bij concept Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2028_2.pdf

2025-2028

Inhoud 1

Inleiding......................................................................................................................3

2

Samenvatting..............................................................................................................4 2.1 Thema’s, prioriteiten en acties..................................................................................5

3

Aanleiding...................................................................................................................7 3.1 Doel Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol..........................................................9 3.2 Proces totstandkoming Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol...............................10

4

Ontwikkelingen vliegverkeer Schiphol.......................................................................11 4.1 Luchtvaartnota 2020-2050.....................................................................................11 4.2 Hoofdlijnenbrief van de Minister in 2022..................................................................12 4.3 Luchtruimherziening.............................................................................................13 4.4 Vliegverkeer & gezondheid.....................................................................................14

5

Cijfers vliegverkeer Schiphol.....................................................................................16

6

Evaluatie Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2019-2022..............................20

7

Thema’s en prioriteiten Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2028........25 7.1 Aansluiten op inzet BRS.........................................................................................26 7.2 Bestuurlijke inzet regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond............................................26 7.2.1 Geluid & hinderbeleving...............................................................................27 7.2.2 Nachtvluchten............................................................................................29 7.2.3 Luchtkwaliteit.............................................................................................34 7.2.4 Ruimtelijke ontwikkeling (wonen en vliegen)...................................................36 7.2.5 Netwerkkwaliteit.........................................................................................37 7.2.6 QuickScan – maatregelen.............................................................................38

8

Governance & participatie.........................................................................................42 8.1 Regionale samenwerking.......................................................................................42 8.2 Bestuurlijke Regie Schiphol....................................................................................42 8.3 Interbestuurlijke samenwerking..............................................................................42 8.4 Samenwerking met bewoners.................................................................................43

9

Organisatie uitvoering en financiering.......................................................................44

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

2/45

1 Inleiding Gemeenten werken elke dag aan een leefomgeving waar mensen prettig kunnen wonen, werken en ontspannen. In de regio rond Schiphol hebben gemeenten te maken met de invloed van het vliegverkeer op die leefomgeving. Hierdoor hebben inwoners in deze gemeenten meer last van vliegtuiglawaai en kan hun gezondheid worden beïnvloed door het vliegverkeer. Negen gemeenten in onze regio, namelijk Alkmaar, Bergen, Beverwijk, Castricum, Haarlem, Heemskerk, Heiloo, Uitgeest en Velsen, liggen onder de aanvliegroutes naar Schiphol en werken samen aan terugdringen van de hinder door vliegverkeer. De regio rond Schiphol profiteert ook van de economische voordelen van de luchthaven. Schiphol is een belangrijke internationale verbinding en trekt bedrijven en investeerders van over de hele wereld aan. Dit zorgt voor een sterke economie in de regio. De luchthaven zelf biedt veel banen in de luchtvaartsector. Daarnaast hebben inwoners van de regio het voordeel dat Schiphol dichtbij is, waardoor reizen snel en makkelijk gaat. Het is een grote uitdaging voor gemeenten om een goede balans te vinden tussen de voordelen van Schiphol voor Nederland en de leefbaarheid voor omwonenden. Dit is extra lastig omdat gemeenten hier zelf geen beslissingen over mogen nemen. Daarom werken de negen gemeenten samen.

Ze willen zo meer aandacht vragen voor lokale problemen bij regionale en landelijke overleggen. Omgevingsdienst IJmond helpt hen hierbij. De gezamenlijke doelen van de regio staan in de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol. Dit is een vernieuwde versie van de agenda voor 2016-2022. Net als eerder ligt de nadruk op leefklimaat en gezondheid, omdat dit vooral een regionaal probleem is. De focus ligt op het verbeteren van de leefomgeving, met extra aandacht voor geluidsoverlast. Tegelijk blijven we oog houden voor het economisch belang en de werkgelegenheid in de regio.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

3/45

2 Samenvatting Gemeenten werken elke dag aan een leefomgeving waar mensen prettig kunnen wonen, werken en ontspannen. In de regio rond Schiphol hebben gemeenten te maken met de invloed van het vliegverkeer op die leefomgeving. Negen gemeenten, namelijk Alkmaar, Bergen, Beverwijk, Castricum, Haarlem, Heemskerk, Heiloo, Uitgeest en Velsen, liggen onder de aanvliegroutes naar Schiphol. Hierdoor ervaren inwoners overlast van vliegtuiglawaai en kan hun gezondheid worden beïnvloed door het vliegverkeer. De negen gemeenten werken al meer dan 10 jaar samen aan dit onderwerp Door samen te werken willen ze bij regionale en landelijke overleggen meer aandacht vragen voor de hinder van vliegverkeer in hun gemeenten. Dit is belangrijk, want sinds de Polderbaan in 2003 werd geopend, is de overlast door vliegverkeer flink toegenomen. Niet alleen neemt het aantal vluchten van en naar Schiphol toe, er worden ook steeds meer woningen gebouwd onder de aanvliegroutes van de Polderbaan. Tegelijk biedt de luchthaven ook voordelen, zoals banen en internationale verbindingen. Met de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol willen de gemeenten aandacht vragen voor stappen om een betere balans te vinden tussen overlast en voordelen. Het centrale doel van deze Bestuurlijke Agenda

Herstellen van de balans tussen het belang van een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Waarbij de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving. Vanuit deze doelstelling heeft en vraagt de regio oog voor: -

Sturen op gezondheid en niet alleen op minder hinder Behoud van de hub-functie t.b.v. het economische belang

In de Bestuurlijke Agenda legt de regio uit wat er nodig is om de situatie te verbeteren Eerst moet de basis op orde komen. Dat betekent dat Schiphol de juiste en actuele vergunningen moet hebben. Hierdoor kan het anticiperend handhaven stoppen. Daarnaast wil de regio dat er duidelijke normen komen voor alle soorten uitstoot van vliegtuigen, niet alleen voor geluid, maar ook voor uitstoot die de luchtkwaliteit beïnvloedt. Het vastleggen van normen en stoppen van anticiperend handhaven beschermt inwoners Een norm op de gevel, bijvoorbeeld over hoeveel geluid een woning mag ontvangen, maakt het voor inwoners duidelijk hoeveel overlast zij maximaal mogen ervaren. Ook moet er duidelijkheid zijn over compensatie als deze norm worden overtreden.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

4/45

Samen sta je sterker Door de samenwerking tussen de negen gemeenten is er afgelopen jaar veel aandacht geweest voor de problematiek rondom vlieghinder binnen onze regio. Vanuit de regionale samenwerking wordt ook steeds meer buiten de regio gezocht naar samenwerking. Zo ervaren inwoners in een deel van de regio overlast van de parallelle operatie op de Polderbaan en Zwanenburgbaan. Om deze problematiek op de agenda te krijgen, werkt de regio samen met de gemeente Zaanstad en gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland. Ook de Bestuurlijke Regie Schiphol, de overlegstructuur waar circa 50 gemeenten en vier provincies samenwerken is voor onze regio van belang. De gezamenlijke, bestuurlijke inzet van de BRS kent een grote overlap. Komende jaren bouwt de regio deze samenwerking uit om de gezamenlijke belangen tussen partijen op te zoeken en te versterken.

2.1 Thema’s, prioriteiten en acties Onderwerp

Regionale inzet

Geluid en hinderbeleving;

De regio wil dat het Rijk toewerkt naar een basisbescherming voor inwoners. Dat betekent;  Het op orde brengen en actualiseren van de benodigde vergunningen voor Schiphol.  Stellen van geluidsnormen voor luchtvaart op de gevel van woningen (individuele bescherming). Niet alleen uitgaan van berekende waarden, maar ook het meten van vliegtuiggeluid.

