Regerings-

Aandacht voor polarisatie

Digitale druk & ethiek

beleid (WRR) constateerde in haar working paper

Het is dan ook best te begrijpen dat mensen met

Bij polarisatie komen groepen in de samenleving

in 2023 dat een oorzaak van dit maatschappelijk

enige zorg naar de toekomst kijken. Wie dit gevoel

tegenover elkaar te staan, doordat de tegenstel-

mensenwerk te vervangen door robots?

onbehagen ligt in het gebrek aan controle dat

van onbehagen wil aanpakken moet proberen om

lingen van deze groepen sterker worden.

Welke beslissingen kan en mag kunstmatige

mensen ervaren over het eigen leven. Mensen

perspectief te bieden. Hoe kan ik duurzaam gaan

De vraag is in hoeverre echt sprake is van

hebben het gevoel de grip te verliezen. Dit speelt

wonen en leven? Hoe kunnen we naar elkaar blijven

polarisatie, of dat vooral de aandacht voor

• 6

nu meer dan in de afgelopen decennia.

luisteren? Hoe kan ik de digitale revolutie blijven

polarisatie toeneemt doordat de verschillen

Mensen worden steeds vaker aangemoedigd om

bijbenen? Dit soort vragen negeren is eigenlijk geen

tussen groepen worden uitvergroot door zowel

bij te dragen aan een duurzame planeet, maar

social media als traditionele media.

duurzame initiatieven zijn vaak duurder dan

Aandachtseconomie

niet-duurzame alternatieven. Hierdoor voelen

In welke mate is het ethisch verantwoord om

intelligentie voor mensen nemen? Duurzaamheid alleen voor de elite

Waar komt dit gevoel vandaan? Het is waarschijnlijk

optie meer. Het is belangrijk om mee te bewegen en

een samenspel van ontwikkelingen dat maakt dat

dat vraagt om flexibiliteit. Dan zien we bijvoorbeeld

groepen in de samenleving het gevoel hebben in

dat snelle veranderingen ook veel kansen bieden.

Als Bibliotheek investeren we in de basisvaardig-

De mens wordt 24/7 geconfronteerd met

een neerwaartse spiraal te zijn beland. Terwijl de

Zo heeft de jongere generatie de mogelijkheden

heden van mensen. We ondersteunen je om goed

informatie via social media, rapporten en

druk bij het kiezen waar en hoe ze hun geld

samenleving sneller en complexer wordt, zijn we

van chat GPT razendsnel omarmd. Stap voor stap

aangehaakt blijven. We bieden betrouwbare

nieuws, maar ook door sluikreclame en andere

besteden. Om duurzaamheid voor iedereen

tegelijkertijd meer op onszelf aangewezen. Lang niet

leren ook andere generaties hoe ze er mee kunnen

informatie, organiseren praktische trainingen en

advertenties.

toegankelijk te maken, lanceren lokale over-

iedereen kan de snelle digitalisering goed bijbenen.

werken. Eind 2023 had daarnaast zo’n 32% van alle

workshops en faciliteren het gesprek over belangrijke

Afnemend vertrouwen in feiten

heden steeds vaker initiatieven die mensen met

De media-werkelijkheid toont ons dagelijks oorlogs-

woningen in ons land zonnepanelen. Nederland is

thema’s. Voordat we nader in gaan op deze rol van

Door de opkomst van nepnieuws en techno-

lagere inkomens in staat stellen om duurzame

geweld op relatief korte afstand, waarvan we nog

hiermee Europees koploper. Kansen of bedreigingen?

de Bibliotheek, volgt nu eerst een overzicht van de

logische ontwikkelingen zoals deep fakes worden

keuzes te maken.

niet zo lang geleden dachten dat dit tot het verleden

Hoe je er naar kijkt hangt veelal af van de vraag:

belangrijkste ontwikkelingen op dit moment.

feiten vaker ter discussie gesteld en betwist

behoorde. Klimaatverandering dwingt ons steeds

Kan ik er zelf in mee komen?

1 2

6

• Burn-out 4 Steeds meer mensen in Nederland hebben last

•2

•3

mensen met een beperkt budget steeds meer

indien ze niet aangenaam zijn.

Onzekerheid, maatschappelijk onbehagen en persoonlijke controle, Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2023). www.dakenraad.nl, Dakenraad (2023)

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

7

•7 Groeiend wantrouwen in instituties

11 • Leven lang leren

Door de digitalisering groeit ook het wantrouwen.

Er ontstaat een groeiende maatschappelijke

Basisvaardigheden: voorwaarde voor een bewust leven

Demissionair onderwijsminister Mariëlle Paul zegt in een reactie op de cijfers:

Hierdoor nemen burgers niet meer zomaar alles

behoefte aan continu leren en continue zelfont-

aan van instituties die vroeger als onkreukbaar

plooiing. Leren start bij de geboorte en kan nooit

werden beschouwd. Vragen rijzen op over wat er

als voltooid worden beschouwd. Mensen onderne-

Een ontwikkeling die niet wordt genoemd door het

gebeurt met alle verzamelde data. Het groeiende

men leeractiviteiten gedurende hun hele leven om

onderzoeksbureau Thaesis, maar die de komende

verlies van privacy in deze ‘open’ wereld vormt

kennis, vaardigheden en competenties te ontwik-

decennia mogelijk een ontwrichtend effect op de

“ Met subsidie, expertisepunten en samenwerking met bibliotheken zijn we hard aan de slag om het leesplezier en daarmee de leesvaardigheid bij leerlingen te verbeteren. Het realistische verhaal is dat het een kwestie van lange adem is voordat we hiervan blijvende resultaten zien.”

een voedingsbodem voor dit wantrouwen.

kelen vanuit persoonlijk, burgerlijk, sociaal en/of

maatschappij kan hebben, is de afnemende lees-

(Bron: NOS5 )

werkgelegenheidsperspectief.

vaardigheid. Binnen de Bibliotheek gebruiken we

•8 Iedereen altijd aan

12 • Ongelijke kansen

hiervoor liever de term ‘basisvaardigheden’ in plaats

De kansenongelijkheid neemt toe. De opkomst

van ‘laaggeletterdheid’, vanwege de negatieve klank

dat iedereen altijd ‘aan’ staat. Mensen raken

van particuliere (bij)scholing en de stijgende

van deze laatste term. Temeer omdat ook de digitale

haalt dat niet en loopt volgens PISA zelfs het risico

Ook onder een aanzienlijke groep volwassenen blijft

hierdoor sneller overprikkeld en zoeken in

kosten van het onderwijs zorgen ervoor dat

vaardigheden bij een groep Nederlanders nog

laaggeletterd het onderwijs te verlaten.

leesvaardigheid een uitdaging. In Nederland hebben

toenemende mate de weg naar de eerstelijns-

niet iedereen toegang heeft tot dezelfde

onvoldoende ontwikkeld is. Het gaat om meer dan

zorg om de gezondheidsconsequenties hiervan te

onderwijsmogelijkheden.

alleen lezen en schrijven.

Onze verwevenheid met onze digitale ‘devices’ en de angst om iets te missen, hebben ertoe geleid

13 • Verharding publiek debat

2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite De trendlijn in onderstaande grafiek toont de

met lezen, schrijven en/of rekenen, meldt Stichting

extreme daling van de leesvaardigheid onder

lezen en schrijven en de website geletterdheid in

Het publieke debat verhardt. Er is steeds minder

Dalend leesniveau heeft impact op zelfredzaamheid

Nederlandse jongeren, afgezet tegen andere

zicht. Dit komt neer op 12% van alle volwassenen

Individualisering is een sociaal en cultureel

plaats voor nuance, redelijkheid en het zoeken

De daling in leesvaardigheid is sinds het begin van

landen in Europa en de gehele westerse wereld

in Nederland. 1 op de 8 mensen is onvoldoende in

proces. De afhankelijkheid van een ander of

naar gemeenschappelijkheid. In plaats daarvan

dit millennium ingezet en heeft zich na PISA-20184

(OESO-landen).

staat om te handelen op basis van brieven en mails

groepen is kleiner geworden. Deze ontwikkeling

worden tegenstellingen steeds meer benadrukt

op de zelfredzaamheid van cliënten en een

versterkt doorgezet. Dit onderzoek meet elke drie of

betekent dat mensen steeds meer als individu

en wordt de toon van het publieke debat feller.

publiek debat over de toekomst van de

vier jaar de vaardigheden van 15-jarigen wereldwijd.

willen worden gezien en benaderd.

