Document · PDF

Presentatie Raad Bergen RKK 1 feb 2024.pdf

Informatie en Presentatie bijeenkomsten 1 februari 2024, gemeente Bergen (NH)Bij agendapunt: 2: Presentatie Ruimtelijk Kwaliteitskader Oudburgerpolder12.061 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bergen Oudburgerpolder Ruimtelijk kwaliteitskader

Inleiding

In de wijk Oudburgerpolder aan de (noord)oostzijde van Bergen ligt een verzameling van verschillende locaties rondom de gemeentelijke begraafplaats, die de komende tijd voor herontwikkeling met nieuwe (zorg)woningen en/of eventueel andere functies in aanmerking komen. In de vastgestelde Structuurvisie Oudburgerpolder (3 juli 2020) zijn hiervoor de programmatische, stedenbouwkundige en verkeerskundige kaders gegeven. Daarbinnen geeft dit document aanvullend de ruimtelijke kwaliteitskaders voor de stedenbouwkundige invulling en

1 identiteit 2 ontwikkelingsstrategie 3 kwaliteitskaders

de uitwerking van de architectuur en de openbare ruimte op hoofdlijnen. Het eerste deel van dit document beoogt de identiteit van het studiegebied te duiden, wat dient als basis en inspiratie. Het geeft (historische) achtergrondinformatie, en onderzoekt via abstractie de ruimte-

uit: structuurvisie Oudburgerpolder, juli 2020

lijke componenten en structuren waarmee het gebied is opgebouwd, waarna het de bebouwingstypologieën onderscheidt die haar kenmerken.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Het tweede deel, de ontwikkelingsstrategie, zet vanuit de gevonden identiteit lijnen door naar de toekomst voor Oudburgerpolder. Het tekent locaties als ruimtelijke eenheden af en stelt voor elke gevonden eenheid de huidige of toekomstige bebouwingstypologie, geeft een profiel en omschrijft kansen en mogelijkheden voor toekomstige ontwikkeling. Allereerst in de vorm van verbeterpunten voor de bestaande eenheden, vervolgens meer strategisch voor de verwachte te herontwikkelen eenheden. Vervolgens wordt in dit deel het ‘casco’ van structuurlijnen in beeld gebracht en van een ontwikkelingsstrategie voorzien, de hoofdontsluiting, het groen, het water en de informele routes. Het derde deel bevat de daadwerkelijke kwaliteitskaders. Het geeft compact en overzichtelijk de concrete ingrediënten waarmee plannen gestalte moeten krijgen. Hier kunnen in beeld, tekst en referenties de handvatten en richtlijnen worden gevonden voor uitwerking van verkaveling, architectuur en buitenruimte. De hier gegeven principeverkavelingen en criteria vormen de ‘harde kern’ van dit Ruimtelijk Kwaliteitskader (RKK). In essentie wordt in dit deel samengevat alles wat planvormers en plantoetsers nodig hebben voor invulling van hun rol in het proces.

Leeswijzer

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Procedure

Programma

Verkeer

Dit RKK biedt de bouwstenen en ruimtelijke uitgangs-

Omdat de aard en het programma van de definitieve

In dit RKK worden aanbevelingen gegeven voor een ge-

punten waarmee nieuwe ontwikkelingen in het gebied

ontwikkelingen voor de meeste locaties nog niet bekend

wenste structuur en inrichting van langzaamverkeersroutes

kunnen worden gevormd en waaraan ze worden getoetst.

zijn, poogt dit RKK naast zo concreet als nodig tegelijk

en ontsluitingswegen, zoals Churchilllaan en Molenweidtje

Op basis van deze informatie kunnen initiatiefnemers van

zo flexibel als mogelijk te zijn. Onder andere door zoveel

en verbindingen naar het buitengebied en de omringende

de gebieden hun ontwikkelmogelijkheden verkennen en

mogelijk te werken met relatieve criteria in plaats van absolute.

wijken. Deze aanbevelingen zijn slechts gericht op het ver-

participatie voeren met de omgeving. De gemeente stuurt

Waar voor een bepaalde locatieontwikkeling echter het

groten van ruimtelijke kwaliteit en herroepen nimmer de

er op aan dat zij vroegtijdig bij alle ontwikkelingen betrok-

RKK door een te afwijkend programma uiteindelijk toch

vastgestelde besluiten en uitgangspunten zoals neergelegd

ken raakt bij de planontwikkeling. Zo kunnen ook andere

niet passend blijkt, kan het nodig zijn om voor die plek de

in o.a. de Structuurvisie Oudburgerpolder (2020), de Wegcategori-

ruimtelijke en maatschappelijke eisen worden verwerkt in

kaders aan te passen. Nota bene, dit betekent nadrukkelijk

sering (2005) en het Fietsbeleidsplan (2016). Eventuele daad-

de plannen, zoals maximale bouwhoogte, de bestemming

niet dat de kaders naar willekeur kunnen worden toegepast

werkelijke inrichtingsplannen moeten tevens onderhevig

of het aandeel sociale woningbouw.

of dat men ze terzijde kan leggen als dat beter uit komt.

zijn aan de richtlijnen van het CROW en de te verwachten

Voor ieder plan zal vervolgens een ruimtelijke procedure

Eventuele door de gemeente noodzakelijk geachte aanpas-

verkeersstromen en -intensiteiten.

gevolgd moeten worden. Dit kan door middel van een

sing kan alleen met moverende redenen en zal op net zo’n

Hetzelfde geldt voor aanbevelingen en criteria die parke-

omgevingsvergunning of een herziening van een bestem-

zorgvuldige wijze moeten plaats vinden als de totstandko-

ren betreffen, uiteindelijke plannen zijn onderhevig aan de

mingsplan, en na invoering van de omgevingswet een

ming van dit RKK. Ze zullen ook op overtuigende wijze

nota parkeernormen 2020 en het parkeerbeleid 2021.

omgevingsplan.

evengoed moeten passen in de geest van dit RKK en

Tegelijk ontstaan er mogelijk nieuwe inzichten en wen-

genoemde ambities gestand doen.

sen, bijvoorbeeld vanuit de omgeving, misschien ook wel

Besluiten over verkeer en programma zijn al genomen of

aangezwengeld door dit RKK. De tijd staat dus niet stil,

zijn nog te nemen, dat gebeurt dus niet in dit RKK. Haar

en gemeente wil hieraan tegemoet komen door als ver-

werking ligt puur op het vlak van de ruimtelijke kwaliteits-

volgstap na vaststellen van dit RKK een nader in te vullen

sturing áls er ontwikkelingen plaats gaan vinden. Uitspra-

(interactief) proces te organiseren, waarin in overleg met

ken die hier desondanks gedaan worden over programma

omwonenden een nieuw netwerk voor alle verkeersmodali-

en verkeer moeten dan ook gelezen worden als aanbevelin-

teiten wordt bepaald.

gen, bedoeld om de ruimtelijke kwaliteit te vergroten. Als de Structuurvisie de eerste stap was, dan is dit RKK de tweede. De derde stap zal zijn het bepalen van daadwerkelijke programma’s en vekeersstructuren en het opstellen van concrete plannen voor afzonderlijke locaties.

1 Identiteit De Oudburgerpolder heeft een lange ontwikkelingsgeschiedenis. Om het gebied goed te kunnen begrijpen is het belangrijk deze geschiedenis te kennen en als context die van het Bergen eromheen.

1.1 geschiedenis 1.2 opbouw 1.3 bebouwingstypologieën

Het gaat daarbij vooral om het herkennen van de verschillende gebieden, hun opbouw in structuren en bebouwingstypologieën te begrijpen en deze ook te kunnen waarderen. Zo kan in het gebied een logische vervolgstap worden uitgelegd. Tegelijk is het van belang ook een nieuw perspectief te bieden, een ontwikkeling voor te stellen die weer een nieuwe stap zet in het gebied.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Door het gebied te begrijpen en de waarden te kennen wordt het mogelijk een nieuwe ontwikkeling in het gebied te laten passen en herkenbaar te maken. Het is de bedoeling om de kenmerkende rijkdom aan verschillen die er is ontstaan te behouden, door niet overal hetzelfde te doen, maar juist verder te bouwen in de structuur van het landschap en haar ontstaansgeschiedenis. In de Stedebouwkundige ensembles anders dan in de landelijke, in de groene straten anders dan op de erven - in concreto aan het Molenweidtje anders dan aan de Oudtburghweg en op de gemeentewerf anders dan op het terrein van de Europese school - terwijl het geheel samen nog een eenheid blijft vormen.

