Bij 3 2022-03-08 boekje schuldhulpverlening actie agenda schuldenvrij Bergen.pdf

Actie-agenda | ‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Actie-agenda ‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’ in samenwerking met

Actie-agenda

Dankwoord Deze actie-agenda is tot stand gekomen in gesprek met ervaringsdeskundigen, vrijwilligers en professionals in Bergen. Door het coronavirus is dit anders verlopen dan vooraf gepland. Maar met creativiteit, geduld en aanpassingsvermogen van alle partners is het de gemeente gelukt om de actie-agenda samen op te stellen. Langs deze weg wil ik de ervaringsdeskundigen, vrijwilligers en professionals bedanken voor hun tijd, het meedenken en het delen van verhalen en kennis! Deze actie-agenda is de finishlijn van de beleidsvorming maar het startschot van de uitvoering. Daarom blijven we de komende jaren graag in gesprek met iedereen die heeft bijgedragen aan deze actie-agenda om samen rust te brengen bij die inwoners in Bergen waarvoor iedere maand een ratrace tegen een alsmaar oplopende rekening. Klaas Valkering, wethouder Armoede en Schuldhulpverlening

Colofon Mail: communicatie@bergen-nh.nl Telefoon: 072-888000 Vormgeving: Zeeman Reclamegroep, Den Helder © 2020, gemeente Bergen.

2

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Inhoudsopgave Dankwoord

2

Inleiding

4

Een gezamenlijk plan

5

Pijler 1 Een schuldenvrije start

6

Pijler 2 Op tijd erbij!!

8

Pijler 3 Adequate oplossing en innovatie

11

Pijler 4 Taboe doorbreken

14

Pijler 5 Een schuldenvrij pensioen

16

Pijler 6 Covid-19 en schuldhulpverlening

18

3

Actie-agenda

Inleiding Een gehuwde man woont alleen. Zijn vrouw heeft geen verblijfsvergunning, woont in het buitenland. Nadat de relatie met zijn toenmalige vriendin 7 jaar geleden stuk liep, heeft meneer 5 jaar gezworven. Door zijn zwervend bestaan moest hij zijn eigen onderneming beëindigen. Meneer is een echte ondernemer; een aanpakker en denkend in mogelijkheden. Nadat hij een woning kreeg, heeft hij zich direct gemeld bij schuldhulpverlening. Hij wil een baan hebben en schuldenvrij zijn als zijn vrouw bij hem komt. Nu ontvangt meneer nog een bijstandsuitkering. De schulden drukken zwaar op hem, zeker nu de schuldregeling is mislukt. Hoe moet het nu verder? De zorgen trekken hem leeg; hij heeft geen energie, hij slaapt slecht en piekert veel. Een alleenstaande (gescheiden) vrouw van 67 heeft jarenlang in een appartementenhotel gewerkt, maar kreeg slijtageklachten en uiteindelijk een burn-out. Na een aantal jaar in de Ziektewet, ontvangt mevrouw nu een AOW met een klein bedrijfspensioen. Zij meldde zich 4 jaar geleden voor het eerst voor schuldhulpverlening, maar kreeg haar administratie niet op orde. Door een standvastige vrijwilliger - ‘ik kon de man wel zoenen’ - is de schuldhulpverlening gestart. Na jaren in angst geleefd te hebben om haar huis te verliezen, kan ze nu weer volop genieten van haar kleinkinderen.

De afgelopen jaren heeft de gemeente Bergen een actieve rol gespeeld in de schuldhulpverlening. Zo heeft de gemeente vooruitlopend op de landelijke ontwikkelingen de schuldhulpverlening toegankelijker gemaakt voor ondernemers en haar minimabeleid opengesteld voor mensen in een schuldhulptraject. De gemeente Bergen is ambitieus en durft het verschil te maken. Zij wil de schuldhulpverlening verder (door)ontwikkelen en aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen. De gemeente Bergen heeft de volgende ambitie: Op tijd erbij, hulp op maat en blijvend uit de schulden; op weg naar een schuldenvrij Bergen! Dit doen we door adequate dienstverlening, waardoor de financiële rust snel terugkeert in het huishouden. Bij het opstellen van deze actie-agenda is uitgegaan van het volgende uitgangspunten: 1. De inwoners van de gemeente Bergen met financiële problemen hebben ervaringsdeskundigheid. Deze kennis wordt benut in de doorontwikkeling van de hulpverlening bij financiële problemen. 2. De verbinding tussen de verschillende partners is belangrijk. De kennis en ervaring van het maatschappelijk middenveld, de professionals en de vrijwilligers, wordt in deze actie-agenda aan elkaar gekoppeld en benut.

Op weg naar een schuldenvrije Bergen is een beweging waarbij armoede en schuldhulpverlening binnen het sociaal domein een prominente plek krijgen, om zo de negatieve spiraal van schulden te doorbreken. In deze beweging worden dwarsverbanden gelegd met andere gemeentelijke opgaven. Op deze manier wordt er integraal en vanuit het effect gewerkt. De gemeente Bergen wil juist in deze tijd een extra stap zetten voor haar inwoners. Zij wil geldzorgen voorkomen, beheersbaar maken en duurzaam oplossen. Dit laatste door de oorzaak aan te pakken en tools aan te bieden die ervoor zorgen dat de inwoner na de ondersteuning (waar mogelijk) op eigen kracht verder kan. Hiervoor is focus nodig om de schuldhulpverlening nog toegankelijker, transparanter en professioneler te maken.

