Routekaart BUCH raad Bergen Definitief.pdf
Tekst van het document
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed – Doorkijk tot 2050
Gemeente Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo Definitieve versie, 26 september 2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 1 Inhoudsopgave ...................................................................................................................... 2 1
Samenvatting ................................................................................................................. 5
2
Inleiding routekaart ......................................................................................................... 6
3
2.1
De aanleiding: het klimaat ....................................................................................... 6
2.2
Sectorale routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed.................................... 6
2.3
Routekaart BUCH ................................................................................................... 7
2.4
Voorbeeldfunctie ..................................................................................................... 7
De doelstellingen ............................................................................................................ 8 3.1
Wettelijke verplichtingen .......................................................................................... 8
3.2
Het Programma Klimaat .......................................................................................... 8
3.2.1 3.3
4
Gemeentelijke ambities ........................................................................................... 9
3.3.1
Ambities gemeente Castricum .......................................................................... 9
3.3.2
Ambities gemeente Uitgeest............................................................................. 9
3.3.3
Ambities gemeente Heiloo...............................................................................10
Het gemeentelijk vastgoed ............................................................................................11 4.1
Scope gemeentelijk vastgoed .................................................................................11
4.1.1
5
6
Basisambitie en plusambitie ............................................................................. 9
Schoolgebouwen .............................................................................................11
4.2
Inventarisatie huidige vastgoedportefeuille .............................................................11
4.3
Toekomstige vastgoedportefeuille ..........................................................................12
4.4
Selectie verduurzaming korte termijn......................................................................14
4.5
Uitdaging bepalen toekomstperspectief ..................................................................15
De opgave .....................................................................................................................16 5.1
Methodiek bepalen van de opgave .........................................................................16
5.2
Inzicht in de opgave ...............................................................................................17
De strategie ...................................................................................................................19 6.1
Uitgangspunten strategie........................................................................................19
6.2
Cyclische aanpak ...................................................................................................20
6.2.1
Vierjaarlijkse strategie .....................................................................................20
6.2.2
Jaarlijkse strategie ..........................................................................................20
6.3
Koppelkansen benutten ..........................................................................................22
6.4
Zon op dak .............................................................................................................22
6.5
Gemeentelijke ‘couleur locale’ ................................................................................22
6.5.1
Gemeente Bergen ...........................................................................................23
2 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
6.5.2
Gemeente Uitgeest .........................................................................................23
6.5.3
Gemeente Castricum ......................................................................................23
6.5.4
Gemeente Heiloo ............................................................................................23
6.6 7
8
Monitoring ..............................................................................................................24
Organisatie ....................................................................................................................25 7.1
Verantwoordelijkheden en regie .............................................................................25
7.2
Integraliteit .............................................................................................................25
7.2.1
Natuurinclusief (ver)bouwen ............................................................................26
7.2.2
Circulair bouwen .............................................................................................26
7.2.3
Klimaatadaptatie .............................................................................................27
7.3
Personele inzet ......................................................................................................27
7.4
Aanbesteding .........................................................................................................28
7.5
Inrichten monitoring ................................................................................................28
7.6
Communicatie ........................................................................................................28
7.7
Kennisuitwisseling ..................................................................................................29
Financiële middelen ......................................................................................................30 8.1
Investeren in verduurzamen van gemeentelijk vastgoed ........................................30
8.2
Financiële doorkijk tot 2050 ....................................................................................31
8.2.1
Financiële doorkijk gemeente Bergen .............................................................31
8.2.2
Financiële doorkijk gemeente Uitgeest ............................................................32
8.2.3
Financiële doorkijk gemeente Castricum .........................................................33
8.2.4
Financiële doorkijk gemeente Heiloo ...............................................................33
8.3
Dekkingsmogelijkheden .........................................................................................34
8.3.1
Budgetten combineren ....................................................................................34
8.3.2
Green leasecontracten ....................................................................................34
8.3.3
Het rekenen met een restwaarde ....................................................................35
8.3.4
Subsidies ........................................................................................................35
8.3.5
Overige vormen van financiering .....................................................................35
8.4
Kostprijsdekkende huur ..........................................................................................36
8.5
Split incentive .........................................................................................................36
8.5.1
Gedeelde motieven .........................................................................................36
8.5.2
Nieuwe overeenkomsten .................................................................................36
8.5.3
Wettelijk kader.................................................................................................37
8.6
Benodigde investeringen uitvoering routekaart .......................................................39
8.6.1
Korte termijnaanpak locaties gemeente Bergen ..............................................40
8.6.2
Korte termijnaanpak locaties gemeente Uitgeest.............................................41
8.6.3
Korte termijnaanpak locaties gemeente Castricum ..........................................42 3
9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
9
8.6.4
Korte termijn aanpak locaties gemeente Heiloo...............................................44
8.6.5
Plusambitie .....................................................................................................45
8.6.6
Personele kosten ............................................................................................45
Uitvoeringsplan .............................................................................................................47 9.1
Acties per vier jaar..................................................................................................47
9.1.1
Acties eerste jaar ............................................................................................47
9.1.2
Acties tweede jaar ...........................................................................................48
9.1.3
Acties derde jaar .............................................................................................49
9.1.4
Acties vierde jaar .............................................................................................49
10
Bijlagen ......................................................................................................................51
10.1
Vijf pijlers Programma Klimaat ...............................................................................51
10.2
Criteria bepalen te verduurzamen gebouwen .........................................................52
10.3
Methodiek bepalen financiële middelen ..................................................................53
10.3.1 10.4
Uitgangspunten en aannames.........................................................................54
Voorbeelden duurzame maatregelenpakketten ......................................................55
10.4.1
Overzicht duurzaamheidsmaatregelen Gymzaal .............................................55
10.4.2
Overzicht duurzaamheidsmaatregelen Sportcentrum ......................................57
10.4.3
Overzicht duurzaamheidsmaatregelen Bijeenkomst-kantoor ...........................60
10.4.4
Overzicht duurzaamheidsmaatregelen Industrie-overig ...................................61
10.4.5 ............................................................................................................................61 10.4.6
Overzicht duurzaamheidsmaatregelen Woning ...............................................62
10.4.7
Overzicht duurzaamheidsmaatregelen Zwembad ............................................63
10.5
Gebouwenlijst met energieverbruik en CO2-uitstoot ...............................................64
10.5.1
Bergen ............................................................................................................64
10.5.2
Uitgeest ...........................................................................................................67
10.5.3
Castricum ........................................................................................................68
10.5.4
Heiloo ..............................................................................................................70
4 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
1 Samenvatting Voor u ligt de routekaart voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed van de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo (BUCH). De routekaart geeft een doorkijk tot het jaar 2050 en bevat een korte termijnplan voor de komende vier jaar (2024 tot en met 2027).
In de routekaart staat hoe de gemeente het overkoepelende doel gaat realiseren, namelijk het bijdragen aan reductiedoelstellingen uit het klimaatakkoord: 55% CO2-reductie in 2030 en 95% CO2-reductie in 2050 ten opzichte van 1990. Daarnaast zijn in 2050 alle gebouwen aardgasvrij. De routekaart is geschreven ter verduurzaming van gemeentelijk vastgoed; vastgoed dat in eigendom is van de gemeente. Momenteel gaat dit om 160 gebouwen voor de vier gemeenten samen. Als het gaat om het volledig verduurzamen van vastgoed dan geldt dat verduurzaming voornamelijk wordt uitgevoerd voor gebouwen waarvoor zeker is dat deze nog lange tijd (tot ten minste 2050) in de vastgoedportefeuille blijven. Om te komen tot efficiënte verduurzaming van het vastgoed zijn drie perspectieven opgesteld: ‘vernieuwen’, ‘versnellen’ en ‘niet relevant’. Het overgrote deel van de energie wordt verbruikt in de categorie ‘versnellen’. Het verduurzamen van dit vastgoed zal daarmee een substantiële bijdrage leveren aan de CO2-reductie van de totale vastgoedportefeuille van de vier gemeenten. De BUCH-gemeenten voldoen aan de reductiedoelstelling van 2030 wanneer ongeveer 17 gebouwen per jaar worden verduurzaamd over de periode 2025 tot en met 2029.