1.1 Bergen

Geschiedenis Bergen is een dorp met een lange geschiedenis. Aan de Oosterdijk op de uiterste punt van de Baak-

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

meergeest, op de oude strandwal, is een urn gevon-

Oude Hof. De Heer van Bergen, liet het bouwen in

den uit de 1e eeuw na Christus. De oudste vermel-

de jaren na 1642. De tuin liep met rechte lanen door

ding van Bergen is die in een document dat uit het

tot het huidige Duinvermaak, met de Sparrenlaan

begin van de 10de eeuw stamt. In Bergen zijn dan 5

als centrale as. Er werden, eerst twee dienstgebou-

hoeven in bezit van de Domkerk van Utrecht.

wen neergezet. Het ene is in 1829 gesloopt, en het

Het dorp wordt omstreeks 1280 een Ambachts-

andere vormt de kern van het huidige gebouw. Het

heerlijkheid, een dorp waarover de bestuurlijke en

hoofdgebouw zelf is er nooit gekomen. Via verkoop

juridische bevoegdheden door de graaf van Holland

gaat de Heerlijkheid tenslotte in 1815 naar het

Bergen aan Zee wordt na de oorlog herbouwd. Ook

in leen waren gegeven.

geslacht Barnaart, die het Oude Hof gedeeltelijk laat

in Bergen zelf worden dan nieuwe wijken gebouwd,

Een bijzonder zware noordwesterstorm, de Sint

slopen. In 1851 wordt de hele Heerlijkheid gekocht

nu ook voor ‘de gewone man’: in de jaren zestig bij-

Elisabethsvloed, veroorzaakte in de nacht van 18 op

door mr. Jan Jacob van Reenen. Hij betrekt het

voorbeeld de wijk ‘de Negen Nessen’. Een groot deel

19 november 1421 overal overstromingen, waardoor

Oude Hof.

van deze wijk werd toegewezen aan ‘Europeanen’

onder meer het oude dorp Petten door de zee werd

Kort voor zijn overlijden laat hij voor zijn oudste

die bij Euratom en het toenmalige Reactor Centrum

verzwolgen.

zoon Jacob een nieuw huis bouwen: Kranenburgh.

Nederland in Petten werkzaam waren. De spoor-

Na de storm werd aan de oever van Zanegeest een

Jacob van Reenen wordt behalve Heer ook bur-

lijn wordt in 1955 opgeheven. Vele Bergenaren en

kistje aangetroffen met daarin een pyxis en ciborie

gemeester. Hij ontwikkelt Bergen samen met zijn

badgasten uit die tijd betreuren nog steeds het verlies

met hosties. Alleen een priester mocht ze nuttigen,

vrouw Marie Völter. Er komen steeds meer pen-

van hun Bello, de stoomlocomotief die nu dienst

wat de van elders toegesnelde pastoor van Petten dan

sions in het dorp. De Van Reenens beginnen met

doet op de museumlijn tussen Hoorn en Medemblik.

ook deed. Echter, het zeewater in het kistje, dat we-

het verkopen van een deel van hun grond voor de

Op 1 januari 2001 zijn de gemeenten Bergen, Eg-

gens de aanraking met de hosties óók als gewijd gold,

bouw van villa’s. Als eerste het kleine villaparkje aan

mond en Schoorl samengevoegd.

stond hem dermate tegen, dat hij het in een schaal

de Jan Jacoblaan omstreeks 1875, daarná volgen

goot die in een kast werd opgeborgen. Die schaal

vanaf 1906 Bergen aan Zee en twee niet-geslaagde

werd een half jaar later gevonden en daarin bleek

projecten in het duin (Verbrande Pan en Zanderij

het water te zijn opgedroogd tot een vlies met een

Franschman) en vanaf 1912 komt de BBMBB met

rode kleur. Dat werd geïnterpreteerd als ‘het bloed

Van Reenenpark, Eeuwigelaan en andere projecten.

van Christus’ en dat is na onderzoek door een keur

In 1906 stichten ze de badplaats Bergen aan Zee. Al

aan prelaten erkend als ‘Het Mirakel van Bergen’.

vier decennia eerder begonnen ze zich te beijveren

Het Mirakel van Bergen bracht een grote toeloop

voor een spoorwegverbinding met Alkmaar. In 1909

van pelgrims teweeg, de kerk van Bergen was de

was de spoorwegverbinding klaar van Bergen aan

grootste van Noord-Holland. De huidige Ruïnekerk

Zee naar Alkmaar en verder naar Amsterdam.

is wat resteert van deze grote kerk. In het bos ten zuiden van de Eeuwigelaan staat het

1.1

1950

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

1878 – Het landelijk gebied Oudburgerpolder ligt oostelijk van Oudburg, een buurtschap ten

1950– Oudburgerpolder is nog steeds een landelijk gebied,

noorden van Bergen. Er liggen twee erven langs

maar het ligt nu vast aan Bergen, dat Oudtburgh heeft ‘aan-

de Kerkedijk en het buurtschap Zanegeest. De

gesloten’. Er is een bebouwingslint gegroeid langs de Kerkdijk

westelijke grens van Oudtburgh is de Heerenweg.

en de begraafplaats is aangelegd in het landelijk gebied. Ook langs de Heerenweg (nu Breelaan) is een bebouwingslint gegroeid. Tussen de Zuidlaan en de Noordlaan ligt een kavel met een huis en boom beplanting dat later op de kaart van 1961 Elzenhof heet. 1971– Oudburgerpolder is nog steeds een landelijk gebied, maar het ligt nu ingesloten tussen Bergen en het nieuwe woongebied van de Nessen aan de noordzijde en de nieuwe woongebieden ten zuiden van de Kerkdijk. Elzenhof heet nu Elzenhoeve en de kavel is vergroot in oostelijke richting. Oudtburgh is nu de naam van het nieuwe verpleeghuis.

1971

1.1

1981 – Fotokopie van een kaart afgedrukt in De Duinstreek van 8 oktober 1981: Overzicht van de zeer bepekte nieuwbouwmogelijkheden welke Bergen nog resten. Deze worden duidelijk getoond en het merendeel ervan zal later worden gerealiseerd. Men richt zijn blik voor wat betreft de uitbreidingsplannen op de mogelijkheden binnen de dorpskom, het zgn. ’inbreien’. Het plan is te beschouwen als een antwoord op de in Bergen

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

algemeen verfoeide plannen om het eeuwenoude

Verpleeghuis Oudtburgh (r), sporthal Europahal (m), Europese

cultuurlandschap er omheen vol te zetten met

School (l) en bebouwing in de Nessen (uiterst links) gezien vanaf

grote flats.

de toen nog open weide aan de Landweg Circa 1980

1.2

Bergen Opbouw

19 Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

1.2 Bergen

Om grip te krijgen op de identiteit van het

Abstractie

plangebied Oudburgerpolder, is de complexe opbouw aan ruimtelijke structuren en verschijningsvormen van bebouwing en bijbehorende buitenruimte geabstraheerd. Van daaruit is gepoogd te komen tot een voor ruimtelijke kwaliteitssturing hanteerbare indeling in verschillende (stedenbouwkundige) bebouwingstypologieën. Door deze typologieën voor locaties met nieuwe ontwikkelingen richtinggevend te laten zijn, wordt met ‘gebiedseigen ingrediënten’ verder gebouwd aan de identiteit en wordt de samenhang tussen bestaand en nieuw versterkt.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

2.0

Oudburgerpolder Ruimtelijke eenheden

33 Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

1.3 Bergen

Oudburgerpolder

Bebouwingstypologieën

Bergen heeft aan deze kant vanuit haar ontstaansgeschiedenis grotendeels een vrij gelijkmatige opbouw met een bebouwingstypologie van groene straten met vrijstaande huizen, met af een toe een ‘inbreuk’ van de bebouwingstypologie gebouw in een parkachtige tuin. Oudburgerpolder valt daarbinnen op als afwijkend met meer en andere bebouwingstypologieën. En in plaats van een continu doorgaand weefsel, vormen in Oudburgerpolder projectmatig ontwikkelde typologieën onderscheidbare ruimtelijke eenheden met een eigen invulling, die als het ware als ‘tegels’ samen een meerkleurig

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

patchwork vormen. Een tegelwerk waarin ook de ‘voegen’ tussen de tegels als samenbindende structuur een belangrijke rol spelen. Deze min of meer samenhangende variatie aan herkenbare eenheden kenmerkt de identiteit van het plangebied, ze vormt dan ook het uitgangspunt voor (her)ontwikkeling.