Nachtvluchten

De regio wil meer rust in de nacht via:  Inzet op een aaneengesloten periode van rust van tenminste 5 uur.  Geen toename van de geluidbelasting in de randen van de nacht (tussen 23:00-24:00 uur en 05:00-07:00 uur).  Weren van lawaaiige vliegtuigen in de nacht.

Luchtkwaliteit

De regio pleit voor een verbetering van de luchtkwaliteit in relatie tot luchtvaart. De regio vraagt het Rijk om:  Luchtkwaliteit onderdeel uit te laten maken van het normenstelsel.  Nader onderzoek uit te voeren naar de effecten van (ultra)fijnstof.  de WHO-advieswaarden in te passen in het luchtvaartbeleid.

Ruimtelijke ontwikkeling (wonen en vliegen)

De regio wil dat ontwikkelingen op de grond (zoals woningbouw) en in de lucht (het aantal vluchten, routes, ed.) beter op elkaar worden afgestemd.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

5/45

Netwerkkwaliteit

Luchthaven Schiphol is een belangrijk knooppunt waar veel internationale vluchten samenkomen en reizigers makkelijk kunnen overstappen. Dit staat voor de hubfunctie. Voor de regio is het van belang dat deze hubfunctie wordt behouden en Nederland daarmee verbonden blijft met de rest van de wereld. Op dit onderwerp wil de regio dat het Rijk:  het aantal vluchten concretiseert dat past bij het behoud van de hub-functie van Schiphol.  uitwerkt welke rol prijsdifferentiatie kan spelen om voorrang te geven aan de voor Nederland belangrijkste bestemmingen en vluchten.  inzichtelijk maakt hoe substitutie door railverkeer bijdraagt aan de hub.  samenhang brengt tussen andere luchthavens in Nederland, waaronder Lelystad Airport. Met de kanttekening dat de balans economie/gezondheid ook hier zwaar weegt.

Operationele oplossingsrichtingen

De regio vraagt om te komen tot maatregelen die de hinder in de regio reduceren. Met daarbij aandacht voor overlast als gevolg van:  Het op lage hoogte aanvliegen op de Polderbaan.  Het gelijktijdig aanvliegen op de Polderbaan en Zwanenburgbaan.  Continu dezelfde baaninzet.  De hoeveelheid vluchten per uur.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

6/45

3 Aanleiding Via de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol beschrijven negen gemeenten hun gezamenlijke belangen en de standpunten waarmee zij aansluiten bij diverse overlegstructuren in de Schipholregio. Bestuurlijk is gekozen om de agenda te actualiseren. Evenals voorgaande jaren staan gemeenten aan de lat om de belangen van wonen en vliegen (en de werkgelegenheid die daarmee samenhangt) goed tegen elkaar af te wegen. Dit met het strategisch belang van de mainportstatus van Schiphol op nationaal en internationaal niveau en de uitvoering van diverse internationale en nationale duurzaamheidsdoelen in gedachten. De minister en de Kamer stellen inbreng vanuit de regio op prijs om die mee te wegen bij hun besluitvorming. Bij de uitvoering van de Bestuurlijke Agenda is het belangrijk aansluiting te zoeken bij de standpunten van partijen met dezelfde belangen. Gelijktijdig met het aflopen van de looptijd van de huidige Bestuurlijke Agenda kreeg de koers van het kabinet voor de komende jaren vorm en werd gewerkt aan een nieuwe vorm van interbestuurlijke samenwerking waarbij Rijk, provincies en gemeenten gezamenlijke doelen en ambities stelden. Ontwikkelingen die bepalend waren voor het ambitieniveau van gemeenten in deze Bestuurlijke Agenda en die aanleiding vormden om deze Agenda te actualiseren.

Ontwikkelingen in vogelvlucht Vliegverkeer in de regio Schiphol heeft vijf start- en landingsbanen. Zes als de Oostbaan wordt meegerekend, maar die wordt vooral gebruikt voor privévliegtuigen. De start- en landingsbanen die in gebruik zijn heten Buitenveldertbaan, Kaagbaan, Aalsmeerbaan, Zwanenburgbaan en de Polderbaan. De Polderbaan en Kaagbaan zijn primaire banen. De overige banen zijn secundaire banen. Het vliegverkeer wordt zoveel als mogelijk afgewikkeld op de primaire banen. Bij pieken worden ook de secundaire banen ingezet. Bij landend verkeer wordt er dan parallel aangevlogen op zowel de Polderbaan als de Zwanenburgbaan. In dit geval geldt dat vliegtuigen een vaste vlieghoogte moeten aanhouden over een langere afstand. Deze spelregels drukken in onze regio extra op de kwaliteit van de leefomgeving. Anticiperend handhaven In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) staat hoeveel geluid er in totaal toegestaan is voor Schiphol. Ook staat in het LVB hoeveel geluid er maximaal is toegestaan op 35 handhavingspunten rond Schiphol. De Inspectie Leefomgeving & Transport ziet erop toe dat vliegverkeer op jaarbasis niet meer geluid produceert dan toegestaan in de handhavingspunten. Sinds 2015 worden geluidsnormen rond Schiphol echter niet gehandhaafd als overschrijdingen het gevolg zijn van het gebruik van de primaire banen Polderbaan en Kaagbaan.

Dit wordt ‘anticiperend handhaven’ genoemd. Gelijktijdig nam het aantal vliegbewegingen fors toe. Omdat de regels niet zijn vastgelegd, zijn geluidsnormen en de rechtspositie van omwonenden niet goed geregeld. Omwonenden kunnen zich niet beroepen op handhaving. In maart 2024 heeft de rechtbank het kabinet, in de zaak die de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV) tegen de Staat aanspande, twaalf maanden de tijd gegeven om de rechtspositie voor omwonenden te herstellen. Dat gebeurt onder meer door het wijzigen van het LVB.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

7/45

Hoofdlijnenbrief Naar aanleiding van de uitspraak van de rechtbank in de zaak die RBV aanspande is de termijn waarop het LVB gewijzigd dient te worden ingekort. Op 24 juni 2022 presenteerde toenmalig Minister Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zijn hoofdlijnenbrief. Met de hoofdlijnenbrief is ‘de balans tussen een gezonde leefomgeving en duurzame connectiviteit’, centraal komen te staan. Met zijn hoofdlijnenbrief beschreef de minister de wens van het kabinet om “een einde te maken aan de gebrekkige rechtspositie van omwonenden1”. Omdat een LVB nauw verbonden is aan de natuurvergunning verwachtte IenW dat het wijzigen van het LVB meer tijd in beslag zou nemen. Met de hoofdlijnenbrief koos de Minister er daarom voor, om vooruitlopend op het LVB het maximumaantal toegestane vliegtuigbewegingen van en naar Schiphol te reduceren tot 440.000 per jaar. Dit in plaats van de 500.000 vliegtuigbewegingen die tot dan toe waren toegestaan. Interbestuurlijke samenwerking Naar aanleiding van een evaluatie van de governancestructuur binnen de Schipholregio is eind 2022 gekozen om de governance op te delen in twee kolommen; interbestuurlijk en participatie.

Over de interbestuurlijke samenwerking zijn afspraken gemaakt tussen vier Ministeries; Infrastructuur en Waterstaat, Binnenlandse zaken, Economische zaken & Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, de provincies Noord & Zuid-Holland, Flevoland en Utrecht en gemeenten in de Schipholregio. Op 10 oktober 2022 ondertekenden de minister van I&W en de Gedeputeerde van Noord-Holland als voorzitter van de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) de Bestuursovereenkomst intenties samenwerking NOVEX Schipholregio. In deze overeenkomst staat de balans tussen een gezonde leefomgeving en duurzame connectiviteit centraal. Daarnaast staat de verbinding met de diverse opgaven in de Schipholregio beschreven. Daarmee bouwt de overeenkomst voort op de eerder gemaakte werkafspraken en vormt de start voor de verdere uitwerking van de NOVEX Schiphol. Gelijktijdig aan de interbestuurlijke samenwerking heeft het Ministerie de Maatschappelijke Raad Schiphol opgericht om ook invulling te geven aan de participatiekolom. NOVEX Schipholregio Op 7 december 2023 ondertekenden de BRS, samen met het Ministerie van I&W het Ontwikkelperspectief & Uitvoeringsagenda NOVEX Schipholregio. Met de oplevering van deze Uitvoeringsagenda NOVEX Schipholregio2 zetten overheden een grote, gezamenlijke stap binnen de interbestuurlijke samenwerking. De gezamenlijke inspanningen krijgen komende jaren vorm via 33 actielijnen.

