Bijlagenrapport vast te stellen BP Delversduin.pdf
Tekst van het document
Bijlagenrapport Bestemmingsplan Delversduin, Egmond aan den Hoef
Gemeente Bergen NH
Sweco Nederland B.V. Alkmaar, 1 juni 2021
Inhoudsopgave
1
Onderbouwing ruimtelijke inpassing
2
Beeldkwaliteitsplan
3
Toets ladder voor duurzame verstedelijking
4
Verkennend bodem- en waterbodemonderzoek
5
Watertoets
6
Bureauonderzoek archeologie
7
Inventariserend veldonderzoek en grondradaronderzoek archeologie
8
Verkennend natuuronderzoek
9
Onderzoek stikstofdepositie
10
Onderzoek verkeersgeneratie en parkeeropgave
11
Aanmeldnotitie m.e.r.
12
Nota van beantwoording inspraak- en overlegreacties
1
Onderbouwing ruimtelijke inpassing
RUIMTELIJKE INPASSING DELVERSDUIN
EGMOND AAN DEN HOEF Definitief Alkmaar, 16 maart 2021
2
Ruimtelijke inpassing Delversduin
INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING
5
2 ANALYSE
9
2.1 Programma BESTAANDE PROGRAMMA TOEKOMSTIGE PROGRAMMA
9 9 9
2.2 Ontstaansgeschiedenis LANDSCHAP DORP
9 9 10
2.3 Lanschappelijke karakteristiek
11
2.4 Openheid en ruimtebeleveing
13
2.5 Ruimtelijke dragers BEBOUWING GROENSTRUCTUUR DORPSRAND
13 13 14 14
3 CONCEPT
15
3.1 Herkenbare binnenduinrand DOORZICHTEN NAAR BINNENDUINRAND OPEN ZONE AAN BINNENDUINRAND NATUURLIJKE UITSTRALING
15 15 15 15
3.2 Aansluiting bij de dorpsstructuur VERSTEVIGEN STRUCTUUR UITBREIDEN OPENBAAR GEBIED
15 15 15
3.3 Afronding van de dorpsrand AANSLUITEN BIJ KWALITEITEN BINNENDUINRAND VOORKANTEN NAAR BUITEN GERICHT GEVARIEERDE DORPSRAND ONDERSCHEID PLANDELEN, SAMENHANG GEHEEL VERNIEUWENDE ARCHITECTUUR PASSEND BIJ KUSTLANDSCHAP
17 17 17 17 17 17
3.4 Volgende stap
17
Ruimtelijke inpassing Delversduin
3
Delverduin
4
Ruimtelijke inpassing Delversduin
1 INLEIDING Dit document is opgesteld om de ruimtelijke inpassing van het plan Delversduin in Egmond aan den Hoef te onderbouwen. Het dient als input voor het bestemmingsplan en vormt de basis voor de uitwerking van de landschappelijke inpassing en de beeldkwaliteitseisen in het beeldkwaliteitsplan. AANLEIDING EN DOEL
OMGEVINGSVISIE NOORD-HOLLAND 2050 EN OMGEVINGSVERORDENING NH2020
Delversduin is een dorpsuitbreiding aan de westzijde van het Egmond aan den Hoef, ter plaatse van een open binnenruimte tussen het dorp en de duinrand.
Op 19 november 2018 hebben de Provinciale Staten van Noord-Holland de Omgevingsvisie NH2050 vastgesteld. Hierin staat de visie op de fysieke leefomgeving beschreven. De leidende hoofdambitie in de Omgevingsvisie NH2050 is de balans tussen economische groei en leefbaarheid. Een gezonde en veilige leefomgeving, die goed is voor mens, plant én dier, is een voorwaarde voor een goed economisch vestigingsklimaat. Tegelijkertijd is duurzame economische ontwikkeling een voorwaarde voor het kunnen investeren in een prettige leefomgeving. De provincie wil dat de kwalitatieve en kwantitatieve vraag en aanbod van werk- en woonlocaties met elkaar in overeenstemming zijn en streeft naar behoud en versterking van de unieke kwaliteiten van de diverse landschappen en cultuurhistorie.
Om een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling in het landelijk gebied mogelijk te maken, verlangt de Provincie NoordHolland dat de toelichting van een ruimtelijke plan een motivering bevat waaruit moet blijken dat rekening is gehouden met de ambities en ontwikkelprincipes zoals deze staan beschreven in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie. Delversduin maakt onderdeel uit van het ensemble Noord-Kennemerland van de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie. De Leidraad beschrijft het ensemble aan de hand van drie provinciale kernwaarden: de landschappelijke karakteristiek, openheid en ruimtebeleving en de ruimtelijke dragers. Om te streven naar (behoud van) ruimtelijke kwaliteit zijn ambities en ontwikkelprincipes geformuleerd welke ook van toepassing zijn op Delversduin. Dit document formuleert de uitgangspunten voor de ontwikkeling van Delversduin die recht doen aan de drie kernwaarden van het landelijk gebied. Naast de kernwaarden is bij de inpassing van Delversduin de ontstaansgeschiedenis van het ensemble en van de provinciale structuren betrokken.
Het beleid van de Omgevingsvisie Noord-Holland 2050 is, voor zover het een bindende werking moet hebben, neergelegd in de Omgevingsverordening NH2020 zoals vastgesteld op 22 oktober 2020. Het plangebied is gelegen buiten de begrenzing van het Bijzonder Provinciaal Landschap ‘Noord-Kennemerland’ maar binnen de begrenzing van het werkingsgebied ‘Noord-Holland Noord – Landelijk gebied’. Op grond van artikel 6.59 van de Omgevingsverordening moeten nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in het landelijk gebied voldoen aan de ruimtelijke kwaliteits-eis. Dat betekend dat de dorpsuitbreiding Delversduin mogelijk is, mits rekening wordt gehouden met de provinciale belangen zoals deze staan beschreven in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie (Leidraad). Ruimtelijke inpassing Delversduin
5
LEGENDA Plangebied Karmelietenklooster Karmel
Bijzonder Provinciaal Landschap Landelijk gebied
È È
N
È
rsp
ad
Heren w eg
È
in ersdu Delv
e
È
È
Ruïne Slot Egmond
È È
Slotkapel
È
È
lv De
Julia
È
Koffiemolen
È
eg Slotw
na w
eg
È
Egmonderstraatweg
È È È
6
Ruimtelijke inpassing Delversduin
LEIDRAAD LANDSCHAP EN CULTUURHISTORIE (2018).
LEESWIJZER
De Leidraad is een van de provinciale instrumenten om te kunnen sturen op ruimtelijke kwaliteit, een provinciaal hoofdbelang zoals benoemd in de Omgevingsvisie2050. Voor de mate van doorwerking van de Leidraad is gebruik gemaakt van de systematiek zoals deze ook onder de Omgevingswet zal gelden. In de Omgevingswet wordt een driedeling gehanteerd van doorwerking van regels: • “in acht nemen” Dit betreft harde, absolute doorwerking. Afwijken is niet mogelijk; • “rekening houden met” Dit is een verzwaarde status van het betreffende aspect. Afwijken is mogelijk, maar moet goed worden gemotiveerd; • “betrekken bij”. Dit betekent dat aan het aspect aandacht moet worden besteed, maar dat het aspect geen bijzondere of verzwaarde status heeft in de belangenafweging.
In dit hoofdstuk is beschreven waarom dit beeldkwaliteitsplan is opgesteld en welke beleidsvoorwaarden aan de uitbreiding Delversduin gesteld zijn. Het volgende hoofdstuk begint met de opgave voor het plangebied en geeft vervolgens de ruimtelijke analyse van de locatie. Hoofdstuk vier beschrijft het concept voor de inpassing van het woonprogramma van Delversduin op basis van de analyse.