4

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Een gezamenlijk plan De ambitie van een schuldenvrij Bergen kan de gemeente niet alleen bereiken. Door de dwarsverbanden ook te leggen met ons maatschappelijk middenveld, wordt optimaal gebruik gemaakt van de kennis en kracht in de gemeenschap. Daarom zijn ruim 50 betrokken medewerkers en partners met elkaar in gesprek gegaan tijdens de zgn. effectdialoog om te komen tot een actie-agenda. Daarnaast is met enkele inwoners gesproken die problematische schulden aan den lijve ondervinden. De input van alle gesprekspartners zijn verwerkt in deze actie-agenda. Op basis van de input zijn een zestal pijlers benoemd waar de gemeente Bergen de komende jaren op gaat inzetten. De zes pijlers gaan over het versterken en verbeteren van de schuldenaanpak. De pijlers worden verbonden door ‘verantwoorden’ en ‘verbinden’.

1. Een schuldenvrije start Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Armoede en schulden vormen vaak een vicieuze cirkel. De gemeente Bergen streeft naar een schuldenvrije generatie, daarom heeft de jeugd een plek in dit actieplan. Jong geleerd is oud gedaan!

V

2. Op tijd erbij!! Het voorkomen van problematische schulden is beter dan genezen. Vroegsignalering is een pro-actieve benadering van de inwoners van de gemeente Bergen met beginnende financiële zorgen.

3. Adequate oplossing en innovatie Als de inwoner hulp of ondersteuning zoekt bij de financiële zorgen, is de schuldhulpverlening laagdrempelig toegankelijk, snel inzetbaar en gaat adequaat te werk. Een effectieve schuldenaanpak vraagt om een innovatief klimaat. We gaan actief op zoek naar mogelijkheden van innovatie binnen onze dienstverlening, om de schuldhulpverlening verder te verbeteren.

4. Taboe doorbreken Het praten over financiële zorgen vraagt om een kwetsbare opstelling, terwijl de schaamte overheerst. Praten over financiële zorgen is noodzakelijk om de juiste hulp te krijgen. De gemeente Bergen gaat het praten over financiën ondersteunen op scholen en in haar dienstverlening.

5. Een schuldenvrij pensioen De gemeente Bergen heeft relatief veel ouderen in haar gemeente. Het ouder worden brengt haar eigen financiële vraagstukken met zich mee. Het inkomen kan vaak niet verruimd worden, wat het lastiger maakt om financiële problemen zelf op te lossen. De gemeente Bergen streeft naar een schuldenvrije generatie, daarom hebben de ouderen ook een plek!

E V

R

E

A

R

N

B

T

I

W

N

O

D

O

E

R

N

D E N

6. Covid-19 en schuldhulpverlening Corona zorgt voor een nieuwe doelgroep binnen de schuldhulpverlening. Deze nieuwe doelgroep krijgt extra aandacht binnen deze pijler.

5

Actie-agenda

Pijler 1 Een schuldenvrije start (0 – 18 jaar) Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Armoede en schulden vormen vaak een vicieuze cirkel en worden van generatie op generatie doorgegeven. Als we streven naar een Bergense generatie zonder schulden, dan moeten we met de jeugd beginnen. Want jong geleerd is oud gedaan. Wat moeten we doen om dit te realiseren? Een schuldenvrije start wordt bereikt als: 1. Kinderen en jongeren leren omgaan met geld; 2. Jongeren beginnen schuldenvrij aan het volwassen leven (overgang 18- naar 18+); 3. Iedereen kan meedoen. Effect: Kinderen en jongeren leren omgaan met geld Een belangrijk onderdeel van de voorbereiding op een financieel gezonde toekomst is dat jongeren leren omgaan met geld, leren praten over geldzaken en leren omgaan met groepsdruk in sociale relaties. Een financiële opvoeding is een belangrijke voorwaarde bij het voorkomen van schulden. Financiële educatie is (nog) geen verplichting in het huidige curriculum. Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

De gemeente motiveert basis- en middelbare scholen om aan te sluiten bij de jaarlijkse “Week van het geld” georganiseerd door ministerie van Financiën (Wijzer in geldzaken).

Gemeente Bergen, samen met Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen

2.

Op de website jongerenwerkbuch.nl meer aandacht besteden aan financiële vragen voor jongeren.

Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen

3.

Een (digitale) bijeenkomst organiseren voor professionals en vrijwilligers om financiën bespreekbaar te maken met jongeren en hun ouders en de verborgen signalen.

Sociaal Team samen met Stichting Welzijn Bergen

Effect: Jongeren beginnen schuldenvrij aan het volwassen leven Vanaf de leeftijd van 18 jaar hebben jongeren grotere financiële verantwoordelijkheden. Zo moeten ze zelf verzekeringen afsluiten en toeslagen aanvragen. Niet alle jongeren weten wat ze moeten regelen als ze 18 worden. Of beseffen welke risico’s ze lopen als ze onverstandig omgaan met leningen of abonnementen.

6

Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Onderzoeken van de mogelijkheden om financiële gevolgen van 18 jaar worden 3 maanden voor de verjaardag kenbaar te maken aan de jongere (en evt. ouders).

Gemeente Bergen

2.

Financiën wordt onderdeel van het nieuwe werkproces voor 17-jarige in het perspectiefplan wat de jeugdconsulent opstelt.

Gemeente Bergen

3.

Het jongerenloket/jongerenpunt 2.0 onderzoekt welke financiële dienstverlening passend is voor de jongeren tussen de 16 en 27 jaar.

Gemeente Bergen

4.

Met de middelbare scholen in de gemeente Bergen en evt. met de omliggende MBO scholen in gesprek op welke manier aandacht gegeven kan worden aan de overgang 18-/18+.

