bij5. Notitie Beleid supermarkten centrum Bergen.pdf
Tekst van het document
Rho adviseurs BV vestiging Rotterdam
4101265.20200061
28
Toetsing aan de Dienstenrichtlijn
Ad 2
De evenredigheid van de maatregel
a.
Is de maatregel/beperkingen geschikt om het nagestreefde doel te bereiken?
Het uitsluiten van supermarkten binnen de bestemming waarbinnen detailhandel mogelijk is, is enige effectieve manier waarop de vestigingsmogelijkheden van supermarkten binnen centrumgebieden kunnen worden gestuurd. Supermarkten zijn kapitaalkrachtige organisaties die locaties fysiek geschikt kunnen maken door hier fors in te investeren. Het op ongewenste locaties voor supermarkten binnen het centrum van Bergen uitsluiten van het gebruik als supermarkt binnen de bestemming detailhandel, is daarom een geschikte maatregel om het doel, het beschermen van de specifieke ruimtelijke en aanbodstructuur van het en daarmee vitaliteit van het centrum van Bergen, te bereiken. Hierdoor wordt leegstand voorkomen. Specifiek - de specifieke structuur in Bergen met een groot aandeel speciaalzaken Aangegeven is dat supermarkten door hun omvang en marktkracht streven naar een vrij uniform winkelaanbod, waarbinnen zij een dominante positie hebben bij het doen van boodschappen. Deze Dominantie is in de afgelopen periode verder toegenomen zo blijkt uit een analyse van de bestedingscijfers tussen 2002 en 2018. Tabel 6: ontwikkeling marktaandelen supermarkten en speciaalzaken levensmiddelen binnen de bestedingen aan levensmiddelen 2002 – 2018 (bronnen: HBD - CBS – Panteia) marktaandeel binnen bestedingen Levensmiddelen
2002
2017
2018
supermarkten
80,0% 80,6% 81,6% 82,8% 83,5% 83,7% 85,7% 85,8% 86,8% 87,0% 87,8% 87,9% 88,0% 87,5% 87,4% 87,8%
88%
speciaalzaken levensmiddelen 20,0% 19,4% 18,4% 17,2% 16,5% 16,3% 14,8% 14,2% 13,2% 13,0% 12,6% 12,1% 12,0% 12,5% 12,6% 12,2%
12%
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2018 tov 2002 supermarkten
39%
groei bestedingen bij supermarkten
110% =
10% groei in marktaandeel
speciaalzaken levensmiddelen
-23%
afname bestedingen bij speciaalzaken
60% =
40% krimp in marktaandeel
In deze periode zijn de bestedingen per gemiddelde Nederlander bij supermarkten met bijna 40% toegenomen, terwijl de bestedingen van de gemiddelde Nederlander bij speciaalzaken in dezelfde periode met 23% zijn afgenomen. Hierdoor is het marktaandeel van speciaalzaken binnen de bestedingen aan Levensmiddelen met 40% afgenomen. Inmiddels komt bijna 90% van de bestedingen aan levensmiddelen bij winkels in Nederland bij supermarkten terecht. Hierdoor is het aantal speciaalzaken in deze periode sterk afgenomen.
Ook wanneer we specifiek kijken naar de kerngrootteklasse waarin Bergen valt (10.000 – 15.000 inwoners) dan zien we een algemene toename van de positie van de supermarkten zowel in verkooppunten als in winkeloppervlakte. Deze autonome trend die breed zichtbaar in kernen van deze kerngrootte klasse, zou de specifieke winkeldiversiteit aantasten en daarmee de vitaliteit van het centrum dat juist zo vitaal is, omdat het centrum van Bergen anders is dan het gemiddelde.