1.3 Bergen

Bebouwingstypologieën indeling

Te onderscheiden dorpse typologieën

Te onderscheiden landschappelijke typologieën

Centrum

Landelijk ensemble

Stedebouwkundig ensemble

Erf

Gebouw en Park

Bijzonder landschap

Groene Straten

Landelijk gebied

Lint

Duingebied

Plek of gebouw waar veel mensen samenkomen, met een gebiedsoverstijgende functie.

Bebouwing in een grote groene voet. De groene voet heeft een landschappelijk karakter en is dominant in het beeld. De bebouwing is ondergeschikt. De groene voet is openbaar toegankelijk of opengesteld.

Gebieden met een duidelijk herkenbare ontworpen bebouwingsopzet, veelal eengezinswoningen in een repeterend patroon. De bebouwing vormt een ruimtelijke samenhangende eenheid. De buitenruimte bestaat meestal uit verhard oppervlak van straten en pleinen met een enkel plantsoen.

Ensemble van bebouwing op een grote herkenbare kavel. Het ensemble bestaat uit meerdere volumes die een duidelijk onderscheid hebben tussen hoofd en bijgebouwen. De groene voet bestaat uit een landelijke groene omlijsting van de kavel en een (vaak) grote voortuin.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Gebouwen van een grote schaal in een parkachtige ruimte. De ‘parkvoet’ is een substantieel onderdeel van het geheel maar het gebouw is dominant in het beeld. De parkvoet is openbaar toegankelijk. De gebouwen zijn vaak appartementen.

Landschappelijke open ruimte die door de ‘groene’ componenten als bijzonder kan worden gewaardeerd. Ruimte die van groot belang is voor de landschappelijke enscenering en beleving.

Aaneengesloten gebied met een grote variatie aan veelal vrijstaande huizen in tuinen van allerlei afmetingen, geordend langs straten met veel bomen.

Groot aaneengesloten gebied met een landschappelijke agrarische inrichting van open weide en sloten her en der.

Groot aaneengesloten gebied met een landschappelijke natuurlijke inrichting van bos en duin.

Variatie aan veelal vrijstaande huizen op grotere kavels, gelegen langs een landweg in het landelijk gebied.

2.0

35 Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

2.2 Oudburgerpolder Ontwikkeleenheden

De Europese School

De Blauwe Reiger

Elzenhoeve

Mytylschool

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Tennispark

IJsbaan

Gemeentewerf

Tennisvelden

Gronddepot

2 Ontwikkeling strategie

Oudburgerpolder bestaat uit een ‘patchwork’ structuur van

Daarnaast is het samenbrengen van de ruimtelijke eenheden tot een

duidelijk te onderscheiden ruimtelijke eenheden die als ‘tegels’

herkenbaar gebied een belangrijk uitgangspunt. De eenheden liggen

tegen elkaar aan liggen. Deze eenheden zijn in de loop van

nu soms nog teveel als los zand aan elkaar. Er moet (verder) gewerkt

de tijd ontstaan door projectmatige ontwikkeling van afgeba-

worden aan een verweving die de ‘overall sfeer’ van het gebied maakt.

kende locaties. Elk kreeg een in principe op zichzelf staande

Elke (her)ontwikkeling moet daarom haar steentje bijdragen aan

invulling met een eigen bebouwingstypologie.

de groene en blauwe structuurlijnen die als stevig casco de ruimtelijke

Doordat aan de randen vaak water en groen is gemaakt of

samenhang versterken. Met andere woorden, er moet zowel aandacht

behouden, zijn langs de ‘voegen van de tegels’ soms lange

zijn voor de ‘tegels’ als de ‘voegen’.

groenblauwe structuurlijnen ontstaan. Een aantal keer vallen

2.0 ruimtelijke eenheden 2.1 bestaande eenheden 2.2 ontwikkeleenheden 2.3 structuurlijnen Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

die samen met de belangrijke openbare ontsluitingslijnen

Omdat de identiteit van het gebied per definitie uit fragmenten

(Churchilllaan en Molenweidtje), maar meestal is dit ‘voeg-

bestaat is het bijdragen aan de onderlinge verbondenheid met routes,

werk’ tussen de tegels geen publieke doch een private aangele-

zichten en vensters essentieel. Daarin is ook de relatie van het gebied

genheid. Soms lopen er informele voetpaden langs de randen

met het omringende landelijk gebied een belangrijke factor die

van tegels of zelfs middendoor, aansluitend op eenzelfde

moet worden meegenomen in elke nieuwe ontwikkeling. Er ligt hier

voetpad bij de buurtegel of het landelijk gebied, waarmee

een prachtig landschap en daar kan beter op worden aangesloten.

‘toevallige’ routes ontstaan tussen de eenheden onderling en de

Speciale aandacht verdienen niet alleen de zichten van binnen naar

omgeving.

buiten, maar ook die van buiten naar binnen; het ‘gezicht’ dat Oud-

In plaats van een van bovenaf opgelegde ontworpen structuur

burgerpolder maakt naar het landschap. Haar silhouet moet landelijk

waarbinnen onafhankelijke ontwikkelingen zijn gegroeid, is de

blijven. Als laatste is de ‘herontwikkeling’ van de twee belangrijkste

bindende structuur in Oudburgerpolder dus van onderop ge-

ontsluitingsstructuurlijnen cruciaal, de Churchilllaan en het Molenweidtje,

groeid, doordat afzonderlijk ontwikkelde eenheden elk indivi-

die vormen de ruggengraat van het gebied.

dueel daar een stukje aan hebben bijgedragen. Dit is kenmer-

ruimtelijke eenheid

bebouwingstypologie

kend maar ook kwetsbaar. De verantwoordelijkheid voor het

In hoofdstuk 2.1 worden eerst de bestaande eenheden

(voort)bestaan (en de versterking) van deze structuur - die de

belicht, en hun mogelijke verbeterpunten m.b.t. de totaal-

functionele en ruimtelijke samenhang draagt - ligt daarmee

structuur. In hoofdstuk 2.2 worden de in de Structuurvisie

immers in handen van elke individuele (her)ontwikkelaar.

benoemde te (her)ontwikkelen eenheden behandeld en hun

Om de gebiedstypische identiteit te behouden en versterken

kansen en mogelijkheden getoond. In hoofdstuk 2.3 volgt

moeten (her)ontwikkelingsplannen voor de eenheden dus op

de structuur van wegen, water en groen, waarbij eerst de

zich worden bekeken, maar evengoed als onlosmakelijk on-

bestaande situatie wordt besproken en daarna kansen en

derdeel daarvan ook de structuur van wegen, water en groen

verbeterpunten getoond.

die ze samen maken en die hen onderling verbindt.

venster

ontsluiting structuurlijnen

Het behouden van de herkenbare ruimtelijke eenheden is het eerste uitgangspunt bij de verdere (her)ontwikkeling van het

blauwe structuurlijnen

gebied. Vervolgens het invullen daarvan met de gebiedseigen

informele routes

bebouwingstypologieën. Er moet worden gezocht naar een binnen de toegewezen typologie passende invulling die de kwaliteit behoudt, maar ook nieuwe kansen biedt.

groene structuurlijnen

schematische weergave van de toegepaste begrippen in dit RKK

2.0

Reeckerhof

Oudt Bijlenburgh Zuidlaan/Molenweidtje

Elzenhoeve

Bos van Bijl

Mytylschool

IJsbaan De Blauwe Reiger De Nessen Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Begraafplaats aan de Kerkedijk Gronddepot Europese School