Gemeente Bergen

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Effect: Iedereen kan meedoen In de gemeente Bergen groeien ongeveer 280 kinderen en jongeren op in armoede1. Opgroeien in armoede of een schuldensituatie heeft een grote impact op de ontwikkeling van een kind. Kinderen die in armoede leven ervaren stress, minder steun van hun ouders, leven met meer onzekerheid en zien minder toekomstperspectief. Rondkomen In Bergen heeft 10.0% enige moeite en 3.1% grote moeite om rond te komen. Dit percentage is vergelijkbaar met de regio NHN waar respectievelijk 10.1% enige moeite en 2.4% grote moeite heeft met rondkomen. Het percentage ouders dat enige moeite heeft met rondkomen is in 2016 lager dan in 2011 (14,1%). Het percentage ouders dat grote moeite heeft met rondkomen is licht gestegen ten opzichte van 2011 (1,3%). Als gevolg van tekort aan financiële middelen wordt genoemd: niet op vakantie / uitjes kunnen, geen Iidmaatschap van clubjes of niet naar kinderopvang kunnen. Uit: Rapportage Ouderenmonitor 2016 Bergen, GGD Hollands Noorden

Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Duidelijk overzicht en inzicht in het aanbod en toegang van landelijke en gemeentelijke regelingen.

Gemeente Bergen

2.

De landelijke en gemeentelijke regelingen en voorzieningen makkelijk vindbaar plaatsen op de website van de gemeente Bergen.

Gemeente Bergen

3.

Inzetten van verschillende vormen van communicatie om de verschillende doelgroepen te bereiken over de landelijke en gemeentelijke regelingen.

Gemeente Bergen

4.

Jeugdfonds Sport en Cultuur onderneemt specifieke acties om meer kinderen te bereiken.

Jeugdfonds Sport en Cultuur

5.

Sociaal.nl verwijst gezinnen actief door naar de landelijke en gemeentelijke regelingen.

Sociaal.nl

Wat gaan we doen? (op de langere termijn 2022-2023)

Wie pakt het op?

Onder de jongeren die opgroeien in armoede onderzoeken of de gemeentelijke minimaregelingen en het aanbod van Jeugdfonds Sport & Cultuur aansluit bij de doelgroep.

Gemeente Bergen, jongerenraad samen met project All-in.

1.

1

Minimascan juli 2020, Stimulansz

7

Actie-agenda

Pijler 2 Op tijd erbij! Schulden hebben de slechte eigenschap om (ineens) explosief te groeien. Tijdig hulp bieden voorkomt dat de schuld groeit, andere problematiek escaleert en de inwoner in een vicieuze cirkel terecht komt. De pijler ‘Op tijd erbij!’ gaat over het tijdig signaleren van (dreigende) betaalachterstanden en het actief benaderen van inwoners en hen hulp bieden. Met deze pijler wordt eveneens voor een groot deel invulling gegeven aan de wetswijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening per 1 januari 2021. Op tijd erbij! is geslaagd als: 1. De financiële problemen worden vroegtijdig gesignaleerd; 2. Er zijn (proces)afspraken gemaakt met de vaste-lasten-partijen om achterstanden te signaleren en te melden; 3. Er komt zicht op de onzichtbare schuldenaar; 4. De inwoners aanvaarden de hulp die naar aanleiding van de vroegsignalering tot stand komt; 5. De hoogte van de gemiddelde schuldenlast én het gemiddeld aantal schuldeisers daalt.

20,5%

Moeite met rondkomen In Bergen heeft 20,5% van de volwassenen het afgelopen jaar enige tot grote moeite gehad om rond te komen van het huishoudinkomen. Van de ondervraagden zegt 15,5% onvoldoende geld te hebben om het lidmaatschap van een sportclub of vereniging te kunnen betalen. 5,3% heeft onvoldoende geld om bij familie of vrienden op visite te gaan, 4,4% heeft onvoldoende geld om gezonde voeding te kopen en 1,2% van de volwassenen in Bergen heeft onvoldoende geld om het huis te verwarmen. Uit: Rapportage Volwassenmonitor 2016 Bergen, GGD Hollands Noorden

Effect: Vroegsignalering bij financiële problemen Vroegsignalering is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen om vroegtijdige hulpverlening mogelijk te maken door gebruik te maken van daadwerkelijke signalen. Met vroegsignalering wordt tijdig contact met de inwoner gezocht, nog voordat het probleem te groot wordt en bijvoorbeeld de deurwaarder wordt ingezet. De landelijke trend is dat ongeveer 10% van de mensen met problematische schulden zich meldt bij schuldhulpverlening, en dat vaak pas na 5 jaar in de schulden gezeten te hebben. Tegen die tijd is de schuldenlast en het aantal schuldeisers flink opgelopen. Door middel van vroegsignalering worden meer inwoners met financiële problemen sneller bereikt. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Per 1 januari 2021 wordt vroegsignalering bij financiële problemen een wettelijke taak van de gemeenten. Deze wetswijziging regelt en borgt de uitwisseling van persoonsgegevens in een vroeg stadium bij betalingsproblemen.

8

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Op dit moment zijn er afspraken met Woningbouwvereniging Kennemer Wonen, PWN, Energiemaatschappijen en Univé zorgverzekeraar om achterstanden te melden voordat zij de verdere incassoprocedure starten. Per 1 januari 2021 worden betalingsachterstanden bij deze vaste-lasten-partijen in een vroeg stadium, na 1 of 2 maanden, gemeld bij de gemeente Bergen. Hiervoor wordt een meldpunt ingericht om deze gegevens veilig en conform wetgeving te verwerken. Meldpunt Geldzaken De gemeente Bergen ontvangt de betalingsachterstanden in het kader van vroegsignalering bij het Meldpunt Geldzaken. Dit meldpunt bespreekt de melding in het Sociaal Team. Daar wordt afgestemd wie met de inwoner contact opneemt en op welke manier contact gezocht wordt. Dit is maatwerk per individuele situatie. De hulp is er in de eerste plaats op gericht om betalingen van de lopende termijnen te hervatten. Vervolgens wordt geprobeerd een regelingen te treffen voor het betalen van de achterstanden en worden ook de oorzaken van de financiële problematiek aangepakt.