Dit draagt sterk bij aan polarisatie in de samen-

verzorgingsstaat.

Nederland daalde harder dan andere EU-landen en

15 • Zoeken naar zingeving

scoort opnieuw lager dan deze landen gemiddeld.

10 • Invloed sociale media op ontwikkeling

leving. 14 • Verzorgingsstaat onder druk

Vroeger identificeerde men zich sterk met het

PISA kent zes niveaus voor leesvaardigheid, waarbij

schermen waardoor hun sociale ontwikkeling

Door de vergrijzing, de stijgende levensverwacht-

werk dat werd verricht.

niveau 1 het laagste niveau is. Om goed te kunnen

voornamelijk wordt vormgegeven door alles wat

ing en de grotere toestroom naar het sociale

ze zien op social media. Hierdoor vinden ze het

domein staat de betaalbaarheid van de verzor-

maatschappij heeft de mens tijd over voor andere

moeten leerlingen volgens PISA niveau 2 hebben.

steeds lastiger om sociaal te interacteren in het

gingsstaat onder druk. Dit resulteert in financiële

bezigheden. De vraag is waar we nu onze

Een derde (35%) van de Nederlandse 15-jarigen

echte leven en buiten hun schermen om.

problemen bij zorgaanbieders, een groter beroep

identiteit en geluk vandaan halen.

Jongeren communiceren eerder en vaker via

Door de robotisering en automatisering van de

functioneren op school en in de maatschappij

van de overheid en andere dienstverleners. Dit maakt hen kwetsbaar. Niet alleen voor mogelijke

Gemiddelde toetsscore leesvaardigheid Pisa-2003 t/m Pisa-2022

financiële zorgen, maar bijvoorbeeld ook in het herkennen van nepnieuws. In het Land van Cuijk en

gemiddelde toetsscore

verminderen. •9 Individualisering

Maasduinen ligt dit aandeel zelfs nog iets hoger. Hier heeft 15% van volwassen inwoners moeite met lezen en schrijven.

Nederland

OESO

EU14

4 5

8

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

Resultaten PISA-2022 in vogelvlucht, PISA Nederland et al (2023) www.nos.nl - leesvaardigheid Nederderlandse 15-jarigen verder achteruitgegaan

9

Hoe pakken we het aan?

Koploper op digitale basisvaardigheden Met betrekking tot digitale vaardigheden presteert Nederland het heel goed in Europa. Nederlanders

De Bibliotheek: zuurstof voor de gemeenschap

De Bibliotheek verandert mee

zijn bovengemiddeld digitaal vaardig, zoals blijkt uit

Er is een rode draad die dwars door de genoemde ontwikkelingen heen verweven zit.

De Raad van Cultuur stelt dan ook dat het tij

cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek

Al deze trends zetten het vertrouwen onder druk dat we in onszelf en in elkaar

gekeerd moet worden. Ze doen een oproep aan

(CBS ) en de Europese Unie (EU). In 2023 beheerst

hebben. Terwijl in een periode van verandering een gevoel van gezamenlijkheid juist

Het bestuurlijk-juridische kader voor het bibliotheekwerk is de Wet stelsel openbare

de regering en het parlement om te komen tot een

circa 79% van Nederlanders boven de 12 jaar ten

van groot belang is. Veel van de uitdagingen voor de komende decennia moeten we

bibliotheekvoorzieningen (Wsob) uit 2015. De vijf wettelijke functies zijn:

aanpak in de volgende drie stappen:

minste de digitale basisvaardigheden. In 2021 was

als collectief aanpakken om onze manier van samenleven opnieuw vorm te geven. 1. Het ter beschikking stellen van kennis en informatie

1. Maak een nationale bibliotheekagenda,

dit nog 74%. Daarmee prijken we bovenaan de ranglijst van de 27 EU-landen.

De Bibliotheek kan een cruciale rol spelen in dit proces. Vandaar ook de titel van dit

2. Het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie

Hoe digitaal vaardig mensen zijn, varieert sterk

beleidsplan: “De Bibliotheek als zuurstof voor de gemeenschap”. Als er momenteel één

3. Het bevorderen van het lezen en laten kennismaken met literatuur

afhankelijk van leeftijd en onderwijsniveau. Er zijn

plek is waar mensen worden uitgenodigd om elkaar buiten hun bubbel te ontmoeten,

4. Organiseren van ontmoeting en debat

meer dan twee keer zoveel mensen met goede

waar ze laagdrempelig kunnen (bij)leren om aangehaakt te blijven, dan is dat in en via

5. Laten kennismaken met kunst en cultuur

digitale vaardigheden onder de 25- tot 45-jarigen

de Bibliotheek. We zijn niet dé oplossing, maar we versterken wel kwaliteiten die nodig

vergeleken met de 65- tot 75-jarigen. Boven deze

zijn om goed om te kunnen gaan met de snelheid van de verandering. Informatie leidt

Uit de evaluatie van de Wsob in 2019 blijkt dat de

Vanaf 2020:

Als eerste vervolgstap is in 2020 het Bibliotheek-

leeftijdsgroep neemt het aantal mensen met meer

tot kennis en inzicht stelt je in staat om bewuste keuzes te maken. Door training

openbare bibliotheken in Nederland de afgelopen

Via de uitrol van Informatiepunten Digitale

convenant 2020-2023 tot stand gekomen. Hierin

dan digitale basisvaardigheden snel af. Het risico

ontwikkel je jezelf en contact buiten je bubbel leidt tot begrip en inlevingsvermogen.

10 jaar hun maatschappelijke waarde succesvol

Overheid (IDO’s) voor hulp bij digitale

maken de drie overheidslagen (rijk, provincie en

om de aansluiting te verliezen is onder senioren het

Daarnaast blijft de Bibliotheek natuurlijk een verblijfsplek vol sprankeling en inspiratie.

hebben verbreed en hun impact hebben vergroot.

drempels die mensen ervaren.

gemeenten) concrete afspraken met de bibliotheek-

grootst. Ondanks alle inspanningen van de laatste

Kortom, de Bibliotheek helpt je om mee te ademen met wat de samenleving van de

Dit heeft concreet vorm gekregen…

jaren kan nog steeds 21% van de Nederlanders

toekomst van ons vraagt.

digitaal nog onvoldoende autonoom handelen.

die moet leiden tot, 2. een robuuste bibliotheek in elke gemeente, die beschermd wordt door, 3. een verscherpte Bibliotheekwet (Wsob).

sector over de eerste stappen in het versterken van Politiek vervolg op wetsevaluatie: keer het tij!

het bibliotheekstelsel. Niet alleen heeft dit convenant

Vanaf 2016:

De Raad van Cultuur stelt in 2019 dat gedurende

de beschreven urgentie concreet vertaald in een

Dit betreft miljoenen mensen, en via bijvoorbeeld het

Dit doen we uiteraard niet alleen. De uitdagingen van deze tijd vragen om een

Met een sterke groei in programmering van

deze periode van verbreding het fysieke bibliotheek-

actie-agenda, het is ook een fase waarin de

Informatiepunt ervaren we dagelijks welke digitale

Bibliotheek die een podium vormt voor een uitgebreid netwerk van sociaal-culturele

activiteiten, trainingen en workshops gericht op

netwerk is verschraald. Er zijn meer gemeenten en

bibliotheeksector zich meer dan ooit als één heeft

hindernissen zij ondervinden.

partners. Binnen BiblioPlus zijn we sinds 2017 gestart om de verbreding van onze

basisvaardigheden en persoonlijke ontwikkeling

wijken gekomen zonder openbare bibliotheek en er

samengepakt. Dit is knap, wetende dat er 140

maatschappelijke opdracht concreet vorm te geven. Hoe we dit doen, vanuit welke

(20-30% per jaar).

zijn te veel plekken waar wel een bibliotheek

autonome, lokaal gefinancierde bibliotheekstichtingen

aanwezig is, maar deze onvoldoende is toegerust

in Nederland bestaan. De Koninklijke Bibliotheek,

volgende hoofdstuk. Hierbij gaan we eerst nader in op de herziening van de

Vanaf 2018:

(gebouw, personeel, collectie, openingstijden,

de Vereniging van Openbare bibliotheken (Vob)

Bibliotheekwet (Wsob), die bibliotheken moet ondersteunen om de belangrijke

Als initiatiefnemer en/of regisseur in een regionale

activiteiten) om haar maatschappelijke functies

en provinciale ondersteuningsorganisaties (POI’s)

taken die hun worden toevertrouwd, ook te kunnen waarmaken.