Artikel 6.59 van de Omgevingsverordening regelt dat de ambities en ontwikkelprincipes, zoals die zijn beschreven voor de verschillende ‘ensembles en structuren’ in de Leidraad, richtinggevend zijn (‘rekening houden met’). Hier kan slechts gemotiveerd van worden afgeweken. De ontwikkelprincipes die als ‘kans’ gemarkeerd staan, zijn inspirerend (‘betrekken bij’). Ditzelfde geldt voor de analyse en ontstaansgeschiedenis. Er moet aandacht aan worden besteed, maar het aspect heeft geen bijzondere, verzwaarde status. Ditzelfde geldt voor de analyse en ontstaansgeschiedenis. STRUCTUURVISIE EGMOND AAN DEN HOEF (GEMEENTE BERGEN, JULI 2016) In de Structuurvisie Egmond aan den Hoef (Gemeente Bergen, Juli 2016) dat op 15 december 2016 is vastgesteld, zijn het plan en de ambities voor Delversduin verwoord. Bouwen op deze locatie heeft twee redenen. In de eerste plaats als compensatie voor het slopen van het omvangrijke asielzoekerscentrum dat hier eerder stond. In de tweede plaats om het dorp een goede afronding te geven naar dit stuk landelijk gebied, waar nu sprake is van een rommelige uitstraling met veel ‘achterkanten’. Ruimtelijke inpassing Delversduin
7
Wimmenum
Egmond aan den Hoef Egmond aan Zee
LEGENDA Rinnegom
Plangebied Jonge Duinen Strandwal Strandvlakte Droogmakerij
N
8
Ruimtelijke inpassing Delversduin
2 ANALYSE In dit hoofdstuk wordt volgens de methode van de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie een analyse gemaakt van de locatie. hierbij komen de volgende onderdelen aan bod: de nieuwe ruimtelijke ontwikkeling Delversduin, de ontstaansgeschiedenis en de landschappelijke karakteristiek, de openheid en ruimtebeleving en de ruimtelijke dragers. De uitkomsten van deze analyse vormen aanleiding voor het concept en de uitwerking 2.1 NIEUWE RUIMTELIJKE ONTWIKKELING DELVERSDUIN Bij dit onderdeel wordt zowel het bestaande programma beschreven, dat wordt bepaald door de huidige en in beleid opgenomen functies van het plangebied, als het programma van de voorgenomen ontwikkeling dat aan het plangebied wordt toegevoegd. BESTAANDE PROGRAMMA Het Delversduin is nu een open ruimte dat in agrarisch gebruik is. Het ligt op de strandwal waar Egmond aan den Hoef op ligt, tussen de kern van Egmond aan den Hoef en de duinen van het Noordhollands Duinreservaat. Het gebied is nu in gebruik voor bollenteelt. Hoewel het gebied nu grotendeels ontoegankelijk is, heeft het een grote betekenis voor het landelijke karakter van Egmond aan den Hoef; de dorpskern grenst eraan en vanaf de langslopende wegen en fietsroutes is er op meerdere plaatsen zicht op. Een van deze wegen is de Herenweg, een oude verbindingsweg langs de binnenduinrand van Kennemerland.
Het Delverspad aan de noordzijde van het plangebied is een veelgebruikte fiets- en wandelroute langs het dorp en onderdeel van het fietsknooppuntennetwerk. Ook is er langs het Delverspad een entree van het aangrenzende Noord-Hollands Duinreservaat.
TOEKOMSTIGE PROGRAMMA De opgave is om maximaal 162 woningen te bouwen. Het aanbod moet daarbij gevarieerd zijn. Hierbij wordt speciale aandacht gegeven aan woningen geschikt voor starters in de vorm van compacte woningen en woningen geschikt voor senioren die gelijkvloers en levensloopbestendig uitgevoerd worden. 2.2
ONTSTAANSGESCHIEDENIS
De ontstaansgeschiedenis verklaart de morfologie van het landschap en de dorpen binnen het landschap; hoe is het opgebouwd en hoe het is gevormd vanuit de menselijke occupatie. LANDSCHAP Het plangebied ligt op de grens tussen het strandwallenen strandvlaktenlandschap en het Jongeduinlandschap. Het jonge duinlandschap is een reliëfrijk landschap, ontstaan onder invloed van zee en wind. Het is gevormd in de periode vanaf de 7e eeuw tot circa de 17e eeuw bovenop de oude duinen en bestaat grotendeels uit hoge, droge zandruggen, dicht bij zee begroeid met helmgras en struweel en landinwaarts binnenduinrandbos. In de duinen ten noorden van het plangebied zijn nog zeldzame duinontginningen zichtbaar, sporen van agrarische activiteiten in het jonge duingebied.
Rondom de koffiemolen zijn in 2017 een aantal recreatiewoningen ontwikkeld
Ruimtelijke inpassing Delversduin
9
Het strandwallen en- strandvlaktelandschap ligt direct achter de jonge duinen en is ontstaan onder invloed van wind en water uit de rivieren, meren en de zee. Het landschap bestaat uit parallel aan de kust lopende stroken van hoger gelegen, zandige strandwallen (resten van de oude duinen) van elkaar gescheiden door lager gelegen, natte en venige strandvlakten. Onder invloed van zee, meren en rivieren liepen de vlakten over. De strandvlakten zijn ontgonnen vanaf de hoger gelegen strandwallen, waarop de eerste bewoning was ontstaan. Akkers op de strandwallen werden gecombineerd met graslanden op de vlakten. Heden ten dage zijn de strandvlakten polders en door dijken tegen het water beschermd. De polders in de strandvlakten zijn nog steeds natter dan de strandwallen door de samenstelling van de bodem en de aanwezigheid van kwel. Er is hier sprake van een grote diversiteit aan reliëf, grondwaterstanden, bodemsoorten en vegetatie. De Herenweg volgt de noord-zuid richting van de strandwal en was de belangrijkste doorgaande weg. Oorspronkelijk liep deze van Wimmenum naar Bakkum. Later werd deze weg verbonden aan andere wegen over de strandwal en binnenduinranden waardoor het hele gebied van Bergen helemaal tot Haarlem werd ontsloten. Het Delverspad is van oudsher een lokale structuur op de grens tussen de jonge duinen en de strandwal.
Door de ontwikkeling van Egmond aan Zee ontstond vanaf het Delverspad een doorlopende route parallel aan de Egmonderstraatweg. Deze westelijke aftakking verviel rond 1900 en het Delverspad bleef over als lokale route tussen de Egmonderstraatweg en de Herenweg en ontsloot de landbouwgronden van de binnenduinrand en de duinontginningen in de jonge duinen. Binnen en langs de bebouwde kom van Egmond aan den Hoef liggen restanten van natuurlijke beekje; de Severijnebeek was basis voor de slotgracht langs de Prinses Beatrixlaan, het Tiggelpad ligt op een oude beek en de Comen Dirkxbeek was de basis voor de Mosselaan.
10
Ruimtelijke inpassing Delversduin
DORP Egmond aan den Hoef dankt zijn ontstaan en naam aan het Slot Egmond, dat in de middeleeuwen ontstaan is vanuit een versterkte hoeve. De ridders van Egmond groeiden hier uit tot een beroemd riddergeslacht. Tegenwoordig is het een ruïne met daaromheen een park dat een centrale plaats in het dorp inneemt. Egmond aan den Hoef ligt op de strandwal en wordt gekarakteriseerd als een geestdorp, hoewel het dorp niet de kenmerkende ovale opzet kent die geestdorpen vaak typeert. Wel kenmerkend voor het geestdorp is de langgerekte structuur van de oorspronkelijke bebouwing langs de Herenweg en de oriëntatie van de bebouwing hierop. De eerste bebouwing ontstond op de kruisingen van de doorgaande wegen (de tegenwoordige Herenweg, Egmonderstraatweg, Hoeverweg) waaraan het zich als linten ontwikkelde met een kern rondom het slot. Het heldere verloop van de Herenweg is de laatste decennia ten zuiden van Egmond aan den Hoef onderbroken. Het oorspronkelijke tracé is deels nog herkenbaar binnen Egmond aan den Hoef en draagt dezelfde naam. Door de opwaardering van het regionale wegennet en aanpassingen van de wegenstructuur ten behoeve van dorpsuitbreidingen, zijn de oorspronkelijke structuurlijnen onderbroken en is de in de dorpsstructuur minder leesbaar geworden. De Huidige lus naar de Heilooër Zeeweg is pas gerealiseerd rond 2000.
Ook de Hoeverweg, de verbinding met Alkmaar, loopt nu om het dorp heen, maar sloot oorspronkelijk op de Herenweg aan via de Slotweg. De Egmonderstraatweg was van oudsher de verbinding met Egmond aan Zee. Tot en met de jaren ’60 van de vorige eeuw groeide het dorp voornamelijk vanuit de ontwikkeling van erven rondom deze structuurlijnen. De eerste uitbreidingen waren kleinschalig en bestonden uit de aanleg van parallelle straten. Uit deze tijd stammen ook de woonclusters ten zuiden van het plangebied aan de Egmonderstraatweg tegen de binnenduinrand aan. Ook heeft zich vanaf de jaren ’60 de camping in de direct aanliggende duinen tot het Roompot Vakanties Kustpark Egmond aan Zee met vaste huisjes ontwikkeld.