Tennisbaan

Tennispark Oudtburgh

Park De Beeck Centrum De Beeck

Wijkje Landweg Gemeentewerf

Wijkje Kerkedijk 36

2.0

Oudburgerpolder Ruimtelijke eenheden

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

De Nessen

Landgoed Elzenhoeve

Zuidlaan/Molenweidtje

Landgoed Oudt Bijlenburgh

Landgoed Reeckerhof

Tennispark Bergen

De Europese School

De Blauwe Reiger

Mytylschool

Bos van Bijl

Landweg woonwijk

Oudtburgh

Begraafplaats aan de Kerkedijk

Gronddepot

IJsbaan

Groene straten

Gemeentewerf

40 De Beeck Sportcentrum

Park De Beeck

BSV Tennis

2.1 Verpleeghuis Oudtburgh

De Beeck

Gebouw en Park

Een centrum

Het verpleeghuis Oudtburgh is een mooi voorbeeld

Centrum De Beeck heeft een centrale hal waar ver-

van de korrel Gebouw en Park.

schillende functies samenkomen. Naast het zwembad

De gebouwen en de tuinen hebben een duidelijke

is er een sporthal, een jongerencentrum, een bil-

betrekking op elkaar en de groene voet is een sub-

jartzaal, een sportschool, een raadzaal en meerdere

stantieel onderdeel van het geheel. De gebouwen zijn

multifunctionele zalen.

van het type architectuur dat is geïnspireerd door

Gelegen aan de rand van een woonwijk en in de

de natuur en is gebaseerd op de harmonie tussen de

buurt van scholen en sportverenigingen, zal het

natuurlijke en bebouwde vormen. De grote tuin aan

gebouw functioneren als een echt schakelpunt in de

de zuidzijde van het gebouw is ongeveer een hectare groot. Er is een dierenweide met geiten, een jeu de boulesbaan, er zijn mooie wandelpaden en een bruggetje naar de naastgelegen woonwijk en de oevers van het brede water staan vol met oeverplanten. Er staan over de tuin verspreid prachtige grote bomen. De groene voet is openbaar toegankelijk, waardoor

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

het gebied onderdeel uitmaakt van de openbare ruimte in de wijk. De korrel van Oudtburgh opent

De doorloop over het terrein vanuit het dorp naar Centrum De Beeck is een van de belangrijke looproutes die door de wijk lopen. Er is ruimte om nog meer van dergelijke looproutes te ontwerpen over het terrein van Oudtburgh die de samenhang van de omgeving ten goede komen.

Bouw van sportcentrum ‘’De Beeck’’, Molenweidtje 2, met rechts de inmiddels ontruimde woning Kerkedijk 39 a,b,c. 1994

wijk. Een plek voor zeer diverse groep gebruikers. Het nieuwe De Beeck is het meest duurzame zwembad van de regio, energieneutraal en gasloos. In het gebouw is veel aandacht besteed aan natuurinclusief bouwen. Onder andere door groene daken, vleermuiskasten, een bijenvolk en geïntegreerde vogelkasten in de aluminium cassettes scoort het gebouw 20 punten op natuurinclusiviteit. Den Beeck vormt daarmee een voorbeeld voor een

zich naar de omgeving en sluit aan op de looproutes

Het centrum zal in de toekomst veel mensen trekken die uit alle windrichtingen komen. De Beeck moet daarom als een spin in zijn web liggen.

verdere natuurinclusieve ontwikkeling van de wijk.

vanuit de omgeving. De korrel vormt momenteel een van de belangrijkste openbare ruimten in het gebied.

2.1 Begraafplaats Kerkedijk

Landelijk ensemble De begraafplaats aan de Kerkedijk is aangelegd in 1920. De gemeente kon toen, buiten de toenmalige bebouwde kom, een eigen begraafplaats aanleggen. Sindsdien is hier begraven. Het ontwerp is van de gemeentearchitect J.C. Leijen. Belangrijk is de entree met twee bakstenen hekpijlers en een statige, lange oprijlaan. Na de Tweede Wereldoorlog werd op de begraafplaats ter herinnering aan 252 in de oorlog gesneuvelde militairen een ereveld aangelegd. Als herinnering aan de weggevoerde Joodse inwoners is er voor hen een gedenksteen geplaatst aan de zuidoostzijde van de begraafplaats. Tevens is er een gedenksteen geplaatst voor de Bergense inwoners die in het verzet hebben gestreden voor de bevrijding. Ook zijn graftekens van de

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

verzetsstrijders op het nieuwere gedeelte ten westen van de algemene grafvelden, bij elkaar geplaatst; de graftekens liggen voornamelijk langs de daar aanwezige sloot en voetpad. Er liggen veel bekende kunstenaars begraven zoals bijvoorbeeld Adriaan Roland Holst, dichter (1888-1976), Charley Toorop, schilderes (1891-1955), E. du Perron, schrijver (18991940), Lucebert, dichter / schilder (1924- 1994) en Joost Zwagerman, schrijver (1963-2015). De begraafplaats is een vrij afgesloten kamer in het gebied. Behalve de oprijlaan zijn er geen zichtrelaties naar de omgeving en ook geen aansluitingen op omliggende paden. Aan de zijde van het landschap vormt de begraafplaats een groene muur. De begraafplaats is een eiland.

Bij verdere ontwikkeling van het gebied zou de begraafplaats meer onderdeel kunnen zijn van de groene woonwereld die er omheen komt te liggen. De begraafplaats zou voor voetgangers en fietsers een goede doorgaande route kunnen faciliteren vanuit het dorp naar het omliggende landschap. Er zou een zichtrelatie gemaakt kunnen worden vanuit de begraafplaats naar het landelijk gebied. De beplanting van de oprijlaan zou versterkt moeten worden. Een verrijking van de vegetatie en een meer natuurlijk beheer kan bovendien leiden tot een grotere soortenrijkdom, waarmee de begraafplaats een bron van biodiversiteit kan zijn. Bij herontwikkeling van het voormalig uitvaartcentrum kan de watergang langs de begraafplaats afgemaakt worden en verbonden met het water van het Zorgcentrum Oudtburgh. Hierbij kan ook de herinrichting van de gemeentewerf een rol spelen. De watergang kan in formaat en inrichting meer betekenis geven aan deze plek aangrenzend aan het Centrum De Beeck.

Oprijlaan gezien vanaf de Kerkedijk, circa 1980

De begraafplaats gezien vanaf de Oudtburghweg, een dichte wand.

2.1 Reeckerhof en Bos van Bijl

Zuidlaan/Molenweidtje

Landelijk ensemble Deze twee landelijke ensembles maken een belangrijk onderdeel uit van de landschappelijke enscenering in het landschap aansluitend aan het gebied Oudburgerpolder. Met name het 5 hectare grote NSW landgoed Reeckerhof (Oudtburghweg 7) is met de mooie open tuin met hoge boombeplanting

Bijzonder Landschap De mooie enscenering van dit landschap geeft aanleiding tot het aanleggen van een paar onverharde wandelpaden waarmee het landschap beter beleefbaar wordt dan over de smalle autowegen.

Het landschap tussen Oudtburghweg en Molenweidtje heeft een grote ruimtelijke kwaliteit. Het zijn met name de verschillende landschappelijke ensembles die het gebied hier zo afwisselend en ruimtelijk interessant maken. Ook een aantal mooie groenonderdelen zoals de moestuintjes, de bomenlaan met

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

een prachtige verschijning in het gebied. De hoge

hek, de boomgaard en de knotwilgen langs de sloot

bomen van de tuin begrenzen het stuk bijzonder

maken dit stukje landschap absoluut het behouden

landschap Zuidlaan -Molenweidtje. Het landschap

waard.

krijgt daardoor een kleine tussenschaal als overgang

Vanuit het gebied Oudburgerpolder kan er meer

van het bebouwd gebied naar het grote open weide-

worden aangesloten op dit landschap. Nu is de

landschap. Ook het zogenaamde ‘Bos van Bijl’ ten

overgang nogal abrupt, zoals aan het einde van

noorden van Oudtburgweg 14 draagt op eenzelfde

de Churchilllaan waar de weg doodloopt op een

manier bij aan de tussenschaal langs de Oudtburgh-

rotonde en het doorzicht naar het mooie landschap

weg ter hoogte van de ijsbaan en de begraafplaats.

geheel ontbreekt. Maar ook vanuit de Nessen is de

De twee korrels geven het landschap een romanti-

relatie minimaal. De Blauwe Reiger ligt met zijn

sche variatie met mooi zichten.

dierenweide naar het landschap, maar heeft daar

Er kan meer met de mooie ligging worden gedaan. Met name de eenheden die aan het landschap grenzen kunnen hun relatie versterken. Met brede zichten op het gebied en wandelpaden door de mooie omgeving.

vervolgens wel een hek staan. Vanuit Mytylschool en De Europese School is er in het geheel geen relatie. Het aanleggen van een brede zichtlijn vanuit zowel

Landschap vanaf Oudtburghweg

de Churchilllaan als het Molenweidtje (vanaf Centrum de Beeck) kan het hele gebied verbinden met dit mooie stuk landschap.

