rv 2021-04-29 Beleidsplan Van Afval naar Grondstof 2022 - 2030.pdf

RAADSVOORSTEL Gemeenteraad Raadsvergadering Zaaknummer Voorstelnummer Commissie Commissiebehandeling Soort agendering Agendapunt Team Opsteller(s) Telefoonnummer Bijlagen:

: : : : : : : : : : : :

Bergen 20 mei 2021 BB21.00179 RAAD210046 Algemene raadscommissie 29 april 2021 Ter bespreking Gemeentelijke Eigendommen Melvin Wals 088 909 7871 grondstoffenplan, raadsbesluit, enquête

Raadsvoorstel Onderwerp:

Beleidsplan Van Afval naar Grondstof 2022 - 2030

Voorgesteld besluit 1) Het beleidsplan Van Afval naar Grondstof gemeente Bergen 2022 - 2030 vast te stellen als uitgangspunt en als onderlegger voor de verdere uitwerking van de keuze voor de uitvoeringsorganisatie. 2) Het beleidsplan als basis aan te reiken aan de BUCH-werkorganisatie en de HVC Groep om beide partijen in de gelegenheid te stellen om een financiële doorrekening te maken. 3) Het college de opdracht te geven direct na het zomerreces het beleidsplan inclusief financiële paragraaf ter vaststelling aan te bieden. 4) Dit moment samen te laten vallen met een wensen en bedenkingen mogelijkheid ten aanzien van de keuze inzamelaar voor de periode 2023 – 2028. Geheimhouding

Nee

Ja

Pagina 1 van 7

RAADSVOORSTEL INLEIDING Urgentie: De gemeente Bergen telt ruim 15.000 huishoudens waar afval ingezameld wordt. In de afgelopen jaren is er veel veranderd. Er zijn meer mogelijkheden gekomen om afval te recyclen, en het maatschappelijk draagvlak voor duurzame keuzes groeit. Het verbranden van restafval en de winning van grondstoffen is milieubelastend. Grondstoffen zijn schaars: veel grondstoffen zullen nog deze eeuw opraken. Het bewustzijn om met de huidige handelswijze te breken wordt steeds groter. Daarnaast is er een opwaartse druk op het tarief door de verbrandingsbelasting die de Rijksoverheid oplegt. Het vermarkten van grondstoffen is goedkoper dan ze verbranden met het restafval. De Rijksoverheid heeft als doel gesteld dat Nederland zich in 2050 tot een volledig circulaire economie heeft ontwikkeld. Hierbij is ook een tussendoelstelling geformuleerd: samen met maatschappelijke partners naar 50% minder gebruik van primaire grondstoffen in 2030. In het kader van het programma Van Afval naar Grondstof, dat ondertekend is door o.a. de Rijksoverheid en de VNG, is afgesproken om in 2025 op 30kg restafval per inwoner per jaar uit te komen. In de gemeente Bergen gooien we op dit moment ruim 230kg huishoudelijk en grof huishoudelijk ‘restafval’ weg. Dit afval bestaat voor meer dan 80% uit grondstoffen.

Het voorgaande beleidsplan (looptijd tot 2015) biedt een onvoldoende antwoord op deze ontwikkelingen. Daarom ligt een nieuw beleidsplan voor dat is toegesneden op de situatie in Bergen, de Egmonden en Schoorl/Groet. Doel: Het doel van grondstoffenbeleid is om tegen ACCEPTABELE KOSTEN een zo HOOG mogelijk MILIEU resultaat en een zo HOOG mogelijke SERVICE voor inwoners te behalen. In de afgelopen jaren bleven de milieuresultaten steken, maar liepen de kosten steeds sneller op. Dit komt door een veranderende toestand op de wereldmarkt voor grondstoffen en de introductie van rijksbelasting op verbranding van restafval. Op dit moment versterken de ontwikkelingen op de kosten en de milieuzijde elkaar. Dat wat goed is voor het milieu, is ook beter voor de kosten. Met andere woorden, het afgewogen pakket aan maatregelen maakt de snelle kostenstijging beheersbaar, en zorgt voor een betere afvalscheiding. Milieu In 2020 bieden de inwoners van de gemeente Bergen bieden 232 kilogram ongescheiden restafval per inwoner per jaar aan. Dit bestaat uit 207 kilo huishoudelijk restafval en 25 kilo grof restafval.

Kosten

Service Figuur 1: Afvaldriehoek

De gemeente stelt zich tot doel om de hoeveelheid grof en fijn restafval te reduceren tot maximaal 30 kilo per inwoner per jaar in 2025.

