Rv_Zaffier Bergen Raadsvoorstel zienswijze Kadernota 2026_1.pdf

RAADSVOORSTEL 27 februari 2025 D825633 7 januari 2025 Marco Wiesehahn Algemene Raadscommissie 13 februari 2025 Ter besluitvorming

Raadsvergadering Voorstelnummer Datum raadsvoorstel Portefeuillehouder(s) Commissie Datum commissie Soort agendering Agendapunt Team Opsteller Datum B&W besluit Bijlagen: Onderwerp

:

DenS - Beleid Marijn Korver 14 januari 2025 5 Zienswijze Kadernota 2026 Zaffier

Voorgesteld besluit : 1. De volgende zienswijze af te geven op de Kadernota 2026 van Zaffier: wat betreft de bezuinigingsscenario’s te kiezen voor het 3% scenario; 2. te overwegen alsnog uitvoering te geven aan de ambitie van het beleidskader minimabeleid en schuldhulpverlening 2024-2027 ‘Niemand aan de zijlijn’ door inzet van het extra meedoen budget en hiervoor financiële dekking te vinden binnen de bezuinigingsscenario’s; 3. kenbaar te maken dat met de behandeling van de Kadernota 2026 van de gemeente Bergen een integrale afweging wordt gemaakt ten aanzien van de gemeentefinanciën voor 2026 en verder. Dit kan effect hebben op onze zienswijze op uw begroting voor 2026 later dit jaar; 4. deze zienswijze door het toesturen van het ondertekende raadsbesluit aan het dagelijks bestuur van Zaffier kenbaar te maken. Geheimhouding

Nee Ja Nee Nee

Pagina 1 van 9

RAADSVOORSTEL INLEIDING De Kadernota 2026 van Zaffier geldt als opmaat naar de begroting voor 2026 en bevat zowel de hoofdlijnen van het beleid als de financiële kaders. De mogelijkheid om een zienswijze af te geven op de kadernota stelt de raden in de gelegenheid te sturen op de beleidsmatige en financiële uitgangspunten in de begroting, die later in het jaar door de Gemeenschappelijke Regelingen voor zienswijzen aan de raden wordt aangeboden. Specifiek dit jaar is vanuit zowel de regietafel Noord-Holland Noord als de regio Alkmaar aan de besturen van de gemeenschappelijke regelingen gevraagd om scenario’s voor bezuinigingen op te nemen in de kadernota’s. Deze oproepen zijn gedaan vanwege de korting voor gemeenten op het gemeentefonds. Voor de gemeente Bergen betekent dit een bezuinigingsopgave van ca. 1.4 miljoen in 2026, oplopend naar ca. 3,5 miljoen in 2029. In dit voorstel ligt een concept zienswijze voor ten aanzien van de Kadernota 2026 van Zaffier. Taken Zaffier, effecten voor inwoners De gemeenschappelijke regeling Zaffier neemt een centrale plek in bij de regionale uitvoering van de Participatiewet en aanpalende regelgeving voor alle deelnemende gemeenten. Concreet voert Zaffier taken uit op het terrein van: Re-integratie: bemiddelen, detacheren, begeleiden en ontwikkelen van mensen naar werk.

Participatie: het bemiddelen, begeleiden en ontwikkelen naar een activerende plek in de samenleving van mensen die zover van de arbeidsmarkt afstaan dat betaald werk op korte termijn geen perspectief is. Intern werk: het organiseren en begeleiden van een beschermde werkplek voor mensen die loonvormend werk kunnen verrichten. Werken op locatie: het organiseren en begeleiden van passend werk op de locatie van een externe partij. Inkomen: het ondersteunen met inkomen van mensen die daar recht op hebben, inclusief de handhaving daarvan. Schuldhulpverlening: het ondersteunen van mensen met een problematische schuld. Beleid & innovatie: het ontwikkelen van beleid en het organiseren van innovaties in instrumenten en processen ten behoeve van de primaire werkprocessen. Inburgering: het ondersteunen van nieuwe inwoners van Nederland, die inburgeringsplichtig zijn, in het creëren van een plek in de samenleving. INVLOED KADERS OP KEUZERUIMTE Begin 2018 hebben alle gemeenteraden in Noord-Holland Noord de notitie “Informatievoorziening Gemeenschappelijke Regelingen” vastgesteld. Centraal in deze notitie staat het beter in positie brengen van de raden ten aanzien van de Gemeenschappelijke Regelingen. Een belangrijk onderdeel van deze notitie is de extra zienswijzeprocedure ten aanzien van de kadernota’s van de Gemeenschappelijke Regelingen.