Taalhuis-aanpak voor betere leesvaardigheid.

goed te kunnen vervullen.

hebben hierin op een positieve wijze samengewerkt.

cultuur en welke focus we kiezen voor de periode 2025-2028, beschrijven we in het

www.lezenenschrijven.nl www.geletterdheidinzicht.nl 8 www.cbs.nl/nl-nl 6 7

10

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

11

Start van de Wsob

2015

Het Bibliotheekconvenant formuleert de maatschap-

Dat wil zeggen: een goed bereikbare openbare

pelijke opdracht aan de bibliotheeksector in drie

bibliotheek die de hele breedte aan maatschap-

hoofdsporen, namelijk:

pelijke bibliotheekfuncties aanbiedt en daarmee van belang is voor de lokale gemeenschap.

Aankondiging herstelregeling

Het is een fysieke plek met een relevante digitale

1

Werk aan een geletterde samenleving

aanwezigheid en een solide bestuurlijke en

2

Zorg ervoor dat iedereen mee kan in de

financiële verankering.

snelle digitalisering

‘robuuste bibliotheek’

3

Stimuleer een leven lang ontwikkelen

Voormalig staatssecretaris Gunay Uslu heeft het voornemen uit het coalitieakkoord uitgewerkt in een Bibliotheekbrief van 4 november 2022. In deze brief

2022 2019 Wetsevaluatie en adviesrapport Raad van Cultuur

2025 2020

Aanscherping bibliotheekwet en start zorgplicht

Pandemie als versneller

wordt een hersteltraject aangekondigd, dat via twee

Gedurende de Coronaperiode wordt het belang

rondes van incidentele investeringen (via zogenaamde

van goede lees- en digitale vaardigheden treffend

specifieke uitkeringen) moet gaan leiden tot een

zichtbaar. Het werken met DigiD, de corona

structurele financiële impuls aan de bibliotheek-

check-app en het online inplannen van een vaccinatie-

sector van 54 miljoen euro. Deze laatste stap wordt

afspraak is voor een substantieel deel van de

verbonden aan de introductie van een zorgplicht

bevolking een opgave. Bij de dan net geopende

voor gemeenten ten aanzien van hun bibliotheek-

Informatiepunten van BiblioPlus in Boxmeer en Cuijk

voorziening. Deze zorgplicht gaat voortkomen uit

staan meteen wachtrijen. Als een van de weinige

de aanscherping van de Bibliotheekwet in 2025.

essentiële voorzieningen blijft de Bibliotheek, naast bijvoorbeeld de apotheek, open tijdens de

Tussenfase met een demissionair kabinet

laatste lockdown eind 2021. In de Tweede Kamer

Bij het schrijven van dit beleidsplan in januari 2024

wordt in deze periode meerdere keren over de

zitten we in de periode tussen de Tweede

verbrede rol van de Bibliotheek gesproken.

Kamerverkiezingen in november 2023 en de formatie van een nieuw kabinet. De uitwerking van

Bibliotheekconvenant 2020 - 2023

12

Op weg naar wetsverscherping en zorgplicht

de beschreven wetsverscherping en de hiermee

In het coalitieakkoord van Kabinet Rutte IV is begin

samenhangende zorgplicht is echter door de

2022 het voornemen opgenomen te ‘streven naar

Tweede Kamer als niet-controversieel verklaard.

een toekomstgerichte, robuuste bibliotheek

Achter de schermen wordt ambtelijk inhoudelijk

(voorziening) in elke gemeente’.

doorgewerkt.

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

13

Voormalig staatssecretaris Uslu schrijft in haar laatste Kamerbrief op 24 november 2023 over de ‘contouren van de zorgplicht’. We citeren hieronder de belangrijkste passages:

“De huidige wet vraagt aan gemeenten en provincies te bevorderen dat er in Nederland een bibliotheeknetwerk volgens de principes en uitgangspunten van de wet is. Het is een open opdracht. Als gemeenten of provincies anders beslissen, heeft dat gevolgen voor de inwoners, maar het heeft geen bestuurlijke consequenties... Zoals ik in mijn brief van 4 november 2022 heb aangekondigd, is het mijn voornemen de huidige ‘bevorderingstaak’ om te zetten in een ‘zorgplicht’. Gemeenten en openbare lichamen krijgen de taak te zorgen voor een volwaardige bibliotheek voor hun inwoners. “In grote lijnen betekent de introductie van de zorgplicht dat deze een wettelijke taak zal worden. Dit betreft o.a. de publieke waarden, de vijf bibliotheekfuncties, en de netwerkbepalingen. De zorgplicht moet worden uitgewerkt in een periodiek gemeentelijk meerjarenplan voor het bibliotheekwerk dat met de bibliotheek wordt opgesteld. Op een aantal punten zal de wet specifieker moeten worden. Bijvoorbeeld bij de invulling van het begrip ‘volwaardige bibliotheek’. Hierbij spelen elementen als: een minimumaantal openingsuren, een fysieke collectie en een professionele personeelsbezetting voor het uitvoeren van educatieve activiteiten.”

De Kamerbrief van Uslu vermeldt verder dat de

aan hoe gemeenten en bibliotheekorganisatie in

planning erop is gericht het voorstel voor de

deze regio het bibliotheekwerk gaan versterken.

wetswijziging begin 2025 bij de Tweede Kamer in

Met andere woorden, hoe interpreteren we het

te dienen. Dit betekent voor de kaders van dit

begrip ‘robuuste bibliotheek’ en welke variabelen

beleidsplan dat we nog niet beschikken over de

hanteren we? Hierbij anticiperen we uiteraard zo

uiteindelijke definities voor de exacte invulling

veel mogelijk op de criteria die in het versterking-

van de zorgplicht.

straject van het bibliotheekstelsel door de rijks-

Zorgplicht Voor een toekomstgerichte bibliotheekvoorziening

overheid tot nu toe gehanteerd zijn. Maar we hebben In de volgende paragraaf geven we daarom voor het

uiteraard ook zelf een visie op wat er nodig is om

werkgebied van BiblioPlus (bestaande uit de

duurzaam en robuust ons bereik verder te vergroten.

gemeenten Land van Cuijk, Gennep en Bergen)

14

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

15

Invulling zorgplicht in het Land van Cuijk en Maasduinen

Kenmerken BiblioPlus

Met deze formatie bemenst BiblioPlus zeven hoofdvestigingen, vier servicepunten en één leespunt. Alle zeven hoofdvestigingen zijn sinds 2023 uitgerust met een Informatiepunt en sinds 2019 met een Taalhuis. Er zijn 57 Bibliotheek op School-locaties in het primair 120.000 inwoners

onderwijs. In de periode 2022 en 2023 is de samenwerking met het voortgezet onderwijs structureel vormgegeven met zes BoS VO-locaties.

” Onze vrijwilligers maken het verschil! Zonder hen zouden we niet zoveel mensen kunnen bereiken, elke dag opnieuw. ” Regisseurs BiblioPlus

Hoe scoort BiblioPlus als we de uitgangspunten van de zorgplicht toepassen? Allereerst is het goed om te vermelden dat BiblioPlus zowel onder haar klanten als bij haar partners positief wordt beoordeeld. De afgelopen jaren heeft de organisatie zich op de

57 BoS locaties

nieuwe maatschappelijke functies sterk ontwikkeld.