1.

Schuldeiser Woningbouwvereniging Kennemer Wonen

2.

Woningbouwvereniging Kennemer Wonen

3.

Waterbedrijf PWN

4.

Energiemaatschappijen

5.

Achterstand Zorgpremie CAK

2022-2023 Beslag op bijstand

2020-2021

Beslag op salaris

Kennemer wonen

SVB

CAK

Meldpunt Geldzaken

Univé

PWN Energiemaatschappij Zorgverzekeraars Gemeentelijke belastingen

Hoe is het nu? Kennemer Wonen meldt de problematische huurachterstanden bij Mee & de Wering Kennemer Wonen meldt ontruimingen aan de gemeente Bergen & Sociaal.nl. Waterbedrijven hebben de wettelijke plicht om wanbetalers eerst aan te melden bij de schuldhulpverlening (Sociaal.nl). Voor energieleveranciers geldt voordat de energie wordt afgesloten eerst een melding gemaakt wordt bij schuldhulpverlening (Sociaal.nl). Er is een ministeriële regeling met een modelovereenkomst waarin is opgenomen hoe zorgverzekeraars en gemeenten de uitstroom CAK kunnen organiseren.

Energietransitie

Hoe wordt het? De woningbouwvereniging meldt de achterstand bij het ‘Meldpunt Geldzaken’. De woningbouwvereniging meldt de achterstand bij het ‘Meldpunt Geldzaken’. PWN meldt de achterstanden bij het ‘Meldpunt Geldzaken’.

De energiemaatschappijen melden de achterstanden bij het ‘Meldpunt Geldzaken’.

Plan van aanpak om met inwoners in gesprek te komen met als doel opheffing bronheffing.

9

De gemeente zijn we samen! Coalitieakkoord 2014-2018

KIES Lokaal-D66-CDA-PvdA

Actie-agenda

Vervolg Pijler 2

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

10

Schuldeiser Nieuwe CAK-meldingen

Hoe is het nu?

Hoe wordt het? Het Meldpunt Geldzaken vraagt iedere maand de CAK-meldingen op. Univé Univé stuurt lijsten met meldingen Univé meldt de achterstanden van betalingsachterstanden van 2 a bij het ‘Meldpunt Geldzaken’. 3 maanden op de zorgpremie naar de gemeente. Overige zorgverzekeraars In 2021 sluit de gemeente Bergen met de overige zorgverzekeraars een convenant om achterstanden te melden als onderdeel van de wettelijke taak vroegsignalering. De zorgverzekeraar meldt de achterstanden bij het ‘Meldpunt Geldzaken’. SVB De SVB neemt voorafgaand aan de beslaglegging eerst zelf contact op met haar klanten. Na tekenen van de verwerkingsovereenkomst meldt SVB de betalingsachterstanden bij het ‘Meldpunt Geldzaken’. UWV pilot ‘Einde WW’ De gemeente Bergen neemt deel Evaluatie en onderzoek naar de aan de pilot ‘Einde WW’. mogelijkheden om de samenwerking (digitaal) door te ontwikkelen. Professionals en vrijwilliNaast de data gestuurde vroegBijeenkomst voor vrijwilligers gers in het sociaal domein signalering is het belangrijk dat en professionals in het sociaal professionals en vrijwilligers in het domein om te leren hoe je sociaal domein (verborgen) signa- financiën en financiële zorgen len van financiële zorgen herkenbespreekbaar kunt maken. nen.

ICT-ondersteuning voor Signalen komen op los van elkaar Per 1 januari 2021 wordt vroegvroegsignalering en via verschillende kanalen bij signalering een wettelijke taak verschillende partijen binnen om van gemeenten. De verwachting opgepakt te worden. is dat er een landelijk registratiesysteem komt. Deze ontwikkeling volgen en onderzoeken welk systeem voor de gemeente Bergen het beste is.

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Pijler 3 Adequate oplossing en innovatie De gemeente Bergen heeft de afgelopen jaren de schuldhulpverlening doorontwikkeld samen met haar partners als Sociaal Team, MEE & De Wering en Sociaal.nl. Ondanks deze extra inspanningen om de toegang te vergemakkelijken, melden veel inwoners met financiële problemen zich niet. In deze pijler zijn acties uitgewerkt om inwoners met (dreigende of problematische) financiële problemen eerder en beter te kunnen begeleiden naar een schuldenvrij leven. Om deze pijler vorm te geven hebben we met enkele inwoners een klantreis doorlopen. De opbrengsten van deze klantreizen zijn verwerkt deze pijler. Adequate schuldhulpverlening wordt bereikt als: 1. De schuldhulpverlening laagdrempelig en breed toegankelijk is; 2. Uitbreiding van de producten en diensten in de schuldhulpverlening is; 3. Nazorg wordt aangeboden gericht op een duurzame financieel gezonde toekomst; 4. Innovaties gericht ingezet wordt. Effect “Laagdrempelige en brede toegang” Wanneer de inwoner zich (uiteindelijk) meldt voor schuldhulpverlening, treft hij in principe een procesgestuurde dienstverlening aan. De vraag en het aanbod sluit hierdoor niet altijd goed aan. Met als gevolg dat gemiddeld 50% uitvalt en niet tot een schuldregeling komt2.