Lindelaan met opengesteld pad vanaf Molenweidtje

tuin van landgoed Reeckerhof

Landschap vanaf Zuidlaan

2.2 Oudburgerpolder Ontwikkeleenheden

Bij de ontwikkeling van verschillende individuele locaties die in de structuurvisie zijn benoemd vormt het behouden van de kenmerken van het gebied een belangrijk uitgangspunt. Elke locatie krijgt als ruimtelijke eenheid een gebiedseigen bebouwingstypologie toegewezen die leidraad is voor ontwerp. Dat genereert

Elzenhoeve

continuïteit en samenhang. De toewijzing kan een

Stedebouwkundig ensemble

Mytylschool

Gebouw en Park

De Blauwe Reiger

gevolg zijn van de determinatie van wat de eenheid in essentie als is, of een strategische keuze inhouden voor transformatie. De verschillende projectmatige ontwikkelingen moeten vervolgens aan elkaar worden gehecht tot een samenhangend woon/leefgebied. Dat wil niet zeggen

IJsbaan

dat alle nieuwe ontwikkelingen een gelijke steden-

Landelijk ensemble

bouwkundige opzet, functie of architectuur moeten hebben. Het onderling verschil is juist kenmerkend.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Europese School Churchilllaan

Vanzelfsprekend is er ruimte voor en behoefte aan

Erf

Gronddepot

vernieuwing. Vanuit de keuze voor een bebouwingstypologie worden daarom specifieke ruimtelijke

Tennisbaan

kaders gegeven, waarbinnen genoeg bandbreedte zit voor flexibiliteit en eigenheid.

Tennispark

Molenweidtje

Eerst worden de te ontwikkelen eenheden apart besproken, van daaruit wordt de gekozen bebouwingstypologie gemotiveerd en worden kansen en wensen uitgesproken. Nota bene, herontwikkeling ligt voor deze locaties op termijn in de lijn der verwachting,

Gemeentewerf

maar er liggen nog geen concrete initiatieven. De kaders gaan dus voor de planvorming uit (zoals ook logisch is). In deel drie worden de ruimtelijke kaders die bij elke specifieke bebouwingstypologie horen vervolgens in woord en beeld concreet gemaakt, o.a. d.m.v.

Kerkedijk

principeverkavelingen en criteria.

2.2 Elzenhoeve

Landelijk ensemble Het Landgoed Elzenhoeve vormt het belangrijkste landschappelijke ensemble in het gebied. De eerste bebouwing van het landgoed dateert uit circa 1906. De grote groene voet van het landgoed is tussen 1965 en 1967 ontstaan. Het groen is dominant in het beeld. De opbouw bestaat uit een omsloten kamer met volwassen groen en een centrale waterplas. Vanuit de omgeving is weinig zicht naar binnen. Deze kenmerkende elementen moeten uitgangspunten zijn voor de (her)ontwikkeling. De ontsluiting loopt via het Molenweidtje en de Zuidlaan. Het landgoed vormt een groene enclave tussen de hoven van De Nessen. Het woonhuis ligt op een markante positie met uitzicht over de weilanden.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Het groen aan de landschapszijde vormt een belangrijk onderdeel van de landschappelijke enscenering. Het groen grenzend aan de Nessen is van belang als begeleiding van de groene routes die vanuit het dorp naar het landschap lopen.

Er kunnen woningen op het landgoed worden gerealiseerd. Voor de landschappelijke waarde van Elzenhoeve dienen de woningen zoveel mogelijk in het midden van de korrel rond de waterplas komen te liggen, zodat de randen sterk en groen blijven en de korrel als landschappelijk ensemble herkenbaar blijft. Ook de positie van het woonhuis als enige blikvanger vanaf het landschap moet behouden blijven. Voor de doorwandelbaarheid van het landgoed zouden meer aansluitingen op de omgeving moeten worden gemaakt. Met name de Noord zuid verbinding is van belang tussen Zuidlaan en het verlengde van de Noordlaan

Landhuis ‘’Elzenhoeve’’ aan Zuidlaan 73, circa 1967

Markante ligging bestaand hoofdhuis

Groene omkadering

2.2 De Europese school

Tennispark Bergen

Stedebouwkundig ensemble De eenheid van de Europese school ligt heel centraal in het gebied van Oudburgerpolder. Bij het vrijkomen voor ontwikkeling van deze eenheid is vanwege de ligging, zo direct aan de hoofdontsluiting van de Churchilllaan en het Molenweidtje een meer dicht bebouwde eenheid van een stedebouwkundig ensemble interessant. De bebouwing moet daarbij een ruimtelijke samenhangende eenheid vormen. Op dit moment ligt de ontsluiting aan het Molenweidtje. De rest van de eenheid is rondom omgeven met breed water en groen. De watergangen op zich zijn mooi

Gebouw en park

Bij herontwikkeling moet de Europese School uit zijn isolement worden gehaald en veel meer een poort vormen van Oudburgerpolder naar de omgeving. Het water moet niet uitsluitend als ‘begrenzing’ worden gebruikt en dient ook naar binnen te worden getrokken en onderdeel te worden van de stedenbouwkundige opzet.

Op de hoek van de Landweg en de Churchilllaan ligt het tennispark van de Tennisclub Bergen. Een prachtige locatie, precies op de kop van de Lindenlaan. Op dit moment rij je vanuit de Lindenlaan tegen een hek met een electriciteitskastje aan. Er zit hier precies een gat in de groene struiklaag waardoor je de tennisvelden kan zien liggen. Eigenlijk wel een mooi doorzicht, in ieder geval is er iets te zien. Deze locatie heeft echter meer potentie. Een markant gebouw, met tegelijk behoud van openheid. Een gebouw met een voor het dorp interessante functie.

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

en de bomen erlangs zijn groot, maar de eenheid

Een locatie voor Gebouw en park.

ligt door deze omsluiting wel letterlijk als een eiland

Tennis zou hier een plek kunnen krijgen, maar dan

in Oudburgerpolder. De eenheid ligt ook aan het

veel meer als een onderdeel van het park. Nu is het

mooie landschap, maar is er volkomen van afgeslo-

park alleen te gebruiken door leden van de tennis-

ten, er staat een dichte bossage rondom. De locatie

club. Bij de herinrichting zou het park toegankelijk

kan een sleutelrol spelen in de zichtbaarheid en

moeten worden voor iedereen.

doorkruisbaarheid van het gebied naar de omgeving. Deze plek moet de herkenbaarheid van het gebied

Een markant gebouw in een mooi park moet de blikvanger vormen op de kop van een lange zichtlijn vanuit het dorp.

versterken.