Met deze Rijk-regio agenda werken overheden samen aan de complexe integrale opgaven in de Schipholregio. Waar verschillende maatschappelijke belangen en opgaven samenkomen en op elkaar inwerken vraagt dat een gezamenlijke afweging om op verschillende dossiers voortgang te realiseren. Door samen in te zetten op het creëren van synergie tussen verschillende belangen en toe te werken naar gezamenlijke uitgangspunten en een gezamenlijk

1 2

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-024dd11c16bad9823ae75aed4b8dd1ccd8de6cce/pdf https://www.rijksoverheid.nl/Uitvoeringsagenda Novex Schipholregio

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

8/45

afwegingskader dragen overheden bij aan een duurzame en evenwichtige ontwikkeling van de regio. Regeerakkoord In september 2024 presenteerde het nieuwe kabinet het Regeerakkoord waarmee de koers van het kabinet die was ingezet wordt voortgezet door de inzet voor de luchtvaart te richten op het op orde brengen van de rechtsbescherming van omwonenden (geluidsbelasting) en de regelgeving met behoud van de netwerkkwaliteit van Schiphol. Zo is het kabinet voornemens te sturen op milieunormen die de negatieve effecten van de civiele luchtvaart steeds verder laten afnemen. De uitwerking van het normenstelsel zal echter nog een aantal jaar in beslag nemen. De doorgroei van Schiphol krijgt een prominentere plek doordat het kabinet inzet op stillere en schonere vliegtuigen. Voor de luchtvaart ontstaat dan op de langere termijn groeiruimte als vliegtuigen stiller en schoner worden onder andere met innovatie van vliegtuigen en vliegtuigbrandstoffen, waaronder SAF (biogene en synthetische brandstof) en waterstof. Met het schrijven van deze Agenda is bekend dat ook dit kabinet inzet op 20% minder geluidsbelasting rond Schiphol overdag en 15% minder geluidsbelasting in de nacht. Inmiddels is ook bekend dat hiervoor een gefaseerde aanpak is gekozen (eerst 15% reductie overdag en in de nacht) met een maatregelpakket dat per 1 november 2025 moet ingaan.

Nadere uitwerking van de invulling van de resterende 5% vermindering geluidbelasting volgt in 2026. Bij dit eerste reductiedoel van 15% is bepaald dat het maximum aantal jaarlijkse vliegtuigbewegingen teruggebracht wordt van 500.000 naar 478.000. In afwachting van een advies van de Europese Commissie wordt een besluit hierover -en vastlegging in het LVB- in 2025 verwacht. Al deze ontwikkelingen vormden aanleiding om de Bestuurlijke Agenda te actualiseren en daar waar mogelijk uitgangspunten en standpunten aan te scherpen. Verderop in deze agenda komen deze onderwerpen meer uitgebreid aan bod.

3.1 Doel Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol Het luchtvaartdossier is een dynamisch dossier met een lange adem. Er spelen voortdurend nieuwe ontwikkelingen die een uitwerking kennen van meerdere jaren. Daarnaast kent het dossier zeer veel betrokken stakeholders; van inwoners tot gemeenten en van de sector tot internationale bedrijvigheid. Eenieder heeft een eigen belang. Het ministerie van I&W is verantwoordelijk voor het nationale luchtvaartbeleid en heeft daar voortdurend gesprekken over met haar stakeholders. Het luchtvaartbeleid is afhankelijk van internationale wet- en regelgeving in de luchtvaart. Gemeenten schrijven niet zelf mee aan dit beleid, maar praten via diverse overlegstructuren wel mee over ontwikkelingen binnen het Schipholdossier en kunnen zo alsnog invloed uitoefenen. Het doel van onze Bestuurlijke Agenda is het vaststellen van gemeenschappelijke uitgangspunten om de negatieve effecten van vliegverkeer in de negen samenwerkende gemeenten te verminderen. Daarbij ligt de focus op een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving, maar houden we het economisch belang en de werkgelegenheid voor de regio in het vizier. Door het

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

9/45

gezamenlijk uitdragen van deze uitgangspunten aan diverse bestuurlijke tafels vragen de negen gemeenten meer aandacht voor de problematiek in de eigen regio. De Bestuurlijke Agenda heeft een secundair, maar ook belangrijk doel. Met de Bestuurlijke Agenda is het voor inwoners helder op welke manier en met welke standpunten portefeuillehouders aanschuiven aan de diverse (bestuurlijke) overlegtafels binnen de Schipholregio en op welke manier zij invloed kunnen hebben op lopende ontwikkelingen. Doordat er vooral veel aan bestuurlijke tafels gesproken wordt over ontwikkelingen in de Schipholregio is de inzet van de eigen gemeenten veelal minder zichtbaar. Samengevat draagt de Bestuurlijke Agenda eraan bij dat de negen samenwerkende gemeenten via de vastgestelde inzet transparant, consistent, gezamenlijk en snel kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen. Deze inzet krijgt een plek in zienswijzen van de regio, maar ook zienswijzen die worden opgesteld binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol.

3.2 Proces totstandkoming Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol De Bestuurlijke Agenda vliegverkeer Schiphol 2025-2028 bouwt voort op de huidige standpunten. Waar mogelijk is de inzet aangescherpt door (landelijke) ontwikkelingen. Denk daarbij aan nieuwe ambities die interbestuurlijk zijn vastgelegd in de NOVEX Uitvoeringsagenda, of ontwikkelingen die het Rijk zelf in gang heeft gezet, zoals het onderzoek naar meer rust in de nacht. Daarnaast sluit de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol aan bij de bestuurlijke inzet binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS). Voor de negen gemeenten is het belangrijk om zoveel als mogelijk bovenregionaal en binnen de BRS samen te werken om zo een eenduidig en constructief signaal af te geven richting het Rijk. Verder zijn de uitgangspunten in deze Bestuurlijke Agenda opgehaald en getoetst via diverse regionale raadsinformatiesessies en sessies met portefeuillehouders binnen de regio, waarbij steeds weer het belang naar voren kwam om te komen tot een balans tussen een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Waarbij de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving. De portefeuillehouders uit de regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond halen via dit concept zienswijzen op bij hun gemeenteraden.

Alle zienswijzen bij elkaar vormen input voor de definitieve versie die later in 2025 ter vaststelling wordt aangeboden aan de colleges van B&W. De vastgestelde Bestuurlijke Agenda wordt ter kennisname gedeeld met de gemeenteraden, inclusief een Nota van Antwoord, zodat raadsleden zien op welke wijze de zienswijze in de definitieve agenda is verwerkt. De definitieve versie van de agenda wordt gepubliceerd op www.odijmond.nl.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

10/45

4 Ontwikkelingen vliegverkeer Schiphol De context rondom Schiphol is de afgelopen jaren aanzienlijk veranderd door verschillende factoren, waaronder de impact van de COVID-19-pandemie, toegenomen aandacht voor milieuvraagstukken en het maatschappelijke debat over de rol en omvang van de luchthaven. Deze veranderingen hebben geleid tot een hernieuwde evaluatie van het beleid en de toekomst van Schiphol. Ook de samenwerking van de Rijksoverheid met medeoverheden veranderde afgelopen jaren. Impact van de COVID-19-pandemie De pandemie zorgde voor meer dan een halvering van het aantal vliegbewegingen in 2020 en 2021. Dit trof de luchtvaartsector zwaar. Schiphol zag een scherpe afname van vliegverkeer en inkomsten, wat leidde tot heroverwegingen over operationele strategieën en toekomstbestendigheid. De periode van verminderde activiteit bood echter ook een kans om milieueffecten, zoals geluidsoverlast en luchtvervuiling, te verminderen en nieuwe duurzaamheidsinitiatieven te overwegen. Milieuvraagstukken Met de heropleving van het vliegverkeer na de pandemie, kwam er meer aandacht voor de milieueffecten van Schiphol. De discussie over klimaatverandering en de noodzaak van duurzaamheid kreeg meer gewicht, mede door druk van milieuorganisaties en de bredere samenleving.