Door de schuldhulpverlening laagdrempelig en persoonsgericht vorm te geven, melden inwoners met financiële zorgen zich eerder en blijft de uitval gedurende het traject beperkt3. De situatie in Bergen: De gemeente Bergen heeft haar schuldhulpverlening opengesteld voor alle inwoners. In haar beleid heeft de gemeente Bergen opgenomen dat iedere inwoner, ook de (ex) ZZP-er zich kan melden voor een schuldregeling. Het inloopspreekuur Geldzaken van Sociaal.nl wordt op verschillende locaties gehouden. Bij het eerste gesprek hoeft de inwoner geen ‘bewijsstukken’ mee te nemen. Daarmee ontstaat een laagdrempelig toegang tot de dienstverlening. Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Jaarlijks een (digitale) bijeenkomst organiseren voor professionals en vrijwilligers over de mogelijkheden en toeleiding van schuldhulpverlening.

Sociaal.nl samen met de Sociaal Teams

2.

Een duidelijkere vermelding op gemeentelijke pagina en andere media met informatie over schuldhulpverlening in begrijpelijke taal.

Gemeente Bergen

3.

Succesverhalen delen om de mogelijkheden en kansen van schuldhulpverlening inzichtelijk te maken.

Gemeente Bergen, samen met Sociaal.nl, MEE & De Wering

4.

Sociaal.nl evalueert met iedere aanmelder de zoektocht naar ondersteuning bij de financiële zorgen. Met deze informatie kan de toegang tot schuldhulpverlening verder verbeterd worden.

Sociaal.nl

5.

Bedenk interventies voor kritieke momenten. Denk o.a. aan: eerst ruimte geven aan het verhaal en proactieve informatie over proces.

Gemeente Bergen samen met Sociaal.nl

2

https://www.divosa.nl/pdf/--_--de-wegen-naar-een-schuldenvrije-toekomst/pagina.pdf

3

https://www.schouderseronder.nl/publicaties/onderzoek-naar-beleving-burgers-naar-stabilisatiefase

11

Actie-agenda

Wat gaan we doen? (op de lange termijn 2022-2023)

Wie pakt het op?

1. De toegang van de schuldhulpverlening mede laten evalueren door de ervaringsdeskundigen die geworven zijn in Pijler 2: Op tijd erbij!

Gemeente Bergen

2. Onderzoeken of het mogelijk is om een centrale plek te organiseren, zowel fysiek als een online.

Gemeente Bergen

Effect: Uitbreiding van de producten in de schuldhulpverlening Uit de klantreis kwam naar voren dat het (gevoelsmatig) lang duurt voordat de schuldregeling wordt opgestart. De doorlooptijd van een schuldregeling kan op 2 manieren verkort worden: 1. Inzetten van het saneringskrediet. Met een schuldsanering worden de schulden afgekocht door middel van een saneringskrediet. Door een saneringskrediet wordt de inwoners sneller economische zelfstandig. Dit verkleint de uitval in het traject. 2. Inzetten van het schuldenknooppunt. Via het Schuldenknooppunt kunnen schuldhulpverleners en schuldeisers op een uniforme manier digitaal berichten met elkaar uitwisselen. Dit verkort de doorlooptijden van de schuldregeling aanzienlijk. Dit voorkomt uitval. Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Volgen van de ontwikkelingen van het landelijk garantiefonds saneringskrediet4 en waar mogelijk aansluiten.

Sociaal.nl, gemeente Bergen

2.

Onderzoeken welke voorwaarden en financiële consequenties er zijn van een schuldregeling via de Kredietbank voor saneringskredieten.

Gemeente Bergen

3.

Volgen van de ontwikkelingen van het schuldenknooppunt5.

Sociaal.nl, gemeente Bergen

4.

Sociaal.nl zet budgetbeheer in zonder dat er een schuldregeling loopt. Gemeente Bergen

5.

Onderzoeken of de inloopspreekuren Geldzaken qua bereikbaarheid (locatie, tijd, inloop, etc.) aansluit bij de behoefte van de inwoner

Sociaal Teams

Effect: Het bieden van nazorg gericht op een duurzame financieel gezonde toekomst Om te zorgen dat de inwoner na het succesvol doorlopen van de schuldsanering niet opnieuw in de financiële problemen komt, wordt nazorg geboden. Voor twee groepen is geen nazorg geregeld, namelijk aan inwoners die voortijdig uitvallen in het traject van de schuldhulpverlening én voor inwoners met een WSNP-regeling. Met het uitvallen in het traject zijn de problematisch schuldensituatie namelijk niet verholpen.

12

Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Beschrijving van het werkproces van nazorg aan inwoners die voortijdig uitvallen in het traject van schuldhulpverlening en aan de inwoners waar de WSNP regeling afloopt.

Gemeente Bergen samen met Sociaal.nl

2.

Met de samenwerkingspartner(s) in gesprek om afspraken te maken over Gemeente Bergen de nazorg aan de inwoners die voortijdig uitvallen en aan de inwoners met een WSNP-regeling.