De ruïne van Slot Egmond
De koffiemolen
Karmelietenklooster de Karmal
De Slotkapel
In de jaren ’70 ontstonden de eerste uitbreidingen als woonwijkjes ten noorden van het slot. In de jaren ’80 werd het oppervlak van het dorp bijna verdubbeld met de aanleg van de buurt tussen de Tiggellaan en de Prinses Beatrixlaan. In de jaren ’90 werd hier de buurt tussen de Prinses Beatrixlaan en de Slotweg aan toegevoegd. In het eerste decennium van deze eeuw kwam daar de meest zuidelijke wijk rondom de Mosselaan bij. Alle grotere uitbreidingen zijn ten oosten van de Herenweg en op de overgang van strandwal naar strandvlakte ontwikkeld.
1850
1900
1925
1950
1970
1990
2000
2020
Het slot en zijn directe omgeving zijn onderdeel van het Rijksbeschermde dorpsgezicht Egmond aan den Hoef. Binnen het dorp staan daarnaast meerdere waardevolle stolpboerderijen en rijksmonumenten. Bakens rondom het plangebied zijn de slotkapel, de Alacoque kerk en de Koffiemolen. De molen is niet meer in originele staat: het mist de wieken en de kap. De oorspronkelijke molenbiotoop is door bebouwing aangetast. Ook met de ontwikkeling van nieuwe recreatiewoningen rondom de molen is geen rekening gehouden met het molenbiotoop. Een ander cultuurhistorische objecten dat grenst aan het plangebied is het Karmelietenklooster Karmel uit 1931, iets noordelijker langs de Herenweg gelegen. 2.3
LANDSCHAPPELIJKE KARAKTERISTIEK
De landschappelijke karakteristiek komt voort uit de ontwikkelingsgeschiedenis en beschrijft de ordeningsprincipes van het plangebied en zijn omgeving. Kenmerkend is de heldere begrenzing van de jonge duinen en de oudere strandwallen, welke ook het plangebied karakteriseert. Het reliëfrijke, grillige, zandige en begroeide duingebied vormt een sterk contrast met het ontgonnen agrarische land van de strandwal; de overgang is scherp. Op deze overgang ligt het Delverspad.
Ruimtelijke inpassing Delversduin
11
LEGENDA
ad e lp igg T gs lan k e Be
Plangebied Doorzichten
Karmelietenklooster Karmel
Open ruimte Cultuurhistorisch object
È È
Stolpboerderij Rijksmonument
È
in ersdu Delv
Groenstructuur rsp
e
È
Ruïne Slot Egmond
È È
Slotkapel
È
È
È
lv De
N
È
eg Slotw
È
Bes
Julia
na w
eg
Egmonderstraatweg È
irk en D m o C
È È
eewe g Heilooë r Z
Ruimtelijke inpassing Delversduin
rm che
rps d do
Alacoque kerk
Koffiemolen
12
v Se
ad
Binnenduinrand
Heren w eg
Vergraven beek
È
Fietsroute
k ee eb n j i er
È
xbee
k
cht gezi
De duinzoom is een fijnmazig en afwisselend open en gesloten gebied met kleine landschapselementen dat door de Herenweg aan elkaar verbonden wordt. Het plangebied is een kleinschalige open ruimte tussen het dorp en de duinrand begrensd door de Herenweg en de bebouwing daaraan. De Herenweg is de belangrijkste structuur in het dorp dat is ontstaat op de verbindingen met de Hoeverweg en de Egmonderstraatweg. Samen met de Julianaweg, aansluitend op de Hoevervaart en in het verlengde van de Egmonderstraatweg, vormen deze wegen de belangrijkste structuurlijnen van het dorp. In de loop der tijd zijn aansluitingen veranderd, maar nog steeds zijn de hoofdrichtingen herkenbaar. 2.4
OPENHEID EN RUIMTEBELEVING
De beleving van de ruimte is bepalend voor de identiteit van het landschap. De ruimtebeleving heeft grote relatie met de kernkwaliteit openheid en het ruimtelijke patroon dat bepalend is voor de identiteit van het landschap. Onderdelen zijn de schaal en mate van openheid van het landschap en de dorpstypologie (oriëntatie, patroon, ritme en korrel van de bebouwing). De ruimtevorm is een onderdeel van de ordeningsprincipes en is van belang voor de inpassing in de wijdere omgeving. Het plangebied van Delversduin bestaat uit een aantal percelen voor bollenteelt en weidegronden. Het is een open ruimte volledig omsloten door de lintbebouwing langs de Herenweg en de Egmonderstraatweg en de hogere duinen met dichte (bos)beplanting van het Noordhollands Duinreservaat. De overgang tussen duin en open ruimte is scherp en vormt een sterk contrast. Het Delverspad volgt deze grens en ligt deels ook hoger dan het aangrenzende landbouwgronden. Vanaf een groot deel van het Delverspad is er weids zicht op zowel het duin als de binnenruimte. Ook vanaf de Herenweg zijn tussen de dichte bebouwing door op een aantal plekken ruime zichten op de binnenruimte. Het plangebied wordt nu dan ook ervaren als onderdeel van het ruime achterland langs de Herenweg waar afwisselend zicht is naar de duinen en de open polder van de strandvlakte ten noorden en zuiden van Egmond aan den Hoef, al
is er geen fysieke relatie tussen deze open ruimten. Vanaf de Egmonderstraatweg is er geen beleving van de omsloten ruimte van Delversduin, vanaf hier zijn alleen de achterliggende duinen herkenbaar. De bebouwing aan de randen van Delversduin is geconcentreerd langs de ontsluiting: de Herenweg en de Egmonderstraatweg hebben als landschappelijke structuren de meeste bebouwing. De woningen zijn ook op deze wegen georiënteerd. De Egmonderstraatweg kent een bredere strook bebouwing door een aantal parallelstructuren achter het oorspronkelijke lint met naar binnen gerichte bebouwing. De korrelgrootte sluit hier aan op de overige lintbebouwing. Langs het Delverspad liggen een aantal verspreide erven, georiënteerd op het pad, eveneens met een kleine korrel. Tenslotte staan er in het duingebied grenzend aan het Delverspad vakantiewoningen omsloten door een groene omgeving en naar binnen georiënteerd. 2.5
Het Delverspad
RUIMTELIJKE DRAGERS
De ruimtelijke dragers zijn de beeldbepalende elementen binnen het plangebied en hoe deze zicht tot elkaar verhouden. Hierin komen onder andere de bestaande kwaliteiten en de bebouwingskarakteristieken aan bod. BEBOUWING Zowel binnen het oude centrum, als langs de Herenweg en de Egmonderstraatweg is elke kavel op zichzelf ontwikkeld. De bebouwing heeft een kleine korrelgrootte en is dicht op elkaar gebouwd. De woningen bestaan meestal uit een laag met een kap met verschillende kapvormen, goothoogtes, nokoriëntatie, gevelgeleden, daklijsten en omgang met erkers en voortuinen. In de hoek van de Egmonderstraatweg en de Herenweg is in de jaren ’70 een klein clustertje rijwoningen ontwikkeld. De dorpsrand wijkt hier door de lange bebouwingblokken en planmatige structuren licht af van het hoofdbeeld. Een uitzondering op de kleine korrel vormt de voormalige bollenschuur Beekvliet aan de Herenweg. Grote, afwijkende bebouwing ligt binnen Egmond verder vooral op het bedrijventerrein en langs de Heilooër Zeeweg waar een groot verzamelgebouw met o.a. een supermarkt staat.
Harde grens tussen bouwland en duin
De dorpsrand langs het plangebied
Doorzicht vanaf de Herenweg Ruimtelijke inpassing Delversduin
13
De woonwijken aan de oostzijde van het dorp die zijn aangelegd vanaf de jaren ’70, kennen door de planmatige aanpak, de vele rijwoningen en ‘gestempelde’ bouwclusters een geheel andere structuur en karakter dan de oorspronkelijke lintbebouwing. De bebouwing is wel laag en straten en randen zijn veelal voorzien van een groenstructuur, waardoor het herkenbaar is als dorpsuitbreiding. GROENSTRUCTUUR De hoofdgroenstructuur van Egmond aan den Hoef is vooral geconcentreerd rondom het slot en de oorspronkelijke ontsluitingswegen Slotweg en Julianaweg/Hoevervaart aan de oostzijde. De Prinses Beatrixlaan, vormt samen met het tracé van de voormalige Severijnbeek ook een belangrijke groenstructuur in het dorp. Nieuwere wijken hebben vaak wel straatbomen en wat groenvakken. Daarnaast zijn ook een aantal dorpsranden beplant, zo is er aan de oostzijde van het dorp een groene rand door de beplanting langs de Prins Willem Alexanderlaan. Aan de westzijde wordt de groenstructuur bepaald door het bos op de binnenduinrand. Ook binnen het plangebied overheerst deze groene rand. De groenstructuur langs de Herenweg en de Egmonderstraatweg bestaat uit de beplanting binnen en rondom particuliere tuinen. Binnen het plangebied zijn er langs de randen van het Delverduin rondom de molen en rond een aantal kavels groensingels die hier de openheid een meer eenduidige begrenzing geven.