Er werd meer nadruk gelegd op het verminderen van CO2-uitstoot, geluidsoverlast en luchtvervuiling, wat leidde tot een intensiever debat over hoe de luchtvaartsector kan bijdragen aan nationale en internationale klimaatdoelen. Maatschappelijk debat Het maatschappelijk debat over Schiphol intensiveerde door de combinatie van bovengenoemde factoren. Omwonenden, milieuorganisaties en andere belanghebbenden uitten zorgen over de impact van de luchthaven op gezondheid, leefomgeving en klimaat. Dit debat werd gevoed door de zichtbare afname van overlast tijdens de pandemie, wat leidde tot vragen over de noodzaak en wenselijkheid van terugkeer naar de pre-pandemische niveaus van vliegverkeer. In de volgende hoofdstukken beschrijven wij een aantal belangrijke ontwikkelingen binnen het Schipholdossier die bepalend zijn voor de inzet van onze regio.

4.1 Luchtvaartnota 2020-2050 In september 2020 is de Luchtvaartnota 2020-2050 3 vastgesteld door het Rijk. Deze nota werd gepubliceerd door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en biedt een langetermijnvisie voor de ontwikkeling van de luchtvaart in Nederland, met de nadruk op duurzaamheid, veiligheid, en innovatie. De nota erkent de belangrijke rol van luchtvaart in de Nederlandse economie, maar benadrukt dat groei op een verantwoorde manier moet plaatsvinden. Dit betekent dat groei alleen mogelijk is 3

Luchtvaartnota 2020 - 2050 | Luchtvaart in de toekomst

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

11/45

binnen de kaders van de klimaatdoelen en de leefomgevingskwaliteit. Er wordt gestreefd naar CO2-neutraliteit in 2050, waarbij technologische innovaties zoals duurzame vliegtuigbrandstoffen, elektrische vliegtuigen en efficiëntere luchtruimgebruik een cruciale rol spelen. Er is ook aandacht voor de versterking van de internationale hub-functie van Schiphol en de verbetering van de bereikbaarheid van regionale luchthavens. De nota onderkent ook dat er omstandigheden kunnen zijn waarin krimp van de luchtvaartcapaciteit noodzakelijk is. Dit kan voortvloeien uit milieueisen, geluidsnormen en klimaatdoelstellingen. In bepaalde scenario’s, zoals bij het niet halen van duurzaamheidstargets, kunnen maatregelen genomen worden om het aantal vluchten te beperken. Dit impliceert een flexibele aanpak waarbij economische groei niet ten koste gaat van leefbaarheid en milieu. Nachtvluchten zijn een specifiek aandachtspunt vanwege hun impact op de nachtrust van omwonenden en de leefkwaliteit in het algemeen. De nota stelt dat het aantal nachtvluchten strikt gereguleerd zal blijven en dat de geluidsoverlast verder teruggedrongen moet worden. Dit kan door het gebruik van stillere vliegtuigen en strengere handhaving van geluidsnormen. Schiphol blijft het enige vliegveld waar nachtvluchten plaatsvinden, maar met een strikte limiet en continue evaluatie van de impact op de omgeving.

De Luchtvaartnota 2020-2050 balanceert tussen de noodzaak voor economische groei en de dringende behoefte aan duurzaamheid en leefbaarheid. Groei wordt gefaciliteerd binnen strikte milieukaders, krimp is een optie als duurzaamheidsdoelen niet gehaald worden, en nachtvluchten worden streng gereguleerd om de negatieve impact op omwonenden te minimaliseren.

4.2 Hoofdlijnenbrief van de Minister in 2022 De intensivering van het maatschappelijk debat en de veranderde context rondom Schiphol waren belangrijke redenen waarom de minister in 2022 met een hoofdlijnenbrief 4 kwam. De brief adresseerde de noodzaak om een nieuw evenwicht te vinden tussen economische belangen van de luchthaven en de sociale en milieukundige impact ervan. Daarbij keek het Rijk naar mogelijke beperking van het aantal vliegbewegingen om geluidsoverlast en emissies te verminderen. Duurzaamheid en innovatie en beperkingen op nachtvluchten om slaapverstoring en gezondheidsproblemen bij omwonenden te verminderen. Terugdringen geluidsbelasting Met de hoofdlijnenbrief streefde het Rijk naar 20% minder geluidsbelasting rond Schiphol overdag en 15% minder geluidsbelasting in de nacht om de leefbaarheid voor omwonenden te verbeteren en milieudoelen te halen, terwijl de economische belangen van de luchthaven behouden blijven. Daarbij zette IenW in eerste instantie in op 440.000 vliegbewegingen per jaar. Omdat het voor deze maatregel nodig is een balanced approach-procedure5 te doorlopen en de 440.000 4

5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/24/hoofdlijnenbrief-schiphol#:~:text=Minister %20Harbers%20(IenW)%20informeert%20de,ontwerp%2DLuchthavenverkeerbesluit%20(LVB). https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2023/09/01/bijlage-2notificatiedocument-balanced-approach-procedure-schiphol/bijlage-2-notificatiedocument-balanced-approachprocedure-schiphol.pdf

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

12/45

vliegbewegingen daarbinnen niet stand zou houden, zette de minister in op 452.000 vliegbewegingen i.c.m. met diverse extra geluidsreducerende maatregelen en maatregelen om meer rust in de nacht te borgen. Dit pakket sluit aan bij de Europese normen en de balanced approach, waarbij eerst wordt ingezet op technologische innovatie, efficiëntere vliegroutes, en geluidsreductie aan de bron. Het verminderen van de geluidsbelasting is essentieel om gezondheidseffecten voor bewoners te beperken en tegemoet te komen aan groeiende maatschappelijke en politieke druk. Door deze reductie kan Schiphol duurzamer opereren en worden conflicten met omwonenden en milieugroepen verminderd. De balanced approach wordt momenteel doorlopen. Na het in april 2024 indienen van een gewijzigd maatregelpakket bij de Europese Commissie is in september 2024 opnieuw een gewijzigd pakket ter beoordeling aan de Europese Commissie aangeboden. 6Dit pakket is in december 2024 aangevuld met een voorstel voor een maximum aantal vliegbewegingen. De resultaten worden komende jaren in een luchthavenverkeerbesluit (LVB) vastgelegd. Dit is ook nodig om te voldoen aan de uitspraak van de rechter in de zaak van de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder. Het LVB voor Schiphol wordt in 2025 verwacht.

De nieuwe maatregelen, waarvan inmiddels besloten is deze gefaseerd in te voeren, worden vervolgens periodiek geëvalueerd. Op basis hiervan wordt bekeken of en welke aanvullende maatregelen nodig zijn om te voldoen aan de bepaalde geluidsdoelen.