De gemeenten voldoen aan de reductie doelstelling van 2050 als over een periode van 25 jaar (2024 tot en met 2049), gemiddeld drie à vier gebouwen per jaar worden verduurzaamd tot het eindniveau. Door gebouwen met een hoge CO2-uitstoot en een hoge potentiële CO2-reductie voorrang te geven bij verduurzaming, kunnen deze doelstellingen worden behaald. Dit is nader toegelicht in hoofdstuk 8.6. De uitvoering van verduurzaming vereist extra investeringen, boven op de geplande investeringen voor regulier onderhoud. Maatregelen die kosten-efficiënt kunnen worden uitgevoerd, worden zoveel mogelijk genomen. Daarnaast is, om vastgoed tot aan 2050 te verduurzamen en om al in de eerste vier jaren met de eerste gebouwen aan de slag te gaan, extra uitvoeringscapaciteit bij de gemeente nodig: uitvoerend medewerker beleid en vastgoed verduurzamen van vastgoed (1 FTE) en meewerkend projectleider uitvoering (1 FTE). De financiële doorkijk tot het jaar 2050 bevat een overzicht van de directe bouwkosten op basis van kengetallen voor vier verschillende scenario’s en vier typologieën vastgoed. Het gaat om het vastgoed wat volgens het voorlopig perspectief versneld wordt verduurzaamd. Voor de komende jaren zijn voor een aantal gebouwen op basis van energiescans, naast de (in) directe bouwkosten, ook de kapitaalslasten en de besparing op energiekosten inzichtelijk gemaakt.
Tot slot is een uitvoeringsplan opgesteld. Daarin worden de acties per jaar nader toegelicht. Per actie is inzichtelijk gemaakt wie verantwoordelijk is en in welke gemeenten de actie wordt uitgevoerd.
5 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
2 Inleiding routekaart Voor u ligt de routekaart voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed van de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. In de routekaart staat hoe de gemeenten toewerken naar een duurzame vastgoedportefeuille. In dit hoofdstuk is te lezen wat de aanleiding en het doel is van de routekaart.
2.1 De aanleiding: het klimaat De gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo hebben de ambitie om verdere klimaatverandering tegen te gaan. De gemeenten sluiten daarom aan bij internationale en nationale klimaatafspraken. In 2019 is door de Rijksoverheid het Klimaatakkoord gesloten. Hierin zijn de klimaatafspraken uit het akkoord van Parijs uitgewerkt tot maatregelen die verdere opwarming van de aarde moeten voorkomen. De hoofddoelstelling uit het Klimaatakkoord is een reductie van de CO2uitstoot van 55% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. De BUCH-gemeenten hebben hun gezamenlijke ambities op het gebied van klimaat vastgelegd in het ‘Programma Klimaat’. Het Programma Klimaat bestaat uit vijf pijlers, namelijk: ‘energietransitie’, ‘duurzame bedrijfsvoering’, ‘klimaatadaptatie’, ‘circulariteit’ en ‘duurzame mobiliteit’. Onderdeel van de klimaatafspraken is het realiseren van duurzaam vastgoed. Veel gebouwen worden momenteel nog verwarmd met aardgas, waarbij CO2 vrijkomt. Om uiteindelijk 95% CO2-reductie te bereiken, is het nodig om gebouwen te verduurzamen en op een andere manier te verwarmen dan met aardgas. Het verduurzamen van vastgoed valt in het Programma Klimaat onder de bouwsteen ‘duurzame bedrijfsvoering’. In paragraaf 3.2 is meer te lezen over het Programma Klimaat.
2.2 Sectorale routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed In het Klimaatakkoord hebben verschillende sectoren in het maatschappelijk vastgoed afgesproken een sectorale routekaart op te stellen. Een routekaart waarin duidelijk wordt op welke wijze het vastgoed in de sector CO2-arm en aardgasvrij wordt gemaakt richting 2050. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft recent haar Sectorale Routekaart Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed gepubliceerd. Afgesproken is dat gemeenten op basis van deze sectorale routekaart een eigen gemeentelijke routekaart maken. Onderdeel daarvan is een verduurzamingsstrategie op portefeuilleniveau tot 2050, met daarnaast een uitvoeringsplan voor de eerste vier jaar. Om in te kunnen spelen op veranderingen dient het uitvoeringsplan om de vier jaar te worden herzien.
6 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
2.3 Routekaart BUCH In navolging van de Sectorale Routekaart Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed van de VNG, bevat het voorliggende document de routekaart voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed van de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. De routekaart geeft een doorkijk tot het jaar 2050 en bevat een korte termijnplan voor de komende vier jaren (2024 tot en met 2027). Na vaststelling van de routekaart worden de strategie, het financiële plaatje, organisatie en het uitvoeringsplan steeds verder verfijnd en uitgevoerd. Om de vier jaren wordt de routekaart geactualiseerd.
Leeswijzer Hoofdstuk 3 van de routekaart bevat een toelichting op de doelstellingen met betrekking tot het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Hoofdstuk 4 bevat een overzicht van de huidige en toekomstige vastgoedportefeuille van de BUCHgemeenten. Hoofdstuk 5 geeft inzicht in de opgave van de BUCH-gemeenten met betrekking tot het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Hoofdstuk 6 bevat de strategie om te komen tot duurzaam en aardgasvrij gemeentelijk vastgoed in 2050. Hoofdstuk 7 geeft inzicht in de benodigde interne organisatie om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen. Hoofdstuk 8 bevat een financiële doorkijk tot aan het jaar 2050 en bevat inzicht in de benodigde financiële middelen voor uitvoering van de voorliggende routekaart. Hoofdstuk 9 bevat een overzicht van de acties waarmee de BUCH-gemeenten de komende vier jaren aan de slag gaan. Hoofdstuk 10 bevat de bijlagen.
2.4 Voorbeeldfunctie De gemeenten willen maatschappelijk draagvlak creëren voor het probleem en de oplossing. Door als gemeenten zelf aan de slag te gaan met het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed wordt bijgedragen aan directe CO2-reductie en geven gemeenten het goede voorbeeld. Dit creëert bewustzijn en draagvlak voor verduurzaming van onder andere gebouweigenaren, zoals bewoners en bedrijven/besturen. Het tegengaan van verdere klimaatverandering vereist inzet van iedereen.
7 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
3 De doelstellingen Het verduurzamen van de gebouwde omgeving is nodig om de klimaatdoelstellingen te halen. Onderdeel hiervan is het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. In dit hoofdstuk is te lezen welke doelstellingen gelden voor het verduurzamen van (eigen) gemeentelijk vastgoed.