Pagina 2 van 7

Afbakening beleidsplan In dit grondstoffenplan wordt nog geen keuze voorgelegd over de uitvoeringsorganisatie. De gemeente besluit in het najaar of zij voor de inzamelactiviteiten aansluit bij de buurgemeenten in de BUCH en de inzameling laat uitvoeren door de eigen uitvoeringsorganisatie van de BUCH of dat zij opnieuw een dienstverleningsovereenkomst (DVO) afsluit met HVC. Dit grondstoffenplan dient als basis voor deze vergelijking, maar geeft hier geen advies over. De keuze is een separaat besluitvormingstraject. Daarnaast start momenteel een verkenning voor een circulair ambachtscentrum binnen de BUCH gemeenten. In dit plan wordt meegenomen op welke wijzen de gemeenten in de toekomst willen omgaan met de brengfunctionaliteit voor de grove afvalstromen. Binnen het huidige grondstoffenplan wordt om deze reden niet ingegaan op deze ontwikkelingen. Ook dit wordt separaat ter besluitvorming voorgelegd.

INVLOED KADERS OP KEUZERUIMTE Het grondstoffenplan is geschreven tegen de achtergrond van de volgende beleidskaders: • Het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050 waar de doelstelling staat om naar 30 kilogram restafval per inwoner per jaar te gaan in 2025 • Het uitvoeringsprogramma (Van Afval naar Grondstof) VANG dat onder het programma Nederland Circulair in 2050 valt • Productenverantwoordelijkheid • Formatieakkoord Nieuw Vertrouwen 2019-2022 • Harmonisatie binnen de BUCH gemeenten Doelstelling landelijk opgelegd De landelijke overheid heeft de gemeente de doelstelling van 30 kilogram restafval per inwoner per jaar in 2025 opgelegd. De verwachting is dat de landelijke overheid het verbranden van restafval steeds meer ontmoedigt 1. Niets doen zal de gemeente en de inwoners daardoor steeds meer gaan kosten. In grote delen van het land hebben gemeenten maatregelen genomen om de hoeveelheid restafval terug te brengen. Ook de buurgemeenten Uitgeest, Castricum en Heiloo hebben een nieuw beleid uitgerold. Komende van boven de 200kg restafval per inwoner per jaar kan de gemeente Bergen richting 30kg in 2025 bewegen door gebruik te maken van ervaringen opgedaan in vergelijkbare gemeenten. TOELICHTING OP HET VOORSTEL Om te komen tot deze 30 kilogram restafval per jaar per inwoner moeten we op een andere manier gaan inzamelen.

Er is een trendbreuk nodig in de wijze waarop afval wordt ingezameld aangezien optimalisatie van het huidige inzamelsysteem niet voldoende effectief is gebleken. In bijgevoegd grondstoffenplan 2022-2030 vindt u een nauwkeurig samengesteld maatregelenpakket om te komen richting de doelstelling. De implementatie verdelen we in twee fasen. Op deze wijze kunnen inwoners wennen aan en oefenen met de maatregelen voordat er financiële consequenties aan vast zitten. Uit de ervaringen van andere gemeenten leren we dat het afvalscheidingsgedrag van inwoners het meest verandert als we maatregelen over een langere periode invoeren.

1 In 2021 betalen alle gemeenten € 33,15 belasting per ton verbrand afval.

Pagina 3 van 7

Over alle nieuwe maatregelen communiceren we met onze boodschap waarin de noodzaak voor het scheiden van de grondstoffen steeds herhaald wordt. Hierdoor ontstaat er een verankering van het nieuwe gedrag. In Fase 1 verbeteren we de service op grondstoffen en versoberen we de dienstverlening op restafval 1) Service grondstoffen omhoog; a) Intensivering service bij hoogbouw; b) Uitrol PBD minicontainer aan huis c) Service op OPK omhoog; d) Service op textiel omhoog; e) Service op luiers en incontinentiemateriaal; 2) Milieuparkjes op orde. In Fase 2 voeren we een financiële prikkel in voor het restafval. De invoering van een tariefprikkel start altijd in een nieuw belastingjaar, zodat er geen twee verschillende tarieven gelden in één jaar. In beide Fasen is er uitgebreid aandacht voor maatwerk voor doelgroepen en het tegengaan van ongewenste neveneffecten. Argumentatie • Het grondstoffenplan beschrijft het kader op welke wijze de gemeente Bergen werkt aan het behalen van de landelijke doelstelling voor afvalscheiding. De verwachting is dat de gemeente met het invoeren van deze maatregelen ruim onder de 100 kilo restafval per inwoner per jaar komt. • Bij ongewijzigd beleid is de verwachting dat de kosten voor de afvalinzameling en verwerking verder stijgen.

