Beleidsplan basisvaardigheden Sociaal Domein 2025-2028 (105369) (6.0)

Beleidsplan Basisvaardigheden 2025 -2028 Gemeente Bergen (L)

Onderdeel van Beleidsprogramma van Zorg naar Gezondheid Sociaal Domein 2023-2026

Samenvatting Iedere inwoner in de gemeente Bergen moet naar eigen kracht en op eigen niveau kunnen participeren binnen onze gemeente. Actief mee kunnen doen op het gebied van wonen, werken en het verenigingsleven Met de ‘Aanpak basisvaardigheden’ wordt ingezet op de vindbaarheid van inwoners met lage basisvaardigheden, het actief ondersteunen en begeleiden van onze inwoners in het waar mogelijk verbeteren van deze basisvaardigheden en hierin integraal samenwerken met onze professionele partners en partners van vrijwilligersorganisaties zoals huiskamers, sportverenigingen en KBO’s. In de gemeente Bergen gebeurt al veel op het gebied ondersteuning en begeleiding in de verbetering van de basisvaardigheden van onze inwoners. Samen met zoveel mogelijk partijen heeft de gemeente Bergen de afgelopen jaren al naar een groot ondersteunings- en begeleidingsaanbod toegewerkt. Het volgende wordt al door samenwerkingspartners uitgevoerd:

▪

Voor- en Vroegschoolse Educatie;

▪

Boekstart voor de kleinste;

▪

Bibliotheek op school (BOS) programma Boekstart in de kinderopvang;

▪

Bos programma Basisschool/ Samen Beter Lezen;

▪

De Voorleesexpress;

▪

Cursusaanbod ter bevordering van digitale vaardigheid en privacy;

▪

Thuisadministratie;

▪

Taalmaatjes;

▪

Het informatiepunt;

▪

Leesmedia consulenten;

▪

Taalstimulering en logopedie.

Naast de specifieke inzet op de verbetering van basisvaardigheden vindt er ook ontschotting plaatst tussen diverse leefdomeinen in het Sociaal Domein. In het kader van preventie- en vroegsignalering en het bereiken van dezelfde doelgroep is ook een start gemaakt met de signalering en warme doorverwijzing vanuit belangrijke samenwerkingspartners en/of ingezette interventies, zoals: ▪

Ketenaanpak Kasrijke Start gericht op de 1ste 1000 dagen van een kind;

▪

Zorg Advies Team 0-4 jaar;

▪

Integrale Vroeghulp 0-7 jaar t.b.v. vragen rondom de opvoedondersteuning;

▪

Maatschappelijk werk Jeugd en Gezin;

▪

Inzet Praktijk Ondersteuners Huisartsen;

▪

Aanbod vanuit Synthese;

▪

Contactmomenten consultatiebureau.

Pagina 2 van 22

Het feit dat we als gemeenten al een groot aanbod hebben en er al verschillende samenwerkingsverbanden zijn betekent dat we een goede doorontwikkeling kunnen maken. Kortom, focussen op het verbeteren en versterken van de voorzieningen die we al hebben en intensiveren van de samenwerking tussen de gemeente en samenwerkingspartners uit het maatschappelijk voorveld en partners onderling. De belangrijkste doorontwikkeling richt zich op: ▪

Het vergroten van de vindplaats van inwoners met lage basisvaardigheden;

▪

Deskundigheidsbevordering op het gebied van herkennen, signaleren en doorverwijzen;

▪

Bevorderen van warme doorverwijzing en toeleiding naar ondersteuningsaanbod;

▪

(Door)ontwikkelen van gezinsgericht aanbod i.r.t. ouderbetrokkenheid;

▪

Het verbeteren van de communicatie t.b.v. het bereiken en betrekken van de inwoners met lage basisvaardigheden.

Met als ambitie “het terugdringen van inwoners met lage basisvaardigheden”.

Pagina 3 van 22

Voorwoord Graag presenteren wij u het nieuwe beleidsplan 'Aanpak Basisvaardigheden'. Dit plan is ontwikkeld vanuit de overtuiging dat sterke basisvaardigheden – lezen, schrijven, rekenen en digitale geletterdheid – de sleutel zijn tot persoonlijke groei, maatschappelijke participatie en economische weerbaarheid. In een tijd waarin de samenleving snel verandert, is het onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat niemand achterblijft. Dit beleidsplan is meer dan een visie; het is een oproep tot actie. We hebben geluisterd naar onze partners uit het maatschappelijk voorveld. Hun ervaringen onderstrepen het belang van een inclusieve aanpak, waarin iedereen de kans krijgt om zich te ontwikkelen. De uitdagingen zijn groot, maar de kansen nog groter. Door samen te werken met scholen, gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties willen we een duurzaam verschil maken. Concrete doelen en praktische handvatten komen tot uitdrukking in de bijbehorende uitvoeringsagenda en het actieplan en zullen ervoor zorgen dat basisvaardigheden voor iedereen binnen handbereik zijn. Wij nodigen u uit om met ons deze uitdaging aan te gaan. Samen kunnen we bouwen aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen en waarin basisvaardigheden de fundering vormen voor een sterke en veerkrachtige toekomst.