Deze zienswijzeprocedure is in 2019 verankerd in de door de raden in Noord-Holland Noord vastgestelde Financiële Uitgangspunten gemeenschappelijke regelingen (FUGR 2019). Per 1 juli 2024 is deze zienswijzeprocedure ook verankerd in de teksten van alle gemeenschappelijke regelingen in het kader van de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Dit voorstel heeft betrekking op de volgende wet- en regelgeving: Participatiewet (PW);

Pagina 2 van 9

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz 2004); Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW); Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ); Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs); Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (SUWI); Wet inburgering 2021; Wet Sociale Werkvoorziening; Armoedebeleid. Dit voorstel heeft betrekking op het volgende politieke dossier: het integraal beleidskader ‘Iedereen doet mee’ 2023-2026. Op 24 oktober 2024 heeft de gemeenteraad het beleidskader minimabeleid en schuldhulpverlening 2024-2027 vastgesteld. TOELICHTING OP HET VOORSTEL De kadernota 2026 is regulier opgesteld en voldoet aan gemaakte afspraken zoals vastgelegd in het ‘Eindrapport Bouwen aan SORA’ en de FUGR en blijft dus binnen de gestelde kaders. Het ‘Eindrapport ‘Bouwen aan SORA’ is door de gemeenteraad in 2022 vastgesteld. Geadviseerd wordt daarom om geen zienswijze af te geven op de Kadernota 2026. Beslispunt 1: Alle GR’en hebben de opdracht gekregen om in hun Kadernota 2026 besparingsmaatregelen op te nemen in drie scenario’s: 3, 5 en 7%. Met de besparingsvoorstellen die er liggen heeft Zaffier duidelijk in beeld gebracht wat er mogelijk is, mocht dit voor Bergen van toepassing zijn.

Op 24 oktober 2024 heeft de gemeenteraad het beleidskader minimabeleid en schuldhulpverlening 2024-2027 vastgesteld. De overall conclusie is dat er in Bergen een uitgebreid en goed pakket aan regelingen is. Er is gekeken waar eventuele aanscherping nodig is om tot een compleet en integraal pakket te komen. Met name uitvoering geven aan het extra meedoen budget zou het beleidskader compleet maken (zie beslispunt 2). Voorgesteld wordt daarom om wat betreft de bezuinigingsscenario’s te kiezen voor het 3% scenario. Mocht de gemeente(raad) Bergen het onwenselijk vinden om (fors) te bezuinigen op Zaffier, dan kan dit in de zienswijze worden meegegeven. Zaffier heeft al aangegeven dat het mogelijk is om couleur locale toe te passen voor de geopperde maatregelen en dus lokaal niet of minder te bezuinigen. Beslispunt 2: De gemeenteraad heeft op 24 oktober 2024 besloten om vooralsnog geen uitvoering te geven aan het extra meedoen budget in verband met het ontbreken van financiële dekking

Pagina 3 van 9

hiervoor. Voor deze ambitie uit het beleidskader kan financiële dekking gevonden worden door te opteren voor één van de bezuinigingsscenario’s. Daarom is beslispunt 2 opgenomen: te overwegen alsnog uitvoering te geven aan de ambitie van het beleidskader minimabeleid en schuldhulpverlening 2024-2027 ‘Niemand aan de zijlijn’ door inzet van het extra meedoen budget en hiervoor financiële dekking te vinden binnen de bezuinigingsscenario’s; Integrale afweging besparingen Alle GR’en hebben de opdracht gekregen om in hun Kadernota 2026 besparingsmaatregelen op te nemen in drie scenario’s: 3, 5 en 7%. Het zienswijzetraject voorziet in onvoldoende tijd en ruimte om een integrale afweging te kunnen maken op álle besparingsvoorstellen die per gemeente gedaan worden. Bovendien lopen de Kadernota’s van de GR’en vooruit op de besluitvorming op de ‘lokale’ Kadernota’s 2026. Deze integrale afweging is wél wenselijk, omdat besparingen van de ene GR effect kunnen hebben op de werkzaamheden van de andere GR, op ketenpartners of de eigen organisatie. Dit kan leiden tot een verschuiving van kosten (en dus geen feitelijke besparing) of een zelfs een verzwaring van kosten (bv. besparen op preventie waardoor de zorgkosten nog hoger oplopen).