Dit grondstoffenplan brengt deze toekomstige kostenstijging onder controle • De sessies met de inwoners laten draagvlak zien voor afvalscheiding, maar vragen met name om gemak voor het scheiden van grondstoffen. De uitwerking van dit gemak is de basis voor het grondstoffenplan • Door de implementatie van de maatregelen besparen we veel CO2 , wat bijdraagt aan doelstellingen op het gebied van duurzame energie. • We belonen goede afvalscheiding: Door het invoeren van een variabele heffing gaan inwoners die hun afval goed scheiden minder betalen dan inwoners die slecht afval scheiden. Het voorstel heeft de volgende aandachtspunten: • Omdat de gemeente Bergen de afgelopen jaren geen actief beleid heeft gevoerd op het terugdringen van restafval, zijn de eenmalige kosten en investeringen voor de implementatie fors. Deze worden gedeeltelijk gedekt uit de baten. Deze baten zijn structureel en komen elk jaar terug. • Er is geen sprake van ‘one size fits all’. Binnen het plan is maatwerk voorzien voor diverse bevolkingsgroepen en geografische kernen. • Betalen voor het aanbieden van de minicontainer voor restafval kan weerstand oproepen bij mensen die dit niet kunnen betalen, of bij mensen die door een medische aandoening onvermijdbaar veel restafval hebben. Ook voor deze mensen richten we maatwerk in.

Pagina 4 van 7

DOOR HET COLLEGE OVERWOGEN ALTERNATIEVEN In het voorgestelde beleid wordt ingezet op een combinatie van bron- en nascheiding. Bronscheiding voor de laagbouw, nascheiding voor de gestapelde bouw. Er is niet volledig ingezet op bronscheiding omdat bij hoogbouw de ruimtelijke mogelijkheden beperkt zijn. Er is niet volledig ingezet op nascheiding omdat dit duurder is tot een minder scheidingsresultaat leidt. Bij het grondstoffenplan zit een supplement ingesloten over bron- en nascheiding. Voorgesteld wordt de introductie van een variabele heffing: een lager vast tarief en een variabel tarief gebaseerd op het aantal aanbiedingen. Een alternatieve mogelijkheid is doorgaan met een uitsluitend een vast tarief. Het effect van een variabel tarief op het scheidingsgedrag van inwoners is groot. Uit onderzoek blijkt dat gemeenten door deze maatregel gemiddeld 100 kg restafval per inwoner besparen. Voorgesteld wordt omgekeerd in te zamelen in delen van Egmond aan Zee. Daarop inzetten ligt in het verlengde van de enquêteresultaten. De percelen zijn er veelal klein en het omgekeerd inzamelen is een betere oplossingen dan het alternatief een derde container uitrollen. De voorgestelde maatregelen zijn beproefd. Bergen is een gemeente in stedelijkheidsklasse 4. Er zijn veel gemeenten die Bergen voorgegaan zijn.

Ons college is van mening dat dit afgewogen palet maatregelen het best passend is bij Bergen, de Egmonden en Schoorl/Groet. REGIONALE SAMENWERKING EN COULEUR LOCALE De buurgemeenten Heiloo, Castricum en Uitgeest hebben in 2019 een grondstoffenplan vastgesteld. Dit betreft drie gemeenten in stedelijkheidsklasse 3 en ze zijn daarmee gelijkend aan de gemeente Bergen (klasse 4). Het plan dat de afgelopen twee jaar in deze buurgemeenten is uitgerold kent in grote lijnen dezelfde bouwstenen als wat voor Bergen nu voorligt. Een eenduidige benadering in de regio is prettig en duidelijk voor de inwoners. De gemeente Bergen wordt gevormd door kernen met eigen ruimtelijke mogelijkheden en wensen. De enquête heeft uitgewezen dat de acceptatie van een extra container aan huis in Egmond aan Zee bijvoorbeeld minder groot is als in Schoorl of Groet. Dit beleidsplan houdt daar rekening mee. In delen van Egmond aan Zee, daar waar de tuintjes klein zijn, verkiezen we omgekeerd inzamelen. Op strategische plekken realiseren we ondergrondse containers voor restafval. Zo kunnen we ook deze inwoners een rolcontainer geven voor PBD terwijl ze daar geen hinder van krijgen in hun tuin. Dit is in lijn met dat we het serviceniveau op grondstoffen willen verhogen en het komt tegemoet aan de wensen van de inwoners.

Ook hebben we in het plan aandacht voor maatwerk dat nodig is vanwege het toeristisch karakter van de gemeente. RISICO’S • De effectiviteit van de maatregelen is gebaseerd op ervaring van andere gemeenten. Hier is met uiterste zorg naar gekeken. Pas bij uitvoering van dit grondstoffenplan en na evaluatie zal echter blijken of de doelstellingen daadwerkelijk gehaald worden. • Verandering in het afvalbeleid brengen weerstand met zich mee. Dit kan zich uiten in diverse ongewenste neveneffecten, zoals dumpingen, zwerfafval en vervuiling. We monitoren deze ontwikkelingen zorgvuldig. Daarnaast zetten we extra hands on begeleiding en handhaving in de vorm van afvalcoaches en BOA’s.