4.3 Luchtruimherziening De luchtruimherziening in Nederland is volop in ontwikkeling en vormt een cruciale stap om het Nederlandse luchtruim efficiënter en duurzamer te maken. Het huidige luchtruim is verouderd en zit tegen zijn grenzen aan, met overlappende vliegroutes en inefficiënties die leiden tot onnodige geluidsoverlast en uitstoot. Het Rijk werkt daarom aan een nieuw ontwerp, waarbij vliegroutes worden geoptimaliseerd en betere afstemming plaatsvindt tussen civiel en militair gebruik. De luchtruimherziening kent een aantal kaders waarbinnen de geluidsbelasting op de woonomgeving moet verminderen. Door hogere vliegroutes, kortere routes en stillere aanvliegprocedures moet de geluidshinder rond luchthavens afnemen. De aanpassing van vliegroutes betekent dat nieuwe gebieden worden blootgesteld aan vliegtuiglawaai. Woonwijken die voorheen weinig hinder hadden, kunnen daardoor juist te maken krijgen met toegenomen geluidsoverlast, vooral als wordt gekozen voor het vliegen via vaste naderingsroutes. De regio werkt hierin nauw samen met de Bestuurlijke Regie Schiphol. De inzet is erop gericht om eerst toe te werken naar een nieuw geluidssysteem met daarbij individuele bescherming van inwoners via normen op de gevel, maar ook helderheid in de compensatie of mitigerende maatregelen waar bewoners recht op hebben, wanneer de situatie niet verbetert.

De luchtruimherziening bevindt zich momenteel in de eerste fase van planvorming. Een fase van participatie volgt nog en is voor de regio cruciaal om tot besluitvorming door het Rijk te kunnen

6

https://open.overheid.nl/documenten/brief ministerie IenW 4 september 2024

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

13/45

komen. De verwachting is dat een nadere uitwerking van de luchtruimherziening meerjarig zal duren. In de huidige planning is de juridische verankering voorzien tussen 2026 en 2030.

4.4 Vliegverkeer & gezondheid Het vliegverkeer in Nederland heeft aanzienlijke gevolgen voor de gezondheid van de bevolking, vooral voor degenen die in de buurt van luchthavens wonen. Twee van de meest prominente factoren die bijdragen aan deze gezondheidsimpact zijn geluidsoverlast en luchtkwaliteit. Chronische blootstelling aan geluidsoverlast kan leiden tot stressklachten, luchtwegklachten, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en psychische klachten 7. Geluidsoverlast door vliegtuigen in de nacht kan slaap verstoren, wat de gezondheidsproblemen kan versterken. 8 Ernstige hinder en slaapverstoring concentreert zich in deelgebieden In deelgebieden dichtbij Schiphol worden mensen langdurig blootgesteld aan geluidbelasting die uitstijgt boven de advieswaarde van de WHO voor omgevingsgeluid. Het uitgangspunt van de WHO is dat minder dan 10% van de mensen ernstige hinder ervaart. Het percentage bewoners dat ernstige hinder ervaart door langdurende blootstelling aan geluid, loopt in enkele deelgemeenten rond Schiphol op tot 60%. Dit blijkt uit onderzoek van de GGD uit 2020. Ook op grote afstand van Schiphol ervaren mensen ernstige hinder en slaapverstoringen. De percentages mensen die overlast ervaren zijn hier weliswaar lager, maar dit gebied is zo groot dat in totaal veel bewoners in de wijde omgeving rondom Schiphol ernstige geluidhinder ondervinden.

Uit de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 (18- tot 64-jarigen) blijkt dat de ernstige geluidhinder zich niet beperkt tot de vastgestelde geluidscontour van 48 dB Lden. Ook in gemeenten en gebieden buiten deze contour komen percentages voor die uitstijgen boven het landelijke gemiddelde van 3,7%. Met name in de gemeenten Aalsmeer (40%), Uithoorn (34%), Heiloo (24%), Castricum (21%) en Amstelveen (21%) wordt veel geluidhinder ervaren van vliegverkeer. Uitgeest kent een percentage van 18,8%. Bergen 10,6%. De percentages van de overige gemeenten binnen onze regio liggen rond de 6-7%. De hoge hinderpercentages in Heiloo, Castricum en Uitgeest laten zien dat ook bewoners in verder weggelegen gebieden in het noorden de impact ervaren van de Polderbaan. Vliegverkeer en luchtkwaliteit Wat betreft luchtkwaliteit, stoten vliegtuigen verschillende verontreinigende stoffen uit, waaronder fijnstof en ultrafijnstof. Deze deeltjes kunnen diep in de longen doordringen en bijdragen aan luchtwegaandoeningen zoals astma, bronchitis en andere chronische ademhalingsproblemen. Daarnaast dragen emissies van stikstofoxiden bij aan de vorming van ozon en fijnstof in de atmosfeer, wat kan leiden tot ademhalingsproblemen, hart- en vaatziekten en een verhoogd risico op longkanker.

Naast fijnstof en stikstofoxiden stoten vliegtuigen ook andere schadelijke stoffen uit, zoals zwaveloxiden en vluchtige organische stoffen, die eveneens schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid.

7 8

Bron: Rapport_belevingsonderzoek_geluidhinder_en_slaapverstoring_2020-1.pdf (ggdghor.nl) Bron: Schiphol en gezondheid | GGD Kennemerland

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

14/45

Verminderen gezondheidsimpact vliegverkeer Om de negatieve gezondheidsimpact van vliegverkeer te verminderen, werkt de Nederlandse overheid samen met de luchtvaartsector aan verschillende maatregelen. Dit omvat beperkingen op nachtvluchten en het bevorderen van stillere vliegtuigen om geluidsoverlast te verminderen, evenals de bevordering van schonere vliegtuigtechnologieën en duurzame brandstoffen om luchtvervuiling te verminderen. Er wordt ook voortdurend onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van vliegverkeer en monitoring van luchtkwaliteit en geluidsniveaus rond luchthavens. Ondanks deze inspanningen blijft de impact van vliegverkeer op de gezondheid een belangrijk aandachtspunt, vooral voor gemeenschappen rondom grote luchthavens zoals Schiphol. Het blijft een voortdurende uitdaging om een balans te vinden tussen de economische groei van de luchtvaartsector en de bescherming van de volksgezondheid.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

15/45

5 Cijfers vliegverkeer Schiphol De ontwikkeling van het aantal vluchten op Schiphol tussen 2019 en 2024 kenmerkt zich door significante schommelingen, voornamelijk veroorzaakt door de coronapandemie en de daaropvolgende herstelperiode. In 2019 was Schiphol een van de drukste luchthavens ter wereld, met een recordaantal van ongeveer 496.000 vliegbewegingen. Dit aantal weerspiegelde een stabiele groei in de jaren daarvoor, aangedreven door de sterke positie van Schiphol als internationaal knooppunt en de hub-functie voor KLM en haar partners. Met de uitbraak van COVID-19 in het begin van 2020 werden wereldwijd strikte reisbeperkingen en lockdowns ingevoerd. Dit leidde tot een dramatische daling in het aantal vluchten. In 2020 verwerkte Schiphol slechts ongeveer 227.000 vliegbewegingen, minder dan de helft van het aantal in 2019. De luchtvaartsector werd zwaar getroffen door de verminderde passagiersvraag en talrijke annuleringen. Pas in 2023 begon de sector zich te herstellen. Het aantal vliegbewegingen op Schiphol steeg naar ongeveer 400.000 vliegtuigbewegingen. In 2023 groeide het aantal vliegtuigbewegingen door naar circa 430.000. De groei zette in 2024 door tot bijna 470.000 bewegingen. Aantal vliegtuigbewegingen Schiphol

(Bron: https://dashboards.ilt.rijkscloud.nl/cijfersveiligeduurzameluchtvaart/) Het totaal aantal vliegtuigbewegingen is een optelsom van alle passagiersvluchten, vrachtvluchten en general aviation. Voor de passagiers- en vrachtvluchten samen, het zogenoemde handelsverkeer, geldt een maximum van 500.000 vliegtuigbewegingen per gebruiksjaar. General aviation zijn privévluchten, zakelijke vluchten en helikoptervluchten van bijvoorbeeld de politie.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