Dichte bossages rond Europese school

2.2 Gemeentewerf

BSV Tennis

Een erf

Het tennisparkje vormt een kleine eenheid aan de In het buitengebied bij Bergen ligt aan de Kerkedijk

Oudtburghweg, omgeven door een mooie groene

op de kaart van 1850 een erf. In 1939 is daar de gemeentewerf naast gebouwd. De locatie is dus een plek met een landelijke historie. Binnen de ‘kamer’ van gemeentewerf ligt dus nog een oud erf aan de

wal. Aan de west en zuidzijde wordt deze eenheid Dienstwoning met opslagruimte voor de gemeentelijke reinigingsdienst aan de Kerkedijk 35-s 1939

Kerkedijk 29, een ‘onvolledige’ stolp met aange-

ling van een landelijke bebouwingskorrel zoals een

verschijningsvorm, een kruising tussen een boerderij

Erf. Recht tegenover reeds bestaande erven versterkt

en een dorps huis. Bij herontwikkeling van de locatie

het zodoende de landelijke kwaliteit van de Oudt-

is een erfmodel ter versterking van de historie en de

burghweg. Het geheel kan daarmee ook een landelijk

bestaande bebouwing het meest voor de hand lig-

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

en een herkenbare bindende groene voet nodig. Ook

eenheid functioneel en ruimtelijk een sterke oostelijwordt daarmee bijzonder geschikt voor de ontwikke-

van de gemeentewerf uit 1939 heeft een landelijke

ling zijn nieuwe volumes als ‘bijgebouwen’ achterop

woongebied van Park De Beeck. Hierdoor krijgt de ke oriëntatie naar het landelijk gebied. De eenheid

bouwd voorhuis, bouwjaar 1929. Het oude gebouw

gend. Het hoofdhuis staat er in feite al. Bij ontwikke-

omgeven door de parkeerplaatsen van het nieuwe

tegenwicht geven aan het meer stedelijke Park De

De Gemeentewerf speelt een cruciale rol in de historische aanblik van Oudburgerpolder.

Beeck.

en misschien zelfs juist bijzonder woonvormen zoals

Bij herontwikkeling inzetten op het versterken van de landelijke sfeer aan het lint Oudtburghweg.

combinaties met zorg passen in een dergelijke erfopzet. Denk aan zorgboerderij De Hulst in Oterleek van Faro Architecten. De ontsluiting zou visueel ruimtelijk vanaf de Kerkedijk kunnen zijn, in de vorm van een langzaamverkeersentree bijvoorbeeld, terwijl auto’s gewoon functioneel vanaf het Molenweidtje aan de zijkant komen. De Gemeentewerf speelt ook een belangrijke rol in het sluiten en continu maken van de watergangen.

2.2 De IJsbaan

Mytylschool

Een erf

De bestaande IJsbaan is een open groen omkaderde landelijke ruimte. Hij ligt op een prachtige locatie aan het landschap. Het is een weide die ingeklemd ligt tussen de begraafplaats en het terrein van Mytylschool. Het grote groen langs de weide is afkomstig van de begraafplaats en van de grote landelijke kavel aan de andere zijde van de Oudtburghweg. De weide is omgeven door een sloot met een enigszins natuur-

Mytylschool ligt op een van de mooiste plekken in het gebied. De locatie wordt aan twee zijden omge-

Het IJsbaanterrein als erf zal het landelijk karakter van de Oudtburghweg versterken. Omdat de omgeving al zo vol in de bomen staat kan het erf veel water dragen.

ven door prachtig landschap. Met de huidige inrichting wordt daar niets mee gedaan. Er ligt een groot parkeerterrein aan de landschapszijde. De locatie is, op wat groene scherven na, compleet bebouwd en verhard. De hele locatie wordt omgeven door een dichte groene wal van bomen en struiken met een

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

lijke rand van oeverbeplanting. Bij herontwikkeling

sloot. De locatie vormt een naar binnen gekeerd

van de locatie is een erfmodel, als een korrel met

eiland. De groene wal aan de Oudtburgweg is voor

een duidelijke omkadering, op de overgang naar het

het landschap een belangrijk onderdeel van de groe-

landelijk gebied hier het meest voor de hand liggend.

ne enscenering. Samen met Elzenhoeve en de twee

Bij ontwikkeling kan de sloot groter worden en een

grote groene kavels langs de Oudtburghweg vormt

rol spelen in het Blauwe netwerk. Binnen de ruim-

het een kleinschaliger coulisselandschap. Ook vanuit

telijke kaders van een erf is niet alleen een (regulier)

de Zuidlaan is het de achtergrond voor bomenlaan

woonprogramma mogelijk. Ook werken en/of spor-

en boomgaard. Het verwijderen van de groene wal

ten kunnen in principe heel goed een overtuigend

rondom de locatie is dus zeker niet gewenst. Wel is

erf vormen; mits het programma te vatten is in een

het van belang dat een eventuele nieuwe invulling

ensemble van hoofd- en bijgebouwen dat zich qua

een grotere relatie krijgt met het landschap door een

schaal laat vergelijken met de erven in de omgeving.

meer landelijk invulling met groene componenten

Een en ander vraagt natuurlijk om zorgvuldig ont-

op de locatie zelf te realiseren en doorzichten van

werp, maar ook een zendmast en/of tennisbanen

binnen naar buiten te ontwerpen. Daarom wordt

met sportgebouw zijn hier binnen de bebouwingsty-

voor een eventuele toekomstige ontwikkeling op deze

pologie Erf dus in principe in te passen.

locatie uitgegaan van de bebouwingstypologie erf.

De locatie heeft een belangrijke gezicht naar het noorden en het oosten. Op deze belangrijke locatie vormt het erf een markering in het landschap van de wijk Oudburgerpolder. Een route over het terrein zal de verbinding tussen Churchilllaan en landelijk gebied functioneel verbeteren.

Groene wal vanaf Oudtburghweg

Om de samenhang en de doorkruisbaarheid van het gebied te verbeteren is het van belang dat er een doorgaande route vanaf de Churchilllaan naar het landelijk gebied over deze locatie loopt.

3 Kwaliteitskaders

Elk van de 4 bebouwingstypologieën die worden toegepast in de nieuw te ontwikkelen gebieden in Oudburgerpolder heeft een eigen beeldkwaliteit en bebouwingsopzet en heeft eigen criteria voor planvorming en plantoetsing. In de volgende pagina’s wordt dit per bebouwingstypologie uitgewerkt.

Stedebouwkundig ensemble

Gebieden met een duidelijk herkenbare ontworpen bebouwingsopzet, veelal eengezinswoningen in een repeterend patroon. De bebouwing vormt een ruimtelijke samenhangende eenheid. De buitenruimte bestaat grotendeels uit verhard oppervlak van straten en pleinen met een enkel plantsoen.

Elzenhoeve

Mytylschool

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Gebouw en Park

De Blauwe Reiger

IJsbaan

Europese School Gronddepot

Landelijk ensemble

Tennisbaan

Bebouwing in een grote groene voet. De groene voet heeft een landschappelijk karakter en is dominant in het beeld. De groene voet is meestal openbaar toegankelijk.

Tennispark

Erf

Het Erf

Gemeentewerf

Stedebouwkundig ensemble

Gebieden met een duidelijk herkenbare ontworpen bebouwingsopzet, veelal eengezinswoningen in een repeterend patroon. De bebouwing vormt een ruimtelijke samenhangende eenheid. De buitenruimte bestaat grotendeels uit verhard oppervlak van straten en pleinen met een enkel plantsoen.

Referenties

Profiel

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Het Stedebouwkundig ensemble is de meest urbane

Bebouwing en buitenruimte vormen een samen-

categorie binnen de eenheden. De compositie wordt

hangend geheel. Materiaal van de openbare ruimte

ontworpen rond het concept van een urbaan dorp.

moet aansluiten op materiaal van de bebouwing.