4

https://www.nvvk.nl/k/news/view/10106/3816/nvvk-publiceert-petitie-voor-landelijk-garantiefonds-saneringskrediet.html

5

https://www.nvvk.nl/schuldenknooppunt

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

Effect: Gericht inzetten van innovaties Een aantal innovaties zijn al eerder in dit document beschreven. Dit zijn vroegsignalering, het schuldenknooppunt en het landelijk garantiefonds saneringskrediet. Hieronder volgen drie innovaties die de gemeente Bergen gaat inzetten. 1. Jongeren Perspectief Fonds Stichting Welzijn Bergen kent een aantal jongeren met beginnende schuldenproblematiek. Het is belangrijk om deze jongeren snel en effectief te begeleiden naar een schuldenvrije toekomst. Het ‘snelle’ geld lonkt naar de jongeren. De reguliere schuldhulpverlening is voor de jongeren vaak niet mogelijk. Het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) biedt jongeren met schulden maatwerkoplossingen. Het is een landelijke initiatief waarbij de schulden van jongeren worden afgekocht, zodat hun schulden (sneller) worden weggenomen. Tegelijkertijd worden de jongeren gestimuleerd om deel te nemen aan de maatschappij met een tegenprestatie. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Wat gaan we doen? 1. Samen met Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen en de gemeente Bergen een pilot starten voor 3 a 4 jongeren. Het JPF ondersteunt gemeenten hierin.

Wie pakt het op? Gemeente Bergen samen met Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen en JPF.

2. Stress sensitieve dienstverlening Mensen met problematische schulden die hun post niet open durven te maken en geen overzicht hebben over hun situatie, helpen we niet door een uitgebreid aanvraagformulier te laten invullen alvorens hulpverlening te kunnen ontvangen. Stress-sensitieve dienstverlening beoogt de ervaren stress te verminderen en in ieder geval de geboden dienstverlening niet te laten bijdragen tot het stressniveau. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) 1.

Wat gaan we doen?

Wie pakt het op?

Met Sociaal.nl in gesprek over de aansluiting met de methodiek, de omgekeerde toets, van de gemeente Bergen.

Gemeente Bergen samen met Sociaal.nl

3. Inzetten van schuldhulpverlening als tegenprestatie in de Participatiewet Het hebben van schulden is een belemmering om betaald werk te accepteren. In de Participatiewet is de tegenprestatie opgenomen. Tijdens de tegenprestatie werkt de bijstandsgerechtigden aan vaardigheden of activiteiten om de kans op het vinden van betaald werk te vergroten. Het werken aan de problematische schuldensituatie is een goede invulling van de tegenprestatie. Deze activiteit vergroot immers de kans op een betaalde baan. Wat gaan we doen? (op de lange termijn 2022-2023)

Wie pakt het op?

1.

Met de consulenten van de Participatiewet in gesprek over de invulling van de tegenprestatie met schuldhulpverlening.

Gemeente Bergen

2.

Dossieronderzoek naar het aantal bijstandsgerechtigden met een negatief vermogen en de mogelijkheden van schuldhulpverlening.

Gemeente Bergen, domein SamenLeven

3.

Samen met consulenten, Sociaal Teams en Sociaal.nl een werkproces vormgeven voor de schuldhulpverlening in het kader van de tegenprestatie.

Gemeente Bergen, domein SamenLeven

13

Actie-agenda

Pijler 4 Taboe doorbreken Het praten over financiële zorgen vraagt erom dat een inwoner, jong of oud, zich kwetsbaar durft op te stellen. Het is noodzakelijk om over je (financiële) problemen te praten om de juiste hulp of ondersteuning te krijgen. Wanneer er meer aandacht, dialoog en een proactieve houding van inwoners en organisaties voor financiën en financiële zorgen komt, dan wordt het taboe rondom schulden doorbroken. Denk hierbij aan het bespreken van deze onderwerpen tijdens de opvoeding, op school, in de media en binnen de dienstverlening in het sociaal domein. De pijler ‘Taboe doorbreken’ is geslaagd wanneer: 1. Inwoners (jong en oud) zonder schaamte (met elkaar durven te) praten over financiën, financiële zorgen, financiële educatie, financiële opvoeding; 2. Inwoners er in een vroeg stadium hulp of ondersteuning vragen; 3. Als er inwoners zijn die lokaal als ervaringsdeskundige hun eigen verhaal met anderen delen. Effect: Inwoners praten over financiën zonder schaamte Armoede en financiële problemen zijn nog steeds onderwerpen waarop een taboe rust. Hierdoor durven veel volwassenen en jongeren er niet over te praten. Met familie niet, maar ook met vrienden niet. Wanneer jongeren op vroege leeftijd leren over geld en geldzorgen te praten, is het op latere leeftijd gemakkelijker om dit ook te doen.

Spelenderwijs kunnen kleine kinderen leren hoe de wereld van geld, van inkomsten en uitgaven, in elkaar zit en hoe zij kunnen omgaan met geld. Ook leren kinderen omkijken naar kinderen die thuis minder financiële middelen hebben. Zij weten hoe moeilijk het is om inkomsten en uitgaven dan in balans te houden. Voor volwassenen geldt dat zij zich uit schaamte voor hun financiële problemen, niet of te laat voor hulp melden. Maar zwijgen over geldproblemen is geen oplossing. Het maakt het probleem vaak groter en moeilijker op te lossen. Daarom is het belangrijk dat inwoners met financiële zorgen hierover durven te praten. Maar ook hun omgeving moet de gevolgen van financiële zorgen weten de verborgen signalen herkennen. Dit kan helpen om problematisch schulden te voorkomen. In de pijler Op tijd erbij! wordt de actieve aanpak om schulden bespreekbaar te maken voorzien van (aanvullende) actiepunten. Structurele voorlichting over geld en de mogelijke financiële ondersteuning Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

14

1.

Aansluiten bij de landelijke campagne ‘Kom jij eruit?’ https://www. komuitjeschuld.nl Via de landelijke campagne wordt het gesprek over financiële zorgen en schulden gevoerd.

2.

Jongeren kunnen voor informatie en advies terecht bij de inloopspreekuren geldzaken. Vanaf 18 jaar komt hij/zij ook in aanmerking voor een schuldhulpverleningstraject.

3.

De pilot met het jongerenperspectieffonds is een middel om met jongeren in gesprek te gaan over de financiën.