Januari 2025, Claudia Ponjee Wethouder Samenleving gemeente Bergen (L.)

Pagina 4 van 22

Inhoud Samenvatting ..............................................................................2 Voorwoord ...................................................................................3 Inhoud ........................................................................................4 1. Beleidsvisie Sociaal Domein ........................................................5 1.1 Inleiding .........................................................................................................................................6

2. Beleidsplan Aanpak Basisvaardigheden ........................................7 2.1 Visie, ambitie en hoofddoel ...........................................................................................................7

3. Basisvaardigheden in Gemeente Bergen .....................................13 3.1 Terugblik ......................................................................................................................................13 3.2 Bergense aanpak basisvaardigheden 2025-2028 ........................................................................14

4. Basisvaardigheden landelijk en regionaal ......................................9 4.1 Landelijke ontwikkelingen .............................................................................................................9 4.2 Regionaal beleids- en uitvoeringsprogramma 2022-2026 ............................................................9 4.3 Actuele cijfers .............................................................................................................................11

5. Kaders ..................................................................................16 5.1 Samenwerking maatschappelijk voorveld ...................................................................................16 5.2 Financiële middelen .....................................................................................................................18 5.3 Implementatie en uitvoering ......................................................................................................19

Bijlagen ....................................................................................20 Bijlage 1: Geletterdheid InZicht.nl .....................................................................................................20

Pagina 5 van 22

1. Beleidsvisie Sociaal Domein Binnen het Sociaal Domein werken we volgens het beleidsprogramma ‘Van Zorg naar Gezondheid Sociaal Domein 2023-2026’. Dit beleidsprogramma vormt de basis voor de inzet van het beleid Sociaal Domein en is mede gebaseerd op het coalitieprogramma 2022-2026 en is als volgt opgebouwd:

Inzet voor het gemeentelijke coalitieakkoord 2022-2026 is het investeren in algemene basisvoorzieningen en vitale gemeenschappen, met als doel een samenleving waarin iedereen mee kan doen. In het beleidsprogramma staan drie programmalijnen centraal: 1.

Vitale gemeenschappen;

2.

Algemene basisvoorzieningen;

3.

Maatwerkvoorzieningen.

Binnen deze drie programmalijnen bedienen we zes thema’s die invulling en uitvoering geven aan de programmalijnen: •

Sport, Bewegen en Cultuur;

•

Sociale Basis;

•

Wonen met Zorg;

•

Gezond Opgroeien;

•

Positieve Gezondheid;

•

Armoede en Schulden.

Afzonderlijke beleidsplannen en daarbij horende uitvoeringsagenda’s met actieplannen vallen onder één van de zes thema’s. Het beleidsplan “Aanpak Basisvaardigheden 2025-2028” Sociaal Domein valt onder programmalijn 2 Algemene basisvoorzieningen en sluit voornamelijk aan bij de thema’s: Sociale Basis en Gezond Opgroeien.

Pagina 6 van 22

1.1 Inleiding In Nederland hebben 3 miljoen volwassenen moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Ze hebben moeite met de basisvaardigheden. Noord-Limburg kent een relatief hoog aantal inwoners met lage basisvaardigheden, ongeveer 27 duizend inwoners beheersen de basisvaardigheden onvoldoende. Dit komt neer op gemiddeld 16% voor de regio, landelijk ligt dit op 12%.

Wanneer spreken we van lage basisvaardigheden? Inwoners met lage basisvaardigheden zijn mensen die wel kunnen lezen en schrijven, maar op een zeer laag niveau. Vaak hebben de mensen ook moeite met rekenen en digitale vaardigheden. Lage basisvaardigheden kent grote nadelen zoals werkeloosheid, problemen met gezondheid en taalachterstanden bij kinderen. Om ervoor te zorgen dat iedereen mee kan blijven doen in de samenleving is het belangrijk dit probleem aan te pakken. De gemeente heeft een belangrijke rol in het realiseren van voorzieningen zoals het Taalhuis en het Informatiepunt Digitale Overheden (IDO) en daarnaast om samen met BiblioPlus en in samenwerking met het maatschappelijk voorveld, activiteiten te ontplooien en te organiseren en hulp en ondersteuning te bieden ter bevordering van de basisvaardigheden van onze inwoners. Met dit beleidsplan borgen we de aanpak op verbetering van de basisvaardigheden van onze inwoners. De huidige notitie is van 2017 en is aan actualisatie toe. Alle gemeenten zijn verantwoordelijk voor een aanpak basisvaardigheden die afgestemd is op de behoefte van de doelgroep(en) in de eigen gemeenten. Daarnaast hebben de arbeidsmarktregio’s een regierol in de taak om samen met gemeenten in hun regio een regionaal beleidsprogramma op te stellen.

Hierbij is het van belang om de samenwerking op te zoeken met relevante actoren zoals bibliotheken, taalhuizen/taalakkoorden, werkgevers en het maatschappelijk voorveld.