DORPSRAND De bebouwingskenmerken langs de rand van het plangebied Delversduin levert, door de kleine korrel van de bebouwing en de afwisselende architectuur, een dorps en divers karakter op. Het afwisselend dichte en open groen op de particuliere erven zorgt voor een versterking van het kleinschalig en dorpse karakter van de rand.
14
Ruimtelijke inpassing Delversduin
Wegbeeld Egmonderstraatweg
Bebouwingskarakteristiek dorpscentrum (Julianaweg)
Wegbeeld Egmonderstraatweg
Bebouwingskarakteristiek dorpscentrum (Slotweg)
Wegbeeld Herenweg
Bebouwingskarakteristiek woonwijk (Lamoraalweg)
Wegbeeld Herenweg
Hedendaagse interpretatie bouwstijl rondom de molen
3 CONCEPT Dit hoofdstuk beschrijft het concept voor de inpassing van het programma voor Delversduin. Vertrekpunt daarbij is de ambitie uit de Structuurvisie Egmond aan den Hoef (Gemeente Bergen, juli 2016): ‘woningbouw wordt op natuurlijke wijze verweven met het landschap. De uitbreiding krijgt een dorpse en landschappelijke uitstraling met een link naar de bestaande dorpskern en passend bij de maat, schaal en sfeer van Egmond aan de Hoef.’ 3.1
HERKENBARE BINNENDUINRAND
De groene en reliëfrijke binnenduinrand markeert op krachtige wijze de overgang van het jonge duinlandschap naar het strandwallen en -vlaktelandschap. Dit is in de wijde omgeving herkenbaar. Vanaf de Herenweg geven met regelmaat open ruimtes een doorzicht op de duinrand. Ook In het plangebied en vanuit het dorp is de binnenduinrand zeer herkenbaar aanwezig. Het uitzicht op de rand is bepalend voor de belevingswaarde en hoge ruimtelijke kwaliteit. Om de beleving van de binnenduinrand als heldere markering van twee landschapstypes te behouden wordt tussen de bebouwing van Delversduin en de binnenduinrand een ruime open zone aangehouden. Daarvoor wordt de bebouwing sterk geconcentreerd aansluitend op het huidige dorp. VISUEEL CONTACT MET BINNENDUINRAND Het visuele contact vanuit het dorp op de binnenduinrand wordt behouden door de bestaande doorzichten vanaf de Herenweg naar de binnenduinrand en andersom open te houden. OPEN ZONE AAN BINNENDUINRAND De open zone en de doorzichten zijn herkenbaar als onderdeel van een strandwal met de specifieke kenmerken die horen in het overgangsgebied van de binnenduinrand zoals natte en droge graslanden onder invloed van kwelwater.
NATUURLIJKE UITSTRALING De openbare ruimte heeft een natuurlijke en landelijke uitstraling, is robuust en open. Inrichtingselementen worden zo veel als mogelijk beperkt en zijn van hoge kwaliteit. Er wordt gebruik gemaakt van kenmerkende inheemse beplanting. 3.2
AANSLUITING BIJ DE DORPSSTRUCTUUR
Delversduin ligt dicht tegen het oude dorpshart met de structuurlijnen Herenweg en Egmonderzeeweg en de groenstructuur die verbonden is aan het slot, de Hoevervaart en de Severijnse beek. De openbare ruimte en padenstructuur is hier direct aan gekoppeld net als veel belangrijke bouwwerken zoals de Alacoque-kerk, de Koffemolen en monumentale gebouwen en boerderijen. VERSTEVIGEN STRUCTUUR De hoofdstructuur van Delversduin haakt aan op de bestaande structuren en dorpselementen zodat een logische inbedding en verbinding met Egmond aan den Hoef ontstaat en de bestaande structuren verstevigd worden. Het creëren van open doorzichten naar de binnenduinrand vormt de basis voor de inpassing binnen de structuur van het dorp. UITBREIDEN OPENBAAR GEBIED Het openbaar gebied breidt uit en staat ten dienste van het hele dorp. De verbinding met het duingebied wordt geïntensiveerd en de nieuwbouw wordt in directe relatie gebracht met het dorpshart. Zo kan een visuele
Ruimtelijke inpassing Delversduin
15
LEGENDA Open zone aan binnenduinrand
igg sT g n k la Bee
ad e lp
Visueel contact binnenduinrand È È
Aansluiting bij de dorpsstructuur È
ers Delv
Groenstructuur rsp
lv De
N
e
È È È
Ruïne Slot Egmond
È
È
È
Slotkapel
È
eg Slotw
È
Alacoque kerk
Koffiemolen
na Julia
weg
Egmonderstraatweg È
i en D Com
È
Ruimtelijke inpassing Delversduin
È
eewe g Heilooë r Z
16
S
ad
Binnenduinrand
duin
Heren w eg
Vergraven beek
È
Afronding van de dorpsrand
ek be e n j ri eve
È
eek rkxb
verbinding worden gelegd met de Alacoque-kerk aan een nieuw dorpspleintje en een fysieke verbinding worden gezocht met oude beekstructuren. 3.3
AFRONDING VAN DE DORPSRAND
AANSLUITEN BIJ KWALITEITEN BINNENDUINRAND Eerdere grote uitbreidingen hebben altijd ten oosten van de Herenweg plaatsgevonden aansluitend op de weidse polders van de strandvlakte. Delversduin verhoudt zich tot het de binnenduinrand en het jonge duinlandschap. De uitstraling sluit aan bij de kwaliteiten daarvan en leidt tot een kenmerkende uitbreiding van Egmond aan den Hoef. VOORKANTEN NAAR BUITEN GERICHT Het dorp krijgt met Delversduin een oostelijke afronding. Deze is goed doordacht en verzorgd zodat de open zones definitief behouden blijven. De huidige achterkanten verdwijnen daarbij uit het beeld en er wordt een nieuw gezicht gerealiseerd, met voorkanten georiënteerd op de duinrand en open zones. De huizen in de rand en de overige van de woonhuizen worden vanuit het lint via de achterzijde ontsloten. Daar wordt ook geparkeerd.
GEVARIEERDE DORPSRAND De rand is gevarieerd en opgebouwd uit kavels met een groene voorzijde die ruimte geven aan diepe voortuinen en verspringende rooilijnen. De overgang naar het openbare gebied is eenvoudig en natuurlijk vormgegeven met (voet)paden. ONDERSCHEID PLANDELEN, SAMENHANG GEHEEL Met de segmentering die door de doorzichten wordt gerealiseerd, wordt onderscheid gemaakt in uitstraling en structuur passend bij het deel van het dorp waarop het plandeel aansluit. Als totaal vormen ze één samenhangend geheel. De grootschaligheid van de uitbreiding wordt daarmee teruggebracht naar de schaal van het dorp en de aanwezige structuren en sfeer. Tevens vormt de segmentering basis voor een fasering waarbij er altijd sprake is van een eindbeeld.
kenmerkende bouwstijlen een vernieuwende uiting krijgen, passend bij het kustlandschap en de kwaliteiten van de plek. Onderlinge variatie is een vereiste om een informele dorpsrand te realiseren en een aantrekkelijk, organisch en dorps woongebied tot stand te brengen. 3.4
VOLGENDE STAP
Het concept legt de benaderingswijze voor de inpassing vast op basis waarvan het programma van Delversduin kan worden ingepast. De volgende stap is de uitwerking van de landschappelijke inpassing en het opstellen van beeldkwaliteitseisen voor gebouwen, kavels en de openbare ruimte in een beeldkwaliteitsplan.