4101265.20200061
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Toetsing aan de Dienstenrichtlijn
29
Tabel 7: ontwikkeling winkelaanbod supermarkten en speciaalzaken 2003 – 2020 in kernen van tussen de 10.000 en 15.000 inwoners.(bron Locatus 16-dec 2003 - 25-jul 2009, 15-nov 2020)
m² wvo
2003
2009
2020
2020 tov 2003
supermarkten
292.397
328.944
417.184
43%
speciaalzaken
92.471
97.439
83.085
-10%
verkooppunten
2003
2009
2020
2020 tov 2003
supermarkten
362
399
376
4%
speciaalzaken
1.441
1.401
1.263
-12%
m² wvo
2003
2009
2020
2020 tov 2003
% supermarkten
76%
77%
83%
10%
% speciaalzaken
24%
23%
17%
-31%
verkooppunten
2003
2009
2020
2020 tov 2003
% supermarkten
20%
22%
23%
14%
% speciaalzaken
80%
78%
77%
-4%
Dit heeft geresulteerd in het gegeven dat een bijna evenredige dominantie is ontstaan van het aantal winkelmeters van supermarkten, zeker in kernen van tussen de 10-15.000 inwoners (zie figuur 12). Hier is inmiddels 84% van het aantal winkelmeters in de branche levensmiddelen bezet door supermarkten. In Bergen bedraagt dit aandeel slechts 68% en is het aandeel van speciaalzaken in het winkelaanbod met 32% twee keer zo groot gebleven. Figuur 12: aandeel supermarkten en speciaalzaken in m² wvo binnen de branchegroep levensmiddelen in Bergen en gemiddeld in kernen van 10-15.000 inw. In Nederland (bron Locatus)
100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
16%
32%
84%
68%
Bergen
gemiddeld in kernnen van 10-15.000 inw
supermarkten
Rho adviseurs BV vestiging Rotterdam
speciaalzaken
4101265.20200061
30
Toetsing aan de Dienstenrichtlijn
De enige manier om deze specifieke winkelstructuur en daarmee de specifieke identiteit van het centrum van Bergen te beschermen is door het aantal locaties waar supermarkten zich kunnen vestigen te reguleren. Hiermee kunnen de supermarkten worden geconcentreerd op 2 locaties aan de rand van het centrum, waardoor in de kern van het centrumgebied een specifiek winkelaanbod van speciaalzaken dominant blijft. Door deze locaties zodanig te situeren dat ze aan de rand van het centrumgebied liggen en de logische parkeerplek vormen bij een bezoek aan het centrum ondersteund dit ook het mobiliteitsbeleid dat de dominantie van de auto in het centrumgebied probeert te beperken, het vervoer te voet en per fiets probeert te stimuleren en de kwaliteit van de openbare ruimte ondersteund. De ruimtelijke kwaliteit van het verblijfsgebied, is belangrijk voor het in Bergen aanwezige grote aanbod horeca en winkels in de branchegroep mode en luxeartikelen.
b.
Wordt de maatregel coherent en systematisch toegepast?
Doelstelling van de maatregel is om in het centrum van Bergen de bij de identiteit van de kern passende en gewenste ruimtelijke–functionele structuur te realiseren, zodat het winkelaanbod optimaal kan functioneren. Hiermee moet de vitaliteit van het centrum worden bevorderd en leegstand voorkomen. Het centrumgebied van Bergen is het enige centrumgebied binnen de gemeente Bergen waar een compleet én specifiek winkel- en horeca aanbod aanwezig is. De samenstelling van dit aanbod past bij de identiteit van de kern Bergen. Het beschermen en versterken van deze identiteit is ook vastgelegd in het provinciale en regionale detailhandelsbeleid (zie paragraaf 3.4). De maatregel is bedoeld om juist dit te beschermen. Door de maatregel - het uitsluiten van supermarkten op alle locaties waar deze niet gewenst zijn - uitsluitend in het centrum van Bergen toe te passen, wordt de maatregel coherent en systematisch toegepast.
c.
Gaat de maatregel niet verder dan nodig is om het doel te bereiken c.q. kan het doel niet met minder ver gaande beperkingen bereikt worden?
Het uitsluiten van supermarkten binnen de bestemming waarbinnen detailhandel mogelijk is, is de enige effectieve manier waarop de vestigingsmogelijkheden van supermarkten binnen centrum/winkelgebieden kunnen worden gestuurd. Supermarkten zijn immers kapitaalkrachtige organisaties die locaties ook fysiek geschikt kunnen maken door hier fors in te investeren. Supermarkten zijn structuurbepalend voor centrumgebieden in kleine en middelgrote kernen. Supermarkten zijn overal in Nederland op zoek naar locaties om zich te vestigen en hun marktaandeel te vergroten. Daarom zijn er ook allerlei beperkende maatregelen voor het vestigen van supermarkten op onder andere perifere locaties. Door hun financiële draagkracht en autonome aantrekkingskracht kunnen zij locaties ontwikkelen en de structuur bepalen. Gebleken is dat het beperken van de locaties waar supermarkten zich kunnen vestigen de enige manier is om de verdere groei in dominantie van supermarkten te beperken. Dit proces heeft overal in Nederland plaatsgevonden. Het centrum van Bergen vormt hier echter een uitzondering op en ontleend hieraan mede haar identiteit. Hierdoor zijn er geen andere maatregelen denkbaar om te voorkomen dat supermarkten zich vestigen op ongewenste locaties. De maatregel gaat daarom niet verder dan noodzakelijk.
4101265.20200061
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Toetsing aan de Dienstenrichtlijn
Rho adviseurs BV vestiging Rotterdam
31
4101265.20200061