Pagina 7 van 22

2. Beleidsplan Aanpak Basisvaardigheden Het beleidsplan ‘Aanpak Basisvaardigheden 2025-2028’ bestaat uit 5 hoofdstukken: 1 Beleidsvisie Sociaal Domein; 2 Beleidsplan Aanpak Basisvaardigheden; 3 Basisvaardigheden in Bergen; 4 Basisvaardigheden Regionaal & Lokaal en 5 Kaders. Het beleidsplan is opgebouwd vanuit de visie, ambitie en hoofddoel geldend voor Gemeente Bergen. Vanuit hier wordt ingezoomd op de landelijke ontwikkelingen en regionale aanpak. Dit vertaalt zich door naar de lokale aanpak en daarbij behorende kaders om dit beleidsplan duurzaam te borgen en uit te voeren.

2.1 Visie, ambitie en hoofddoel Binnen het Sociaal Domein werken we volgens het beleidsprogramma ‘Van Zorg naar Gezondheid 2023-2026’. Vanuit dit beleidsprogramma wordt ingestoken op de transformatie van het duurdere maatwerk (Zorg) naar de versterkte vitale en sociale positie van onze inwoners (Gezondheid). Voor het terugdringen van laaggeletterdheid is ook speciale aandacht in het coalitieprogramma 2022-2026. Vanaf 1 januari 2025 is de gemeente Bergen verantwoordelijk voor de regievoering op de aanpak van basisvaardigheden. En in de transitie van Zorg naar Gezondheid is het voeren van regie op de aanpak van basisvaardigheden een belangrijke factor. Wanneer inwoners ondersteuning/hulp krijgen bij de verbetering van de lage basisvaardigheden, zijn dezelfde inwoners ook in staat om andere vragen en/of problemen eerder aan te pakken. Hierdoor vergroot de zelfredzaamheid van deze inwoners. Vanuit de onderstaande visie wordt in deze beleidsperiode de aanpak van lage basisvaardigheden concreet vormgegeven en uitgevoerd:

De aanpak van basisvaardigheden richt zich op alle inwoners waarbij we uitgaan van het beheersen van de lees-, schrijf-, reken- en digitale vaardigheden, zelfredzaamheid en samenredzaamheid. De ondersteuning binnen de aanpak lage basisvaardigheden is laagdrempelig en dicht bij de inwoner georganiseerd.

De ambitie op de aanpak van lage basisvaardigheden richt zich dan ook op:

Het terugdringen van het aantal inwoners met lage basisvaardigheden.

Op het eerste gezicht een logische ambitie. Echter vraagt het terugdringen van het aantal inwoners met lage basisvaardigheden om een integrale aanpak en inzet over verschillende schijven. Om bovengenoemde ambitie te realiseren staan in deze beleidsperiode 5 doelstellingen centraal. De doelstellingen dragen bij aan de realisatie van de ambitie. De doelstellingen kunnen afhankelijk van de inhoud op verschillende momenten in deze beleidsperiode meer op de voorgrond staan. De onderstaande doelstellingen staan deze beleidsperiode centraal:

Pagina 8 van 22

1.

Er wordt in samenwerking met BiblioPlus en samenwerkingspartners uit het voorliggend veld een top 5 opgesteld van vindplaatsen van inwoners met lage basisvaardigheden, met het zwaarte punt op NT1.

2.

Activiteiten en interventies worden opgenomen in een jaarlijks bij te stellen uitvoeringsagenda, in samenwerking met BiblioPlus worden eindverantwoordelijke en (kritische) prestatie indicators/ SMART-doelstellingen gekoppeld aan genoemde activiteiten en interventies.

3.

Er wordt d.m.v. traingingen ingezet op deskundigheidsbevordering van gemeenteambtenaren, professionals en vrijwilligers in het maatschappelijk voorveld (zoals bijvoorbeeld sportverenigingen, huiskamers, etc.) t.b.v. het herkennen, signaleren en doorverwijzen van inwoners met lage basisvaardigheden.

4.

In samenwerking met BiblioPlus wordt t.b.v. het inzichtelijk maken van het integrale aanbod een digitale verwijsindex gerealiseerd in het kader van korte lijnen tussen ketenpartners en snelle doorverwijzing en toeleiding naar passend aanbod.

5.

Het vergroten van het bereik van toeleiding van inwoners met lage basisvaardigheden naar laagdrempelig en passend aanbod.

BiblioPlus is voor onze gemeente de belangrijkste professionele samenwerkingspartner in de uitvoering van activiteiten ten behoeve van de verbetering van de basisvaardigheden van onze inwoners. Om onze doelstellingen te behalen is een goede samenwerking met BiblioPlus van belang. Voor de deskundigheidsbevordering en ondersteuning van de taalhuizen en in de uitvoering van het gemaakte beleid is Stichting Lezen en Schrijven een belangrijke ondersteuningspartner voor onze gemeente in zowel lokaal als regionaal verband. In onze gemeente heeft 15% van de inwoners te maken met lage basisvaardigheden. Dit percentage ligt hoger dan het landelijke percentage. De doelgroep is moeilijk te bereiken. Op laaggeletterdheid heerst een taboe en mensen die moeite hebben met lezen en schrijven schamen zich daar vaak voor. Verder spreken we niet langer over laaggeletterdheid maar over lage basisvaardigheden. Om laagdrempelige en passende ondersteuning te bieden aan onze inwoners is de eerste stap om de betreffende inwoners te vinden en ze vanuit de vindplaats warm door te verwijzen naar het passende aanbod.