VERNIEUWENDE ARCHITECTUUR PASSEND BIJ KUSTLANDSCHAP De nieuw te vormen dorpsrand en plandelen van Delversduin bestaan uit woningen met de kleine korrel van de huidige dorpsrand. De woonhuizen worden op een eigentijdse stijl ontworpen volgens het principe van ‘innovatie van traditie’. Dit houdt in dat lokale en
Ruimtelijke inpassing Delversduin
17
18
Ruimtelijke inpassing Delversduin
COLOFON TITEL:
Ruimtelijke inpassing Deleversduin
SUBTITEL:
Egmond aan den Hoef
PROJECTNUMMER:
344397
DOCUMENTNUMMER:
XXXXXX
REVISIE:
Definitief
DATUM:
15 maart 2021
AUTEUR(S):
Maurits Hooiveld
E-MAIL ADRES:
Maurits.Hooiveld@sweco.nl
GECONTROLEERD DOOR:
Durk de Vries
PARAAF GECONTROLEERD:
GOEDGEKEURD DOOR:
Jeroen Muijsers
PARAAF GOEDGEKEURD:
CONTACT:
SWECO NEDERLAND B.V. Robijnstraat 11 1812 RB Alkmaar Postbus 214 1800 AE Alkmaar +31 88 811 66 00 www.sweco.nl
Bronnen • • • •
Leidraad landschap en cultuurhistorie, provincie Noord-Holland, 2010 Cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl Structuurvisie Egmond aan den Hoef, gemeente Bergen/Arcadis, 2016
Ruimtelijke inpassing Delversduin
19
Kijk voor een overzicht van onze vestigingen op www.sweco.nl/contact
2
Beeldkwaliteitsplan
Beeldkwaliteitsplan
Delversduin
Beeldkwaliteitsplan
Delversduin Ontwerpprincipes voor de nieuwe woonbuurt Delversduin in Egmond aan den Hoef la4sale mei 2021
3
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Inhoud
Inhoud blz 4 Locatie blz 6 Inspiratie
blz 10
Structuur blz 16 Landschap blz 26 Huis
blz 44
Wijk
blz 68
Colofon blz 79
4
la4sale 2021
Leeswijzer
Dit beeldkwaliteitsplan geeft de ruimtelijke kwaliteitskaders voor uitwerking van de architectuur en openbare ruimte voor het stedebouwkundig plan ‘Delversduin’. Een ontwikkeling van circa 165 woningen op de locatie van een voormalig asielzoekerscentrum pal tussen de binnenduinrand aan het Delverspad en de kerk in het centrumpje van Egmond aan den Hoef. Het eerste deel van dit document is inleidend, geeft achtergrondinformatie over de locatie en landschap en inspiratie. Het tweede deel vormt de gereedschapskist waarmee het ontwerpen moet gebeuren. Hier worden verhalend in beeld en tekst de handvatten en richtlijnen gegeven voor uitwerking van architectuur en buitenruimte. Disclaimer: Dit document legt - zoals elk goed beeldkwaliteitsplan - de kwaliteitslat hoog. De ambitie is om in de Egmonden weliswaar ‘Egmonds’ te bouwen, maar ook meer van de voor de binnenduinrandzone zo kenmerkende esthetische kwaliteit en romantische identiteit te brengen; in Egmond aan de Hoef nog weinig aanwezig, maar wel in overvloed gevonden in bijvoorbeeld Bergen in het noorden en Bloemendaal in het zuiden. Tegelijk is Egmond qua woningmarkt (nog) geen Bergen of Bloemendaal, wat ‘markttechnisch’ waarschijnlijk minder ruimte geeft voor het verkopen en dus realiseren van dezelfde kenmerkende ‘uitbundigheid’ in architectuur.
Toch is het geven van referenties en principes uit deze al meer identiteitsvol ontwikkelde plaatsen in de binnenduinrandzone nog steeds legitiem, die kwaliteit is immers waar we voor het hele gebied uiteindelijk naar streven. De gebruikers van dit BKP moeten zich er alleen terdege van bewust zijn dat vanuit de huidige lokale situatie haalbaarheid en betaalbaarheid dus beperkend zullen zijn in het bereiken van deze ‘gebiedsbrede ambitie’ in deze ene planontwikkeling; die is als het ware een eerste stap in de richting. Met andere woorden, van planvormers wordt binnen deze context dus een uitzonderlijke inzet en creativiteit gevraagd, van plantoetsers redelijkheid en realiteitszin. 5
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Locatie
De Binnenduinrand
6
la4sale 2021
De binnenduinrand
Delversduin bij Egmond aan den Hoef ligt in Kennemerland, een streek in de provincie Noord-Holland die wordt begrensd door West-Friesland in het noorden, Waterland en Amstelland in het oosten, de Bollenstreek in het zuiden en de Noordzee in het westen. Kennemerland vormt de binnenduinrand van Noord Holland. Door de eeuwen heen hebben welgestelde mensen zich in de binnenduinrand gevestigd, aangetrokken door de mooie landschappelijke omgeving. Ze hebben de binnenduinrand met kastelen, landgoederen, kloosters en villa’s verrijkt. Buitenrust, Welgelegen, Bosch en Landzicht, Schooneberg, Elswout, Bloemenheuvel, Duin en Daal, Groenendaal, Bosbeek, Meer en Berg, zijn maar enkele van de vele landgoederen die met hun namen de landschappelijke kwaliteiten benoemen. In Egmond Binnen lag al rond 1100 de Abdij en te Egmond aan den Hoef het Slot op den Hoef, dat rond 1500 de grootste en ‘schoonste’ burcht van Holland werd genoemd. Rond het kasteel is het dorp Egmond aan den Hoef gegroeid. In de periode van 1600 -1900 werden de meeste landgoederen gebouwd door rijke Amsterdamse families. De zoom van het Wijkermeer was met name geliefd bij de Amsterdamse welgestelden. Opvallend is dat de bewoners zich aangetrokken voelden tot het water- en bosrijke gebied tussen de kust en de stad; de ‘woestenij’ van strand en duinen lieten ze voor wat het was.
Maar niet alleen de welgestelde Amsterdamse kooplieden werden aangetrokken tot de binnenduinrand. Ook de geestelijken en de ziekenzorg werden door de eeuwen heen aangetrokken getuige de vele kloosters en zorghuizen in het gebied. In 1893 vestigde zich in huize Schuylenburg, iets ten noorden van de locatie Delversduin, zelfs een Amerikaan die zo gefascineerd raakte door de omgeving van natuur en bollenvelden dat hij er een kunstschildersschool stichtte.
7
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Locatie
De bijzondere duinomgeving van de locatie
8
la4sale 2021
Het landschap
Landschap
Het landschap laat zich kort samenvatten als een gaaf complex van strandwallen en strandvlakten. De karakteristieke opbouw van een open strandvlakte tussen de bebouwde en beboste strandwal in het oosten en de hoge jonge duinen in het westen is nog erg goed ‘leesbaar’. Beroemd is het zeedorpenlandschap in de duinen ten noorden van de weg tussen Egmond aan den Hoef en Egmond aan Zee. Dit landschap bestaat uit een netwerk van akkertjes die uitgegraven zijn in de duinpannen. Eeuwenlang woonden de bewoners van Egmond aan Zee ingeklemd tussen de duinen en de zee. Ze waren voor hun levensonderhoud afhankelijk van de visvangst, stroperij, schapenhouderij en veel later ook van de teelt van groenten, bloembollen en aardappelen. Het eeuwenoude gebruik van de duinen wordt weerspiegeld in de behoorlijk kale, vrijwel boomloze duinen en de vele rechthoekige perceeltjes in de duingrond. Al wat kon branden werd uit de duinen gehaald voor verwarming en om te koken. In de laatste anderhalve eeuw werden gebieden gevlakt om aardappelen en groenten te telen. Toen de duinwaterwinning begon, daalde het grondwater. De Egmonders groeven hun landjes toen uit tot net boven het grondwater. Dat bleven ze heel lang doen. Het uitgegraven zand werd op de rand van de akkertjes gegooid. Vooral direct naast Egmond zijn veel van die kleine en grote landjes te zien.
Door het eeuwenlang begrazen en belopen van de duinen ontwikkelde zich ook een typische begroeiing: de zeedorpenflora. Daarin komen planten voor die elders in Nederland schaars zijn of niet voorkomen.
Egmond aan den Hoef ligt in een vrij open stuk van de binnenduinrand. Er ligt hier geen uitgestrekt binnenduinbos zoals in de rijke woonmilieu’s in de binnenduinrand rond Bergen en Castricum of Bloemendaal en Aerdenhout. Het duingebied ten noorden van de weg tussen Egmond aan den Hoef en Egmond aan Zee valt onder het zeedorpenlandschap. Dit landschap bestaat uit een netwerk van akkertjes die uitgegraven zijn in de duinpannen. De duinen werden door vee begraasd. Dit eeuwenoude gebruik van de duinen wordt weerspiegeld in de behoorlijk kale, vrijwel boomloze duinen. Direct achter de duinen van Egmond liggen de bollenvelden, op land dat is achtergebleven na het afgraven van het duin. De vlakke, rechte, kleurrijke velden zijn in scherp contrast met het natuurlijke, ruige duinreliëf. Duinsfeer en Binnenduinsfeer De locatie van de nieuwe woonwijk Delversduin ligt op een voormalig bloembollenveld (dat een tijdlang een asielzoekerscentrum heeft gehuisvest) direct achter het duin van het zeedorpenlandschap. Doordat de duinen nog zo open zijn is de duinbeleving op de locatie sterker dan op locaties met veel binnenduinbos. Deze plekgebonden duinsfeer moet tot uiting komen in de sfeer van de nieuwe wijk. Architectuur en openbare ruimte moeten dus aansluiten op het specifieke omliggende landschap van open duinen en velden.