Wie pakt het op?

Jongerenwerk Stichting Welzjin Bergen

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

4.

Ontwikkelen en uitgeven van het routeboekje over de financiële dienstverlening in de gemeente Bergen. Eventueel aansluiten bij de Wegwijzer minimaregelingen.

Gemeente Bergen

5.

Via het cliëntervaringsonderzoek Schuldhulpverlening vragen we of de inwoner bereid is om zijn/haar ervaringen te delen met andere inwoners (bijv. via een interview of een krantenberichtje).

6.

Op de nieuwe website www.sportenbewegeninbergen.nl zijn de financiële vergoedingsmogelijkheden voor ouders en verenigingen opgenomen.

7.

In subsidiebeschikkingen aan sport- en/of cultuurverenigingen nemen Gemeente Bergen we de verplichting op om de leden (bijv. via de website of posters) te informeren over het bestaan van het Jeugdfonds Sport & Cultuur.

8.

We onderzoeken of de jongerenraad een rol kan nemen in het doorbreken van het taboe over geldproblemen.

Gemeente Bergen

Wat gaan we doen? (op lange termijn 2022- 2023)

Wie pakt het op?

1.

De mogelijkheid onderzoeken voor het inzetten van ervaringsdeskundigen vanuit de gesprekken met jongeren tijdens Allin en vanuit de cliëntervaringsonderzoek Schuldhulpverlening.

Gemeente Bergen

2.

De jeugdverpleegkundige praat tijdens de schoolgesprekken met de 14-jarige over financiële zorgen en regelingen en voorzieningen bij de gemeente.

Gemeente Bergen en aandachtsfunctionaris Jeugdgezondheidszorg

15

Actie-agenda

Pijler 5 Schuldenvrij met pensioen Het aantal pensioengerechtigden groeit in de gemeente Bergen. De overgang naar de pensioengerechtigde leeftijd is, qua inkomsten, een van de grootste veranderingen in het leven van een inwoner. Met pensioen gaan betekent een ander, vaak lager, inkomen, terwijl de vaste lasten hetzelfde blijven. Deze nieuwe situatie kan voor financiële zorgen leiden. Het armoederisico is klein onder de pensiongerechtigden. Van de ongeveer 3 miljoen AOW-gerechtigden is 3% arm. Wel is de armoede in deze groep meestal blijvend: bijna 90% van de arme pensioenontvangers is langdurig arm6.

Schuldenvrij met pensioen wordt bereikt als: 1. Ouderen kunnen blijven meedoen. 2. Schuldensituatie vroegtijdig wordt gesignaleerd, besproken en van een oplossing voorzien. 3. De inwoners zich op tijd aanpassen aan hun nieuwe financiële (pensioen)situatie.

Effect: Ouderen kunnen (blijven) meedoen De ouderen hebben een specifieke positie binnen het gemeentelijk armoede en schuldenbeleid. Het is voor pensioengerechtigden vaak niet mogelijk om hun inkomstenpositie te verbeteren. Daarnaast worden ouderen minder zelfredzaam naarmate ze ouder worden. De gevolgen van armoede en schuldenproblematiek onder ouderen moet op een andere manier verkleind c.q. opgelost worden. Een laagdrempelige en outreachende werkwijze is nodig om met de ouderen in gesprek te gaan over financiële zorgen.

8,5%

Moeite met rondkomen In Bergen heeft 8,5% van de ouderen het afgelopen jaar enige tot grote moeite gehad om rond te komen van het huishoudinkomen. Van de ondervraagden zegt 13,3% onvoldoende geld te hebben om het lidmaatschap van een sportclub of vereniging te kunnen betalen. 2,8% heeft onvoldoende geld om bij familie of vrienden op visite te gaan. 2,3% heeft onvoldoende geld om gezonde voeding te kopen en 1,2% van de ouderen in Bergen heeft onvoldoende geld om het huis te verwarmen. Uit: Rapportage monitor 2016 Bergen, GGD Hollands Noorden

6

16

Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Duidelijk overzicht van de landelijke en gemeentelijke regelingen en voorzieningen voor ouderen met een laag inkomen en/of financiële problemen hebben.

Gemeente Bergen

2.

Inzetten van verschillende vormen van communicatie om de ouderen (sneller) te bereiken, bijvoorbeeld in kranten, flyers, pictogrammen en gemeentelijke pagina.

Gemeente Bergen

https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2019/werkende-en-niet-werkende-armen/

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

3.

De gemeente Bergen zorgt voor een eenvoudige procedures en criteria bij het aanvragen van ondersteunende regelingen en voorzieningen.

Gemeente Bergen

4.

Onderzoeken of er behoefte is aan een specifiek pakket binnen de gemeentelijke minimaregelingen voor volwassenen c.q. pensioengerechtigden.

Gemeente Bergen

5.

Een bijeenkomst voor vrijwilligers en professionals om de (verborgen) signalen van financiële zorgen bij ouderen te herkennen en bespreekbaar te maken.

Stichting Welzijn Bergen samen met Sociaal Team

Effect: Vroegtijdig signaleren van schuldensituaties De schuldenproblematiek van pensioengerechtigden verschilt van andere groepen doordat de mogelijkheden om (bij) te verdienen beperkter zijn. Ook is het vaak minder mogelijk om terug te vallen op familie en vrienden. Hierdoor worden kleine betalingsachterstanden als snel problematisch. Er is een (kleine) groep ouderen die problemen heeft met de betaalbaarheid van de eigen hypotheek. De schatting is dat tussen de 5% en 10% van de ouderen met een hypotheek problemen hebben met de betaalbaarheid van de hypotheek7. De verwachting is dat in de toekomst de groep ouderen met betaalbaarheidsproblemen groter wordt door de aflossingsvrije hypotheek en de steeds hogere hypotheek in verband met de stijgende huizenprijzen. Ze hebben vaak wel een substantiële overwaarde in de eigen woning (en mogelijk ook een substantieel pensioenvermogen), maar niet genoeg om gemakkelijk te verhuizen naar een kleinere koopwoning. Een samenwerking met de banken nodig om tijdig met deze inwoners in gesprek te komen.