Om tijd en ruimte te vinden om tóch een integrale afweging te kunnen maken is het volgende beslispunt in dit advies toegevoegd: Beslispunt 3: - kenbaar te maken dat met de behandeling van de Kadernota 2026 van de gemeente Bergen een integrale afweging wordt gemaakt ten aanzien van de gemeentefinanciën voor 2026 en verder. Dit kan effect hebben op onze zienswijze op uw begroting voor 2026 later dit jaar. Op deze manier hebben gemeenteraden wél de mogelijkheid om input te geven in een zienswijze ten aanzien van de Kadernota 2026 van de GR(‘en) en kan de integrale afweging meegenomen worden in de zienswijze op de begroting 2026 van de respectievelijke GR(‘en). Besparingen Zaffier heeft binnen haar dienstverlening onderzocht waar mogelijkheden voor besparingen liggen en wat hiervan het effect is op de inwoners. Er is onderscheid gemaakt in vier verschillende categorieën: 1. Niet uit te voeren maatregelen met wettelijke of maatschappelijk irrationele impact; 2. Onwenselijke maatregelen met een politieke en maatschappelijke impact; 3. Niet per se wenselijke maatregelen, maar relatief beperkte maatschappelijk impact; 4. Efficiënter inzetten van capaciteit en budgetten. In drie sessies heeft Zaffier met het algemeen bestuur alle mogelijkheden verkend, waarbij is gekozen om de besparingen te richten op de maatregelen van de hierboven genoemde punten drie en vier.

Daarbij is meegewogen wat de impact is voor de inwoners. Ook zijn er In het kader van beleidsharmonisatie voor 2025 reeds diverse besparingen gerealiseerd. Om de omvang van de besparingen te bepalen, is de begrotingsstructuur van Zaffier geanalyseerd. Van de totale begroting van 167 miljoen euro lenen de uitkeringsgelden, loonkostensubsidie en specifieke uitkeringen (SPUK) zich niet direct voor besparingen. Op de uitkeringsgelden en loonkostensubsidie wordt vanuit de visie en missie van Zaffier reeds maximaal ingezet op schadelastbeperking. Hier kan dus niet zomaar een extra inzet op worden gedaan.

Pagina 4 van 9

Uiteindelijk heeft het algemeen bestuur gekozen voor de drie scenario’s die Zaffier aan de raden voorlegt. De omvang van de besparingen is gebaseerd op de bijdrage van elke deelnemende gemeente aan Zaffier. Zaffier heeft in de Kadernota 2026 de volgende bezuinigingen opgenomen: ✓ 3% scenario ✓ 5% scenario ✓ 7% scenario

ander bezuinigingsscenario, namelijk geen bezuinigingsvoorstellen Alle Maatregelen

3% Scenario (geadviseerd scenario) Aanpassing bevoorschotting Zaffier Zaffier wil overschakelen van kwartaal- naar maandelijkse bevoorschotting, zodat deelnemende gemeenten meer rente op hun banksaldi ontvangen. Dit voorstel heeft geen impact op de inwoners. Aflossen hypotheek Zaffier betaalt rente op een hypotheek en huurkosten voor de locatie aan de Hertog Aalbrechtweg. De hypotheek loopt nog tot 2036, maar vervroegd aflossen levert een besparing op aan rentelasten (€ 88.000,-). Zaffier beschikt zelf niet over voldoende middelen dus deze maatregel is afhankelijk of de deelnemende gemeenten over voldoende liquide middelen beschikken om de lening vervroegd af te lossen. De deelnemende gemeenten ontvangen hierdoor zelf minder rente waardoor de netto besparing uitkomt op € 35.000,-. De schuld bedraagt € 1.676.139,- per 31 december 2025 en als Zaffier nu zou aflossen komt de boeterente totaal op € 371.000,-, totaal € 2.047.139,-. Dit voorstel heeft geen impact op de inwoners en wordt optioneel aangeboden, de andere voorgestelde besparingen overstijgen ruim de gestelde doelen. Individuele inkomenstoeslag halveren bijdragen en/of aanpassen inkomensgrens De individuele inkomenstoeslag is een financiële ondersteuning voor mensen met een laag inkomen die langdurig in armoede leven en weinig perspectief hebben op