De locatie ligt echter ook in de binnenduinrand van Noord Holland Kennemerland met zijn rijke traditie van groenaanplant en uitbundige architectuur. Deze kwaliteit van binnenduinrand moet ook een plek krijgen bij de ontwikkeling van het gebied. De beeldkwaliteit voor de nieuwe woonwijk Delversduin is dus zowel geïnspireerd op de landgoederen en villawijken in Kennemerland door de eeuwen heen als op de specifieke duinsfeer van de locatie zelf. De opgave voor de locatie is om een goede kruisbestuiving tussen de beide sferen te vinden. Een aantal architectuurvoorbeelden uit de binnenduinrand vormen een bijzondere inspiratiebron. Die worden navolgend kort belicht. 9
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Inspiratie De houten blokhuizen waren een ontwerp van de Duitse architect Fritz Abel. De blokhuizen, vervaardigd in de timmerfabriek van de Duitse firma Christoph & Unmack uit Niesky-Oberlausitz in Opper-Silezië, werden op modern-industriële wijze gefabriceerd. De montagewoningen van geïmpregneerd grenenhout kwamen op een stenen voet te staan. De onderdelen werden genummerd, het huis gedemonteerd en als bouwpakket naar bouwplaatsen in alle werelddelen verzonden. Door heel Nederland zijn verspreid nog enkele tientallen houten huizen van Christoph & Unmack te vinden. Lutine, De Specht en het huis van Stet staan vanwege hun grote cultuurhistorische waarde op de lijst van Rijksmonumenten.
Chalet stijl Donker hout met brede kappen. Huis Nijenburg In 1705 bouwde Jan van Egmond van de Nijenburgh het huidige Huis Nijenburg in Heiloo. Eeuwenlang was Huis Nijenburg eigendom van de adellijke families Van Egmond van de Nijenburg en Van Foreest. Pas in de 19de eeuw kreeg het buiten zijn huidige romantische uitstraling waarbij de tuin werd omgetoverd tot een park in Engelse landschapsstijl. In 1913 bouwde Pieter van Foreest als ‘verdienmodel’ vier houten blokhuizen op het landgoed: De Specht aan de Heerenweg en Blockhove, De Lutine en het huis van Stet aan de Kennemerstraatweg. Bijzondere landelijke huizen in eenzelfde chalet stijl, pre-fab gebouwd. De chalet stijl is een langs de kust meer voorkomende stijl rond 1900. Zo werd in Egmond aan zee in 1922 chaletvilla gebouwd, De Geveerde Kikker. Tot het afbrandde in 2013 was het het oudste nog bestaande huis aan de Boulevard van Egmond aan Zee.
‘De Specht’
‘Blockhoven’
‘Lutine’
Woningen door constructeur Christoph und Unmack, Niesky O/L uit Sileziëvoor landgoed Nijenburgh
Gezondheidshuis in de duinen bij Haarlem. Het gebouw was gelegen op de locatie van de huidige watertoren en het zag er uit als een groot Zwitsers chalet .
Chaletvilla Schoorl oorspronkelijk in 1912 gebouwd als dubbel woonhuis.
10
Houten villa De Geveerde Kikker
la4sale 2021
Meerwijk villa’s Bijzondere expressieve kappen en schoorstenen. Park Meerwijk Dit villapark in Bergen kwam tot stand op initiatief van de Amsterdamse tegelhandelaar Arnold Heystee. Hij gaf in 1917 de opdracht aan J.F. Staal en deze benaderde vier jonge architecten om mee te werken. Zij kregen van Heystee geheel de vrije hand in het bouwen van zeventien landhuizen op een speciaal daartoe aangeschaft perceel te Bergen: zeven vrijstaande, twee dubbele en twee driedelige villa’s. Alle villa’s werden tussen 1917 en 1918 gebouwd. De villa’s hebben grotendeels grote rieten kappen met golvende lijnen, houten kozijnen en bakstenen gevels en vertegenwoordigen de stijl die vanaf 1916 de Amsterdamse School was gaan heten.
“Beek en Bosch”, C.J. Blaauw
Villa Meezennest, Margaret Kropholler, geschakelde villa
Villa Meerhoek, C.J. Blaauw
“De Boschkant”, = C.J. Blaauw, 1917
11
Park Meerwijk is het enige totaalproject van vrijstaande woonhuizen ontworpen door architecten van de Amsterdamse School. De woningen zijn bescheiden van afmeting en rekening houdend met de verkoopbaarheid op verzoek van de opdrachtgever in het interieur ‘niet te veel verschillend van het tegenwoordig verlangde’. De meeste villa’s hebben een rieten kap en bakstenen gevels met houten kozijnen. De drie woningen onder een kap van Kramer (XIII, XIV, XV) zijn in 1922 afgebrand en vervangen door nieuwe woningen. De overige woningen staan er nog. Het expressionisme van de architectuur van Park Meerwijk wordt geëvenaard door Wijdevelds beschrijving in Wendingen: ‘duizenden sprookjes zijn er reeds gefluisterd. Hij (de architect) is de wever van een schoonen schijn, vlechtend in glanzende kleuren en welige vormen, geheimzinnige vormen door de zoo nuchtere architectuur’.
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Inspiratie
Duin villa’s Combinaties van hout, steen en riet. In de binnenduinrand van Noord Holland zijn veel villa’s gebouwd. Toen de grote landgoederen niet meer genoeg geld opbrachten zijn veel landgoederen verkaveld voor villabouw. Er zijn een aantal stijlen te herkennen in de binnenduinrand villa bouw. Er is de stijl van duinvilla’s, met rieten kappen en bijzondere raampartijen, erkers. loggia’s en veranda’s. Kenmerkend is de vaak expressief vormgegeven rieten kap en het gebruik van meerdere materialen in de gevel. Bakstenen of stucwerk onderkant met een houten bovenkant. In de rieten kap zitten vaak ook nog erkers met een expressieve vorm. De huizen verschillen erg in architectuur, maar vormen toch een duidelijke familie van duinvilla’s.
12
la4sale 2021
13
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Inspiratie Het landhuis “Koningshof ” iets ten zuiden van Egmond aan den Hoef is omstreeks 1865 gebouwd in eclectische stijl. Het pand bestaat uit twee bouwlagen onder een flauw hellend oost-west gericht zadeldak met overstek en haaks daarop naar het noorden een kleiner zadeldak. Opvallend is dat de drie van de weg zichtbare gevels gedecoreerd zijn; de niet zichtbare zuidgevel bezit geen detaillering en is geheel blind. Het pand is met de voorgevel naar het oosten gericht en ligt iets verhoogd op een duin. Het landhuis heeft landschappelijke waarde vanwege de beeldbepalende ligging aan de duinvoet. Een dergelijke prominente positie ten opzichte van het landschap is kenmerkend voor veel landhuizen in de binnenduinrand.
Binnenduin villa’s Versiering en vakwerk In de 19e en 20e eeuw veranderde de bestemming van veel landhuizen omdat beheer als louter zomerverblijf te kostbaar werd. Een aantal landgoederen raakte in verval, sommige werden gesloopt en bebouwd, weer andere werden verkocht als permanente woning of er kwam een instelling in. Veel landgoederen werden rond die tijd bebouwd met villa’s in de rond 1900 gangbare architectuurstijl. De architectuur is niet streng en stijlvast, eerder eclectisch. De ambitie is altijd om een rijk en speels licht huis te bouwen dat de ‘buitenligging’ ten volle benut. Deze stijl kenmerkt zich door een vaak met vakwerk versierde kopgevel onder een overstekend zadeldak en bijzondere op- en aanbouwen zoals balkons, veranda’s, serre’s en loggia’s.
