Gebiedsplan Sociale Basis gemeente Bergen NH 2023-2024 (rv).pdf
Tekst van het document
3.3
Druk op de sociale basis
De druk op de sociale basis is het afgelopen jaar toegenomen en groeit nog steeds. Steeds meer inwoners met een zwaardere hulp- en/of zorgvraag wonen thuis en doen een beroep op de netwerken in de buurt en de activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis. Daarbij heeft de coronacrisis de afgelopen twee jaar ieders leven bepaald en de gevolgen ervan zijn niet weg. Zo blijkt uit de cijfers van de GGD dat er meer eenzaamheid is, juist ook onder
22
Gebiedsplan Sociale Basis gemeente Bergen NH
2023-2024
jongeren. Ook laten deze cijfers zien dat psychische en emotionele problematiek bij veel mensen is toegenomen en dat beïnvloedt de opgave. De netwerkpartners geven aan dat juist mensen die al moeite hebben met meedoen nog steeds niet volledig aan het openbaar leven deelnemen, dus ook niet aan activiteiten en bijeenkomsten. Dat maakt dat een meer outreachende aanpak nodig is. Tegelijkertijd zien we bij de welzijns- en zorgpartners, net als veel andere sectoren, een personeelstekort. Vrijwilligers zijn moeilijker te vinden. Ook ligt er een opdracht voor de netwerken, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis om er te zijn voor naar Nederland gevluchte Oekraïners, wat een andere benadering vraagt. De oorlog heeft grote invloed op het veiligheidsgevoel en de psychische en emotionele gezondheid van veel mensen. En de gestegen energieprijzen, in combinatie met de steeds hoger worden kosten voor levensonderhoud in het algemeen, vergroten de armoedeproblematiek in zijn geheel.
3.4
Focuspunten
Er zijn verschillende thema’s opgehaald bij het sociaal team en de netwerkpartners in de gemeente Bergen. Deze thema’s vragen de aandacht en zijn onderverdeeld in drie focuspunten. Deze focuspunten sluiten ook aan bij de inhoudelijke thema’s (uit het beleidskader) van de colleges en raden van de vier samenwerkende gemeente binnen BUCH-verband en wat er speelt in samenleving. De gebiedsplannen voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo kennen dezelfde, met elkaar afgestemde, drie focuspunten. Op deze manier kunnen de vier samenwerkende BUCH gemeenten, daar waar relevant, met elkaar worden vergeleken. De focuspunten zijn Kansrijk Opgroeien, Bestaanszekerheid en Vitaliteitsbevordering. Deze worden in de gebiedstafels per gemeente uitgewerkt. Scherpere keuzes kunnen gemaakt worden in het verstevigen van de lokale sociale basis.
■ kansrijk opgroeien De jeugd heeft de toekomst! Jongeren moeten echter wel kansen krijgen om een belangrijke rol in die toekomst te kunnen spelen. Met deze focus willen we zowel kinderen als opvoeders de ondersteuning bieden die dat mogelijk maakt. Opvoeders spelen een centrale rol in het veilig en kansrijk opgroeien van kinderen. Investeren in opvoeden en opgroeien loont. De sociale basis levert actief een bijdrage aan het kansrijk, gezond en veilig oproeien van alle jeugdigen in een positieve, stimulerende – bij voorkeur hun eigen – omgeving. Ze moeten kansen krijgen hun talenten te ontwikkelen, actief te participeren en hun stem te laten horen. Dit vormt een belangrijk startpunt in de doorgaande lijn van het bieden van ondersteuning aan kinderen en jongeren. Met Kansrijk Opgroeien geven we binnen het gebiedsplan uitwerking aan de volgende inhoudelijke thema’s uit het integraal beleidskader die bestuurlijke aandacht hebben: Eenzaamheid, Gezondheid, Sport & Bewegen, Kunst & Cultuur, Opgroeien & Ontwikkelen in een kansrijke omgeving, Inclusie, Veiligheid.
■ bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is niet alleen de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen. Ook de zekerheid om betaalbaar te wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven zijn noodzakelijke voorwaarden om de rust en ruimte te vinden die nodig is om je als mens te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. Vaak zijn geldzorgen een symptoom en liggen er meerdere oorzaken ten grondslag aan het feit dat inwoners achterop raken. Bestaanszekerheid is een complex vraagstuk. Het manifesteert zich op verschillende leefgebieden van inwoners. Naast individuele en relationele factoren spelen ook structurele en institutionele factoren (veroorzaakt door overheid of systeem, denk bijvoorbeeld aan de toeslagenaffaire) een rol bij het ontstaan en in stand houden van bestaansonzekerheid. We weten dat de mogelijkheden van inwoners verschillen en veel meer factoren dan enkel het gedrag van de inwoner zelf van invloed zijn op bestaanszekerheid. In het borgen van de basisbehoeften van iedere inwoner hebben we als samenleving een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De landelijke overheid probeert enerzijds te
23
Gebiedsplan Sociale Basis gemeente Bergen NH
2023-2024
ondersteunen, maar is anderzijds soms ook de veroorzaker van problemen door complexiteit en tegenstrijdigheid in wet- en regelgeving. Alle partners in de sociale basis (inwoners, vrijwilligers- en professionele organisaties) kunnen verschil maken voor de mensen die in hun woon- en leefomgeving niet zeker zijn van hun bestaan. Werken aan bestaanszekerheid lijkt en is groots, maar kleine oplossingen kunnen ook grote impact hebben. Met de focus op bestaanszekerheid geven we in het gebiedsplan uitwerking aan de volgende inhoudelijke thema’s uit het integraal beleidskader die bestuurlijke aandacht hebben: Werk & Inkomen, Wonen & Zorg.
■ vitaliteitsbevordering Vitaliteit draait om de energie en de kracht waarmee mensen emotioneel, fysiek en mentaal in het leven staan. Een vitaal persoon heeft een duidelijke wilskracht, beschikt over energie, lichamelijke kracht en weerbaarheid. Met andere woorden, heeft iemand genoeg kracht om het leven aan te kunnen? Met die bredere benadering zorgen we ervoor dat mensen zoveel mogelijk zelf de regie kunnen voeren op hun leven. We dragen bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Als je vitaal bent, ben je beter in staat om onverwachte negatieve momenten het hoofd te bieden. Vitaliteit bevorderen kan al eenvoudig door gezond eten en drinken te stimuleren, door ontspanningsmogelijkheden onder de aandacht te brengen, door het meedoen aan activiteiten (welzijn, sport, kunst, cultuur) te stimuleren en door voldoende beweging te stimuleren en verbinding met anderen door bijvoorbeeld burenhulp of vrijwilligerswerk. Met vitaliteitsbevordering geven we in het gebiedsplan uitwerking aan de volgende inhoudelijke thema’s uit het integraal beleidskader die bestuurlijke aandacht hebben: Eenzaamheid, Leefstijl, Gezondheid, Kunst & Cultuur, Sport & Bewegen.
3.5
Indicatoren
Om te kunnen meten hoe het met de sociale situatie in een dorp of buurt gesteld is, wordt er gebruik gemaakt van verschillende indicatoren. De belangrijkste, richtinggevende indicator is de kwetsbaarheidsscore van een inwoner. De kwetsbaarheidsscore geeft de kans weer dat een inwoner bij een (kleine) tegenslag in het leven ‘door het ijs zakt’. Kwetsbare inwoners hebben minder middelen beschikbaar om een tegenslag in het leven het hoofd te bieden, en er is dan ook een grotere kans dat deze inwoner een beroep zal doen op de gemeente voor hulp. De brongegevens van de kwetsbaarheidsscore komen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het combineren daarvan tot een maat voor kwetsbaarheid is een gevalideerde methodiek, ontwikkeld door de gemeente Amsterdam. Bureau voor Onderzoek en Statistiek van de gemeente Amsterdam heeft de kwetsbaarheidsscore ook voor de vier BUCHgemeenten uitgevoerd. De kwetsbaarheidsscore heeft een waarde tussen 0 en 4 en geeft aan op hoeveel factoren in het leven iemand kwetsbaar is (werk, opleiding, inkomen en/of gezondheid). Personen met een score van 3 of 4 worden tot de meest kwetsbaren gerekend. Zij scoren laag op minstens drie van de indicatoren waaruit de kwetsbaarheidsscore bestaat. Drie van de indicatoren zijn leeftijdsgebonden. Deze indicatoren zijn: ■ Gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen in de laagste 20% NL. ■
Hogere ziektekosten dan gemiddelde inwoner van Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo óf uitkering WLZ óf niet-zelfstandig wonend in een instituut.