Pagina 9 van 22

3. Basisvaardigheden in Gemeente Bergen Als Gemeente Bergen omarmen we het gedachtengoed van Positieve Gezondheid. De aanpak lage basisvaardigheden sluit aan bij dit gedachtengoed. Positieve gezondheid gaat over “een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.” Met de transitie van Zorg naar Gezondheid zetten we in op het verbeteren van de leefwereld en de positieve gezondheid van de inwoners, waarbij de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen versterkt wordt. Het verbeteren van de basisvaardigheden van onze inwoners maakt dat zij zich beter kunnen redden in de samenleving. Als gemeente voeren we regie en faciliteren we de ondersteuning en begeleiding bij het verbeteren van de basisvaardigheden van de inwoners.

3.1 Terugblik Sinds 2016 is Gemeente Bergen begonnen met de aanpak basisvaardigheden door het vormen van een lokale coalitie van gemeente, taalhuis van BiblioPlus en andere samenwerkingspartners. Dit is het taalhuisnetwerk. Het huidige netwerk bestaat uit: 1.

Gemeente Bergen (incl. Sociaal team);

2.

Bibliotheek;

3.

Synthese;

4.

Humanitas;

5.

Vrijwilligersgroep Vrouwen voor Vrouwen;

6.

Nederlands de Baas.

In 2017 resulteerde dit in de eerste lokale notitie geletterdheid Bergen. Deze notitie heeft voor meerdere gemeenten in de regio als blauwdruk gediend. In 2018 is het Taalakkoord opgesteld en getekend door vele partners. In het Taalakkoord is verklaard samen in actie te komen tegen laaggeletterdheid. Met het Taalakkoord leggen netwerkpartners vast dat ze samenwerken aan het voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid. Ze zetten zich vanuit hun eigen rol en expertise in om: 1.

Het probleem van laaggeletterdheid in het Land van Cuijk en Maasduinen bespreekbaar te maken;

2.

Kinderen zoveel mogelijk te ondersteunen om te voorkomen dat zij laaggeletterd worden (met bv. De VoorleesExpress);

3.

Volwassenen die laaggeletterd zijn te herkennen en op een warme manier door te verwijzen naar het Taalhuis in de Bibliotheek;

4.

Te bouwen aan een laagdrempelige aanpak waarbij we ondersteuning bieden bij diverse dagelijkse basisvaardigheden;

5.

Te streven naar eenvoudige communicatie vanuit de betrokken netwerkpartners.

Om deze intentieverklaring kracht bij te zetten, werd in 2024 het Taalakkoord Plus gelanceerd. Netwerkpartners zetten dan een stap verder binnen de aanpak basisvaardigheden. Het Taalakkoord

Pagina 10 van 22

Plus is een traject binnen een bepaalde tijd. Met als doel toegankelijke dienstverlening of werkgelegenheid. Het traject bestaat uit 4 belangrijke stappen: bewustwording, (eigen)taalgebruik, herkennen, en doorverwijzen en tot slot het borgen binnen de organisatie. BiblioPlus faciliteert dit traject. Focus ligt hierbij op mogelijke vindplaatsen van inwoners met lage basisvaardigheden. Als gemeente hebben we een groot aanbod in het kader van verbetering van basisvaardigheden. Zo hebben we de Voorleesexpres, Boekstart in de kinderopvang, VVE programma, Klik en tik cursussen, omgaan met de mobiele telefoon, etc. Binnen dit aanbod vindt van nature al domein overstijgende samenwerkingen plaats. Tevens geeft het ook een heel duidelijk inzicht in de koppelkansen die er nog zijn en waar nog winst te behalen is. In de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid is dit aanbod d.m.v. een tijdlijn inzichtelijk gemaakt. Ook landelijk is de gemeente Bergen niet onopgemerkt gebleven. De tijdlijn en aanpak die vanuit Bergen is ingezet in het kader van de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid heeft geleid tot interviews en een bezoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Maar ook vanuit de gemeente wordt d.m.v. communicatie ingezet om belangrijk nieuws bij inwoners met lage basisvaardigheden te brengen. Dit wordt onder andere gedaan door het opnemen van video’s en beeldspraak.

3.2 Bergense aanpak basisvaardigheden 2025-2028 In de periode van 2025-2028 staat het realiseren en borgen van een sluitende integrale aanpak op basisvaardigheden centraal, waarop door de gemeente Bergen regie wordt gevoerd. De Bergense aanpak basisvaardigheden 2025-2028 richt zich op drie pijlers, te weten: 1.

Bewustwording, herkennen, signaleren en doorverwijzen;

2.

Preventie, ondersteuning en begeleiding;

3.

Leven lang leren.

Elke pijler richt zich op een specifiek deel van de totale integrale aanpak en is een afgebakend onderdeel. Maar elke pijler staat ook met elkaar in verbinding en kan in sommige gevallen niet afzonderlijk van elkaar uitgevoerd worden. Onderstaand wordt per pijler ingegaan op de thema’s die binnen de pijler terugkomen.