14
la4sale 2021
Kustwonen Buitenruimten aan het huis In de duinen en aan de kust is rond 1900 veel gebouwd vanuit de gezondheidscultuur vanwege de frisse zeelucht. Langs de hele kust kwamen buitenhuizen voor de welgestelden en koloniehuizen voor de bleekneusjes uit Amsterdam. In Egmond aan Zee stonden de meeste koloniehuizen van heel Nederland. Kenmerkend voor dit kustwonen is de oriëntatie op het ‘buiten zijn’. Dit komt o.a. tot uiting in bijzondere binnen-buitenruimtes aan het gebouw. Een veranda, een serre, een balkon of loggia, (vaak over meerdere verdiepingen), een dakterras als uitzichtpunt, al dan niet overdekt; al deze aan- en uitbouwen
Egmond had in de vorige eeuw de meeste koloniehuizen van Nederland. De ‘Koloniekinderen’ worden ook wel ‘bleekneusjes’ genoemd. Op doktersadvies kwamen zij sinds 1903 in Egmond gezondheid opdoen door zonlicht, zeelucht, beweging, goede voeding, goede leiding, rust, reinheid en regelmaat. In 1906 bouwt aannemer J. Blaauboer uit Egmond het kinderhuis Kerdijk.
zorgen voor een grotere oriëntatie op en verbinding met het buitenleven, zelfs in de winter. De huizen hebben vaak kleine versieringen en bijzondere dakjes. De kustarchitectuur krijgt daardoor een zekere speelse rijkdom. De bijzondere binnen-buiten ruimten zijn meestal van hout, maar soms ook van staal, en altijd elegant of joyeus. In de meeste kustgebieden zijn de huizen wit. Wit hout, witgeverfde steen of stuc.
Serres en veranda’s als kantwerk aan de gevel
Koloniehuis Zandvoort
15
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Structuur
16
la4sale 2021
De wijk
De mooie duinomgeving is een belangrijke kwaliteit van de nieuwe buurt. De woonwijk is daarom zo ontworpen dat vanuit de meeste wegen en openbare ruimten zicht is op de duinen en de open velden en zelfs op de oude molen in het zuidoosten. De omgeving vloeit de wijk in, waardoor overal de sfeer van wonen achter de duinen ontstaat. De inrichting van de openbare ruime, het perspectief van de wegen en de oriëntatie van de woningen spelen een belangrijke rol in het beleven van die omgeving. De wegen vormen een vloeiend (voornamelijk éénrichting) circuit waarlangs alle kavels worden ontsloten. Op de naar buiten draaiende wegen langs de randen van de wijk richt het perspectief zich steeds op de omgeving, waardoor de beleving van wonen aan de duinen daar optimaal wordt. Omgekeerd is er vanuit de duinen en langs de duinrand ook zicht op de woonwijk. De buitenbocht van de wijk vormt vanuit het duingebied gezien de rand van Egmond aan den Hoef. De huizen langs die bocht moeten dus extra hun best doen in architectuur. In de hele wijk worden de wegen en paden meer parkachtig dan verkeerskundig. Het verkeer wordt zo min mogelijk de wijk in gehaald. Op de mooiste wegen langs het landschap worden auto’s slechts bij uitzondering toegelaten of alleen voor aanwonenden. Hier worden de wegen paden. Deze paden zijn bestemd voor voetgangers en fietsers.
In de buurt worden de auto’s voornamelijk aan de achterzijde van de woningen geparkeerd. Hier zijn ontsluitingsstraten met garages en carports. De opzet van wegen, paden en parkeren is bedoeld om het contact met het landschap zo sterk mogelijk te houden. Bovendien krijgen de voetgangers meer de ruimte, wat het contact tussen mensen in de buurt zal bevorderen. Er ontstaan plekken waar mensen elkaar in de dagelijkse gang kunnen ontmoeten, zoals op de paden waar de kinderen spelen of aan de achterzijde bij de garage en de auto.
17
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Structuur
De verdeling van sferen in de wijk.
Het Erf Buitenrand
Kleine Duin
Buitenrand Dorpsas
De Molenhof
18
la4sale 2021
Sferen in de wijk
In de wijk zijn een aantal sfeergebieden aangeduid die voortkomen uit de ligging ten opzicht van de omgeving. Het onderscheid is niet hard, het gaat om subtiele verschillen, met name in architectuur, het geheel blijft samenhangend. Buitenrand
Dit is de rand van de wijk en het gezicht naar de omgeving. De sfeer is die van duinen en natuur. De woningen staan met hun voorkant naar het duingebied aan een pad waarop slechts wandelaars zijn toegestaan en auto’s bij uitzondering. Je woont hier eigenlijk in de natuur. De relatie tussen woning en omgeving is maximaal. De architectuur moet in stijl en materiaal samenhangend zijn, in kleur natuurlijk ogen en een hoge ambitie uitstralen. Dit is de as van de wijk die loopt van de kerk in het centrum van
Dorpsas
het dorp naar het buitengebied. Het is de hoofdtoegang van de wijk voor alle verkeer, maar ook voor wandelaars en fietsers die vanuit het dorp het buitengebied willen bereiken. Er heerst dus een gezellige drukte. De sfeer loopt van dorps naar natuurlijk en de architectuur kent eenzelfde mengsel van stijlen. Dit is het meest naar binnen gekeerde stukje van de wijk. De huizen
Kleine Duin
staan rond een duinparkje. Het parkje is natuurlijk, maar heeft ook sierlijke bomen en planten. Parkeren is overal aande de achterzijde geregeld, waardoor autoverkeer hier minimaal en slechts in 1 richting zal zijn. Hier loop je vanuit je woning zo het groen in. De bebouwing rond het parkje vormt een sterk ensemble in architectuurstijl die voortkomt uit de sierlijke binnenduinrand stijl. Dit is een ensemble gelegen aan de Herenweg. De drie volumes
Het Erf
vormen samen een ensemble met hoofdhuis en bijgebouwen in een architectuurstijl die meer boers is als overgang van dorp naar het landelijk gebied. De ontsluiting ligt aan de Herenweg. De bewoners delen een parkeerschuur op een gezamenlijk erfje. Via het weggetje langs het erf kom je in de woonwijk. De Molenhof
De gebouwen vormen hier samen een hof die gericht is op de molen die net boven de toppen van de bomen te zien zal zijn. De sociale woningen zijn een combinatie van rug-aan-rug starterswoningen en appartementen. De gebouwen vormen een ensemble in architectuur. Ze liggen rond een gezamenlijke buitenruimte, de hof, met een landelijke, ontspannen sfeer. Huizen hebben veranda’s naar de openbare ruimte. Het parkeren ligt buiten de hof aan de straat. De hof is een echte gebruiksruimte, waar kinderen vrij kunnen spelen en bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Er loopt een pad aan de buitenzijde langs de hof naar het duingebied.
19
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Structuur
20
la4sale 2021
Openbare ruimten
Duinlandschap Recreatieve waarden bestaan uit de beleving van rijke, weelderige natuur. Soms is het er gezellig druk en er zijn altijd hondenuitlaatrondjes. Duinen dichtbij de Zeedorpen worden veel gebruikt voor trimrondjes na het eten. Zeedorpenduinen behoren in Noord-Holland tot de drukst bezochte delen van de open duinen. Plaatselijk ook met opzet buiten de paden. Er zijn vele spelmogelijkheden. De cultuurhistorische waarde van nog actief gebruikte duinlandjes is groot. De aardkundige waarden zijn doorgaans sterk beïnvloed door eeuwenlang intensief gebruik. Vanwege de nabijheid van de zee zijn er geen hoge archeologische waarden te verwachten. Maar hierop zijn uitzonderingen, zoals bij Noordwijk waar de kust is verder afgeslagen dan bij Wijk aan Zee en nu in Romeinse tijd reeds bewoond binnenduin aan de zeereep kan grenzen.
De openbare ruimten in de wijk verbinden het omringende land-
Voor alle normale recreatieve gebruik is dit duin niet kwetsbaar, met uitzondering van de voortplantingsperiode van dieren. Betreding is, in gradiëntvorm, zelfs gewenst. Dit kan zowel door vee als door de mens. Voordeel van vee is de grote stuurbaarheid. Mensen laten zich door de beheerder veel moeilijker sturen. Beide vormen zijn echter gewenst omdat ze elkaar aanvullen.
maakt deel uit van het duinlandschap van de buurt.
schap met bijna alle woningen. De inrichting van deze ruimten moet natuurlijk zijn en aansluiten op het omliggende landschap. Open duinen met ruimte voor echte duinplanten en dieren. De weiden die aan het landschap grenzen krijgen een inrichting die een overgang vormt vanuit de bestaande hoge duinen naar lagere duinen en duinweiden. De openbare ruimte binnen in de wijk sluit aan en wordt ingericht als open duin(vallei) met reliëf. Het aanbrengen van reliëf is een stap naar een meer oorspronkelijk landschap en dient ook een hydrologische functie, regenwater wordt lokaal opgevangen en zo lang mogelijk vastgehouden. Door het gebied komen wandelpaden die vanuit de wijk aansluiten op het grotere duingebied. In de duinweiden langs de rand van de duinen wordt een grote duinpoel aangelegd. De duinsfeer bevindt zich niet alleen in de grote openbare ruimten van de wijk, maar in alle buitenruimten, zowel openbaar als privé. De wegbermen, de straatbomen, de hagen langs de tuinen, de struiken in de tuinen, de natuurstroken langs de paden, al het ‘groen’ De openbare ruimte heeft naast duin ook een binnenduinkwaliteit. Er is een gradiënt in de wijk waarbij de beplanting naar het dorp toe decoratiever wordt en naar de duinweiden toe ruiger. Meubilair en voorzieningen krijgen in de openbare ruimte een natuurlijke vormgeving.