3.1
Wettelijke verplichtingen
Om verdere klimaatverandering tegen te gaan zijn klimaatdoelstellingen geformuleerd op internationaal en nationaal niveau. De hoofddoelstelling uit het Klimaatakkoord is een reductie van de CO2-uitstoot van 55% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Naast het doel om te voldoen aan de klimaatdoelstelling zijn er een aantal wettelijke verplichtingen voor het verduurzamen van gemeentelijk (en maatschappelijk) vastgoed. •
• •
Alle gebouwen, waarbij de kantoorfunctie 50% of meer van de gebruikersoppervlakte bedraagt, (minimaal 100 m2) dienen in 2023 minimaal energielabel C te hebben. In de BUCH-gemeenten zijn geen gemeentelijke gebouwen die in aanmerking komen voor deze maatregel. In het energieakkoord uit 2013 is als streven opgenomen dat in 2030 gebouwen gemiddeld voorzien zijn van energielabel A. Het Activiteitenbesluit milieubeheer verplicht bedrijven en instellingen om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder uit te voeren. Dit is de energiebesparingsplicht. Deze geldt voor bedrijven en instellingen (Wet milieubeheer-inrichtingen) die per jaar vanaf 50.000 kWh of 25.000 m3 aardgas verbruiken.
3.2 Het Programma Klimaat De BUCH-gemeenten streven ernaar uitdagingen zoveel mogelijk gezamenlijk op te pakken. Er is door de gemeenten een gezamenlijke, lokale ambitie vastgelegd ten aanzien van verduurzaming. Dit is gedaan in het ‘Programma Klimaat’. Het overkoepelende doel van het programma is om bij te dragen aan de CO2reductiedoelstellingen uit het Klimaatakkoord. De invulling van de maatregelen (“het hoe”) is aan de gemeenten zelf. De overkoepelende doelen zijn de volgende: • • • •
55% CO2-reductie in 2030 en in 2050 95% CO2-reductie ten opzichte van 1990. Alle gebouwen zijn in 2050 aardgasvrij. De leefomgeving klimaatbestendig inrichten, zoals omschreven is in het Deltaplan ruimtelijke adaptatie. Toewerken naar een Circulaire Economie in 2050.
De lokale ambitie is verder uitgewerkt in de vijf pijlers in het ‘ambitiedocument Programma Klimaat 2021 – 2025’. De vijf pijlers zijn: ‘energietransitie’, ‘duurzame mobiliteit’, ‘klimaatadaptatie’, ‘circulaire economie’ en ‘duurzame bedrijfsvoering’.
8 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
De vijf pijlers zijn onderling met elkaar verbonden. In bijlage 10.1 zijn de pijlers in een figuur weergegeven. Het verduurzamen van het gemeentelijk (en maatschappelijk) vastgoed, waar deze routekaart voor is opgesteld, is onderdeel van de pijler ‘duurzame bedrijfsvoering’.
3.2.1
Basisambitie en plusambitie
De ambitie voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed bestaat uit twee delen: de basisambitie en de plusambitie. De basisambitie sluit direct aan bij de klimaatdoelstellingen en wettelijke verplichtingen. De plusambitie is alleen opgesteld en aangenomen door de gemeenten Bergen en Heiloo Deze plusambitie bestaat uit twee delen: • •
Ten eerste willen de twee gemeenten vastgoed van het primair en voortgezet onderwijs verduurzamen (duurzame bedrijfsvoering) en; Ten tweede willen de twee gemeenten bij het realiseren van de basisambitie ook aan de slag met het klimaat adaptief en circulair maken van de gebouwen en de directe omgeving.
3.3 Gemeentelijke ambities In 2022 zijn er in de BUCH-gemeenten nog een aantal doelstellingen vastgelegd met betrekking tot duurzaamheid en duurzaam vastgoed.
3.3.1
Ambities gemeente Castricum
De gemeente Castricum heeft ambities met betrekking tot verduurzamen van gemeentelijk vastgoed vastgelegd in het coalitieakkoord. Het gaat om de volgende ambities: •
• •
De gemeente wil meer zonnepanelen op vastgoed plaatsen. Daartoe overlegt de gemeente met schoolbesturen, sportverenigingen, bedrijven en gemeentelijk vastgoed om daken maximaal vol te leggen met panelen. De gemeente wil, waar mogelijk, modulair, CO2-neutraal en fijnstof-arm bouwen stimuleren. De gemeente zet in op verdere verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en wagenpark, bedrijventerreinen, bij (sport)verenigingen en bij ondernemers.
3.3.2 Ambities gemeente Uitgeest De gemeente Uitgeest heeft ambities met betrekking tot gemeentelijk vastgoed vastgelegd in het samenwerkingsakkoord 2022-2026. Daarin wordt beschreven dat de gemeente gaat onderzoeken of het dak van sporthal De Zien, die sinds kort in eigendom is van de gemeente, geschikt is om een groot aantal zonnepanelen op te installeren. Ook op ander gemeentelijk vastgoed zouden wellicht zonnepanelen geïnstalleerd kunnen worden. De gemeente laat onderzoek verrichten over of het aanleggen van zonnepanelen boven parkeerterreinen haalbaar is.
9 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
3.3.3 Ambities gemeente Heiloo De gemeente Heiloo heeft een aantal doelen vastgesteld in het collegeprogramma. Het gaat om de volgende doelen: •
•
• •
•
De gemeente wil hoge prioriteit geven aan de uitvoering van bestaande programma’s (klimaat, RES 1.0, circulaire economie en waar dat kan aardgasvrije wijken), inclusief voortzetting van de plusambitie Programma Klimaat na 2023; De gemeente wil maximaal inzetten op de financierbaarheid van de verduurzamingsplannen door beschikbare fondsen vanuit EU, het Rijk en provincie aan te boren en daardoor de kosten voor de gemeente en haar inwoners en ondernemers laag te houden. De gemeente wil een gemeentelijk vastgoedplan opstellen. De gemeente wil gemeentelijk vastgoed bovenwettelijk verduurzamen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het invoeren van een materialenpaspoort. Dit betekent dat de materialen die gebruikt zijn in gebouwen geregistreerd worden in een digitaal systeem. Bij de sloop van een verouderd gebouw kunnen de herbruikbare materialen opnieuw toegepast worden in een nieuw gebouw. Hierdoor worden aardmetalen gespaard en CO2-uitstoot vermeden. De gemeente wil zonnepanelen op maatschappelijk vastgoed en bedrijfsdaken stimuleren.
10 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
4 Het gemeentelijk vastgoed Dit hoofdstuk bevat een overzicht van de vastgoedportefeuille van de BUCH-gemeenten. In het hoofdstuk is te lezen wat de grootte is van de vastgoedportefeuille. De BUCH-gemeenten hebben al een voorlopig perspectief op de toekomstige vastgoedportefeuille. Dit perspectief is in dit hoofdstuk te lezen.
4.1 Scope gemeentelijk vastgoed De voorliggende routekaart heeft betrekking op het gemeentelijk vastgoed. Gemeentelijk vastgoed is vastgoed dat in eigendom is van de gemeente, met de bijbehorende grond. De gebouwen die onder de vastgoedportefeuille van de gemeenten vallen hebben een maatschappelijk belang en/of zijn nodig om gemeentelijke, wettelijke taken uit te voeren. Het betreft maatschappelijk vastgoed met een publieke functie, maar ook gebouwen die gebruikt worden voor de eigen bedrijfsvoering en overige gebouwen, zoals strategisch vastgoed. Voorbeelden zijn culturele centra, theaters, buurthuizen, kerken en sportaccommodaties. De gebouwen hebben een permanent karakter. De gemeenten vervullen verschillende rollen bij het gemeentelijk vastgoed, namelijk: de rol van juridisch en economisch eigenaar of huurder.