Pagina 11 van 22

Pijler 1: Bewustwording, herkennen, signaleren en doorverwijzen Deze pijler richt zich op het bevorderen van de deskundigheid, de manier van handelen, de samenwerking tussen de partners en doorverwijzing naar elkaar. De volgende thema’s staan binnen deze pijler centraal: •

•

•

Deskundigheidsbevordering o

Medewerkers Gemeente Bergen

o

Medewerkers en vrijwilligers samenwerkingspartners

Communicatie o

Uitdragen publiekscampagnes

o

Communicatie van ondersteunings-, begeleidings- en activiteiten aanbod.

Warme doorverwijzing o

Inzichtelijkheid van aanbod ▪

o

Voor wie, door wie, welk domein (sociaal/medisch)

Korte lijnen en samenwerking tussen partners uit het maatschappelijk voorveld.

Pijler 2: Preventie, ondersteuning en begeleiding Deze pijler richt zich op preventieve activiteiten voor de leeftijdsgroep tot 18 jaar. Het gaat hierbij om activiteiten voor kinderen in het basis- en voortgezet onderwijs. Een aantal van deze activiteiten zijn uitgerold in samenwerking met het onderwijs en/of de kinderopvang. De Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid richt zich met de activiteiten en interventies specifiek op de ouders van de jonge kinderen. Daarnaast wordt er binnen deze pijler ook begeleidings- en ondersteuningsvormen geboden voor inwoners vanaf 18 jaar. De volgende thema’s staan binnen deze pijler centraal: •

•

•

Leven lang lezen o

Activiteiten ter leesbevordering

o

Activiteiten ter bevordering samen lezen en voorlezen

o

Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid

Financieel Fit o

Thuisadministratie

o

Get a Grip

Informatiepunt o

Formulieren brigade

o

Ondersteuning bij vragen

Het grootste gedeelte van de uitvoering van laagdrempelige begeleiding en ondersteuning en preventieve activiteiten wordt uitgevoerd door de medewerkers en vrijwilligers van BiblioPlus Bergen en Humanitas.

Pagina 12 van 22

Pijler 3: Leven lang leren Deze pijler richt zich op activiteiten ten behoeve van het verbeteren van de basisvaardigheden, gericht op lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. De volgende thema’s staan binnen deze pijler centraal: •

•

•

•

•

Lees het beter o

Leren lezen

o

Verbeteren leesvaardigheden

o

Begrijpend lezen

Schrijf het beter o

Leren schrijven

o

Verbeteren schrijfvaardigheden

Digitaal beter o

Leren omgaan met een computer, tablet of mobiel

o

Verbeteren digitale vaardigheden

o

DIGID, privacy en internetbankieren

Financieel beter o

Leren omgaan met geld

o

Basis financiële administratie

o

Rekenen?

Sociaal beter o

Taalcafé

o

Samen koken

o

Verbeteren competenties

Pagina 13 van 22

4. Basisvaardigheden landelijk en regionaal 4.1 Landelijke ontwikkelingen Landelijk zijn er ongeveer 3 miljoen Nederlanders die moeite hebben met lezen, rekenen en het gebruiken van een computer of mobiele telefoon. De Rijksoverheid heeft voor de periode 20202024 drie doelen opgesteld om laaggeletterdheid te voorkomen en te verminderen. 1.

Meer mensen helpen die Nederlands als moedertaal hebben. Zij vormen 65% van de groep laaggeletterden;

2.

Investeren in een goede kwaliteit van lesaanbod, dat voor iedereen beschikbaar moet zijn;

3.

Tegen 2024 moet elke gemeente hulp kunnen bieden aan laaggeletterden.

Het is een lange termijn aanpak waarbij samenwerking over verschillende schijven van belang is voor succes. Afhankelijk van de voortgang van de aanpak en regeerakkoord van het nieuwe kabinet is het afwachten in welke mate de Rijksoverheid de huidige aanpak zal bijstellen. Het taalniveau van inwoners is in verschillende segmenten onder te verdelen. Zo spreken we van NT1, NT2, Analfabeet, Laaggeletterd en lage basisvaardigheden. Onderstaand is elk segment kort toegelicht. NT1: dit geldt voor inwoners waarvan Nederlands de eerste taal, de moedertaal is. NT2: dit geldt voor inwoners waarvan Nederlands de tweede taal is. Deze inwoners hebben een andere taal als moedertaal. Analfabeet: dit geldt voor inwoners die niet kunnen lezen of schrijven. Dit kunnen zowel Nederlanders als anderstaligen zijn. Laaggeletterd: dit geldt voor inwoners die op een (zeer) laag niveau kunnen lezen of schrijven. Ze kunnen het echter wel. Vaak geldt voor deze inwoners ook dat ze moeite hebben met rekenen en digitale vaardigheden. Lage Basisvaardigheden: hierbij gaat het om het totale pakket van taal, reken- en digitale vaardigheden. In deze beleidsvisie zetten we in op het totale pakket en daarmee de totale aanpak van de basisvaardigheden. Vindplaatsen: Een vindplaats is een plaats waar laaggeletterdheid herkend kan worden, bijvoorbeeld aan een balie of bij een (intake)gesprek.