6 BoS VO-locaties

Zo wordt de wijze waarop BiblioPlus het Informatiepunt als breed

SCHOOL

digitaal onder- steuningsvraagbaak heeft neergezet, genoemd als één van de drie voorbeelden in de VNG-handreiking aan gemeenten. Ook werd de Taalhuis-netwerkaanpak bovengemiddeld beoordeeld tijdens een certificeringstraject. Gedurende 2024 zal de organisatie

31 fte

295 vrijwilligers

240 vrijwilligers 7 hoofdvestigingen 4 servicepunten 1 leespunt

haar reguliere 4-jaarlijkse CBCT-certificeringstraject doorlopen. Ondanks deze positieve stappen valt er ook binnen onze stichting in de

BiblioPlus is een bibliotheekstichting van een gemiddelde omvang. Met een

robuustheid van de organisatie zeker nog iets te verbeteren. Dit heeft voor-

werkgebied van 120.000 inwoners en een formatie van circa 31 fte behoort

namelijk te maken met de stabiliteit van de basis. We lichten dit hieronder

zij in de lijst van bibliotheekstichtingen in Nederland tot de grote midden-

graag nader toe. Eerst volgen enkele basiskenmerken over de omvang van

groep. Uitzonderlijk is het grote aantal vrijwilligers waarmee de organisatie

de organisatie.

In elke hoofdvestiging:

Taalhuis Sinds 2019

Informatiepunt Sinds 2023

al sinds 2012 samenwerkt. Begin 2024 zijn 295 vrijwilligers aan BiblioPlus

Wat opvalt in deze basiskenmerken is dat BiblioPlus met een bescheiden

verbonden. Nog eens circa 240 vrijwilligers zetten zich in voor de

professionele schil een behoorlijk aantal vestigingen en andere vormen van

Bibliotheek op School (BoS). Deze laatste groep is verbonden aan de

dienstverlening neerzet. Dit kan alleen maar door het grote vrijwilligersaantal

school, maar van wezenlijk belang voor het succes van de BoS.

worden gerealiseerd en maakt dat de verhouding professional-vrijwilliger voortdurend onder druk staat. We gaan hier verder op door onder criterium C.

16

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

17

B) Robuuste maatschappelijke dienstverlening

Hieronder gaan we stap voor stap nader in op de mate van robuustheid van

Het volgende criterium heeft betrekking op beschikbaarheid van de dienst-

BiblioPlus op basis van een viertal criteria.

verlening. Dit valt uiteen in uitgangspunten voor openingstijden en een tweetal Deze analyse is in 2023 bestuurlijk besproken met de portefeuillehouders van

A) Robuuste bereikbaarheid

Het Land van Cuijk en Maasduinen beschikt over een behoorlijk fijnmazig netwerk van bibliotheekvestingen. Dit is belangrijk vanwege de geografie van het gebied dat bestaat uit 44 veelal kleinere dorpskernen. Is het netwerk van bibliotheekvestigingen hiermee afdoende? Een eerste belangrijk criterium heeft betrekking op de gemiddelde afstand die inwoners in het werkgebied moeten afleggen om bij een bibliotheekvestiging te komen.

inhoudelijke aspecten, namelijk de collectie en de breedte van de dienstverlening.

de drie gemeenten. Hierin is geconstateerd dat de huidige geografische dekking organisatorisch gezien redelijk maximaal is. De combinatie van vestigingen en

Openingstijden

servicepunten met daarnaast een mobiele schil van dienstverlening maakt dat

Binnen BiblioPlus kennen we de volgende vier bibliotheekmodellen met de

we een robuuste bereikbaarheid genereren met de huidige werkwijze.

bijbehorende minimale bemenste openingstijden:

Programmering in de kleine kernen

1. Plus-bibliotheek, 45 uur per week geopend, 45 uur professioneel bemenst (2x).

De buitengebieden die nu buiten de straal van 3 kilometer vallen, bestaan uit

2. Standaard-bibliotheek, 20 uur per week geopend, 15 uur professioneel

Hieronder hebben we dit geografisch weergegeven op een schaal van

woonkernen met minder dan 1.500 inwoners. We weten uit een analyse van de

3 kilometer. Dit was bij de beoordeling van de SPUK-aanvragen in 2023

servicepunten in het Land van Cuijk dat het rendement van een servicepunt in

een belangrijk indelingscriterium.

woonkernen met minder dan 2.500 inwoners te laag is. Het aantal bezoekers

3. Servicepunt, 10 uur per week geopend, 4 uur professioneel bemenst (4x).

en uitleningen staat dan niet meer in verhouding met de benodigde investering.

4. Leespunt, 6 uur per week geopend, volledig bemenst door vrijwilligers (1x).

bemenst (5x).

Alleen als beide woonkernen in de zuidpunt van de gemeente Bergen (Well en Wellerlooi) bij elkaar worden opgeteld, wordt de drempelwaarde net gehaald.

Afstand tot bibliotheekvestiging op straal 3 km in werkgebied BiblioPlus

Omdat deze kernen relatief ver van elkaar afliggen (meer dan 5km) blijft het

Huisvestingsvisie

tionele accommodaties) zijn de zelfservicemogelijkheden voor bibliotheekbezoek-

echter lastig om met één extra servicepunt de inwoners van beide kernen goed

Voor onze bibliotheekvestigingen werken we sinds de vorige beleidsperiode

ers in de afgelopen jaren uitgebreid. Hiermee wordt de toegankelijkheid van de

te bereiken.

vanuit een nieuwe visie. De kern hiervan is dat we van bibliotheken aantrekkelijke

collectie verder vergroot.

Gemeente Bergen (L) Boxmeer Cuijk Gennep Grave Mill & Sint Hubert Sint Anthonis

18

Doordat we in de huisvestingsvisie uitgaan van huisvesting in MFA’s (Multifunc-

Afbeelding 1

verblijfsplekken maken in multifunctionele gebouwen (MFA’s). We hebben in We ontmoeten inwoners van de kleinere kernen daarom niet alleen binnen de

2022 en 2023 de nieuwe bibliotheken in Sint Anthonis en Cuijk volgens dit

Bij de SPUK-aanvraag in 2023 was het criterium voor een volwaardige biblio-

muren van de Bibliotheek. Voor mensen met een verminderde mobiliteit is dit

concept geopend. De Bibliotheek is op deze plekken volledig geïntegreerd in het

theekvestiging op het vlak van openingstijden ten minste 15 uur professioneel

gewoonweg niet altijd haalbaar. De visie binnen BiblioPlus is om een deel van de

MFA en vormt het hart van de centrale ontmoetingsruimte. Voor de beleidsperiode

bemenst open. Op basis van dit criterium kunnen we vaststellen dat de laag van

programmering te flexibiliseren. Dit betekent dat we workshops gericht op het

2025-2028 voorzien we een soortgelijk traject voor Grave. Ook hebben we de

Plus- en Standaard-bibliotheken voldoet aan de criteria van de rijksoverheid.

verbeteren van basisvaardigheden ‘invliegen’ in buurthuizen en huiskamers van

ambitie om bibliotheek Boxmeer beter te gaan integreren in Cultureel Centrum

Hierbij geldt wel de opmerking dat de front office-bemensing (Klantadviseurs)

een kleinere woonkern. Daarnaast leveren we via de Boekendienst aan huis,

De Weijer. Met de gemeente Gennep is het gesprek gestart om te komen tot een

van de vestiging Sint Anthonis en Grave per 2025 wordt opgeschaald van 8 naar

met behulp van vrijwilligers, gereserveerde boeken thuis bij onze leden af,

volledige vernieuwing op de huidige locatie, waarbij de bibliotheekvestiging zelf

15 professionele uren. Hiermee voldoen ook deze bibliotheken helemaal aan de

wanneer zij zelf minder goed in staat zijn om naar de Bibliotheek te komen.

meerdere partners gaat huisvesten, zoals Synthese en Intos.

criteria van de Standaard-bibliotheek.