4.1.1
Schoolgebouwen
In principe heeft deze routekaart betrekking op al het gemeentelijk vastgoed, behalve de gebouwen voor het primair en voortgezet onderwijs. De reden hiervoor is dat onderwijsgebouwen binnen een ander juridisch kader vallen dan het overig gemeentelijk vastgoed. Dit houdt in dat bij deze schoolgebouwen het onderhoud en beheer de verantwoordelijkheid zijn van de schoolbesturen. In 2023 is gestart met het opstellen van een nieuw integraal huisvestingsplan (IHP) voor de schoolgebouwen. In dit IHP worden kaders opgenomen voor de verduurzaming van de schoolgebouwen. Er zijn in de BUCH-gemeenten nog een vijftal schoolgebouwen (drie in Heiloo en twee in Castricum) die nog door de betreffende gemeenten worden beheerd en onderhouden. Ook deze panden vallen buiten de scope van deze routekaart, omdat er een proces is opgestart om de panden over te dragen aan de gemeente (Heiloo) of omdat het toekomstperspectief onzeker is (Castricum).
4.2 Inventarisatie huidige vastgoedportefeuille Momenteel hebben de BUCH-gemeenten gezamenlijk 160 gebouwen in eigendom. Deze gebouwen voldoen aan de eerdergenoemde definitie van gemeentelijk vastgoed. De grootte van de vastgoedportefeuille verschilt per gemeente.
11 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
In tabel 1 is dit aantal per gemeente inzichtelijk gemaakt. Zoals eerder genoemd vallen onderwijsgebouwen niet binnen deze routekaart. Gemeente Uitgeest 3 1
Gemeente Castricum 11 18
Gemeente Heiloo
Sport Industrie
Gemeente Bergen 6 21
Bijeenkomst
15
4
8
9
Kantoor
3
-
1
2
Woning
12
-
2
1
Onderwijs
3
5
3
4
Overig
14
1
2
-
Totaal
74
14
45
27
Onderwijs PO en VO economisch claimrecht
16
15
7
5 6
Tabel 1: Overzicht gemeentelijke vastgoedportefeuilles
4.3 Toekomstige vastgoedportefeuille De BUCH-gemeenten bepalen welke gebouwen naar waarschijnlijkheid tot 2050 onderdeel blijven van de vastgoedportefeuille; de kernportefeuille. Welke gebouwen zijn de komende jaren nog nodig voor het uitvoeren van de gemeentelijke taken? Het bepalen van de vastgoedportefeuille wordt gedaan door de afdeling ‘Beleid en Vastgoed’. Als het gaat om het volledig verduurzamen van vastgoed dan geldt dat verduurzaming voornamelijk wordt uitgevoerd voor gebouwen waarvan zeker is dat deze gebouwen nog een lange tijd (tot 2050) in de vastgoedportefeuille van de gemeente blijven. Maatregelen met een relatief korte terugverdientijd kunnen wel genomen worden. De vier gemeenten hebben voorlopige perspectieven bepaald voor de gebouwen die in hun eigendom zijn. De perspectieven zijn opgedeeld in drie categorieën: vernieuwen, versnellen en niet relevant.
Voorlopige perspectieven vastgoedportefeuille •
•
•
Vernieuwen betreft het deel van de portefeuille waarvan bekend is dat deze op termijn vervangen moet worden. Het houdt in dat een gebouw (grotendeels) wordt gesloopt. Hiervoor komt dan een nieuw gebouw in de plaats dat eigendom zal zijn van de betreffende gemeente. Nieuwbouw zal worden uitgevoerd volgens huidige wet- en regelgeving. Vanaf 2021 geldt hiervoor de norm van de BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen). Versnellen betreft het deel van de portefeuille waarbij in wordt gezet op het versneld verduurzamen. In deze gebouwen zijn in de loop der jaren al duurzaamheidsinvesteringen gedaan. De volgende stap in het verduurzamen kan worden genomen. Van deze gebouwen is zeker dat ze nog op de lange termijn binnen de vastgoedportefeuille van de gemeenten blijven. Niet relevant betreft gebouwen die niet verduurzaamd hoeven te worden, of al bijna geheel verduurzaamd zijn. Deze categorie bestaat grotendeels uit gebouwen die onverwarmd zijn en gebruikt worden voor opslag en stalling. Meestal is hier ook geen aardgas-aansluiting aanwezig.
12 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
In de onderstaande tabel (Tabel 2) is per gemeente inzichtelijk gemaakt hoeveel gebouwen onder een specifieke categorie vallen. Gebouwen die niet onder één van de onderstaande categorieën vallen, worden volgens het voorlopig perspectief gesloopt of verkocht.
Vernieuwen
Gemeente Bergen 1
Gemeente Uitgeest 1
Gemeente Castricum 4
Gemeente Heiloo 1
Versnellen
30
8
28
15
26
-
9
4
Niet relevant 1 0F
Tabel 2: Overzicht voorlopig perspectief gemeentelijke vastgoedportefeuilles
Binnen de categorie versnellen zitten enkele gebouwen die volgens de beschikbare energiedata een zeer laag energieverbruik hebben – minder dan 2000 kWh/jaar of <35 kWh/m2. Deze gebouwen zijn meegenomen in de bovenstaande tabel en onderstaande figuur in categorie versnellen, maar hier zijn geen maatregelen (en maatregelkosten) aan gekoppeld in hoofdstuk 8. In Figuur 1 is de verdeling van het voorlopig perspectief uitgedrukt in percentages van het totale bruto vloeroppervlak van alle gemeenten bij elkaar. In het figuur is te zien dat het overgrote deel van de gebouwen valt onder de categorie ‘versnellen’.
Figuur 1: Percentages voorlopig perspectief (totaal gemeenten, BVO)
1 Hier zijn enkele gebouwen in Bergen en Castricum met toekomstperspectief ‘overig’ aan
toegevoegd.
13 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
4.4 Selectie verduurzaming korte termijn Op basis van gepland onderhoud/renovaties hebben de gemeenten een aantal gebouwen geselecteerd waarmee op korte termijn (looptijd van de voorliggende routekaart van 2024 tot en met 2027) wordt gestart met verduurzaming. Het gaat om de gebouwen in de onderstaande tabel.
Periode
Gemeente Castricum
Gemeente Heiloo
Jongerencentrum de Gemeentehuis* 2 Wal
Stallingsruimte begraafplaats*
De muziek – en dansschool*
Gemeentewerf Egmond*
Buitendienst gemeente*
Sportcentrum Het Vennewater
Gymzaal Schoorl
Afvalbrengdepot + locatie Schulpset*
Gymzaal Breedelaan
Buitendienst Brandweerkazerne Egmond
Gemeentehuis
Gymzaal en brandweerkazerne Groet
Gymzaal Hogeweg Limmen
Gymzaal Bergen
Gymzaal Mozartlaan Akersloot
Gemeente Bergen
Gemeente Uitgeest
1F
2024 2027
Sporthal de Zien
Gymzaal Eerste Groenelaan Castricum Gymzaal Rooseveltlaan Castricum Bibliotheek Tabel 3: Selectie te verduurzamen gebouwen op de korte termijn
Van de overige gebouwen is een energiescan gemaakt in het kader van het ontzorgingsprogramma van de Provincie (zie toelichting paragraaf 10.3). Op basis daarvan wordt een voorstel voorgelegd voor de versnelde verduurzaming van een aantal van deze panden in 2024 (paragraaf 8.6). Hiervoor is ook uitbreiding van de ambtelijke capaciteit nodig (zie paragraaf 8.6.6).