Geen rood met blauwe glijbaan of oranje prullenbak, maar mooi vormgegeven zwart staal of blank hout. In de openbare ruimte kunnen ook objecten worden ontworpen die collectiviteit en het ontstaan van communiteit bevorderen. Deze objecten, follies of paviljoens kunnen naast sfeerdragers een publieke functie bevatten, zoals een kinderspeelplek, een gazebo of een buurt-uitzichtpunt. Deze objecten moeten in hun vormgeving aan de duinsfeer refereren.
21
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Structuur
Reliëf
In de wijk wordt enig reliëf gevormd door lichte ophogingen en verlagingen. Zo wordt aangesloten op het zacht ondulerend landschap van de naastgelegen duinen. Noordelijk ligt een klein duin met een lager duinpoeltje ernaast dat als wadi fungeert. In de dorpsas ligt ook zo’n wadi in de vorm van een verdiept natter gedeelte. In de landschapszone boven de wijk, onderlangs het bestaande duin, wordt het landschappelijk reliëf aansluitend nog sterker gedramtiseerd. Met een nieuw duin naast de bestaande duinen, en een grote uitgegraven natte weide met slingerende poel die een wadi vormt voor de hele buurt. Zo onstaat een soort grote duinvallei. 22
la4sale 2021
Structuurlijnen
(3)
(2)
(1) (4)
(5)
(0) De structuuropzet is zodanig dat er in de wijk ruimtelijke structuurlijnen ontstaan. Op twee belangrijke plekken lopen die middels openbare ruimte vanuit diep in de wijk naar het buitengebied, waarmee contact tussen dorp en landschap bewaard blijft (1, 2, 3). Door afstand te maken tussen de wijk en de molen (0) met het vakantieparkje eromheen blijft hier lucht tussen de twee ontwikkelingen en zicht op de duinen (4). Het parkje zelf ontneemt met zijn nieuwe recreatiebebouwing en beplanting het directe zicht op de molen. Door hier in de opzet van woningen toch een zichtlijn te maken (5) die zich richt op de (top van de) molen ontstaat er alsnog een ruimtelijke relatie die dit cultuurhistorische object respecteert en onderbouwt. 23
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Structuur
Klinker rijbaan met groene bermen k&l langs kavels in groen
Klinker rijbaan en asfalt stoep met rollaag opgesloten k&l in naastgelegen groen
rijpaden met afgestrooid asfalt, k&l in de berm
Halfverharde paden van schelpen aan het landschap
Halfverharde paden
Asfalt met grind in de toplaag (afstrooien bij het walsen)
Parkeerhoven en parkeerstraten in grind met versteviging
24
Parkeerhoven en parkeerstraten in split met versteviging (bv geogrid)
la4sale 2021
Wegen en paden
De wegen hebben door hun vele eenrichtingverkeer een ontspannen sfeer en zijn met hun informele profielen meestal meer parkachtig dan verkeerskundig. Alleen de tweerichtingsverkeer wegen die tot de hoofdontsluiting van de wijk behoren zijn in principe (deels) van klinkers. Alle overige wegen krijgen een zo landschappelijk mogelijk beeld, bijvoorbeeld met split afgestrooid asfalt, en paden van schelpen. Zo ontstaat een onderscheid tussen hoofdroute en secundaire bewegingen. In de uitwerking van hier genoemd wensbeeld en principes is afstemming met de nutsleidingen (K&L) belangrijk, dat kan tot aanpassing leiden. De eenrichtingsverkeer ‘paden’ die alleen incidenteel- en calamiteitenverkeer toelaten zijn in principe van asfalt met een dikke afstrooilaag. De echte wandelpaden in het groen zijn van halfverharding of schelpen. De loopzones langs de hoofdontsluiting zijn van asfalt met een fijn split afstrooilaag. K&L lopen dan in de groene berm. Waar dat niet kan en deze toch onder de stoep moeten is die van halfverharding, bv schelpen op een niet hydraulische fundering. Soms zijn rabatstroken van gebakken klinkers een optie om K&L stroken plek te geven. Langs de paden met alleen bestemmingsverkeer zijn geen aparte loopzones. De parkeerstraten en parkeerhoven zijn van grind/split op een stabilisatie laag. Mogelijk heeft de rijloper nog asfalt.
tweerichtingssverkeer hoofdroute tweerichtingssverkeer insteek eenrichtingsverkeer informele incidentele route
25
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Landschap
De duinvallei
Het kleine duin
De dorpsas
De kerktuin
De verschillende openbare ruimte sferen geven de wijk haar landelijke en dorpse sfeer.
26
la4sale 2021
Openbare ruimte sferen
In de wijk zijn een viertal openbare ruimten, de kerktuin, de dorpsas, het kleine duin en de duinvallei. De ruimten lopen in hun sfeer van dorps naar landschappelijk.
De kerktuin
Het meest dorps is de openbare ruimte bij het kerkplein. Hier wordt de sfeer van de kerktuin over de Heerenweg getrokken, bij voorkeur ook letterlijk in de verharding. Als een soort drempel remt dit verkeer en versterkt de pleinsfeer. De kerktuin vormt een klein accent van plantvakken en hagen in de landschappelijke as van de wijk.
De dorpsas
De openbare ruimte van de dorpsas loopt van de kerktuin naar het grotere landelijk gebied onderlangs de duinen. De dorpsas is een open gebied met een reliëf van lager en natter midden (wadi) naar een hoger en drogere rand. De dorpsas heeft een sfeer van landgoed park met natuurlijk beplanting en delen wilde weide en delen gemaaid. De paden zijn halfverhard (bv schelp). Er staan enkele bomen verspreid in de dorpsas en er is ruimte voor een kleine dierenweide of speelweide, voor spelen en voor zitten langs de paden.
Het kleine duin In het hart van de wijk ligt het kleine duin. Dit is een door huizen omsloten plek met in het midden een ruig en avontuurlijk duin. Richting het open landschap gaat het hogere duin over in een lagere wadi, als een klein duinvalleitje. De beplanting is natuurlijk en het duin is zit- en speelgelegenheid voor de buurt.
De duinvallei
De grootste openbare ruimte ligt noordelijk van de wijk aangrenzend aan het bestaande duingebied. Hier moet een zo natuurlijk mogelijke sfeer ontstaan. De weiden kunnen worden begraasd. Het lagere deel zal functioneren als wadi voor de hele buurt en in natte perioden onder water staan. Er lopen smalle halfverharde of gemaaide graspaden door het gebied die aansluiten op het bestaand padennetwerk in de duinen. Inrichting kan het beste met PWN afgestemd worden.
27
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Openbare ruimte De dorpsas
Landschap Openbare ruimte reageert op de landschappelijke omgeving en is op de verschillende locaties net iets anders.
brugje over natte deel
reliëf
halfverharde paden en wilde weiden
graspaden
bank aan het graspad
kleine dierenweide
28
halfverharde paden
la4sale 2021
Openbare ruimte De kerktuin
bloeiende tulpen in de sierperken
siertuintje naar het landschap
graspaden naar de siertuin
kerkplein over de weg doorstrekken
kerkplaats
plantvakken en bloesembomen
29
la4sale 2021
BKP Delversduin, Egmond aan den Hoef
Openbare ruimte De duinvallei
Landschap Openbare ruimte reageert op de landschappelijke omgeving en is op de verschillende locaties net iets anders.
duinpoel langs de duinrand in nat seizoen
dieren in de weide
duinpoel als waterspeelvijver
natuurpaden
natuurlijke overgang naar bestaand duin
aansluiten op duinpadennetwerk
klein duin aan het water met beplanting
30
la4sale 2021
Openbare ruimte Het kleine duin
reliëf en paden landschapsparkje in de duinsfeer
duinvegetatie
verblijfsplek in de duinsfeer
paden sluiten aan op de omgeving
communiteit stimulerende meubels
seringenbergje in de binnenduinsfeer
bank en trap in de duinsfeer