De schaal is urbaan, maar in een dorpse dichtheid

De openbare ruimte heeft een dorpse functionele

rekening houdend met de landschappelijke context.

invulling. Het is niet zozeer een parkruimte maar kan

Het geeft een dorps gemeenschapsgevoel.

zeker wel groen bevatten. Er moet voldoende ruimte

Het Stedebouwkundig ensemble is opgebouwd uit

zijn voor het aanleggen van groene plantvakken. De

meerdere gebouwen die samen een dorpsachtig

buitenruimte bevat ook grotere verharde ruim-

geheel vormen. Het biedt een gevarieerde mix van

ten, zoals een plein of een kade. De meer stenige

woonruimtes, gedeelde gemeenschappelijke voorzie-

openbare ruimte biedt ook plek aan de verschillende

ningen, bedrijfs- en kantoorruimte en open buiten-

functies die in de gebouwen aan de openbare ruimte

ruimtes. Het biedt woningtypologieën die mensen

liggen. In het gebied moet ook plek zijn voor meer

van verschillende leeftijden bedient, van alleenstaan-

gebiedsoverstijgend gebruik, bijvoorbeeld voor een

den tot gezinnen. De bebouwing biedt ook plek aan

markt.

gemeenschappelijke voorzieningen voor gezamenlijk gebruik door de bewoners, zoals een sauna, een

Het water wordt meeontworpen in de stedenbouw-

werkplaatsruimte voor het repareren van fietsen, was-

kundige opzet en speelt een belangrijke rol binnen

faciliteiten en ruimtes voor vergaderingen en hobby’s.

de sfeer van de eenheid. Het water wordt uitdruk-

Elke woning heeft een balkon of een eigen terras aan

kelijk niet gezien als grens van de eenheid, maar als

de straat. Zo is de levendigheid ook aanwezig in het

onderdeel die de eenheid dooraderd. In de openbare

beeld van het gebouw en geeft het een eigen kleur en

ruimte kan het water zelfs een van de belangrijkste

karakter aan de buurt.

componenten van het ensemble vormen. Water en groen samen moeten de ‘tegel’ een ‘voeg’

Het ensemble is een architectonisch en stedenbouw-

geven die haar aansluiting op de omringende tegels

kundig compositorisch geheel. Het ensemble bestaat

hecht en verbonden maakt.

uit bebouwing én omgeving. Het ensemble heeft één architectonische grondtoon met een consistent en samenhangend materiaalgebruik en detaillering binnen het ensemble.

Stedebouwkundig ensemble Principeverkaveling

Elke woning heeft een balkon of terras aan de openbare ruimte

Ingang vanaf aanrijroute

Het Stedebouwkundig ensemble bestaat uit een ontworpen totaalstructuur van woningen, functies en openbare ruimte.

De schaal is urbaan, maar in een dorpse dichtheid. Het geeft een dorps gemeenschapsgevoel en benadrukt ook de omringende context van het landschap.

Gebouw met opvallende architectuur

3. Groene wal

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Ruimte voor manifestaties, markten etc.

Open zijde naar de omgeving

Water vormt een belangrijke openbare ruimte binnen de eenheid

Open zijde naar de omgeving

Ingang vanaf aanrijroute

Binnen het ensemble is er minstens een gebouw met een opvallende architectuur.

Het biedt een gevarieerde mix van woonruimtes en gedeelde gemeenschappelijke voorzieningen en open buitenruimtes.

De begane grond wordt geactiveerd om een levendige dorpse gemeenschap mogelijk te maken. Aan de straatzijde zijn ruimtes gereserveerd voor verschillende soorten bedrijvigheid, van kantoorruimtes tot cafés en winkelruimtes.

Elke woning heeft een balkon of een eigen terras aan de straat.

Het ensemble heeft één architectonische grondtoon met een consistent en samenhangend materiaalgebruik en detaillering binnen het ensemble. De architectuurambitie is hoog.

Meerdere woningen kunnen samen één architectonisch gebouw vormen.

10.

Het Stedebouwkundig ensemble is opgebouwd uit meerdere gebouwen die samen een dorpsachtig geheel vormen.

Parkeergarage

Parkeerhof

Criteria

Criteria Stedebouwkundig ensemble

De materialisering van de openbare ruimte sluit aan op de architectuur van de bebouwing.

11.

In de bebouwing zijn bijzondere functies opgenomen die zich presenteren aan de openbare ruimte

12.

De openbare ruimte biedt plek aan bijzonder gebruik vanuit de bebouwing.

13.

Langs de tuinen staan erfscheidingen die aansluiten op de architectuur. Soms staan de huizen ook direct met hun gevel aan de openbare ruimte.

14.

Het parkeren wordt bij voorkeur in een parkeergarage of hof verzameld, zodat er geen blik op straat of in voortuinen staat.

15.

De eenheid heeft meerdere ingangen van aanrijroutes uit de buurt.

16.

Water vormt een belangrijk onderdeel van de openbare ruimte binnen de eenheid en wordt mee ontworpen in de dorpse opzet.

17.

Rondom de eenheid ligt gedeeltelijk een groene wal met water, aan minimaal twee zijden is de wal open met contact naar de omgeving.

18.

De groenblauwe wal is als bindende ‘voeg’ naar de andere tegels integraal onderdeel van het ontwerp. Optimale waterverbinding naar de omgeving met vergroting van recreatieve waarden en maximalisatie van ecologische waarden is uitgangspunt.

19.

Eigendom en beheer van de ‘voeg’ moeten dusdanig geregeld worden dat instandhouding is gegarandeerd.

Gebouw en Park

Referenties

Profiel

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Gebouw van een grote schaal in een parkachtige

Het gebouw kan een bijzondere functie bevatten,

ruimte, dat is Gebouw in Park. Goede voorbeelden

maar kan ook enkel uit appartementen bestaan. Als

hiervan zijn de Buitenplaatsen van de 19e eeuw. In-

het gebouw uitsluitend een woonbestemming heeft

middels staan er in Bergen een groot aantal moder-

is het van belang een aantal gezamenlijke ruimtes

nere versies van dit concept zoals het verzorgingshuis

te creëren aan de parktuin, zodat gebruik van de

Oudtburgh.

tuin ook vanuit het gebouw wordt gestimuleerd. Er

Kenmerkend voor Gebouw in Park is het enkele

worden geen privetuinen uitgegeven. Wel kunnen

grote samengestelde gebouw met een opvallende

er kleine terrassen worden ontworpen die onderdeel

architectuur. De bebouwing staat op een markante

zijn van de architectuur. De buitenruimte van de

plek in het park, het park is als het ware rond de

woningen is de gedeelde parktuin.

gebouwen gedrapeerd.

De architectuur heeft geen preferente stijl of ma-

Het park heeft verschillende onderdelen zoals een

teriaalgebruik. Alles kan, mits bijzonder. Wel moet

waterpartij, een bloementuin, een moestuin, een

het gebouw of de gebouwen zorgvuldig zijn gede-

dierenweide, een weide met grote solitaire bomen,

tailleerd en mooie verhoudingen hebben. Geen zes

etc. De oppervlakte park is groter dan de oppervlakte

lagen hoge galerijflat dus. Gebouwen zijn alzijdig en

gebouw. Minstens 10% van de groene ruimte bestaan

hebben naar alle zijden een mooie voorkant. Als er

uit grote bomen. Bij Gebouw en Park is de parktuin

meer gebouwen zijn binnen een ruimtelijke eenheid

altijd (gedeeltelijk) openbaar toegankelijk. Er zijn

is de architectuur van eenzelfde familie. Parktuin en

paden door de tuin die aansluiten op paden in de

gebouw moeten in stijl op elkaar aansluiten.

omgeving.

Auto’s worden geconcentreerd op een parkeerplaats,

Onderdeel van het parkontwerp zijn de randen, waar

parkeerlaan of in een garage.

groen en water samen de ‘tegel’ een ‘voeg’ geven die haar aansluiting op de omringende tegels en eventueel het landschap hecht en verbonden maakt. Maximalisatie van ecologische waarden is gewenst, alsmede vergroting van recreatieve mogelijkheden en aansluiting op omringende netwerken.

Criteria Gebouw en Park

Gebouw en Park Principeverkaveling

Moestuin

Gebouw en Park heeft een oppervlakte van minimaal 1,5 hectare. Bebouwing en groene voet vormen daarin één esthetisch ontworpen ensemble.

Gebouw en Park heeft bebouwing bestaande uit één tot enkele volumes. De bebouwing mag niet meer dan 25% van de eenheid beslaan. De bebouwing is alzijdig.

Gebouw en Park heeft een specifiek groen thema dat de sfeer van de inrichting bepaalt, zoals natuur, werktuinen of siertuinen.

Er is een bijbehorende gedeelde of collectieve buitenruimte die kan bestaan uit meerdere parkonderdelen, zoals een moestuin, kas, dierenweide, gezamenlijk terras met tafels en stoelen. Alle onderdelen worden weer gebonden in één groene voet, een semi-openbaar ‘park’.

Gebouw

Waterpartij

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

De architectuur moet logisch voortvloeien uit het gekozen typische thema. De relatie tussen gebouw en groen moet op architectuurniveau maximaal worden uitgebuit en middels vormen van binnen-buiten (bv veranda’s en serres) expressief gemaakt. Het ambitieniveau van de architectuur is hoog

Speciale aandacht verdienen erfscheidingen. Er zijn nergens ruimtelijke achterkanten, privacy van private ruimtes moet zorgvuldig gecreëerd worden met hagen en tuinmuren.