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

19

In 2024 is al een start gemaakt met de opbouw van een laag van vestigings-

Met deze collectie-omvang kan BiblioPlus voldoen aan de kaders van het

coördinatoren die ook als professional in deze vestiging aanwezig is. Deze richt

nationaal collectieplan van de Koninklijke Bibliotheek. Daarnaast is het uitgangs-

zich in de basis echter met name op belangrijke coördinerende en begeleidende

punt één regionale collectie. Dit betekent dat alle titels online gereserveerd

taken (bv. vrijwilligersbegeleiding, schakelen binnen het MFA).

Deze zes basis bouwstenen vormen samen de maatschappelijke-educatieve Bibliotheek van BiblioPlus.

kunnen worden en via de vervoersdienst binnen enkele dagen (indien direct

Een inspirerende en

beschikbaar) bij elke vestiging kunnen worden geleverd.

uitnodigende collectie.

De laag van servicepunten voldoet weliswaar niet aan het criterium voor een volwaardige bibliotheekvestiging, maar deze laag wordt wel als een zelfstandige

Deze vervoersdienst is vanuit de Wsob een verantwoordelijkheid van de provinciale

laag in de rijks criteria erkend. Dit wil zeggen dat een robuust stelsel naast

ondersteunende instelling (POI). Voor BiblioPlus is Cubiss in zowel Limburg als

hoofdvestigingen ook servicepunten in wijken en kleine kernen kan bevatten.

Brabant de POI die het transport verzorgd. De leden van BiblioPlus kunnen

Hiermee geven we invulling aan de vijf wettelijke

1

6

functies, zoals beschreven op pagina 12 en de drie 2

hoofdsporen binnen het Bibliotheekconvenant

Een aantrekkelijke verblijfsen focusplek (voor bv. werk, studie en ontspanning).

Een Informatiepunt

leren). BiblioPlus voldoet in haar dienstverlening volledig aan de Wsob. Keuzes voor servicepunten

voor digitale

hiermee over meer dan 100.000 titels beschikken. Daarnaast hebben leden tegen

(Geletterdheid, Digitale inclusie en Leven lang

Kijkend naar de bibliotheekservicepunten ligt dit

ondersteuningsvragen.

logischerwijs anders. Deze punten zijn van oudsher

Beschikbaarheid collectie

een kleine vergoeding de mogelijkheid om een minder veelvoorkomende titel

Ten aanzien van de omvang van de collectie zijn er op dit moment nog geen

elders uit het land te bestellen. Ook dit is als voorwaarde vanuit de Wsob binnen

vrijwel volledig bemenst met vrijwilligers en toegerust

criteria bekend. Binnen de BiblioPlus-vestigingen hanteren we hiervoor de

BiblioPlus ingeregeld.

om de toegang tot collectie in buurten en dorpen te

volgende uitgangspunten voor het beleidsplan 2025-2028:

vergroten. In 2023 is het beleid gericht op de 3

Meer over ons recent vernieuwde collectiebeleid van BiblioPlus leest u bij het Programma Ontspanning & inspiratie.

Overzicht collectie per Bibliotheektype Bibliotheekmodel

Plus

Standaard

Servicepunt

Leespunt*

Omvang collectie jeugd (0-18)

9.500 titels

3.000 titels

1.000 titels

-

Omvang collectie volwassenen (18+)

15.000 titels

5.000 titels

2.000 titels

Aantal kranten

3

2

1

0

Aantal tijdschriften

90

25

10

4

voor ondersteuning

Brede dienstverlening

bij een betere

Vanuit klantperspectief en voor een succesvolle herpositionering (hierover later meer) is het belangrijk dat bezoekers van Bibliotheekvestigingen ook daadwerkelijk

Standaard), zijn daarom overal een aantal vaste ‘bouwstenen’ aanwezig. Het gaat hierbij om de volgende faciliteiten:

leesvaardigheid.

5

gaan ervaren dat de Bibliotheek meer is dan alleen maar een boekenuitlener. In de dienstverlening die BiblioPlus aanbiedt vanuit de hoofdvestigingen (Plus- en

150 titels

Een Taalhuis



is het collectiebudget verruimd. Met deze harmonisatieslag voldoen de servicepunten

afweging om op de servicepunten een dagdeel het professioneel bemenste Informatiepunt te gaan

activiteitenprogrammering 4 Workshops en trainingen gericht het verbeteren

*Het Leespunt is een afhaallocatie en heeft slechts een hele summiere vaste collectie

steuning op een servicepunt aanwezig. Daarnaast

ook niet haalbaar. Een keuze die voorligt is de

maatschappelijke

inspiratie en ontmoeten.

is elke week een dagdeel professionele onder-

nog steeds niet aan de Wsob, maar dit is financieel

Een rijke en diverse

gericht op kennisdelen,

servicepunten reeds geharmoniseerd. Vanaf 2024

van basisvaardigheden.

aanbieden. Tijdens een raadsinformatieavond in de opmaat naar dit beleidsplan was er vanuit raadsleden veel steun voor dit scenario. De vraag naar hulp bij digitale drempels is zo groot, dat deze verzoeken nu ook bij de servicepunten binnenkomen. Deze stap zou de verbreding van de dienstverlening vanuit de Bibliotheek ook daar tastbaarder maken.

20

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

21

C) Robuuste professionele organisatie

twee beleidsperioden een forse verbredingsslag gemaakt in lijn met het

De achilleshiel van de BiblioPlus-organisatie is de omvang van de professionele

Bibliotheekconvenant. Daarnaast zijn de BiblioPlus-bibliotheken vanuit

schil in verhouding met het grote aantal vrijwilligers. BiblioPlus was de eerste

onze huisvestingsvisie steeds vaker in multifunctionele locaties (MFA)

stichtingsbibliotheek in Nederland die in 2019 voor haar vrijwilligersbeleid het

gepositioneerd. Niet als aparte, eigenstandige ruimtes, maar veelal als hart

NOV-keurmerk Goed geregeld mocht ontvangen.

in gezamenlijke ontmoetingsruimtes in zo’n MFA. Dit vraagt om een andere manier van samenwerken en veel afstemming. Denk bijvoorbeeld aan

Toch werd al in 2019 geconstateerd dat de verhouding professional-vrijwilliger

gezamenlijk ruimtegebruik tot het mixen van bloedgroepen vrijwilligers vanuit

binnen BiblioPlus uit balans is. Dit als gevolg van forse bezuinigingen in het

meerdere organisaties. Deze twee ontwikkelingen samen trekken een te

verleden (2012 en 2016). Uit een analyse op de Wsob-data uit 2022 blijkt dat

zware wissel op de huidige bezetting. Het toevoegen van een laag van

verhouding professionele krachten versus vrijwilligers op landelijke schaal

vestigingscoördinatoren (0,33 fte per vestiging) is voor BiblioPlus een urgente

ongeveer 1 op 5 is (één betaalde kracht op vijf vrijwilligers). Binnen BiblioPlus

behoefte. De organisatie wordt hier steviger en stabieler van. Hun tactisch-

is deze verhouding 1 op 10!

operationele sturing houdt de dagelijkse operatie beheersbaar en kwalitatief op niveau.