Pagina 5 van 9

inkomensverbetering. Deze voorziening kan beperkt toegankelijk worden gemaakt (inwoners met 100% WSM) en de gemeentelijke bijdrage aan de inwoner kan worden gehalveerd. Als de bijdrage wordt gehalveerd of de inkomensgrens voor deze toeslag wordt verlaagd, kunnen werkende armen en minima met een inkomen net boven de bijstandsgrens in de problemen komen. 5% Scenario Aanvullend op de besparingsmaatregelen van het 3% scenario worden er maatregelen genomen rondom de Collectieve Zorgverzekering Minima (CZM). Collectieve Zorgverzekering Minima (CZM) verminderen bijdrage met een achtste, en aanpassen inkomensgrens De CZM biedt inwoners met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum (WSM) toegang tot betaalbare zorg, met als doel financiële ondersteuning en schuldenpreventie. Deze voorziening kan beperkt toegankelijk worden gemaakt (inwoners met 100% WSM) en de gemeentelijke bijdrage aan de inwoner kan worden verminderd met een achtste. De CZM heeft een positief maatschappelijk effect, namelijk:  Efficiënte uitvoering: tot 35% minder aanvragen bijzondere bijstand medische kosten;  Minder schulden: circa 40% minder betalingsachterstanden;  Preventief effect door minder zorgmijding: leidt tot minder zorggebruik en betere gezondheid op lange termijn. In het 5% scenario blijft de CZM bestaan.

De bijdrage wordt verlaagd en de inkomensgrens wordt aangepast, maar de maatschappelijke impact blijft daarmee relatief beperkt waarmee het een verantwoord scenario lijkt te zijn. 7% Scenario Aanvullend op de besparingsmaatregelen van het 3% scenario wordt er gestopt met de Collectieve Zorgverzekering Minima (CZM). Het niet langer aanbieden van een collectieve zorgverzekering voor minima (CZM) leidt tot financiële problemen voor onze inwoners, zorgmijding en hogere kosten in het medisch en sociaal domein (verschuiving van kosten, verzwaring van kosten). Vanwege deze maatschappelijke en financiële impact wordt het 7% scenario daarom nadrukkelijk ontraden. DOOR HET COLLEGE OVERWOGEN ALTERNATIEVEN Zaffier heeft binnen haar dienstverlening onderzocht waar mogelijkheden voor besparingen liggen en wat hiervan het effect is op de inwoners. Er is onderscheid gemaakt in vier verschillende categorieën: 1. Niet uit te voeren maatregelen met wettelijke of maatschappelijk irrationele impact; 2. Onwenselijke maatregelen met een politieke en maatschappelijke impact; 3. Niet per se wenselijke maatregelen, maar relatief beperkte maatschappelijk impact; 4. Efficiënter inzetten van capaciteit en budgetten.

In drie sessies heeft Zaffier met het Algemeen Bestuur alle mogelijkheden verkend, waarbij is gekozen om de besparingen te richten op de maatregelen van de hierboven genoemde punten drie en vier. Daarbij is meegewogen wat de impact is voor de inwoners. Ook zijn er In het kader van beleidsharmonisatie voor 2025 reeds diverse besparingen gerealiseerd.

Pagina 6 van 9

Om de omvang van de besparingen te bepalen, is de begrotingsstructuur van Zaffier geanalyseerd. Van de totale begroting van 167 miljoen euro lenen de uitkeringsgelden, loonkostensubsidie en specifieke uitkeringen (SPUK) zich niet direct voor besparingen. Op de uitkeringsgelden en loonkostensubsidie wordt vanuit de visie en missie van Zaffier reeds maximaal ingezet op schadelastbeperking. Hier kan dus niet zomaar een extra inzet op worden gedaan. Uiteindelijk heeft het Algemeen Bestuur gekozen voor de drie scenario’s die Zaffier aan de raden voorlegt. De omvang van de besparingen is gebaseerd op de bijdrage van elke deelnemende gemeente aan Zaffier. REGIONALE SAMENWERKING EN COULEUR LOCALE De voorgestelde zienswijze is opgesteld voor de gemeente Bergen. De zienswijze is in regio Alkmaar verband afgestemd om waar mogelijk en wenselijk gezamenlijk op te trekken richting Zaffier. Tijdens de regionale raadsinformatieavond van de Regio Alkmaar bent u in de gelegenheid gesteld in gesprek te gaan met de vertegenwoordigers van de diverse gemeenschappelijke regelingen en onderling uw zienswijzen af te stemmen met de raden in de Regio Alkmaar. Eveneens zijn de concept zienswijzen van de raden in de regio met u gedeeld en is er ruimte geweest om de zienswijzen af te stemmen. Afstemming raadsambassadeurs De Kadernota 2026 is direct na ontvangt doorgestuurd naar de raadsambassadeurs.