2 *De maatregelen voor deze gebouwen kunnen binnen de huidige capaciteit worden uitgevoerd in 2024
en bestaan uit kortetermijnmaatregelen (Bergen en Castricum) of betreffen maatregelen die efficiënt uitgevoerd kunnen worden met al geplande renovaties in 2024 (Heiloo en Uitgeest). In de Kadernota 2024 is voor deze panden in Heiloo, Bergen en Castricum budget beschikbaar gesteld.
14 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
4.5 Uitdaging bepalen toekomstperspectief In het jaar 2024 gaan de gemeenten de vastgoedportefeuilles verder concretiseren. De voorlopige perspectieven worden dan omgezet naar definitieve perspectieven. De kernportefeuille vastgoed wordt mede bepaald door de verwachte investering die nodig is voor verduurzaming en de eventuele investering in sloop/nieuwbouw. Door de benodigde investering kan het voorkomen dat het op de lange termijn niet rendabel is om een gebouw te verduurzamen. De gemeente kan op basis van inzichten over de benodigde investering van verduurzaming besluiten een gebouw te verkopen of te slopen. Daarbij zorgt het verkopen of slopen van een gebouw voor directe CO2-reductie. Ook zorgt verkopen of slopen voor een zo efficiënt mogelijke besteding van financiële middelen voor verduurzaming. De uitdaging is dat de gemeenten enerzijds zekerheid nodig hebben over het toekomstperspectief van het vastgoed voordat zij investeren in verduurzamingsmaatregelen. Anderzijds, kan het toekomstperspectief afhangen van de potentiële verduurzamingsmogelijkheden.
15 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
5 De opgave Bij veel gebouwen in de vier gemeenten zijn al duurzame maatregelen gerealiseerd. Veelal worden bij regulier onderhoudsbeheer al duurzame maatregelen getroffen. Dit hoofdstuk bevat een overzicht van de opgave van de gemeenten.
5.1 Methodiek bepalen van de opgave De gemeente dienen volgens de klimaatafspraken ieder afzonderlijk een CO2-reductie te behalen van 55% in 2030 ten opzichte van 1990 en 95% in 2050.
Referentiejaar 1990 Ten behoeve van de voorliggende routekaart is niet gewerkt met het referentiejaar 1990. Betrouwbare cijfers van het jaar 1990 zijn namelijk niet beschikbaar. Het is aannemelijk dat de vastgoedportefeuille van de BUCH-gemeenten in de afgelopen 30 jaar is veranderd en dat daarmee de totale CO 2-uitstoot ten opzichte van 1990 wisselt. Tussentijdse veranderingen of aanvullingen in de portefeuille hebben hier geen invloed op. Ook is mogelijk dat het verbruik in het referentiejaar hoger ligt dan in 1990 en daarmee de opgave groter is dan verwacht. Daarom is voor deze routekaart uitgegaan van het jaartal 2022 als referentiejaar. Dit jaartal geeft wel een betrouwbaar beeld van de totale CO2-uitstoot.
De CO2-uitstoot van de BUCH-gemeenten is bepaald aan de hand van energiegebruikgegevens van de gemeenten. Deze energiegegevens zijn door de gemeenten aangeleverd in gebouwenlijsten en opgehaald uit een integraal registratiesysteem. Voor een aantal gebouwen zijn de energiegegevens niet beschikbaar. In deze gevallen is het energiegebruik ingeschat op basis van de oppervlakte van het gebouw en gebruik van het gebouw. Om de CO2-uitstoot te berekenen zijn de volgende bronnen van beneden naar boven geraadpleegd: 1. Energiegegevens van de gebouwen (van het jaar 2019 en 2022) uit de gebouwenlijst. Deze gebouwenlijsten zijn bijgehouden door gebouwenbeheerders en huurders. 2. Energiegegevens uit het integraal registratiesysteem (van het jaar 2023) (geëxtrapoleerd op basis van graaddagen). In dit systeem houden de gemeenten het energieverbruik van meerdere gebouwen bij. 3. Kengetallen op basis van een aantal publieke bronnen, zoals het CBS, ISSO en Tabula webtool (TU Delft) 3 2F
3 CBS: Energiekentallen utiliteitsbouw dienstensector; bouwjaarklasse (cbs.nl)
ISSO: Energiecijfers en -tabellen (isso.nl) Tabula webtool: TABULA WebTool (building-typology.eu)
16 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
5.2 Inzicht in de opgave In het onderstaande figuur (Figuur 2) is te zien wat energieverbruik per categorie is, uitgedrukt in percentages van het totale energieverbruik (gas en elektriciteit samen) van de gemeenten (meer informatie over het voorlopig perspectief is te lezen in paragraaf 4.3). In het figuur is te zien dat het overgrote deel van de energie wordt verbruikt in de categorie ‘versnellen’. Het verduurzamen van dit vastgoed zal daarmee een substantiële bijdrage leveren aan de CO2-reductie van de totale vastgoedportefeuille van de vier gemeenten. Voor het verkopen of afstoten van vastgoed geldt dat dit direct bijdraagt aan CO2-reductie. Voor gebouwen in de categorie ‘niet relevant’ geldt dat meerdere gebouwen al zijn verduurzaamd.
Figuur 2: Totaal energieverbruik (elektriciteit en gas) per toekomstperspectief categorie (totaal gemeenten 2022 4) 3F
In het figuur op de volgende pagina (Figuur 3) is te zien wat het energieverbruik (elektriciteit en gas) is voor de verschillende gebruiksfuncties van de gebouwen van alle gemeenten gezamenlijk binnen de categorie versnellen. In het figuur is te zien dat gebouwen met een bijeenkomstfunctie de meeste energie verbruiken.
4 2022 is de voornaamste bron, echter is data van 2019 tot 2023 gebruikt om het huidige
energieverbruik te bepalen.
17 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
Figuur 3: Energieverbruik (elektriciteit en gas in MWh/jaar) per gebruiksfunctie in ‘versnellen’ (totaal gemeenten)
In de onderstaande tabel (Tabel 4) is te lezen wat het totale, huidige energieverbruik (gas en elektriciteit is), wat het totale gasverbruik is en wat de totale huidige CO2-uitstoot is van al het vastgoed per gemeente 5. In de laatste drie kolommen is het doel voor 2030 weergegeven en de potentiële CO2-reductie en gasreductie na sloop of verkoop van vastgoed. 4F
Huidig energieverbruik
Huidig gas-verbruik
Huidige CO2 uitstoot
[MWh/jaar]
[Ton CO2/jaar]
[MWh/jaar]
CO2 uitstoot na sloop verkoop
Gasverbruik na sloop verkoop
[Ton CO2/jaar]
[MWh/jaar]
Bergen
4497
3025
1229
1063
2406
Uitgeest
2173
1088
362
-
-
Castricum
4120
2912
1097
-
-
Heiloo
1813
1276
483
368
904
Tabel 4: Inzicht in potentiële CO2-reductie (2022)
5 Voor alle CO -berekeningen is een emissiefactor van 0,425 kg/kWh voor elektriciteit en 1,950 kg/m 3 2
voor aardgas aangehouden.
18 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
6 De strategie In de vorige hoofdstukken is inzicht gegeven in de doelstellingen, de vastgoedportefeuille en de opgave. In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten voor de strategie te lezen. De hoofdvraag is: op welke wijze kunnen de vier gemeenten de CO2-uitstoot van hun gemeentelijk vastgoed reduceren zodat zij voldoen aan de klimaatdoelstelling en de wettelijke verplichtingen?