Om hier structureel verandering in aan te brengen worden er voor dit beleidsplan 2025-2028 een tweetal wijzigingen doorgevoerd, namelijk:

Weerbare organisatie

1. Het bibliotheekmodel Basis wordt niet meer aangeboden. Het is in de

ziekteverzuim. We hebben de afgelopen jaren ervaren dat BiblioPlus vanuit haar

Bij een robuuste organisatie hoort ook veerkracht op kwetsbare momenten van afgelopen jaren ondoenlijk gebleken om met 7,5 uur professionele capaciteit

basisfinanciering (Uniforme diensten) onvoldoende in staat is om bij langdurigere

per week een bibliotheekvestiging met 20 tot 25 vrijwilligers te begeleiden.

uitval van medewerkers voor vervanging te zorgen. Het gevolg hiervan is dat de

Het effect hiervan is dat vrijwilligers noodgedwongen te complexe klantvragen

druk op de overige medewerkers te groot wordt. In de calculaties die horen bij

moeten beantwoorden en dat de vrijwilligers een stuk begeleiding missen.

beleidsplan 2025-2028 is hiervoor daarom een budget opgenomen. Dit moet

Als ondergrens beiden we voor de komende vier jaar daarom het bibliotheek-

ervoor gaan zorgen dat BiblioPlus voor vervanging kan zorgen in situaties dat

momenten van ontspanning. Daarnaast bouwen we door op het succes van de

Collega-bibliotheken in Nederland zijn in de afgelopen periode doelwit geweest

model Standaard aan, waarin 15 uur Klantenadviseurs is opgenomen. Dit zijn

de verzuimverzekering nog niet uitkeert (in verband met hoog eigen risico).

in 2023 georganiseerde Groeidag. Elke dag van het jaar zetten we ons in voor

van hackers. BiblioPlus heeft hiervoor een cybersecuritybeleid opgesteld.

de ontwikkeling van onze bezoekers. Eén dag per jaar staat de persoonlijke

We onderhouden voortdurend contact met ons netwerk en onze ICT-leveranciers

ontwikkeling van onze medewerkers centraal.

om zo goed mogelijk aan te blijven sluiten op actuele ontwikkelingen. Daarnaast

de professionals die samen met de vrijwilligers de front office bemensen en de klantcontacten onderhouden. Klantadviseurs ondersteunen en coachen

Vitaliteit als basis voor groei

vrijwilligers in de dagteams op de inhoud van het bibliotheekwerk.

In 2024 is een interne werkgroep gestart met diverse initiatieven gericht op

2. Daarnaast is middels de SPUK-aanvraag in 2023 gestart met het opbouwen van een laag van Vestigingscoördinatoren. BiblioPlus heeft in de vorige

22

werken we actief aan het bewustzijn onder onze medewerkers over veilig werken

gezondheid, ontspanning en werkplezier. De gedrevenheid en loyaliteit van

Cybersecuritybeleid

onze medewerkers is fantastisch, maar het kan ook een valkuil zijn. We omarmen

Als Bibliotheek werken we met verschillende databronnen en persoonsgegevens.

de ambitie om de komende jaren meer te investeren in werkplezier en kleine

De uitdaging op organisaties om hun systemen veilig te houden neemt toe.

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

met persoonsgegevens.

23

Heldere positionering, duidelijke communicatie

D) Robuuste meerjarige financiering Het vierde en laatste criterium dat we behandelen heeft

betrekking op het meerjarige financiële fundament van de stichting. Hierover kunnen we redelijk kort zijn. Sinds vele jaren heeft BiblioPlus het volgende model van samenwerken met de gemeenten in haar werkgebied:

Conclusie zorgplicht

Het succesvol verbreden van de rol van de

In de visie van BiblioPlus staat hierbij een betrokken,

educatieve, culturele en maatschappelijke partners in

opgesteld en vastgesteld door het bestuur van de stichting

Samenvattend kan tot slot van deze paragraaf antwoord worden gegeven

Bibliotheek gaat niet alleen om het uitbreiden

hartelijke benadering centraal. We willen een

ons werkgebied.

en goedgekeurd door de Raad van Toezicht.

op de vraag:

1. De inhoudelijke basis vormt een vierjarig beleidsplan

2. De producten en diensten (Basis en Plus) evenals de kosten

laagdrempelige en gastvrije plek zijn waar iedereen zich thuis voelt. Wij begeleiden en inspireren mensen

Identiteit

voor de onderliggende staf, backoffice en secundaire

Geven de gemeenten Land van Cuijk, Gennep en Bergen in de aankomende

we alle associaties, beelden en gevoelens die

om zich verder te ontwikkelen en zijn een kennis-

Om de bekendheid van de verbrede rol te vergroten,

processen worden transparant gecalculeerd en elke vier

beleidsperiode voldoende invulling aan de zorgplicht voor de Bibliotheek?

het woord Bibliotheek oproept bij mensen.

en inspiratiepodium voor de gemeenschap. Wij

staan in de merkstrategie en de uitwerking van in de

Als nieuwe functies onvoldoende bekend zijn,

zoeken hierbij actief de samenwerking op met de

huisstijl de volgende vijf pijlers centraal:

jaar herijkt. 3. Producten en diensten zijn gedetailleerd beschreven, inclusief prestatieparameters in het productenboek.

Criteria zorgplicht

4. Op basis van bovenstaande punten besluiten colleges en gemeenteraden in het jaar voorafgaand aan een nieuwe

A Bereikbaarheid

B Brede Dienstverlening

C Robuuste Organisatie

D Duurzame Financiering

Score

beleidscyclus formeel tot goedkeuring voor de financier-

dan weten inwoners immers ook niet dat ze er gebruik van kunnen maken. Missie en visie Binnen het landelijke bibliotheeknetwerk is hiervoor gedurende 2020-2021 een nieuwe merkstrategie

ing. Deze financiering ligt voor Basis-producten vervolgens voor de hele beleidsperiode vast, met enige flexibiliteit om

Het antwoord is ‘ja’, mits de organisatiestructuur wordt verstevigd middels

opgesteld. De gekozen organisatiepositionering zet

de Plus-producten tussentijds bij te stellen.

de laag vestiging coördinatoren en de professionele bemensing van vestiging

de Bibliotheek neer als ‘motor van een vaardige

Sint Anthonis en Grave wordt opgeschaald. De keuze voor een Informatiepunt

samenleving’. Deze positionering sluit goed aan bij

vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst, waarin

op de servicepunten zou de bereikbaarheid van de brede dienstverlening in een

BiblioPlus.

o.a. afspraken staan over indexering, de jaarlijkse verant-

aantal kleinere kernen verder vergroten.

5. Na de bestuurlijke goedkeuring worden de afspraken

Onze missie is gericht op een leven lang

woordingsstructuur middels jaarverslag en jaarrekening.

24

van inhoudelijke diensten, maar ook om het versterken van het merk. Met het merk bedoelen

Ten tijde van het schrijven van dit beleidsplan was het definitieve normenkader

ontwikkelen waarbij de Bibliotheek je, samen

Deze werkwijze werkt naar tevredenheid voor alle betrokken

van de aangescherpte Wsob nog niet bekend. Indien dit uiteindelijk substantieel

met haar partners, uitnodigt en ondersteunt om

partners. Het biedt de Bibliotheek een goede financiële basis

afwijkt van de gehanteerde criteria in deze paragraaf, dan zullen we ons als

mee te blijven groeien met wat de samenleving

waarop zij haar inhoudelijke werkzaamheden kan uitvoeren.

Bibliotheek en gemeenten in de aansluitende beleidsperiode hiertoe verhouden.

van je vraagt.

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

25

Onze organisatiewaarden

Organisatiewaarden opnieuw goed beoordeeld In een recente enquête onder onze samenwerkingspartners (n = 59) hebben we gevraagd hoe zij BiblioPlus beoordelen op deze drie kernwaarden. BiblioPlus scoort op alle drie de kernwaarden een 8.

In deze landelijke positionering ziet BiblioPlus haar

Nieuwe communicatie versus oude

koers van de komende vier jaar goed terug. Daarom kan BiblioPlus optimaal gebruik maken van de ontwikkelde middelen. Hieronder is het gebruik van de pijlers en het verschil in de huisstijl goed te zien.