7

Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Het niet-betalen van gemeentelijke belastingen kan een signaal zijn dat er financiële problemen zijn bij ouderen. De belastingplichtigen met een openstaand saldo worden actief benaderd.

Gemeente Bergen

2.

Wanneer op een AOW uitkering bij de SVB beslag wordt gelegd, kan dat een signaal zijn van financiële problemen. De SVB neemt contact op met het ‘Meldpunt Geldzaken ’. Hiervoor moet een verwerkingsovereenkomst worden opgesteld.

Gemeente Bergen samen met de SVB

3.

Project met de banken om inwoners financieel gezien voor te bereiden op de pensioengerechtigde leeftijd.

Gemeente Bergen samen met (lokale) banken.

https://www.trouw.nl/nieuws/aflossingsvrije-hypotheek-drijft-ouderen-in-het-nauw~b9423b00/?referer=https%3A%2F%2F

www.fx.nl%2Fblog%2Fin-de-knel-door-de-aflossingsvrije-hypotheekt

17

Actie-agenda

Pijler 6 Covid-19 en schuldhulpverlening Waarom is dit belangrijk? Tijdens het schrijven van dit actieplan heeft de coronacrisis zich ontwikkeld tot een crisis waar niemand omheen kan. Hierdoor is de wereld in een paar weken tijd in een totaal ander daglicht komen te staan. Dat heeft gevolgen voor dit actieplan en wat we de komende maanden gaan doen. Maar wat de impact precies is, is nog lastig aan te geven. Naast het menselijk leed dat we zien, wordt de economische schade steeds zichtbaarder. Dit gaat ongetwijfeld leiden tot een toename van armoede en schuldenproblemen in de gemeente Bergen. Recent Nibud-onderzoek laat zien dat in 20% van de Nederlandse huishoudens ernstige financiële tekorten ontstaan als direct gevolg van de crisismaatregelen. De harde klappen vallen bij zelfstandigen en mensen met flexcontracten en/of nul-uren-contracten, waaronder grote groepen jongeren. We zien een groot beroep op tijdelijke landelijke ondersteuningsmaatregelen, zoals TOGS, Tozo en NOW. De (ex) ZZP’ers en werknemers met flexibele contracten hebben waarschijnlijk ook op middellange termijn extra aandacht nodig omdat ze financieel gezien extra hard getroffen worden. De verwachting is dat er de komende periode meer beroep op schuldhulpverlening wordt gedaan én dat een andere doelgroep aanspraak maakt op de schuldhulpverlening.

De NVVK8 verwacht een stijging van 30% aan aanvragen schuldhulpverlening, zodra de betaalpauze bij gerechtsdeurwaarders stopt. De situatie in Bergen: De aanvraag van de Tozo-regelingen lopen via Halte Werk in Alkmaar. In de afgelopen maanden hebben zij de aanvragen voor o.a. de gemeente Bergen afgehandeld. In totaal heeft Halte Werk 1009 aanvragen beoordeeld. De hardst getroffen branches9 in de gemeente Bergen zijn: - schoonheidsverzorging, pedicures en manicures, etc.; - organisatieadviesbureaus; - overige paramedische praktijken (geen fysiotherapie en psychologie) en alternatieve genezers.

18

Wat gaan we doen? (op de korte termijn 2020-2021)

Wie pakt het op?

1.

Bij een melding van betalingsachterstanden bij het ‘Meldpunt Geldzaken’ is extra aandacht voor de doelgroep jongeren, gezinnen met kinderen en/of (ex) ZZP’ers, jongeren en ouderen.

Met het ‘Meldpunt Geldzaken’ een werkproces ontwikkelen.

2.

De laagdrempelige ondersteuning bij financiële vragen kenbaar maken bij het aanvragen van de ondersteunings-maatregelen, om financiële problemen te voorkomen.

3.

De aanvrager van de ondersteuningsmaatregelen wijzen op de voorliggende regelingen en voorzieningen voor hun kind(eren), zodat de kinderen kunnen blijven meedoen, ondanks de financiële zorgen van de ouder(s).

Jeugdfonds Sport en Cultuur heeft een campagne

‘Op weg naar een schuldenvrij Bergen’

4.

Samen met de ondernemersvereniging en de gemeente Bergen Gemeente Bergen samen met een plan van aanpak maken om de ZZP-er en kleine ondernemer ondernemersvereniging tijdig te bereiken met informatie over deze minimaregelingen.

5.

Voor schuldhulpverlening is een afgeronde boekhouding noodzakelijk. Voor (ex) ZZP’ers met schulden is een afgeronde boekhouding vaak niet te realiseren. De gemeente Bergen stelt € 500 beschikbaar voor een (ex) ZZP’er om de belastingaangiften (omzet en inkomsten) af te (laten) ronden, zodat schuldhulpverlening mogelijk wordt.

6.

Voorlichting geven aan de vrijwilligers en professionals in het Gemeente Bergen samen met sociaal domein, om de kennis over de financiële gevolgen van de het Nibud Covid-19-maatregelen te vergroten.

8

NVVK is de Vereniging voor schuldhulpverlening & sociaal bankieren

9

Bron: HalteWerk

19

Actie-agenda