6.1 Uitgangspunten strategie In het vorige hoofdstuk was te lezen dat aan de meeste gebouwen al duurzaamheidsmaatregelen met een wettelijke verplichting zijn uitgevoerd. Het is daarom logisch om over te gaan op de volgende stap richting CO2-reductie van de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Om uiteindelijk de klimaatdoelstellingen te behalen is versnelling van het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed nodig. Daarbij gelden een aantal uitgangspunten die het vertrekpunt vormen om versneld aan de slag te gaan met het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed.
Uitgangspunten strategie Ten behoeve van het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed hebben de BUCH-gemeenten de volgende uitgangspunten opgesteld: •
•
• •
• •
Elk gebouw en elke situatie is uniek en vereist een aanpak op maat. In cycli wordt van grof naar fijn gewerkt en wordt steeds duidelijker welke aanpak voor verduurzaming op gebouwniveau wordt toegepast. Gebouwen worden in de looptijd van deze routekaart zoveel mogelijk richting ambitieniveau 55% CO2-reductie in 2030 gebracht. Ook wordt er onderzocht of het haalbaar is een gebouw meteen aardgasvrij te maken. Het verduurzamen vindt (zo veel mogelijk) plaats op natuurlijke vervanging– en/of onderhoudsmomenten. Maatregelen die relatief veel CO2-reductie opleveren worden zoveel als mogelijk genomen. Daarbij worden maatregelen die kosten-efficiënt kunnen worden uitgevoerd als eerste uitgevoerd. Deze maatregelen leveren relatief veel CO2-reductie op en kosten relatief weinig. De gemeenten zetten in op het zoveel mogelijk plaatsen van zonnepanelen op gemeentelijke daken. De pijlers in het Programma Klimaat en projecten die daaronder vallen hangen met elkaar samen en worden op een logische manier met elkaar verbonden. De gemeenten sluiten zoveel als mogelijk aan op lokale initiatieven. Daarvoor is integrale samenwerking nodig, waarin de inbedding en borging van beleid in de omgevingsvisie en omgevingsplannen essentieel is.
19 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
6.2 Cyclische aanpak Om de klimaatdoelstellingen te behalen is het nodig om in 2050 in totaal 84 gebouwen versneld te verduurzamen (volgens het voorlopig perspectief in Tabel 2). Om aan de reductiedoelstelling van 55% te voldoen in het jaar 2030, moeten gemiddeld (BUCH breed) ongeveer 17 gebouwen per jaar worden verduurzaamd over de periode van 2025 tot en met 2029. Om aan de reductiedoelstelling van 95% in 2050 te voldoen moeten over een periode van 25 jaar (van 2024 tot en met 2049), gemiddeld drie á vier gebouwen per jaar worden verduurzaamd tot het eindniveau. Zie voor CO2-reductiedoelstellingen per gemeente paragraaf 5.2. In één keer al het gemeentelijk vastgoed verduurzamen en/of naar het einddoel brengen; ‘aardgasvrij’, is niet haalbaar. Dit heeft te maken met financiële en personele capaciteit. Daarom werken de gemeenten in cycli richting het einddoel; in vierjaarlijkse en jaarlijkse cycli. In Figuur 4 is de strategie in cycli te zien. Deze cycli zijn dynamisch en herhalen zich continu.
Figuur 4: Vierjaarlijkse en jaarlijkse strategie
6.2.1
Vierjaarlijkse strategie
Als onderdeel van de routekaart wordt iedere vier jaren bepaald wat het voorlopig perspectief is op de toekomstige kernportefeuille. Meer informatie over het voorlopige perspectief van de vastgoedportefeuille is te lezen in paragraaf 4.3. Ook wordt als onderdeel van de routekaart inzicht gegeven in de benodigde financiële middelen voor uitvoering van de routekaart. In hoofdstuk 8 is daar meer over te lezen. Iedere vier jaar stellen de gemeenteraden een actualisatie van de ‘routekaart verduurzamen gemeentelijk vastgoed’ vast.
6.2.2 Jaarlijkse strategie Ieder jaar wordt de vierjaarlijkse strategie geconcretiseerd en volgt maatwerk. De BUCHgemeenten bepalen welke gebouwen het komende jaar worden verduurzaamd. In bijlage 10.2 is te lezen op basis van welke criteria gebouwen kunnen worden gekozen. 20 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
Voor de geselecteerde gebouwen worden energiescans opgesteld. Hiermee wordt duidelijk welke duurzaamheidsmaatregelen aan de gebouwen kunnen worden uitgevoerd, wat de impact is op CO2-reductie en wat de maatregelen kosten. Daarbij hoort ook een kort uitvoeringsplan/projectplan, waarin staat welke duurzaamheidsmaatregelen worden uitgevoerd, welk aanbestedingsproces moet worden gevolgd, hoe de maatregelen worden gefinancierd en wat de projectplanning is. De afdeling ‘Beleid en Vastgoed’ en de gebouwenbeheerders bepalen welke gebouwen worden verduurzaamd en welke maatregelen worden genomen. Na goedkeuring van het college kan aanbesteding en uitvoering worden voorbereid. Wanneer blijkt dat de benodigde investeringen die voortkomen uit de energiescans afwijken van het aangevraagde budget binnen de vierjaarlijkse cyclus, dan worden deze investeringen voorgelegd aan de gemeenteraad. Het is nu nog niet mogelijk om een volledig uitgewerkt vier jaren investeringsvoorstel voor te leggen ter besluitvorming aan de gemeenteraad. Tot dat dit gereed is zal de gemeenteraad jaarlijks een budgetvraag worden voorgelegd in de Kadernota. Voor 2024 wordt met deze routekaart besluitvorming gevraagd.
Ambitieniveaus (scenario’s) Aan de hand van energiescans wordt per gebouw bepaald welk ambitieniveau (scenario) bereikt kan worden en welke maatregelen kosten-efficiënt zijn. De scenario’s zijn gebaseerd op de klimaatdoelstellingen en ambities van de gemeenten. Het gaat om de volgende scenario’s: • • •
•
Scenario 1: Terugverdientijd technische levensduur. De duurzaamheidsmaatregelen verdienen zichzelf terug binnen de levensduur van de maatregelen. Scenario 2: 55% CO2-reductie in 2030. In dit scenario worden maatregelen genomen, waarmee wordt voldaan aan de klimaatdoelstelling van 2030. Scenario 3: Aardgasvrij. In dit scenario wordt het gebouw aardgasvrij gemaakt. Omdat vrijwel alle CO 2 in een gebouw vrijkomt door gasverbruik in het gebouw, wordt een substantiële CO2-reductie bereikt door het aardgasvrij maken van het gebouw. CO2-uitstoot dat vrijkomt bij bijvoorbeeld productie van installaties of productie van aardgas of elektriciteit, wordt niet meegenomen. Scenario 4: Aardgasvrij + energieneutraal. Een energieneutraal gebouw produceert de energie die het gebruikt. Het installeren van zonnepanelen hoort hierbij.
Uit de energiescans wordt duidelijk wat de potentiële CO 2-reductie is om voor een gebouw een bepaald scenario te bereiken. Op deze manier kan de bijdrage aan het bereiken van de klimaatdoelstelling op zowel gebouwniveau als portfolioniveau worden bepaald. Rest hieronder is niet leesbaar Als blijkt dat de realisatie van een bepaald scenario te weinig CO 2-reductie oplevert op portfolioniveau,kan worden overwogen een extra gebouw aan te pakken of de geselecteerde gebouwen naar een hoger ambitieniveau te verduurzamen.