■
Laag opleidingsniveau of opleiding volgend die niet tot startkwalificatie leidt.
De laatste indicator is leeftijdsgebonden en is als volgt voor de verschillende leeftijdscategorieën: ■
0-17 jaar: ouders kwetsbaar op werk, opleiding en/of gezondheid.
■
18-65 jaar3: geen werk en geen opleiding volgend.
■
66+: alleenwonend met kwetsbare gezondheid, of samenwonend met een partner met kwetsbare gezondheid.
Voor 2025 ligt er een ontwikkelopgave om deze leeftijdscategorie, indien de opgave er om vraagt, onder te verdelen en daarbij de leeftijdsgrens voor niet werkenden op te trekken naar 67 jaar. 3
24
Gebiedsplan Sociale Basis gemeente Bergen NH
2023-2024
Naast de kwetsbaarheidsscore is er in het gebiedsplan ook gebruik gemaakt van verschillende andere gezondheidsen sociaaleconomische statusfactoren die de weerbaarheid dan wel kwetsbaarheid van een inwoner kunnen beïnvloeden. Denk hierbij aan eenzaamheid, moeite met rondkomen en alcoholgebruik. De meeste data komt voort uit een database, die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) jaarlijks bijwerkt, en de gezondheidsmonitor van de GGD. Een belangrijk aandachtspunt bij deze cijfers is dat de meeste data de jaren 2020 of 2021 betreffen. Daarmee is een deel van de data niet actueel. In een aantal cijfers zijn de effecten van de coronacrisis en bijbehorende maatregelen nog niet meegenomen. Cijfers vertellen nooit het hele verhaal; daarom is de kwalitatieve input ook zo belangrijk. Gemeente, netwerkpartners en inwoners zelf weten vaak heel goed wat er speelt in een dorp of buurt. De onderbouwing van een gebiedsplan is daarom ook een samenspel van kwalitatieve én kwantitatieve data.
25
Gebiedsplan Sociale Basis gemeente Bergen NH
2023-2024
4. De gemeente Bergen in cijfers Kwetsbaarheidsscores - totale bevolking (2020) Kern en wijk
Schoorl
Bergen aan Zee
Buitengebied Bergen
Bergen Binnen
Egmond aan den Hoef
Egmond aan Zee
EgmondBinnen
Aantal meest
Aandeel meest
kwetsbaar
kwetsbaar
Bergen Binnen
1.150
9,6%
Bergen aan Zee
30
9,0%
Buitengebied Bergen
35
6,2%
Egmond aan Zee
615
13,5%
Egmond-Binnen
175
6,4%
Egmond aan den Hoef
185
5,2%
Schoorl
660
10,8%
Gemiddeld Bergen
8,7%
Gemiddeld BUCH
6,5%
Kwetsbaarheidsscores - jongeren (0-17 jaar, 2020)
Kwetsbaarheidsscores - jongvolwassenen (18-26 jaar, 2020)
Kern en wijk
Kern en wijk
Aantal meest
Aandeel meest
kwetsbaar
kwetsbaar
Aantal meest
Aandeel meest
kwetsbaar
kwetsbaar
Bergen Binnen
50
2,7%
Bergen Binnen
50
3,9%
Bergen aan Zee
<10
-
Bergen aan Zee
<10
-
Buitengebied Bergen
<10
-
Buitengebied Bergen
<10
-
Egmond aan Zee
10
1,8%
Egmond aan Zee
10
2,3%
Egmond-Binnen
<10
-
Egmond-Binnen
<10
-
Egmond aan den Hoef
<10
-
Egmond aan den Hoef
10
2,0%
Schoorl
20
2,3%
Schoorl
40
6,0%
Gemiddeld Bergen
2,3%
Gemiddeld Bergen
3,6%
Gemiddeld BUCH
1,7%
Gemiddeld BUCH
2,4%
Kwetsbaarheidsscores - volwassenen (27-65 jaar, 2020)
Kwetsbaarheidsscores - ouderen (ouder dan 65 jaar, 2020)
Kern en wijk