Leer

Vraag

Ontmoet

Lees

Doe

IK HEB MIJN “GEZONDHEIDS-

BiblioPlus heeft bij haar reorganisatie in 2017

Het fundament bestaat uit een open, uitnodigende,

Een gelijke positieve waardering als in 2020.

voor een drietal organisatiewaarden gekozen.

neutrale houding. Dit maakt de Bibliotheek als

Dat sterkt ons in de overtuiging hoe essentieel onze

Deze waarden sluiten goed aan bij de later gekozen

voorziening laagdrempelig en een aantrekkelijke

rol in dit partnernetwerk is. En daarnaast zijn we er

landelijke merkstrategie. Het gaat om de volgende

plek voor een breed publiek. Vanuit deze grondhoud-

natuurlijk ook trots op.

drie kernwaarden:

ing werken we in onze projecten en activiteiten zo veel mogelijk samen met partners. We beschouwen

Verbreding spontane associaties ingezet

dit als onze inspiratiewaarde en zien deze samen-

In de partnerenquête hebben we tevens aan onze

werking als voorwaarde om een informatieknooppunt

lokale partners gevraagd welke associaties zij met de

te kunnen zijn. Het hogere doel hierachter is dat we -

Bibliotheek hebben. In de Wordcloud hieronder is

in alles dat we doen - willen bijdragen aan de

goed te zien dat de traditionele associaties (boeken,

persoonlijke ontwikkeling van mensen. Deze derde

lezen en lenen) inmiddels verrijkt zijn met ‘ontmoet-

naar 8 miljoen gebruikers. Deze ambitie hebben de

kernwaarde vormt de top van de piramide en maakt

ing’ en ‘informatie’. Dit is een belangrijke stap,

bibliotheken in Nederland omarmd. Op het moment

scherp dat in het werk van de Bibliotheek altijd

waarvan we in 2025 landelijk zullen onderzoeken of

kennis- en informatieoverdracht centraal staat,

deze nieuwe associaties ook inmiddels bij het brede

zoals voorgeschreven door de Wsob.

publiek zijn geland.

Landelijke campagne In 2024 start een landelijke bibliotheekcampagne om de herpositionering verder te ondersteunen.

VERKLARING NU GEREGELD

De drie organisatiewaarden van BiblioPlus

’’

Kom verder bij het Informatiepunt Digitale Overheid in de Bibliotheek

Deze campagne moet gaan helpen om in de

ONTWIKKELINGSGERICHT

komende jaren te groeien van 4 miljoen leesleden

van schrijven is de campagne nog ontwikkeling.

SAMENWERKEN

De overkoepelende merkbelofte voor de campagne is: De Bibliotheek zet je aan!

“Ik heb mijn gezondheidsverklaring nu geregeld”

LAAGDREMPELIG

Associaties met de Bibliotheek van

Kom verder bij het Informatiepunt Digitale Overheid in de Bibliotheek

onze partners Deze drie kernwaarden zijn sturend in ons dagelijkse werk, onze houding en de keuzes die we maken. Ze zijn in een piramide weergegeven, omdat er een volgordelijkheid zit in de wijze waarop deze waarden in ons werk tot leven komen.

26

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

27

Strategische ambities binnen vier programma’s Hoe organiseren we onze inhoudelijke

Hiernaast zijn de vier programma’s schematisch

programma’s? Wie zijn de belangrijkste doel-

weergegeven. Ook is vermeld op welke klantgroepen

groepen en wat zijn de belangrijkste ambities

een programma zich met name richt en aan welke

binnen elk programma? Op deze vragen geven

wettelijke kerntaken het programma uitvoering geeft.

we antwoord in deze paragraaf. Op de volgende pagina’s werken we per programma, Sinds de reorganisatie in 2017 werkt BiblioPlus vanuit

op basis van de belangrijkste ontwikkelingen, de visie

een platte en flexibele organisatiestructuur met vier

uit voor de komende beleidsperiode.

KINDEREN & OUDERS Klantgroepen: - 0-18 jarigen - (Groot)ouders

structurele samenwerking op te bouwen tussen

1

de Bibliotheek en de VO-scholen in ons werkgebied

Door de impuls van het Masterplan Basisvaar-

(Elzendaal/Metameer en Merlet college). Hiermee

digheden is landelijk een versnelling op gang

Wsob kerntaak: 1,2 & 3

kunnen we als Bibliotheek, na de Bibliotheek op

gekomen in de samenwerking tussen bibliotheken,

School in het primair onderwijs, nu ook helpen om

PO- en VO-scholen en kinderdagverblijven.

het leesplezier te blijven stimuleren in de belangrijke

Ook BiblioPlus maakt gebruik van deze regeling om

fase van de onderbouw op het voortgezet onderwijs.

met name de samenwerking voor BoekStart in de

Juist in deze fase neemt het leesplezier onder

kinderopvang verder op te bouwen volgens de

leerlingen sterk af, zoals blijkt uit eigen onderzoek

landelijke kaders. Het doel is om gedurende de

onder scholieren. Nog maar een derde van de

beleidsperiode 2025-2028 in elk geval de kinderen

leerlingen vindt lezen nog leuk in klas 2, tegen twee

en ouders op alle VVE-locaties in het werkgebied

derde in groep 8 van het primair onderwijs.

op deze manier te gaan bereiken.

Een andere positieve ontwikkeling is dat het bestuur

2

van de meeste Brabantse voortgezet onderwijsscho-

Als gevolg van de structurele samenwerking met alle

len (Ons Middelbaar Onderwijs) in 2021 kaders heeft

onderwijsfasen ontstaat er een doorlopend contact

opgesteld voor leesbeleid. Hierin staat de opdracht

vanuit de Bibliotheek met opgroeiende kinderen vanaf

aan alle scholen: ‘Integreer en waarborg breed

de kinderopvang, via het primair onderwijs tot in het

taalbeleid in het schoolplan’. Lezen en taal moet

voortgezet onderwijs, het speciaal onderwijs en beide

De urgentie binnen dit programma behoeft na de

weer een stevig, integraal onderdeel worden van de

ROC’s in het Land van Cuijk en Maasduinen. Dit

reeds beschreven PISA-trends geen nadere toelicht-

lesdag. Niet alleen bij het vak Nederlands, maar

vormt een belangrijk fundament voor doorlopende

ing. De noodzaak voor actie wordt breed erkend in

schoolbreed. De scholen zijn begonnen hier invulling

leeslijnen en een succesvolle samenwerking.

het onderwijs en door alle betrokken stakeholders.

aan te geven.

LEVEN LANG LEREN Klantgroepen: - Mensen met een leerbehoefte, met nadruk op lezen, schrijven en digitale vaardigheden - Senioren (65+) Wsob kerntaak: 1 & 2

inhoudelijke programmalijnen. De afgelopen jaren is gebleken dat deze werkstructuur zich prima leent om nieuwe producten en diensten (zoals het Informatiepunt) op een effectieve manier te borgen in onze organisatie. Programmaregisseurs werken doorgaans in flexibele teams aan hun jaardoelen, waardoor medewerkers veel samenwerken en niet verkokerd raken binnen één domein. De ondernemende cultuur binnen onze organisatie komt in deze organisatie-

KENNISDELEN & ONTMOETEN Klantgroepen: - Lokale partners - Actief burgerschap - Studenten/ZZP-ers & thuiswerkers Wsob kerntaak: 1 & 4

vorm goed tot haar recht.

Programma Kinderen & ouders

De vraag is: Hoe kunnen we de dalende trend in

De leerkracht centraal

We kunnen er echter niet vanuit gaan dat het hiermee

leesvaardigheid daadwerkelijk gaan ombuigen in

Onze ambities

wel goed komt met het leesplezier en de afnemende

Nederland?

Voor het beleidsplan 2025-2028 zijn vanuit deze

leesvaardigheid onder jongeren. Hiervoor is de

basis vier strategische ambities cruciaal om vanuit de

problematiek te hardnekkig en het aantal directe

ONTSPANNING & INSPIRATIE Klantgroepen: - Lezers 18+ - Volgers actualiteit - Liefhebbers kunst & cultuur

BoekStart in de kinderopvang

Een eerste belangrijke stap is in het Land van Cuijk

rol van de Bibliotheek in het Leesoffensief succesvol

contactmomenten van de lees-mediaconsulenten te

en Maasduinen de afgelopen jaren gezet door een

te kunnen zijn:

beperkt. De grootste opgave ligt bij de leerkrachten

Wsob kerntaak: 3,4 & 5

28

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

29

en hoe ze lezen structureel, ook bij zaakvakken,

Stichting Lezen is in Nederland een belangrijke bron van kennis

Een ander onderzoek laat zien dat creatief

integreren in hun manier van lesgeven. Belangrijk ook

en expertise. Zij hebben in 2021 uit (inter)nationaal onderzoek

schrijven het leesbegrip stimuleert, met name

is hun positie richting de leerlingen in het aanwakkeren

acht feiten over lezen voor jongeren verzameld. Uit deze onder-

bij minder vaardige lezers. Creatief schrijven

van leesmotivatie. Maar hoe doe je dat als leerkracht?

zoeken blijkt dat het belangrijk is dat er doorlopend (in alle

zorgt ook voor meer betrokkenheid bij het lezen.