21 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
6.3 Koppelkansen benutten De opgave voor het verduurzamen van het vastgoed kan niet los worden gezien van de andere projecten binnen het Programma Klimaat. Bij de uitvoering wordt zo veel als mogelijk samen opgetrokken. Wanneer zich bijvoorbeeld een wijkinitiatief ontplooit of er mogelijkheden zijn voor gezamenlijke inkoop, dan onderzoeken de gemeenten of het mogelijk is op deze initiatieven aan te sluiten. Dergelijke initiatieven kunnen een reden zijn om bepaalde gebouwen te prioriteren in het verduurzamen. De gemeente Bergen en Heiloo hebben de ambitie om bij het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed ook klimaatadaptatie en circulariteit mee te nemen. Daarbij geldt dat nauwkeurigheid bij onderzoek naar klimaatadaptatie van belang is. Ten eerste heeft klimaatadaptatie in veel gevallen betrekking op meer dan alleen een gebouw, maar ook op de omgeving om het gebouw heen. Klimaatadaptatie vergt een bredere inzet dan de afdeling ‘Beleid en Vastgoed’. Ten tweede ondervindt niet ieder gebouw nu en in de toekomst klimaatrisico’s. Voordat wordt gedacht aan klimaatadaptieve maatregelen op gebouwniveau is daarom het nodig om de klimaatrisico’s inzichtelijk te maken. Als een gebouw nadelige gevolgen van klimaatverandering ondervindt of een mitigerende rol kan spelen in de omgeving, wordt bepaald of er mogelijke koppelkansen zijn tussen energie en klimaatadaptatie.
In deze gevallen wordt, aansluitend op de energiescans, onderzocht of er koppelkansen zijn met energietransitie en circulariteit.
6.4 Zon op dak De BUCH--gemeenten zetten zoveel mogelijk in op het plaatsen van zonnepanelen op gemeentelijke daken. Gemeentelijke daken blijven in eerste instantie beschikbaar voor het plaatsen van zonnepanelen die voorzien in de energiebehoefte van het betreffende gebouw, waarbij rekening wordt gehouden met een toename van deze behoefte door toekomstige verduurzaming. Voor het dakoppervlak wat nog beschikbaar is, na aftrek van het deel voor eigen gebruik, zijn er twee opties; • •
Dit deel wordt beschikbaar gesteld ten behoeve van gebruik door inwoners; de opbrengsten daarvan komen geheel ten goede aan derden. Op dit deel worden extra zonnepanelen panelen geplaatst, waarbij de opbrengst ten goede komt van de gemeente.
6.5 Gemeentelijke ‘couleur locale’ De strategie voor het te verduurzamen maatschappelijk vastgoed is voor iedere BUCHgemeente in grote lijnen hetzelfde, maar vanwege het autonoom bestuur van de vier gemeenten binnen de BUCH is het aannemelijk dat de wensen en prioritering per gemeente kan verschillen.
22 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
6.5.1
Gemeente Bergen
Bergen is een gemeente met een plusambitie. De gemeente zal bij het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed onderzoeken wat de mogelijke koppelkansen tussen energietransitie en klimaatadaptatie zijn en deze koppelkansen benutten als ze er zijn. De gemeente Bergen vindt de voorbeeldwerking van het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed belangrijk, maar ook de maatschappelijke waarde. Bijvoorbeeld het ondersteunen om de exploitatie rond te krijgen van instellingen die een maatschappelijke rol vervullen. De gemeente Bergen wil in 2024 versneld met verduurzaming starten.
6.5.2 Gemeente Uitgeest In de gemeente Uitgeest speelt kostenefficiëntie met betrekking tot het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed een belangrijke rol. De gemeente Uitgeest start in 2025 met het versneld verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed, op basis van de vastgestelde Routekaart.
6.5.3 Gemeente Castricum De gemeente Castricum heeft in 2023 het beleidsplan klimaatadaptatie aangenomen. Daarmee is het niet uitgesloten dat de gemeente in de toekomst ook aan zal sluiten bij de plusambitie. De gemeente wil als eerste grootverbruikers verduurzamen en beginnen waar de grootste CO2-reductie te behalen valt. Ook is de afweging tussen verduurzaming en sloop/ nieuwbouw van groot belang. De gemeente Castricum heeft de ambitie om in 2024 te starten met het versneld verduurzamen van het vastgoed. Hiertoe is een voor een aantal gebouwen een kosteninschatting voor verduurzaming gemaakt ten behoeve van de kadernota.
6.5.4 Gemeente Heiloo Heiloo is een gemeente met een plusambitie. Net zoals de gemeente Bergen, zal de gemeente Heiloo bij het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed onderzoeken wat de mogelijke koppelkansen tussen energietransitie en klimaatadaptatie zijn en deze koppelkansen benutten als ze er zijn. De gemeente wil als eerste grootverbruikers verduurzamen en beginnen waar de grootste CO2-reductie te behalen valt. De gemeente Heiloo start in 2025 met het versneld verduurzamen van het vastgoed, na vaststelling van de routekaart. Voor 2024 is budget aangevraagd voor verduurzaming van de muziek- en dansschool, tijdens de renovatie. Ook tijdens de bouw van de tweede sporthal wordt aan de slag gegaan met verduurzaming.
23 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
6.6 Monitoring Om de voortgang van het verduurzamen van vastgoed bij te houden is het nodig om te monitoren. De voortgang wordt jaarlijks bijgewerkt. De volgende gegevens worden per gemeente gemonitord: • • • • •
Hoeveel en welke gebouwen zijn verduurzaamd en welk ambitieniveau per gebouw is behaald. Hoeveel CO2-reductie per gebouw is gerealiseerd, hoeveel CO2-reductie in totaal is gerealiseerd en in hoeverre wordt voldaan aan de klimaatdoelstellingen. Hoeveel energiebesparing is gerealiseerd. Wat de benodigde investeringen zijn geweest. Welke organisatiekracht benodigd is geweest.
Om monitoring efficiënt uit te voeren is het van belang dat al het vastgoed is aangesloten op dezelfde (slimme) energiemeter. De BUCH maakt momenteel gebruik van een tool die ondersteuning biedt bij monitoring en overige inzichten met betrekking tot energieverbruik. Om dit systeem werkbaar te maken moeten huurders van gemeentelijk vastgoed zijn aangesloten op het integrale registratiesysteem. Om inzicht te houden in de CO2-reductie zal periodiek het energieverbruik worden gemonitord. Rapportage vindt gezamenlijk met de andere projecten plaats via Programma Klimaat. De inzichten dienen als communicatiemiddel richting inwoners en bedrijven. Goede voorbeelden worden gedeeld via de website van de gemeente. Hiermee kan de gemeente inzetten op een van de doelen uit het programma klimaat, namelijk het geven van het goede voorbeeld richting inwoners en bedrijven door hun eigen CO2-uitstoot op pijl te houden/ krijgen.
24 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
7 Organisatie Om te komen tot duurzaam vastgoed, zijn er organisatorische veranderingen nodig. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de ambtelijke organisatie de uitvoering coördineert en regisseert en hoe er gerapporteerd wordt over de voortgang.