Kern en wijk
Aantal meest
Aandeel meest
kwetsbaar
kwetsbaar
Aantal meest
Aandeel meest
kwetsbaar
kwetsbaar
Bergen Binnen
370
7,7%
Bergen Binnen
680
15,6%
Bergen aan Zee
<10
-
Bergen aan Zee
20
16,0%
Buitengebied Bergen
20
7,1%
Buitengebied Bergen
-
-
Egmond aan Zee
180
9,2%
Egmond aan Zee
410
23,9%
Egmond-Binnen
70
5,0%
Egmond-Binnen
100
16,5%
Egmond aan den Hoef
80
4,6%
Egmond aan den Hoef
90
11,5%
Schoorl
290
10,6%
Schoorl
310
15,5%
Gemiddeld Bergen
7,4%
Gemiddeld Bergen
16,5%
Gemiddeld BUCH
6,1%
Gemiddeld BUCH
15,4%
26
Gebiedsplan Sociale Basis gemeente Bergen NH
2023-2024
■ toelichting op de kwetsbaarheidsscore
De scores zijn gebaseerd op cijfers van 2020. De Kwetsbaarheidsscore combineert de vier belangrijkste voorspellers voor een lagere kwaliteit van leven in één getal: een laag inkomen, een laag opleidingsniveau, geen werk en een slechte gezondheid. Met een getal tussen 0 en 4 wordt aangegeven op hoeveel van deze voorspellers een persoon kwetsbaar is. Bij een score van 3 of 4 wordt iemand tot de meest kwetsbaren gerekend. De Kwetsbaarheidsscore heeft een waarde tussen 0 en 4 en geeft aan op hoeveel hulpbronnen iemand kwetsbaar is (werk, opleiding, inkomen en/of gezondheid). Personen met een score van 3 of 4 worden tot de meest kwetsbaren gerekend. Zij scoren laag op minstens drie van de volgende hulpbronnen: ■
■
■
Gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen in de laagste 20% NL. Hogere ziektekosten dan gemiddelde inwoner van de BUCH-gemeenten of uitkering WLZ of niet-zelfstandig wonend in een instituut. Laag opleidingsniveau of opleiding volgend die niet tot startkwalificatie leidt.
■
0-17 jaar: ouders kwetsbaar op werk, opleiding en/of gezondheid.
■
18-65 jaar: geen werk en geen opleiding volgend.
■
66+: alleenwonend met kwetsbare gezondheid, of partner met kwetsbare gezondheid.
De aantallen zijn afgerond op 5. Er worden alleen cijfers gepresenteerd over gebieden met minimaal 50 bewoners en minimaal 10 bewoners met de score ‘meest kwetsbaar’.
WMO-gebruik (aantal cliënten met 1 of meer voorzieningen) Kern en wijk
Aantal cliënten
% van aantal volwassenen
Bergen Binnen
750
7,2%
Bergen aan Zee
15
5,0%
Buitengebied Bergen
15
3,1%
Egmond aan Zee
415
10,1%
Egmond-Binnen
80
3,4%
Egmond aan den Hoef
145
4,8%
Schoorl
405
7,5%
Gemiddeld Bergen
7,0%
Gemiddeld BUCH
6,1%
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2021 Jeugdhulpgebruik Kern en wijk
Aantal cliënten
% van aantal jongeren
Bergen Binnen
235
12,8%
Bergen aan Zee
<10
-
Buitengebied Bergen
10
10,6%
Egmond aan Zee
80
14,3%
Egmond-Binnen
40
9,1%
Egmond aan den Hoef
60
9,4%
Schoorl
105
12,3%
Gemiddeld Bergen
11,4%
Gemiddeld BUCH
11,7%
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2021 Moeite met rondkomen Kern en wijk
% dat aangeeft moeite te hebben
Bergen Binnen
15%
Bergen aan Zee
16%
Buitengebied Bergen
12%
Egmond aan Zee
16%
Egmond-Binnen
14%
Egmond aan den Hoef
15%
Schoorl
17%
Bron: RIVM, 2021
27