Hier werd tot voor kort op PABO’s geen aandacht aan

leerjaren) en in de breedte (bij alle vakken) aandacht is voor

Schrijversbezoeken in de klas vergroten het

geschonken. Als gevolg van het landelijke Leesoffen-

lezen. Op die manier is de kans groter dat jongeren uitgroeien

leesplezier van leerlingen. Schrijvers zijn,

sief komt hier nu gelukkig verandering in.

tot vaardige en enthousiaste lezers.

net als docenten, belangrijke rolmodellen.

rtgezet onderwijs

De Bibliotheek kan en moet hierin natuurlijk ook een belangrijke rol pakken. Maar dit vraagt ook van bibliotheken om een strategische ontwikkelstap ten opzichte van de bekende werkwijze. Natuurlijk blijft het faciliteren van actuele en uitnodigende jongeren-

OOR (VRIJ) LEZEN titels een belangrijke basis. Daarnaast zijn we s tijdens het lezen snel afgeleid gewend boekpromoties te doen in de klas. De rol van efoon. Creëer rustmomenten in de de Lees- mediaconsulenten verschuift echter steeds t leerlingen zich geconcentreerd en meer van het zijn van gastdocent naar het adviseren erdiepen in een boek.

2 EFFECTIEF LEESONDERWIJS Motivatie is een belangrijk ingrediënt van goed leesonderwijs. Met name in het voortgezet onderwijs draagt aandacht voor leesmotivatie bij aan een grotere leesvaardigheid. Acht bouwstenen voor succesvol leesonderwijs

1

Tijd en aandacht voor (vrij) lezen

2

Effectief leesonderwijs Toegang tot boeken

ken over boeken in de klas kunt voeren, welke tools

5

Een brede leeslijst

je hiervoor kunt gebruiken en welke verwerkings-

6

De schrijver als leesbevorderaar

7

(Creatief) schrijven

8

Praten over boeken

passen. Zo wordt tekstbegrip op een interactieve manier in de les aangeleerd. Niet alleen tijdens leescampagnemomenten maar op structurele basis.

di

wo

do

vrij

rtgezet onderwijs

30 DE SCHRIJVER ALS LEESBEVORDERAAR OOR (VRIJ) LEZEN Schrijversbezoeken in de klas vergroten het leesplezier van s tijdens het lezen snel afgeleid

2e uur

LE

3e uur

ZE

4e uur

5e uur

N

In 2022-2023 hebben we hiervoor samen met

Onderzoek en regionale leesconferentie

lopende leerlijnen van po-vo en vo-beroepsonderwijs.

Elzendaal-Metameer en Merlet het fundament

Om invulling te kunnen geven aan hun rol is het

Tijdens de conferentie zullen ook effectieve methoden

gelegd. Lees- mediaconsulenten zijn met

belangrijk dat we van de ondersteuningsbehoeften

zoals de Leescyclus en de Leescirkel van Chambers

collectie de scholen ingegaan en hebben de

van docenten nog beter teren kennen. We starten de

worden toegelicht, en zullen bruikbare bronnen en

leerkrachten leren kennen. We zijn nu als

nieuwe beleidsfase daarom met een kwalitatief

websites worden gedeeld.

partners klaar voor de inhoudelijke verdiepings-

onderzoek naar de behoefte van PO- en VO-docent-

slag.

en in het werkgebied. Welke kennis, kunde en

We beogen deze conferentie samen met de LEA-

ondersteuning hebben zij nodig om als leesplezier-

partners neer te zetten. Een belangrijk versnellings-

aanjager in de klas aan de gang te gaan.

moment in het Leesoffensief! Deze ambitie sluit naadloos aan bij de doelen in de samenwerkingsover-

Scan de QR-code voor de

De resultaten van dit onderzoek zullen centraal staan

infographicOP SCHOOL 3complete LEESKLIMAAT

Dit is waar leesbeleid daadwerkelijk leidt tot een leescultuur op school.

adviserende rol vanuit de Bibliotheek belangrijke handvaten om de komende jaren samen met de

1e uur ma

4

Lees je nu, opdrachten interessant zijn om in de klas toe te lees je later

een infographic weergegeven. Het zijn voor de

“ Kansen van kinderen vergroten doe je door ze goed te leren lezen. Voorkom dat kinderen in de fuik van laaggeletterdheid terechtkomen, leer ze lezen op tenminste 2 F niveau op de basisschool. In het geval dat dit een enkel kind niet lukt is er een doorgaande lijn in begeleiding van het kind tussen basisschool en vervolgonderwijs. Samenwerking tussen Bibliotheek en onderwijs, zoals gebeurt in Land van Cuijk is hierbij zeer helpend. ”

scholen de leescultuur te gaan verdiepen.

Leesklimaat op school

als docent zelf een boekpromotie kunt doen, gesprek-

komen tot effectief leesonderwijs in het VO in

in het VO volgens Stichting Lezen

3

en coachen van leerkrachten. Denk hierbij aan hoe je

Hiernaast zijn deze acht bouwstenen om te

Harrie van de Ven, Voorzitter College van Bestuur, Optimus Primair Onderwijs

tijdens een regionale leesconferentie in 2025. Deze

zatin het voortgezet onderwijs’ ‘Lezen Het is belangrijk dat er op school doorlo-

pend (in alle leerjaren) en in de breedte (bij alle vakken) aandacht is voor lezen. Zo is de kans groter dat jongeren uitgroeien 2 EFFECTIEF LEESONDERWIJS Motivatie is een belangrijk ingrediënt van goed leesonderwijs.en vaardige lezers. tot enthousiaste Met name in het voortgezet onderwijs draagt aandacht voor leesmotivatie bij aan een grotere leesvaardigheid. zo

Beleidsplan 2025-2028 | BiblioPlus

4 TOEGANG TOT BOEKEN

eenkomst ‘Kansrijk opgroeien in het Land van Cuijk’.

conferentie zal gericht zijn op het bevorderen van

3 Werken vanuit de gezinsgerichte benadering

leesplezier en leesmotivatie, met aandacht voor de

De derde ambitie is erop gericht om met alle project-

overgangen tussen de onderwijsniveaus en door-

en en activiteiten vanuit BoekStart en het Bibliotheek

31

op School-programma zoveel mogelijk het gezin te

informatie over het gemeentelijke stappenplan is te

Hiervoor zijn vaardigheden nodig. Zoals het kritisch

je geldzaken. Het heeft dus een grote invloed op je

1 Informatiepunt centraal

bereiken. Dit betekent niet alleen een activiteit in

lezen via de website van Stichting Lezen & Schrijven.

omgaan met informatie, verstandig mediagedrag en

persoonlijke leven en de kwaliteit van leven .

In de afgelopen beleidsperiode heeft BiblioPlus

de klas, maar ook met meegeven van actieve thuisopdrachten, om samen te doen en over te

4

praten. De gezinsgerichte benadering is met name

In de samenleving en in het leven van kinderen zijn

kansrijk in de leeftijdsgroep 0-8 jaar en richt zich daarom op de voorschoolse partners (verloskundigen,

digitale geletterdheid.

Voor de Bibliotheek ligt de focus op taal- en

volledige set van basisvaardigheden. Veelal deden we dit samen met strategische partners zoals de

online en offline naadloos met elkaar verbonden.

Hoewel scholen erkennen dat ze een rol spelen bij

digitale vaardigheden. In totaal zijn er vijf basisDe schijf van vijf basisvaardigheden de genoemde Hetvaardigheden, is van levensbelang dat met iemandnaast veiligheidsvoorschriften kan lezen.twee Mensen ook moeten

Algoritmes en kunstmatige intelligentie worden breed

het digitaal vaardig maken van leerlingen, gebeurt dit

nog financiële, sociaaljuridische en gezondheids-