7.1 Verantwoordelijkheden en regie Binnen de komende 25 jaar dient het gemeentelijk vastgoed verduurzaamd te zijn. Daarmee zijn de gemeenten al vele jaren bezig. Nieuwe gebouwen worden steeds energiezuiniger gebouwd en ook aardgasvrij(ready) opgezet indien mogelijk. Bij renovatie wordt er al gekozen om duurzame maatregelen toe te passen, zoals het plaatsen van ledverlichting, isoleren van gebouwen en het vervangen van energie-onzuinige installaties. De voorliggende routekaart heeft betrekking op het gemeentelijk vastgoed. De gemeenten hebben als gebouweigenaar een uitvoerende rol en voorbeeldrol als het gaat om het verduurzamen van dit vastgoed. Zowel gemeenten als commercieel en particulier vastgoed staan voor de uitdaging om het vastgoed te verduurzamen. Gemeenten regisseren dit proces. De visie en strategie met betrekking tot deze rol is vastgelegd in de gemeentelijke Transitievisies Warmte, waarna plannen volgen (aardgasvrije wijken) voor isoleren en het aardgasvrij maken van woningen en bedrijven op wijkniveau. Het beheer van het vastgoed is binnen de gemeenten verdeeld over twee domeinen. Het technische beheer is ondergebracht bij ‘Gemeentelijke Eigendommen’, onderdeel van het domein ‘Beheer Openbare Ruimte’ (BOR) en het vastgoedmanagement. Het beleidsmatige deel valt onder de afdeling ‘Beleid en Vastgoed’, onderdeel van Ruimtelijke Ordening (RO).
Laatstgenoemde is eindverantwoordelijk voor de vastgoedportefeuille. De regie en verantwoordelijkheid voor het beleid en de evaluatie ligt bij de afdeling ‘Beleid en Vastgoed’. De regie en verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij ’Gemeentelijke Eigendommen’. Deze is verantwoordelijk voor de voortgang, aansturing van projecten. Met uitzondering van kleine verzoeken en de verplichte energiebesparende maatregelen, worden alle werkzaamheden voor het verduurzamen projectmatig uitgevoerd.
7.2 Integraliteit Het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed vraagt om een integrale aanpak. Alleen door een integrale aanpak kunnen koppelkansen worden benut en opgaven en plannen worden gecombineerd. Als onderdeel van de jaarlijkse strategie worden meerdere, relevante beleidsafdelingen die betrekking hebben op het Programma Klimaat geraadpleegd. Met een deel van de betrokkenen van andere projecten zal tijdens de uitvoering intensief contact plaatsvinden, omdat deze medewerkers ook verantwoordelijk zijn voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Echter, bij een aantal projecten is geen directe betrokkenheid terwijl de projecten wel grote invloed op elkaar hebben. Dit is onder andere het geval bij de projecten aardgasvrije wijken,
25 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
klimaatadaptie en circulaire inkoop en opdrachtgeverschap. De gemeenten willen op reguliere basis met de projectteams afstemmen over de mogelijke raakvlakken.
Relevante projecten Er spelen in de gemeenten een aantal projecten die raakvlakken hebben met het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Deze projecten dragen bij aan het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Het gaat om de volgende projecten: 1) CO2-Prestatieladder, 2) zonnepanelen op grote daken (RES), 3) circulaire inkoop en opdrachtgeverschap en 4) ventilatie van gemeentelijke vastgoed.
7.2.1
Natuurinclusief (ver)bouwen
De Wet natuurbescherming (Wnb) stelt dat bij isolatiemaatregelen rekening moet worden gehouden met de (mogelijke) aanwezigheid van beschermde soorten (met name vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen). Wanneer die aanwezigheid niet kan worden uitgesloten, kan dit – door de noodzaak van aanvullend ecologisch onderzoek – voor vertraging zorgen. De BUCH-gemeenten onderzoeken daarom momenteel de mogelijkheid om hiervoor een gebiedsontheffing voor de gemeente te realiseren door middel van een soortenmanagementplan (SMP). Ook stemmen de BUCH-gemeenten waar mogelijk af met de wijkgerichte isolatie van koopwoningen als onderdeel van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Binnen dat project wordt namelijk gekeken naar een snellere ontheffing voor een kleiner gebied, waar de BUCHgemeenten ook in de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed gebruik van kunnen maken.
7.2.2 Circulair bouwen Tot 2030 gaat ongeveer 50% van alle grondstoffen die we in ons land gebruiken naar de bouwsector. Dat komt neer op ongeveer 1 miljard ton. Eén derde daarvan kan met de huidige technieken uit hergebruik van materialen en afvalstoffen worden gehaald, maar dit gebeurt nog weinig. Met een circulaire economie is een hoop winst te behalen in de bouw en infrastructuur. Om ervoor te zorgen dat er in 2030 50% minder materialen worden gebruikt bij bouw- en infrastructuurprojecten in de gemeente, moeten er flinke stappen gezet worden. Het is de uitdaging om al deze partijen mee te nemen in de transitie en hiervoor is het essentieel dat de BUCH-gemeenten het goede voorbeeld laten zien. Dit kan met gemeentelijke gebouwen die een publieke functie hebben. Dit zijn vaak grote projecten waar verschillende disciplines en domeinen samen komen en er integraal samengewerkt moet worden. Enkele voorbeelden zijn; zwembad De Beeck in Bergen, zwembad Castricum in ontwikkeling, het centrumplan Uitgeest met een nieuwe (houtbouw) sportzaal en het Binnenmeer schoolproject in Castricum.
26 9-11-2023
Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed
7.2.3 Klimaatadaptatie In het eerste kwartaal van 2023 is het beleidsplan Klimaatadaptatie vastgesteld door de vier gemeenten. De gemeenten met een plusambitie, Bergen en Heiloo, richten zich op het onderzoeken van de mogelijkheden om aan te sluiten bij de versnellingsstrategie uit de routekaart verduurzamen vastgoed. De gemeenten benutten hierbij de samenwerking met de andere pijlers binnen het programmateam klimaat. Dat betekent dat wanneer vastgoed wordt verduurzaamd, ook onderzoek wordt gedaan naar de mogelijkheden om het eigen vastgoed klimaatadaptief te maken.
7.3 Personele inzet Om de klimaatdoelstellingen te kunnen halen, is een versnelling nodig in het huidige tempo van de verduurzaming. Daarnaast zijn veel technologische ontwikkelingen momenteel op het gebied van duurzaamheid. Het vraagt extra tijd van de huidige medewerkers om op de hoogte te blijven van deze ontwikkelingen. Dit betekent dat de huidige organisatie ten tijde van het opstellen van deze routekaart niet in staat is om de gewenste versnelling in de verduurzaming tot stand te brengen. De volgende inzet is nodig voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed van de vier gemeenten: •
•
Meewerkend projectleider uitvoering (1 FTE) (dekking kosten vanuit Klimaatgelden) De projectleider is verantwoordelijk voor de uitvoering van de routekaart, stelt jaarlijks een uitvoeringsplan op met de gebouwenbeheerders, is verantwoordelijk voor het opstarten van de verschillende projecten en werkt mee in de uitvoering samen met de gebouwenbeheerders. De projectleider is ook verantwoordelijk voor afstemming met (beleid)afdelingen, programma Klimaat, monitoring, evalueren en herzien van het uitvoeringsplan en communicatie en rapportage richting het bestuur. De projectleider betrekt ook de subsidiemogelijkheden bij het opstellen van een dekkingsvoorstel voor de verduurzamingsmaatregelen. Uitvoerend medewerker beleid en vastgoed verduurzamen vastgoed (1 FTE) (dekking kosten vanuit Klimaatgelden) Deze medewerker is verantwoordelijk voor de communicatie en overleg met huurders/gebruikers van maatschappelijk vastgoed in eigendom van de gemeenten, in uitvoering van de verduurzamingsmaatregelen en stelt allonges bij de huurovereenkomsten in uitvoering van de Split Incentive. Daarnaast vraagt deze medewerker de subsidies aan voor de verduurzaming van het vastgoed, op verzoek van de projectleider. Alle verzoeken, ideeën en initiatieven vanuit andere afdelingen die zich bezighouden met de verduurzamingsopgave van gemeentelijk vastgoed, worden verzameld bij deze medewerker.