De raadsambassadeurs zijn in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen en hebben op 20 december een gesprek gehad met de regievoerder van de gemeente voor Zaffier. Een verslag van dit gesprek is als bijlage toegevoegd. RISICO’S Algemeen Zaffier beschikt op dit moment over minimale eigen weerstandscapaciteit. Met een solvabiliteitspercentage van 2,24% komt Zaffier uit op een geringe vermogenspositie. Om deze reden moeten de gekwantificeerde risico’s van Zaffier, na verrekening van de algemene reserve, worden betrokken bij het weerstandvermogen van de deelnemende gemeenten. De algemene reserve bedraagt € 288.000,-. Risico’s t.a.v. de Besparingsscenario’s De financiële en maatschappelijke impact van de maatregelen die onderdeel zijn van de besparingsscenario’s is omschreven in 3.1. Besparingen vanuit Zaffier kunnen leiden tot een verschuiving of verzwaring (‘waterbedeffect) van taken bij netwerkpartners en gemeenten. Extra taken Indien er extra taken en/of specifieke invulling van bestuurlijke wensen worden verlangd van Zaffier zal er afstemming gezocht moeten worden over de extra uitvoeringskosten die deze uitvoeringstaken met zich meebrengen en op welke wijze die per gemeente worden toegerekend. Dat geldt met name wanneer niet elke gemeente kan of wil deelnemen aan de uitvoering van de extra taken.

Pagina 7 van 9

FINANCIËN Algemeen (beslispunt 1) De indexaties voor 2026 zijn conform de hoogte die de Regietafel Noord-Holland-Noord in de indexatiebrief kenbaar heeft gemaakt. Voor de begroting 2026 betekent dit dat wordt uitgegaan van 7,2% loonindexatie en 8% prijsindexatie. Het samengesteld indexatiecijfer (30% loonindexcijfer, 70% prijsindexcijfer) is daarom geïndexeerd met 7,44% ten opzichte van 2025. Bijdrage gemeente Bergen Voor Bergen betekent dit dat de bijdrage voor uitvoeringkosten stijgt van 1.673K naar 1.797K in 2026 (+7,44%). De programmakosten voor Bergen bedragen ca. 8.400K (werkelijke kosten afhankelijk van daadwerkelijk gebruik), waarmee de totale bijdrage voor de gemeente Bergen op ruim 10 miljoen euro per jaar komt. Voorgestelde besparingsscenario’s (beslispunt 1) Om de omvang van de besparingen te bepalen, heeft Zaffier de begrotingsstructuur geanalyseerd. Van de totale begroting van 167 miljoen euro lenen de uitkeringsgelden, loonkostensubsidie en specifieke uitkeringen (SPUK) zich niet direct voor besparingen. Op de uitkeringsgelden en loonkostensubsidie wordt vanuit de visie en missie van Zaffier reeds maximaal ingezet op schadelastbeperking. Hier kan dus niet zomaar een extra inzet op worden gedaan. Ook op de specifieke uitkeringen (SPUK) is netto niet te besparen daar lagere kosten direct leiden tot een lagere compensatie vanuit het Rijk.

Uiteindelijk heeft het Algemeen Bestuur gekozen voor de drie scenario’s die Zaffier aan de raden voorlegt. De voorgestelde besparingsmaatregelen zijn als volgt, waarbij de omvang van de besparingen is gebaseerd op de bijdrage van elke deelnemende gemeente aan Zaffier.

Pagina 8 van 9

Schatting kosten extra meedoen budget (beslispunt 2) Als we het meedoen budget met €100,- per oudere verhogen dan gaat het om een geschatte investering van €50.000,- per jaar. Voor deze ambitie uit het beleidskader kan dekking gevonden worden door te opteren voor 1 van de besparingsscenario’s. Het scenario 3% biedt hier al voldoende financiële ruimte voor. DUURZAAMHEID N.v.t. PARTICIPATIE Afstemming raadsambassadeurs De Kadernota 2026 is direct na ontvangst doorgestuurd naar de raadsambassadeurs. De raadsambassadeurs zijn in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen en hebben op 20 december een gesprek gehad met de regievoerder van de gemeente voor Zaffier. Een verslag van dit gesprek is als bijlage toegevoegd. UITVOERING, PLANNING EN ORGANISATIE Na besluitvorming wordt het dagelijks bestuur van Zaffier door toezending van het getekende raadsbesluit geïnformeerd over de vastgestelde zienswijze. BIJLAGEN 1. Kadernota 2026 Zaffier 2. Bijlage bij Kadernota 2026 Zaffier 3. Gevraagde scenario’s Kadernota 2026 Zaffier 4. Gesprek raadsambassadeurs 20 december 2024 Zaffier 5. Raadsbesluit Zienswijze Kadernota 2026 Zaffier Hoogachtend, burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen {{esl:Signer1:Capture:size(200,70)}}

{{esl:Signer2:Capture:size(200,70)}}

drs. A.J. (Aletta) Barink interim secretaries

M.J.P. (Marjan) van Kampen- Nouwen waarnemend burgemeester

Pagina 9 van 9