Auto’s moeten uit het zicht blijven ten gunste van het groene beeld. Parkeren wordt bij voorkeur op een mooie manier ingepakt en gebundeld, en anders zorgvuldig op eigen kavel opgelost. Autoverkeer door het natuurlijke groen moet zoveel mogelijk voorkomen worden.

Parkeerhof

Gedeeld terras

Dierenweide

Criteria 8.

De gebruikers en bewoners van de parktuin worden met kleine architectonische voorzieningen (bv openslaande deuren, veranda’s, terrassen) aangemoedigd de groene ruimte te gebruiken.

Door het Park lopen langzaamverkeersroutes die zijn verbonden met de omgeving. Gebouw en Park wordt daarmee deels opengesteld voor publiek.

10.

Een rand van water en groen als bindende ‘voeg’ naar de andere tegels is integraal onderdeel van het ontwerp. Optimale waterverbinding naar de omgeving met vergroting van recreatieve waarden en maximalisatie van ecologische waarden is uitgangspunt.

11.

Eigendom en beheer van de ‘voeg’ moeten dusdanig geregeld worden dat instandhouding is gegarandeerd.

12.

De oppervlakte groene ruimte is groter dan de oppervlakte gebouw en verharding samen. Er zijn zoveel bomen dat het oppervlak van hun volwassen kronen minimaal gelijk is aan 10% van dat van de groene ruimte. Van deze getallen kan worden afgeweken bij plannen die toch overtuigend voldoen aan de ambities van Gebouw en Park.

Landelijk ensemble

Bebouwing in een grote groene voet. De groene voet heeft een landschappelijk karakter en is dominant in het beeld. De groene voet is meestal openbaar toegankelijk.

Referenties

Profiel

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Het Landelijk ensemble speelt een grote rol in de

tueel het landschap. Maximalisatie van ecologische

landschappelijke enscenering van het hele gebied. Op

waarden is gewenst, alsmede vergroting van recrea-

een Landelijk ensemble kan bebouwing een plek krij-

tieve mogelijkheden en aansluiting op omringende

gen. Dat kan een enkel gebouw zijn of een ensemble

vaar- en natuurnetwerken.

van gebouwen. De bebouwing staat in een grote

Er zijn eigenlijk nergens achterkanten, privacy van

groene voet. Het groen is dominant in het beeld en

private tuinen moet zorgvuldig gecreëerd worden

de bebouwing is ondergeschikt. Hoogbouw past hier

met natuurlijke oplossingen. Geen schuttingen en

niet. De groene voet bestaat uit hoge beplanting en

hekken, maar takkenrillen, begroeid reliëf en wilde

solitaire bomen van de eerste grootte. Binnen de

hagen.

eenheid moet meer dan de helft van het oppervlak

Auto’s moeten uit het zicht blijven ten gunste van het

bestaan uit structurerend groen (bomen, bossages,

groene beeld. Parkeren wordt zoveel mogelijk gebun-

bosplantsoen).

deld en op een mooie manier ingepakt.

Het landelijk ensemble heeft een hoofdgebouw dat

Zoveel mogelijk oppervlak binnen het landelijk en-

zich aan het landschap presenteert. Naast het hoofd-

semble is bedoeld voor gemeenschappelijk gebruik.

gebouw zijn er meerdere bijgebouwen mogelijk.

Gedeeld private buitenruimte, collectieve buiten-

Samen vormen hoofd- en bijgebouwen een ensemble

ruimte en openbare ruimte vallen daar onder, dus

van architectuur. De bijgebouwen bevinden zich

ook de ontsluiting en eventueel collectief parkeren.

binnen het groen en zijn niet zichtbaar vanuit het

Beheer kan in een vereniging van eigenaren of via

omringende landschap. Een enkel mooi bijgebouw

mandeligheid worden geregeld en zelfs in privaat-

kan zich presenteren naar de omgeving, bijvoorbeeld

eigendom met privaatrechtelijke instandhoudings-

aan de hoofdentree, met een poort en een laan.

verplichtingen. Niet meer dan de helft van het

Het architectuurbeeld is ondergeschikt aan het

oppervlak mag worden uitgegeven als geheel private

natuurbeeld. Materialen moeten passen binnen het

individuele kavels.

natuurbeeld. Geen wit gestucte gevels of opvallend

Het landschappelijk ensemble moet opengesteld zijn

gekleurde dakpannen, maar zo veel mogelijk natuur-

voor publiek door middel van langzaamverkeersrou-

lijk ogende materialen.

tes die zijn verbonden met de omgeving.

De opzet van het groen is natuurlijk, met wilde bloemenweiden, halfverharde paden, landschappelijke hagen en natuurlijke slootkanten. Het groen van de kavels moet onderdeel zijn van het natuurlijke groen binnen de eenheid. Ook de ‘voeg’ van de ‘tegel’ moet nadrukkelijk meeontworpen worden. Ze moet de aansluiting vormen op de omringende tegels en even-

Criteria Landelijk ensemble

Landelijk ensemble Principeverkaveling

Het Landelijk ensemble heeft een oppervlakte van meer dan 3,5 hectare. Het groen is dicht en dominant in het beeld

Hoofdthema van het groen is natuur en biodiversiteit.

Het Landelijk ensemble heeft haar hoofdgebouw en daarmee ‘gezicht’ gericht op het omringende landschap. Aan de entree heeft het ook een gezicht, bv. in de vorm van een fraaie ‘voorkant zijgevel’ van het hoofdgebouw of een mooi bijgebouw of een bijzondere entree met poort en laan. De overige bebouwing ligt verborgen in het groen. Hoogbouw past hier niet.

Hoofdgebouw gericht op landschap

Stevige groene landschappelijke rand

Woningen binnen groene rand

Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023

Doorlopende voet/fiets routes

Waterpartij aansluitend op omgeving

De architectuur moet passen binnen de natuurlijke opzet van de eenheid.

De bebouwing vormt architectonisch een samenhangend geheel. Daarbij is de architectuur van het hoofdgebouw het meest bijzonder. Kenmerkend zijn een duurzame ambitie, zorgvuldige detaillering en/of gebruik van natuurlijke materialen. De relatie tussen gebouw en groen moet op architectuurniveau maximaal worden uitgebuit.

Speciale aandacht verdienen erfscheidingen. Er zijn nergens ruimtelijke achterkanten, privacy van private ruimtes moet zorgvuldig gecreëerd worden met natuurlijke hagen en afscheidingen zoals takkenrillen en groenwallen.

Entreegebouw

Doorlopende voet/fiets routes

Een Landelijk ensemble speelt een rol in de ruimtelijke enscenering van het landschappelijk gebied. Vanuit het ontwerp moet dit worden meegewogen.

Criteria 9.

De gebruikers en bewoners van een Landelijk ensemble worden middels een door de ontwikkelaar op te stellen specifiek verkoopconcept aangemoedigd de groene ruimte op een natuurlijke wijze te beheren.

10.

Door het Landelijk ensemble lopen langzaamverkeersroutes die zijn verbonden met de omgeving. Het Landelijk ensemble wordt daarmee deels opengesteld voor publiek.

11.

Een robuuste rand van water en groen als bindende ‘voeg’ naar de andere tegels is integraal onderdeel van het ontwerp. Optimale waterverbinding naar de omgeving met vergroting van recreatieve waarden en maximalisatie van ecologische waarden is uitgangspunt.

12.

Eigendom en beheer van de ‘voeg’ moeten dusdanig geregeld worden dat instandhouding is gegarandeerd.

13.

Binnen de eenheid moet meer dan de helft van het oppervlak bestaan uit structurerend groen. Landelijke ensembles hebben zoveel bomen dat het oppervlak van hun volwassen kronen minimaal gelijk is aan 25% van dat van de hele eenheid. Bij voorkeur is niet meer dan de helft van de korrel als privé kavel uitgegeven. Van deze getallen kan worden afgeweken bij plannen die toch overtuigend voldoen aan de ambities van een Landelijk ensemble.

Erf

Het Erf

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://www.raadbergen-nh.nl/api/v1/meetings/5021/documents/39533