16/45

Aantal nachtvluchten door handelsverkeer

In 2024 stabiliseerde het aantal nachtvluchten tot bijna 25.000. Het meeste verkeer dat van en naar Schiphol vliegt wordt afgehandeld op de twee primaire banen; de Polderbaan en de Kaagbaan. De aan- en uitvliegroute van de Polderbaan liggen boven onze regio. In onderstaande tabel staat het aantal landingen en start Polderbaan over de jaren 2021, 2022 en 2023. 2021

2022

2023

238.758

395.067

430.842

Landingen

40.779

68.259

92.782

Starts

25.861

53.183

47.668

66.640

121.442

140.450

Totaal Schiphol Polderbaan

Hindercijfers BezoekBas Inwoners die overlast ervaren van vliegverkeer kunnen dat melden bij het Bewonersaanspreekpunt Schiphol via www.bezoekbas.nl. Elk kwartaal en jaar publiceert BezoekBas de cijfers. Over de afgelopen jaren heeft het platform BezoekBas, dat meldingen van vliegverkeergerelateerde overlast verzamelt, een aanzienlijke hoeveelheid klachten ontvangen, met een focus op de overlast rondom de Polderbaan van Schiphol. Deze meldingen weerspiegelen de zorgen van omwonenden over verschillende vormen van hinder veroorzaakt door het vliegverkeer. In 2023 stabiliseerde het vliegverkeer, maar het aantal meldingen van overlast bleef hoog. De klachten rondom de Polderbaan gingen voornamelijk over de constante geluidsbelasting en de

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

17/45

impact op de leefkwaliteit. Veel meldingen wezen op de verstoring van de nachtrust en de stress die gepaard gaat met aanhoudende geluidsoverlast. Er werd ook melding gemaakt van de invloed van luchtvervuiling door vliegtuigemissies, wat de zorgen over de algehele leefbaarheid in de omgeving van Schiphol verder versterkte. De meldingen van overlast over de afgelopen drie jaar, verzameld door BezoekBas, laten een consistent patroon zien van zorgen rondom de Polderbaan van Schiphol. Ondanks variaties in het aantal vluchten door de pandemie, bleef de geluidsoverlast een centrale klacht. De terugkeer naar normale vluchtfrequenties heeft geleid tot een hernieuwde focus op de impact van vliegverkeer op de gezondheid en het welzijn van omwonenden. Aantal melders/meldingen

Toelichting type meldingen 

Periodemeldingen: gaan over een bepaalde tijdsperiode waarin hinder is ervaren.



Specifieke meldingen: gaan over een specifieke vliegbeweging van/naar Schiphol waarover hinder is ervaren.

Verdeling melders per cluster over 2023

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

18/45

24-uursoverzicht van aanvliegroutes (groen) en uitvliegroutes (blauw) binnen de regio Bron: https://bas.flighttracking.casper.aero/

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

19/45

6 Evaluatie Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2019-2022 Voor de regio, evenals alle gemeenten in de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) is de NOVEX Schipholregio een mijlpaal. De BRS zet hiermee een volgende stap om haar strategische thema; ‘de balans tussen een gezonde leefomgeving en duurzame connectiviteit’, te borgen in de uitvoering. De BRS vroeg afgelopen jaren ook aandacht voor het ontbreken van de samenhang tussen luchtzijdige en landzijdige opgaven. De NOVEX Schipholregio moet deze verbinding herstellen. Daarnaast ziet de BRS de NOVEX Schipholregio als kans om de juridische basis op orde te brengen, rechtszekerheid te creëren voor bewoners en investeerders door het stellen van heldere kaders, het oplossen van juridische onduidelijkheden en het bieden van lange termijnperspectief voor de luchtvaartsector. Onderwerp

Inzet

Resultaat

CO2 en overige

Luchtvaart maakt nu nog geen deel

Het kabinet heeft met de

uitstoot van

uit van de Europese

Luchtvaarnota haar ambities

luchtverontreinigende

klimaatafspraken en het nationale

kenbaar gemaakt voor

stoffen

Energieakkoord. In de

onderwerpen als CO2-reductie.

Luchtvaartnota moet het Kabinet adresseren welke maatregelen - al

De uitwerking om stapsgewijs de

dan niet in Europees verband -

luchtkwaliteit te verbeteren heeft

genomen moeten worden om het

een plek gekregen in de NOVEX

terugdringen van CO2 door de

Schipholregio. Daarbij wordt

luchtvaart te realiseren. Hiervoor

aangesloten bij de doelen uit het

worden concrete doelstellingen

Schone Lucht Akkoord (SLA). De

uitgewerkt. Ook de

sturing hierop vindt plaats vanuit

stikstofdepositie ten gevolge van

verschillende bronnen en

de luchtvaart verdient aandacht.

programma’s naast luchtvaart,

Daarnaast

zoals industrie en

moet onderzocht worden of op

mobiliteitssector. De intentie is om

Schiphol het prijsmechanisme

alle gemeenten in de

(tariefstelling) bij het terugdringen

Schipholregio aan te laten sluiten

van uitstoot, een grotere rol kan

bij de doelen van het SLA. Vanuit

spelen. Ook de substitutie van

het SLA wordt, los van de

vliegtuig door trein voor de intra

bronnen, de luchtkwaliteit

Europese korte afstanden, moet in

gemonitord.

dit kader worden onderzocht. Daarnaast wordt binnen de NOVEX Schipholregio de emissiedoelen SLA en luchtvaart vergeleken en wordt gekeken of en zo ja, welke aanpassing gewenst is en

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

20/45

haalbaar. Ook wordt gekeken naar de lopende acties voor compliance met Europese regelgeving. Binnen de NOVEX Schipholregio is het ministerie van IenW trekker van deze actie. De BRS geldt als samenwerkingspartner. Luchthaven in zee

De regio is kritisch over een

Het gesprek over een luchthaven

luchthaven in zee en wil betrokken

in zee is stil komen te liggen.

worden bij vervolgonderzoek. (Ultra)fijnstof

In 2020 worden de eerste

In de op 22 september 2021 door

resultaten verwacht van het RIVM

de WHO uitgebrachte richtlijn met

onderzoek naar ultrafijnstof. In de

advieswaarden voor

Luchtvaartnota moet worden

luchtverontreiniging maakt

aangegeven hoe hier verder mee

ultrafijnstof deel uit van een

om te gaan.

breder palet stoffen waarvan de waarden flink omlaag moeten om schadelijke gezondheidseffecten en sterfte bij mensen te voorkomen. Beide rapporten hebben geen rechtstreekse doorwerking naar regelgeving en beleid. Het is aan het Rijk om bij het inrichten van de normering deze rapporten te overwegen en dienaangaande afwegingen te maken. In 2022 is een uitgebreide studie is gedaan naar mogelijke gezondheidseffecten van ultrafijn stof van vliegtuigen. De resultaten versterken eerdere conclusies van de Gezondheidsraad en vergroten het inzicht in de mogelijke effecten van ultrafijn stof op de gezondheid. Onderzoek bij andere grote (internationale) vliegvelden is nodig om de conclusies verder te verstevigen. In 2023 is een nadere studie

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

21/45

gedaan naar de impact van diverse emissies van vliegverkeer op de luchtkwaliteit. In hoofdstuk 8.2.3 staat daar een toelichting over, gekoppeld aan de toekomstige inzet. Geluidhinder

Geluidhinder is gebaseerd op

Via het Programma ‘Meten en

(prioriteit)

berekeningen. De ervaring leert dat

berekenen van hinder van

dit het wantrouwen van de

vliegverkeer’ is afgelopen jaren

omgeving vergroot. Onderzocht

onderzoek gedaan naar de wijze

moet worden in hoeverre real-time

waarop geluidmetingen

metingen van geluid een bijdrage

berekeningen kunnen valideren.