4.2 Regionaal beleids- en uitvoeringsprogramma 2022-2026 Het regionaal beleidsprogramma ‘Laaggeletterdheid 2022-2026’ bevat een visie en regionale doelstellingen voor de regio. De regio is in dit geval de Arbeidsmarktregio Noord-Limburg, Gemeente Bergen valt hieronder. De contactgemeente van deze regio is Gemeente Venlo. Deze gemeente ontvangt middelen vanuit het rijk om te besteden aan het tegengaan van laaggeletterdheid. Daarop voortbordurend is het regionaal uitvoeringsprogramma. Dit programma behelst de uitvoering van de doelstellingen geformuleerd in het beleidsprogramma. Hieronder volgt een beknopte beschrijving van de twee programma’s.

Pagina 14 van 22

Beleidsprogramma Zoals gezegd is dit beleidsprogramma opgesteld voor de arbeidsmarktregio Noord-Limburg. Deze regio bestaat uit zeven gemeenten: Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Peel en Maas, Venray en Venlo. De gemeente Venlo is WEB-contactgemeente van de regio Noord-Limburg voor de WEB-trajecten1. In de regio is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de aanpak van laaggeletterdheid. Zo zetten we als regio in op Taalhuizen en Taalpunten, werken we samen met partners en wisselen we kennis uit tussen de verschillende gemeenten. In de arbeidsmarktregio Noord-Limburg gaan we meer samenwerken. Het beleidsprogramma is erop gericht om de regionale aanpak van laaggeletterdheid te versterken. We gaan ervoor zorgen dat laaggeletterdheid in iedere gemeente verbonden is met het gemeentelijke beleid voor het brede sociale domein. De komende periode zet de regio samen in op: een gezamenlijke werkgeversbenadering, verbinding maken met de zorg/GGD, monitoring, een gezamenlijke voorlichtingscampagne en deskundigheidsbevordering. De hoofdlijnen voor het regionale beleid voor de komende jaren zijn: •

Er wordt een monitoringssysteem ingevoerd, die de inspanningen en ontwikkelingen rondom laaggeletterdheid in de komende jaren inzichtelijk en verantwoordbaar maakt. Vervolgens wordt de beoogde outcome en output gekwantificeerd en gekwalificeerd;

•

We hebben zowel de NT1 als NT2 doelgroep (beter) in beeld en zorgen voor een passend aanbod bij het verbeteren van basisvaardigheden;

•

Om de doelgroep nog beter te bereiken en te ondersteunen, versterken en intensiveren we de samenwerking met organisaties en bedrijven;

•

We faciliteren de Taalakkoorden, Taalhuizen, Taalpunten en werkgevers bij het terugdringen van laaggeletterdheid;

•

Samen met partners werken we er aan dat geletterdheid een continu thema van aandacht blijft;

•

We leren in regionaal verband van elkaar om aan geletterdheid te werken.

De bovenstaande doelstellingen zijn verder uitgewerkt in het regionaal uitvoeringsprogramma. In dit programma staat beschreven hoe de regio de doelstellingen wil bereiken. Het programma is gestart in 2022 en wordt jaarlijks geactualiseerd.

Uitvoeringsprogramma Het uitvoeringsprogramma is de concrete onderlegger van het regionale beleidsprogramma. In het programma zijn verschillende acties uitgewerkt die de regio wil ondernemen in het kader van het regionale beleidsprogramma. Dit programma gaat nader in op de wat, hoe, wanneer en waarmee vraag. Ook is er aandacht voor de governance, oftewel hoe richten we de structuren in. Beide programma’s geven een goed beeld van de samenwerking in de regio op het gebied van laaggeletterdheid.

_________________________ 1 WEB staat voor Wet Educatie en Beroepsonderwijs en betreft een vorm van volwasseneneducatie

of scholing.

Pagina 15 van 22

4.3 Actuele cijfers Meer dan de helft van de laaggeletterden is van Nederlandse afkomst. Bijna 40% van de mensen met een vmbo- of mbo-1 diploma is laaggeletterd. 19% van de laaggeletterden leeft ten minste één jaar onder de armoedegrens. Van de laaggeletterden is meer dan de helft vrouw. Daarnaast kost laaggeletterdheid onze samenleving jaarlijks € 1,3 miljard. In het land van Cuijk en Maasduinen hebben 19.000 mensen tussen de 16 en 65 jaar moeite met lezen en schrijven. Vaak hebben zij ook moeite met rekenen en digitale vaardigheden. In de arbeidsmarktregio Noord-Limburg is 16% van de inwoners laaggeletterd. In onze gemeente is 15% van de inwoners laaggeletterd en landelijk ligt dit op 12%. In bijlage 1 is in twee afbeeldingen duidelijk de verdeling van het percentage van laaggeletterde inwoners per leeftijd uitgesplitst.