Pagina 5 van 7

FINANCIËN In het grondstoffenplan worden de uitgangspunten vastgesteld, op basis waarvan de BUCH en de HVC een aanbieding kunnen doen. De financiële uitgangspunten worden in het najaar samen met het grondstoffenplan definitief vastgesteld met de keuze van de uitvoeringsorganisatie. DUURZAAMHEID Goed scheiden levert een waardevolle bijdrage aan duurzaamheid. • Minder restafval betekent minder waardevolle grondstoffen verbranden en bespaart dus CO2; • Door grondstoffen opnieuw te gebruiken hoeven minder nieuwe grondstoffen gewonnen worden en minder grondstoffen geproduceerd te worden, dit bespaart het milieu en CO2 uitstoot; • Aan te schaffen goederen in dit plan worden zoveel mogelijk duurzaam of circulair ingekocht, zoals de nieuwe minicontainers. PARTICIPATIE Enquête In 2018 is er een enquête afgenomen in de gemeente Bergen. Hierin zijn inwoners gevraagd naar de volgende onderwerpen: • Houding ten opzichte van het scheiden van afval en het bestaande inzamelsysteem • Hoe beter gescheiden kan worden • De afvalbrengstations • Informatievoorziening • Suggesties voor verbetering 718 mensen hebben gereageerd op de enquête waarvan 18 met een postcode buiten de gemeente. Met een respons van 700 is bij een betrouwbaarheid van 99%, de foutenmarge 4,74%.

Dit betekent dat de antwoorden van alle huishoudens van de gemeente mogelijk maar 5% afwijken van de antwoorden die uit de enquête komen. Deze enquête kan dus als een betrouwbare representatie van de mening van de huishoudens van Bergen gezien worden. Het eindrapport met de enquêteresultaten is aanwezig in de bijlagen. Inwonerpanel In de periode eind 2020/begin 2021 zijn er vier avondvullende sessies georganiseerd met een inwonerpanel voor afval en grondstoffen. Zestien personen dachten met ons mee over hoe afvalscheiding succesvol vormgegeven kan worden in de gemeente Bergen. De deelnemers hadden zich aangemeld naar aanleiding van berichtgeving over de initiatie van een inwonerpanel grondstoffen in de gemeentekrant of social media. Deze sessies zijn niet bedoeld als representatief voor alle inwoners, maar moeten worden gezien als een kwalitatieve aanvulling. Het panel fungeert als klankbord, draagt ideeën aan en heeft verdieping gegeven aan de maatregelen die we voorstellen. De oogst valt uiteen in ideeën gericht op gemak, communicatie, restafval en preventie. Op 25 maart heeft een er gezamenlijke sessie van vertegenwoordigers uit het panel en uw raad plaatsgevonden.

Pagina 6 van 7

UITVOERING, PLANNING EN ORGANISATIE Na het raadsbesluit wordt de financiële paragraaf uitgewerkt. De BUCH-werkorganisatie en de HVC Groep leveren een doorberekening van de maatregelen in dit grondstoffenplan. Direct na het reces wordt er een beleidsplan inclusief financiële paragraaf voor besluitvorming door uw raad opgeleverd. Tijdens dezelfde bijeenkomst vindt er ook een wensen bedenkingen mogelijkheid plaats over de keuze inzamelende partij. Uitvoeringsparagraaf/tabel 1. Mei 2021 Vaststelling uitgangspunten in dit grondstoffenplan 2. Najaar 2021 Keuze voor de uitvoeringsorganisatie en vaststelling financieel kader grondstoffenplan 3. 2022 Op orde maken van de voorwaarden om te starten met een serviceprikkel: rolcontainers, milieuparkjes, inzamelmiddelen 4. 1 januari 2023 Start met de serviceprikkel 5. 2022-2023 Inrichten financiële prikkel 6. Juli- december 2023 Oefenen met financiële prikkel door het verstrekken van een overzicht naar inwoners zodat zij weten welke financiële consequenties hun huidig inzamelgedrag heeft bij de invoering van een financiële prikkel 7. September 2023 Evaluatie implementatie serviceprikkel 8. 1 januari 2024 Invoering van een financiële prikkel 9. Januari 2025 Evaluatie invoering financiële prikkel

BIJLAGEN -

beleidsplan Van Afval naar Grondstof gemeente Bergen 2021 - 2030 enquête afvalinzameling gemeente Bergen

ACHTERLIGGENDE DOCUMENTEN

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen

mr. M.N. (Martijn) Schroor secretaris

dr. J.P. (Peter) Rehwinkel burgemeester

Pagina 7 van 7