kunnen leveren aan het herstel van

Dit is een belangrijk programma

vertrouwen van de omgeving.

om de hinderbeleving van

De hinderbeleving is in de

vliegverkeer op de agenda te

afgelopen jaren veranderd. Naast

krijgen en meer gewicht te leggen

het geluidsniveau wordt met de

bij geluidmetingen van

sterke toename van het aantal

vliegverkeer. Geluidmetingen zijn

vluchten (t.o.v. 2003) de intensiteit

momenteel informerend en

van de hinder steeds meer als

hebben geen formele rol.

knelpunt genoemd. De pauzes tussen de pieken zijn korter of zelfs afwezig. Daarmee ontstaat er een continue verstoring, de rustmomenten zijn weggevallen. Veiligheid (OVV-

Bij verdere duurzame ontwikkeling

rapport)

worden de aanbevelingen van het OVV in acht genomen. Dat betekent dat er een integrale veiligheidsanalyse beschikbaar dient te zijn. Inzichtelijk moet worden gemaakt wat dat betekent voor het strikt preferentieel vliegen en de (her)indeling van het luchtruim.

Gezondheid

Er moet onderzoek komen naar de

De GES is niet hervat. Wel voert

(prioriteit)

lange termijn effecten van

de GGD jaarlijks een

luchtvaart op Schiphol op de

gezondheidsmonitor uit waarbij

gezondheid. Het destijds

ook gekeken wordt naar de impact

stopgezette onderzoek in het kader

van vliegverkeer op de

van GES (gezondheidseffecten

gezondheid. Hoewel de

Schiphol) moet, onder aansturing

gezondheidsmonitor jaarlijks een

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

22/45

van RIVM en GGD’s, worden

constant beeld geeft, ligt de

hervat.

beleefde hinder van vliegverkeer in onze regio hoog, in vergelijking met bijvoorbeeld wegverkeer en/of industrie.

Nachtvluchten

De BRS pleit voor het beperken

Al sinds lange jaren staat de

(prioriteit)

van het aantal nachtvluchten, met

belofte om het aantal

het oog op de beperking van de

nachtvluchten stapsgewijs terug te

slaapverstoring en de effecten

brengen van 32.000 naar 29.000

daarvan op de gezondheid, zonder

naar 27.000 tot uiteindelijk

dat de hub-functie in gevaar komt.

25.000 vluchten in de nacht. In

Inzichtelijk moet worden gemaakt

2024 is door IenW onderzoek

in hoeverre het verplaatsen van

gedaan naar de effecten van een

het nachtelijk verkeer naar elders

gedeeltelijke nachtsluiting. De

of naar overdag mogelijk is. Wij

resultaten van deze impactanalyse

vragen dat nu gestart wordt met

zijn 28 januari 2025 gepubliceerd.

een onderzoek naar een gedeeltelijke nachtsluiting.

Waar de regio in de vorige Bestuurlijke Agenda nog

Aanvullend: minder nachtelijke

aandrongen op een onderzoek

vlieghinder. Door minder vluchten

naar de effecten van een

en beter hinderbeperking Hiervoor

gedeeltelijke nachtsluiting, zet de

worden hinder beperkende

regio met deze Agenda in op een

voorstellen ingediend. Monitoren

nachtsluiting van tenminste

geluid en aantallen melders van

00:00-05:00 uur, waarbij

hinder

aandacht moet komen voor de pieken in de randen van de nacht. Hiermee sluit de regio aan bij diverse partijen binnen de sector die zich ook aansluiten bij een nachtsluiting, zoals bijvoorbeeld Schiphol deze opnam in hun 8puntenplan.

Luchtruimherziening

Inzicht is nodig in de effecten van

We volgen de ontwikkelingen op

de herindeling van het luchtruim

de luchtruimherziening op de voet.

inclusief de introductie van een

Door diverse ontwikkelingen,

vierde fix en een eventueel ander

waarvan de periode dat kabinet

operationeel concept voor de

demissionair er een was, is de

situatie op de grond. Hier ligt ook

planning voor vervolgstappen

een relatie met de aanbevelingen

opgeschoven. Begin 2021 heeft de

van het OVV.

BRS, waar onze regio deel van uitmaakt, een zienswijze gegeven

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

23/45

op de ontwerpVoorkeursbeslissing Luchtruimherziening Mitigeren en

Er dient extra inzet te komen voor

compenseren

hinderbeperkende, dan wel compenserende, maatregelen voor die gebieden die ten gevolge van de toegenomen inzet van vooral de secundaire banen onevenredig nadeel ondervinden.

Governance

Het Schipholdossier vraagt om een

Eind 2020 verscheen het rapport

nadrukkelijke regie vanuit het Rijk

van de commissie van Geel over

Er dient een grondige evaluatie

de governance in de

plaats te vinden van de werking

Schipholregio, met daarin een

van de ORS.

onafhankelijk advies over de Omgevingsraad Schiphol. Naar aanleiding van het rapport zijn de rollen en taken van partijen scherper uit elkaar gehaald. De kaderstelling ligt expliciet bij het Rijk en de interbestuurlijke governance en participatie zijn in twee kolommen verdeel. Een interbestuurlijke kolom en een participatiekolom. Hierdoor worden verantwoordelijkheden scherper onderscheiden en duidelijker belegd. Vanuit de interbestuurlijke kolom is de NOVEX Schipholregio ontstaan.

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

24/45

7 Thema’s en prioriteiten Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2028 In eerdere hoofstukken in deze Bestuurlijke Agenda staan de ontwikkelingen van het vliegverkeer beschreven. De negen samenwerkende gemeenten hebben de prioriteiten en thema’s voor komende jaren bepaald op basis van deze ontwikkelingen en op basis van de samenwerking binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol. De centrale doelstelling is een balans tussen het belang van een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Waarbij de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving. Vanuit deze doelstelling heeft en vraagt de regio oog voor: 

Sturen op gezondheid en niet alleen op minder hinder



Behoud van de hub-functie t.b.v. het economische belang

Naast hinder ook gezondheid Uitgangspunt binnen de bovenbeschreven balans is dat de focus verschuift van minder hinder naar een gezonde leefomgeving: er moet aandacht zijn voor het verminderen van niet alleen de negatieve effecten van geluid, maar ook voor de negatieve gezondheidseffecten van luchtvaart op mens, milieu en natuur. Dat betekent dat er normen moeten komen voor alle emissies van vliegverkeer. Dat betekent ook dat gezondheidsadviezen een centrale plek moeten innemen binnen toekomstige ontwikkelingen en daarmee adviezen en resultaten uit onderzoeken van de GGD Kennemerland en GGD Nederland in de afweging van maatregelen moeten worden meegenomen. De regio zal hiervoor aandacht vragen aan de diverse bestuurlijke tafels. Krimp versus krimpende milieucontouren In het maatschappelijke debat rondom het herstellen van de balans tussen de economische waarde van een luchthaven en de kwaliteit van de leefomgeving is een terugkerend onderwerp het maximaal aantal vluchten en meer specifiek krimp. Met de hoofdlijnenbrief in juni 2022 kondigde de minister krimp van het aantal vluchten aan tot 440.000 jaarlijkse vliegbewegingen. Het huidige kabinet verwacht het geluiddoel dat het kabinet stelt (20% minder geluidbelasting in de Schipholregio) ook gehaald kan worden met een aantal van 476.000-486.000 vliegbewegingen.

De regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond zal erop aandringen om tenminste vast te houden aan de 440.000 jaarlijkse vliegbewegingen, omdat ook uit het eigen onderzoek van IenW naar voren kwam dat dit aantal gerealiseerd kan worden, met behoud de hub-functie van Schiphol en daarmee het behoud van de internationale verbondenheid. De regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond moedigt het uitvoeren van dit soort MKBA’s aan om meer inzicht te krijgen in noodzakelijke stappen om de leefomgeving te verbeteren. Afgelopen jaren zijn tal van maatschappelijke kosten- en batenanalyses uitgevoerd, die ook scenario’s bevatten van krimp en groei. Twee belangrijke zijn; o

2021 - MKBA groei- en krimp Schiphol

o

2023 - Schiphol: Krimpen of verduurzamen?

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

25/45

Tegelijkertijd constateert de regio dat het gesprek over het maximum aantal vluchten afhankelijk is van veel factoren. Zeker voor deze regio, die onder de aanvliegroute van een primaire baan ligt. Voor de regio geldt dan ook dat de inzet gericht moet zijn op de verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij passen krimpende milieucontouren. Waarbij de winst niet teruggaat naar de sector, maar naar de omgeving. Het aantal vliegbewegingen is daarbinnen een knop waaraan de minister kan draaien. Zo lang het vizier maar gericht is en blijft op het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving.

7.1 Aansluiten op inzet BRS De Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) is het samenwerkingsverband van 56 gemeenten en 4 provincies in de Schipholregio. Het doel van de BRS is om de belangen van de regio te behartigen als het gaat om de ontwikkeling van de luchtvaart en luchthaven in relatie tot de omgeving. De gemeenschappelijke belangen binnen de BRS zijn beschreven in de BRS inzet (juni 2022)9. Deze inzet wordt medio 2025 geactualiseerd. Gemeenten en provincies werken aan uiteenlopende maatschappelijke opgaven, op onder andere het terrein van wonen, werken, bereikbaarheid, energietransitie, natuur en gezonde leefomgeving. Luchtvaart speelt hierbinnen een nadrukkelijke rol. Economisch is de luchthaven van belang, tegelijkertijd heeft het vliegverkeer in de Schipholregio een grote impact op de leefomgeving. Het vinden van een goede balans hiertussen vraagt om interbestuurlijke afstemming tussen de diverse opgaven waar Rijk en regio samen in het gebied aan werken. De BRS streeft daarin naar een balans tussen duurzame connectiviteit én een gezonde leefomgeving. Dat zijn dan ook de twee thema’s waar de inzet van de BRS zich op richt. Daarbinnen zijn de gezamenlijke standpunten van de BRS gericht op; 

Duurzame connectiviteit, met aandacht voor een integrale mobiliteitsbenadering.



Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving, met aandacht voor verminderen geluidshinder



Luchtkwaliteit



Ruimtelijke ontwikkeling

Deze Bestuurlijke Agenda sluit nauw aan op die van de BRS en stelt enkele prioriteiten die voor onze regio van extra belang zijn. Zoals eerder ook beschreven is de samenwerking binnen de BRS belangrijk voor de regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond. Wanneer standpunten tussen de regio en de BRS gelijkluidend zijn, dan verkiest de regio voor aansluiting bij de zienswijze van de BRS. Wanner de inzet van de regio afwijkt, dan kiest de regio altijd voor een aanvullende reactie.

7.2 Bestuurlijke inzet regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond In dit hoofdstuk beschrijven we de inzet van de regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond. De hoofdstukken zijn ingedeeld in drie onderdelen;  9

Actiepunt(en)

https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Verkeer_vervoer/Luchtvaart/Bestuurlijke_Regie_Schiphol/ Publicaties/BRS_inzet_irt_de_uitvoeringsagenda_Luchtvaartnota.pdf

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

26/45



Toelichting



Aanpak

7.2.1 Geluid & hinderbeleving

Actiepunten 

Stoppen met anticiperend handhaven en vastleggen nieuw LVB.



Actualiseer de rekensystematiek voor geluidshinder van luchtvaart met oog voor hinderbeleving. Belangrijk daarbij is: o

Basisbescherming voor individuele inwoners met helderheid over eventuele compensatie.

o

Afstappen van de salderingsbenadering.

o

Naast rekenen ook meten vlieggeluid.

o

Actualisatie LVB met actualisatie van de dosis-effectrelaties.

o

Maximale piekuurcapaciteit, zodat bewoners – ongeacht toekomstige innovaties – beschermd worden tegen een toenemend aantal vliegbewegingen op de primaire banen.

Geluid en handhaving Het geluid van vliegtuigen is een belangrijke bron van overlast voor mensen die in de nabijheid van luchthavens wonen. Geluidsoverlast en -hinder kunnen negatieve effecten hebben op de gezondheid en het welzijn van omwonenden. Dit kan variëren van slaapverstoring en verhoogde stressniveaus tot ernstige gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten. De mate van hinder wordt beïnvloed door factoren zoals het tijdstip van de dag, de frequentie van vluchten en de specifieke geluidsniveaus tijdens start en landing. In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) staat hoeveel geluid er in totaal toegestaan is voor Schiphol. Ook staat in het LVB hoeveel geluid er maximaal is toegestaan op 35 handhavingspunten rond Schiphol. De Inspectie Leefomgeving & Transport ziet erop toe dat vliegverkeer op jaarbasis niet meer geluid produceert dan toegestaan in de handhavingspunten. Sinds 2015 worden geluidsnormen rond Schiphol echter niet gehandhaafd als overschrijdingen het gevolg zijn van het gebruik van de primaire banen Polderbaan en Kaagbaan. Dit wordt ‘anticiperend handhaven’ genoemd. Omdat de regels niet zijn vastgelegd, zijn geluidsnormen en de rechtspositie van omwonenden niet goed geregeld. Omwonenden kunnen zich niet beroepen op handhaving.

In maart 2024 heeft de rechtbank het kabinet, in de zaak die de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV) tegen de Staat aanspande, twaalf maanden de tijd gegeven om de rechtspositie voor omwonenden te herstellen. Dat gebeurt onder meer door het wijzigen van het LVB. Met het vastleggen van een LVB en het stoppen van het anticiperend handhaven, komen ook de handhavingspunten weer in beeld. IenW heeft eind 2024 een nieuw stelsel van handhavingspunten uitgewerkt waarbij het aantal handhavingspunten wordt uitgebreid naar circa 180 handhavingspunten over een groter gebied (ook verder van de luchthaven). Binnen dat

CONCEPT Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol

27/45

bepaalde gebied krijgt elke woonplaats die hier geheel of gedeeltelijk binnenvalt in principe een handhavingspunt. De volgende stap is het bepalen van de hoogte van de grenswaarden (de geluidnorm) op deze handhavingspunten. Deze stap wordt naar verwachting medio 2025 afgerond. Meten en berekenen van vliegtuiggeluid Momenteel wordt de geluidbelasting van vliegverkeer in de Schipholregio zowel gemeten als berekend. De geluidruimte en capaciteitsplanning bij luchtvaart worden gebaseerd op geluidberekeningen. Bij berekeningen worden aannames gebruikt om de werkelijke situatie te benaderen. Het voordeel van berekeningen is dat je voor elke locatie en elk tijdstip een geluidbelasting kunt berekenen. Een groot manco bij het berekenen is dat er geen aandacht is voor de ervaren vlieghinder. Vlieggeluid wordt ook gemeten. Geluidmetingen zijn daarbij informerend en hebben geen formele rol. Het meten van vliegtuiggeluid is een verantwoordelijkheid van het Rijk. Het Rijk maakt daarvoor gebruik van een meetnet. Dit NOMOS-meetnet bestaat uit circa 40 meetpunten binnen de Schipholregio. In de regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond staan meetpunten in onder meer Castricum, Heemskerk, Heiloo Limmen, Uitgeest, Velsen-Noord en Velserbroek. NOMOS deelt de real-time metingen via de website https://noiselab.casper.aero/ams.