Pagina 16 van 22

5. Kaders Voor het voeren van regie op de aanpak lage basisvaardigheden is het van belang te weten binnen welke kaders de realisatie, uitvoering en borging van de aanpak basisvaardigheden plaatsvindt. Er zijn vier kaders die belangrijk zijn om de aanpak basisvaardigheden integraal uit te kunnen voeren en hier als gemeente regie op te voeren, te weten: samenwerking maatschappelijk voorveld, verantwoording & monitoring, financiele middelen en implementatie en uitvoering. In hoofdstuk 5.2. is nader ingegaan op de wijze waarop de verantwoording en monitoring plaatsvindt. Door de monitoring en verantwoording kan de aanpak basisvaardigheden duurzaam geborgd worden. De uitkomsten van de monitoring en verantwoording geven ook richting het bepalen van de uitvoering en inrichting van de aanpak op basisvaardigheden. Uitkomsten kunnen worden opgevraagd bij het CBS en/of worden gepubliceerd op bijvoorbeeld waarstaatjegemeente.nl

5.1. Samenwerking maatschappelijk voorveld Om de aanpak basisvaardigheden duurzaam te borgen in de gemeente Bergen is een goede samenwerking met en tussen het maatschappelijk voorveld belangrijk. Het maatschappelijk voorveld vormt enerzijds de vindplaats van onze doelgroep en anderzijds zijn ze ook belangrijk in het bieden van laagdrempelige begeleiding, ondersteuning en activiteiten die toegankelijk zijn voor onze inwoners. Gemeente Bergen is rijk aan een groot aantal professionele- en vrijwillige samenwerkingspartners. De samenwerking tussen zowel deze partners als met de gemeente kan op diverse manieren vormgegeven worden. De belangrijkste twee manieren hebben betrekking op het warm doorverwijzen van de inwoners naar de juiste partner of het juiste aanbod en/of het geven van de begeleiding, ondersteuning of uitvoering van de activiteiten aan de inwoners. In onderstaand overzicht zijn de samenwerkingspartners weergeven en is ook inzichtelijk gemaakt op welke manier de samenwerking betrekking heeft.

Samenwerkingspartner Sociaal Team BiblioPlus Bergen Synthese Humanitas Nederlands de Baas Vrouwen voor vrouwengroep Taalmaatjes Onderwijs Kinderopvang Computerclub (KBO Bergen) GGD

Rol van samenwerking Ondersteuning en doorverwijzing Ondersteuning, begeleiding, uitvoering en doorverwijzing Ondersteuning, begeleiding, uitvoering en doorverwijzing Ondersteuning, begeleiding, uitvoering en doorverwijzing Ondersteuning, begeleiding en uitvoering Ondersteuning, begeleiding, uitvoering en doorverwijzing Ondersteuning, begeleiding en doorverwijzing Doorverwijzen Doorverwijzen Uitvoeren en doorverwijzen Doorverwijzen

Pagina 17 van 22

Geboortezorg (verloskunde, kraamzorg en gynaecoloog) Stichting Leergeld de Stuwwal Stichting Welzijnsbevordering Bergen Stichting Vincentius Bergen Destion Stichting Leerwerkloket Verder schuldhulpverlening

Doorverwijzen Doorverwijzen Ondersteuning, begeleiding, uitvoering en doorverwijzen Doorverwijzen Doorverwijzen Doorverwijzen Doorverwijzen

In de toekomst breiden we bovenstaand overzicht graag uit met partners zoals sportverenigingen, thuiszorgorganisaties, KBO’s en huiskamers. Deze partners zijn van belang met betrekking tot de vindplaatsen van inwoners met mogelijk lage basisvaardigheden.

5.2. Verantwoording & monitoring Om te bepalen of de aanpak basisvaardigheden zijn vruchten afwerpt, er een stijging te zien is in afname van aanbod ter verbetering van de basisvaardigheden en er een daling te zien is in het aantal inwoners met lage basisvaardigheden wordt er op diverse manieren data verzameld.

De CBS-monitor: Zowel BiblioPlus als Nederlands de Baas zijn als taalaanbieders verplicht in het aanleveren van cijfers voor de CBS-monitor. Met de aanlevering van deze cijfers krijgen we zicht op het aantal taaltrajecten dat is afgenomen binnen het non-formele aanbod vrijwilligers en non-formele aanbod professionals.

Jaarverslagen: Met de jaarverslagen van BiblioPlus en Nederlands de Baas krijgen we inhoudelijk per organisatie meer inzicht in de afname van taaltrajecten en/of overige ondersteunings- en begeleidingsvormen ten behoeve van het verbeteren van de basisvaardigheden. Daar waar het bij Nederlands de Baas gaat om lesgroepen op het gebied van taal, is er bij BiblioPlus ook een uitsplitsing te maken in taal, rekenen en digitale vaardigheden. Daarnaast kan er ook gekeken worden naar het aantal deelnemers van activiteiten en aantal inwoners die met vragen bij het Informatiepunt terecht zijn gekomen.

Impactmonitor Maurice de Greef2: Sinds 2024 voeren we bij BiblioPlus en Nederlands de Baas ook de impactmonitor uit. De impactmonitor richt zich op deelnemers van taaltrajecten (NT1 en NT2). Met als doel op te halen wat de impact van deze trajecten is de verschillende levensdomeinen. Bij de impactmonitor wordt uitgegaan van twee meetmomenten T0 en T1. Doormiddel van de impactmonitor wordt onder andere zichtbaar of er sprake is van een betere taalbeheersing, een betere plek in de samenleving en of er sprake is van een betere arbeidsmarktpositie. Naast de kwantitatieve gegevens die doormiddel van de CBS-monitor inzichtelijk gemaakt worden en inzicht geven op de aantallen in afname van trajecten, geeft de impactmonitor inzicht in het resultaat van verbetering van de kwaliteit van leven.

Pagina 18 van 22

_________________________ 2Prof. Dr. Maurice de Greef heeft o.a. door literatuurstudie en leertrajecten in kaart gebracht wat

de succesfactoren zijn om mensen deel te laten nemen aan trajecten basisvaardigheden.

Kritische prestatie indicatoren, prestatie indicatoren en SMART-doelstellingen: Echter om daadwerkelijk een impact te maken is het belangrijk dat er Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) Prestatie indicatoren (Pi’s) en SMART-doelstellingen gekoppeld worden aan de acties, interventies en uitvoering van de going concern werkzaamheden. In de uitvoeringsagenda en het actieplan ‘Aanpak Basisvaardigheden 2024-2027’, dat separaat aan dit document wordt opgeleverd zijn deze KPI’s, Pi’s en SMART-doelstellingen opgenomen. Een KPI, PI en/of SMART-doelstelling beslaat een groot spectrum. Het opstarten en uitvoeren van een onderzoek is bijvoorbeeld ook een resultaat dat behaald kan worden. Een opgenomen KPI, PI en/of SMART-doelstelling laat in dit geval dus niet altijd een resultaat zien wat onderbouwd is met cijfers.

5.3. Financiële middelen Voor het optimaal uitvoeren van de aanpak basisvaardigheden zijn financiële middelen nodig. Onderstaand is overzichtelijk gemaakt welke financiële middelen direct en/of indirect ten goede komen aan de aanpak basisvaardigheden.

Subsidie BiblioPlus Bergen BiblioPlus Bergen ontvangt structureel jaarlijks een financiële bijdrage van € 264.929,00 Overige financiering haalt zij uit werven van subsidies en fondsen. Voor dit bedrag voert BiblioPlus binnen de kaders van haar eigen beleidsprogramma activiteiten, cursussen, begeleidings- en ondersteuningstrajecten en het reguliere bibliotheek werk uit. Hieronder vallen ook het Informatiepunt Digitale Overheden (IDO), geheugenhuis en de VoorleesExpress.

Subsidie Taalhuis BiblioPlus ontvangt structureel jaarlijks een financiele bijdrage van € 10.000,00 ten behoeve van de taalondersteuning. BiblioPlus voert in relatie tot de Wet Educatie Beroepsonderwijs cursussen en activiteiten uit die vallen onder Non-formele educatie vrijwilligers.

WEB- gelden Gemeente Bergen ontvangt jaarlijks van het Rijk financiële middelen. De hoogte van deze middelen kan jaarlijks verschillen. Betreft geoormerkte gelden die binnenkomen bij de gemeente Venlo als centrumgemeente voor onze arbeidsmarktregio. Voor 2024 ontvangt de gemeente een bedrag van € 45.415,00 Deze middelen mogen alleen besteed worden aan formeel of non-formeel taalaanbod en/of ondersteunende activiteiten ten behoeve van het verbeteren van de taal.

Pagina 19 van 22

Subsidie Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid In 2022 en 2023 is er deelgenomen aan de pilot Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid. Hiervoor heeft de gemeente Bergen een subsidie van € 19.200,00 ontvangen. Deze financiële middelen zijn bij afronding van de pilot verantwoord en kunnen ten gunste worden gelegd van de aanpak basisvaardigheden.

Verantwoording financiële middelen Jaarlijks worden de financiële middelen verantwoord. Dit gebeurt op verschillende manieren. Van BiblioPlus ontvangen we een jaarverslag waarin de inzet en ontplooide activiteiten in zijn opgenomen. De financiële middelen die wij ontvangen vanuit de WEB-gelden betreffen financiële middelen uit een specifieke uitkering. Deze middelen worden jaarlijks via de SISA verantwoord. De subsidie ten behoeve van de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid is zoals bovenstaand benoemd al verantwoord bij de afronding van de pilot.

5.4. Implementatie en uitvoering Deze beleidsvisie geeft de kaders weer waarbinnen de aanpak basisvaardigheden wordt uitgevoerd. De ambitie en hoofddoelstellingen staan hierin centraal. Voor de duurzame implementatie, borging en uitvoering van de aanpak basisvaardigheden is een uitvoeringsagenda en actieplan opgesteld. In de uitvoeringsagenda en het actieplan is het bestaande aanbod en nieuw (nog te ontwikkelen) aanbod per pijler en thema opgenomen. De uitvoeringsagenda en het actieplan geven inzicht in de uitvoering die gedurende deze beleidsperiode op de rol staat. In samenwerking met BiblioPlus Bergen wordt de uitvoeringsagenda en het actieplan opgesteld. In de uitvoeringsagenda en het actieplan worden ook KPI’s, Pi’s en Smart-doelstellingen verbonden. Afhankelijk van de aard van de uitvoering wordt in afstemming met BiblioPlus bepaald welk resultaat behaald dient te worden. De uitvoeringsagenda en het actieplan is als apart document toegevoegd aan dit beleidsplan.

Pagina 20 van 22

Bijlagen Bijlage 1: Geletterdheid InZicht.nl

Pagina 21 van 22

Pagina 22 van 22