Bij 1 Woonvisie gemeente Bergen NH 2025-2030.pdf

Subsidiemogelijkheden De provincie Noord-Holland heeft van het Rijk financiële middelen ontvangen om CPO-projecten te stimuleren. De provincie heeft een handboek voor gemeenten opgesteld en een regeling in het leven geroepen om CPO-projecten in de startfase financieel te ondersteunen. Als aan de voorwaarden van de provincie wordt voldaan kan de stichting of vereniging bij de provincie Noord-Holland subsidie aanvragen voor: • het oprichten van de stichting of vereniging; • het gezamenlijk inhuren van een of meer onafhankelijke externe deskundigen voor de centrale coördinatie of procesbegeleiding bij het voorbereiden en opstellen van bouwplan en ontwerp.

Randvoorwaarden In principe steunt de gemeente Bergen initiatieven rond CPO, maar de rol van de gemeente is hierin faciliterend. De gemeente speelt zo nodig een verbindende rol en kan CPO-initiatieven ondersteunen bij het vinden van een geschikte locatie. Dit kan door partijen bij elkaar te brengen, maar ook te kijken of een initiatief bij een gemeentelijke ontwikkeling kan aansluiten. Een collectief is zelf verantwoordelijk voor het vinden van bouwgrond. Als de bouwgrond gemeentelijk eigendom is dingen zij mee met eventuele andere gegadigden en zal er een marktconforme grondprijs worden gehanteerd. Om een CPO-project succesvol te laten verlopen ziet de gemeente graag dat de voortgang en de continuïteit van het woningbouwproject zoveel mogelijk wordt gewaarborgd. Hiertoe moeten de toekomstige bewoners een rechtspersoon (stichting of vereniging) op richten om gezamenlijk als opdrachtgever op te kunnen treden. Daarnaast is het belangrijk (maar niet noodzakelijk) dat de stichting of vereniging een achtervang heeft, zoals bijvoorbeeld een corporatie. De procesbegeleiding moet worden verzorgd door een onafhankelijke externe adviseur.

21

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Huisvesten van Europese arbeidsmigranten In juli 2022 is er een actualisatie van het onderzoek arbeidsmigranten Noord-Holland Noord opgeleverd (Decisio, 6 juli 2022). Dit rapport bevat cijfers op regionaal niveau over het aantal arbeidsmigranten naar werk en woonlocatie, de belangrijkste woon- en werkstromen, gemiddelde in- en uitstroom, contractduur, werksectoren, herkomstlanden, een prognose en seizoenpieken. Tussen 2019 en 2020 is het jaarlijkse gemiddelde aantal arbeidsmigranten in regio Alkmaar gegroeid met 4,2%. In 2020 daalt dit aantal waarschijnlijk (als gevolg van Corona) met 3% tot 4.020 arbeidsmigranten. Bijna 75% van deze arbeidsmigranten werkt in Alkmaar en Dijk en Waard en een kleine 6% in de gemeente Bergen. De meeste arbeidsmigranten verblijven meer dan 5 jaar in de regio. De verblijfsduur is sinds 2014 korter geworden. Het aandeel arbeidsmigranten dat tot 4 maanden verblijft neemt toe. Een fors deel van de inzet van arbeidsmigranten is seizoensgebonden. Op basis van BRP-registraties staan er in 2019 2.935 arbeidsmigranten geregistreerd in de regio, waarvan de helft woont in Alkmaar en circa 6% (180 personen) in de gemeente Bergen. Het werkelijke aantal zou hoger kunnen zijn, omdat niet alle werkenden staan ingeschreven. De helft van de arbeidsmigranten werkt ook in de regio van verblijf.

Uit de prognosescenario’s blijkt dat het aantal arbeidsmigranten de komende 10 jaar blijft toenemen. Vanuit huisvestingsperspectief is de beschikbaarheid van voldoende kwalitatief passende woonplekken van belang (in ieder geval short-stay voorzieningen). Gezien de relatief geringe omvang van arbeidsmigranten in de gemeente Bergen zijn er vooralsnog op het gebied van reguliere huisvesting geen maatregelen nodig.

■ Statushouders De gemeenten in Nederland zijn verplicht een bepaald aantal mensen met een verblijfsvergunning (statushouders) te huisvesten. Dit noemen we de taakstelling. Deze wordt elk half jaar door het Rijk opgelegd. De onderstaande grafiek geeft de taakstelling in te huisvesten personen per jaar aan. Vanaf 2021 neemt het aantal te huisvesten statushouders fors toe. De gemeente Bergen huisvest statushouders door deze conform de Huisvestingsverordening Bergen via een urgentie te huisvesten in sociale huurwoningen. Ook flexwoningen zijn geschikt voor het (tijdelijk) huisvesten van statushouders. Figuur 1: Taakstelling te huisvesten statushouders 90 80

77 66

70 60 50

41

40

42

30 20

22

21

2019

2020

42

40

2021

2022

61

10 2016

2017

2018

2023

2024

■ Woonwagenbewoners Het Rijk verwacht dat gemeenten beleid ontwikkelen op het gebied van woonwagenstandplaatsen. Dit is onder andere naar aanleiding van rapporten van de Nationale Ombudsman en uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens. Woonwagenbewoners hebben eind 2018 in enkele regiogemeenten actie gevoerd om aandacht te

22

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

vragen voor hun leefstijl en woonwensen. Zij hebben gemeenten gevraagd om meer standplaatsen te realiseren. De gemeenten in regio Alkmaar willen vastleggen hoe zij omgaan met de vraag naar woonwagen-standplaatsen. Zij willen ook locaties inventariseren voor de realisatie van extra standplaatsen. Daartoe is opdracht tot onderzoek en advies over woonwagenstandplaatsen gegeven. In mei 2020 is de rapportage ‘Uitkomsten inventarisatie woonbehoefte woonwagenstandplaatsen’ opgeleverd. Met de peiling van de woonwensen onder woonwagenbewoners en mensen die zich bij de gemeenten hebben aangemeld als belangstellende voor een woonwagenstandplaats, wordt door de Regio Alkmaar uitvoering gegeven aan het landelijke beleidskader ‘Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uit 2018. De gemeente Bergen heeft drie woonwagenstandplaatsen aan de Hillecum. De standplaatsen zijn in eigendom van de woonwagenbewoners. De extra vraag naar woonwagenstandplaatsen in Bergen is zeer gering. Slechts zeven spijtoptanten (mensen die eerder al dan niet uit noodzaak naar een reguliere woning verhuisden) hebben aangegeven in de gemeente Bergen een standplaats te willen. Hiervan zijn er vier uit regio Alkmaar, twee van buiten regio Alkmaar en één uit Bergen. Uitbreiding van standplaatsen in Bergen is daarom niet zinvol.

■ Hospitaverhuur Bij hospitaverhuur verhuurt iemand een deel van zijn of haar woning aan iemand anders. De verhuurder woont zelf ook in de woning en deelt voorzieningen met de huurder, zoals een keuken, toilet en badkamer. Het verhuren van een woonruimte door een hospita kan bijdragen aan het verminderen van het tekort aan huurwoningen en het beter benutten van bestaande bebouwing. Ook kan het verhuurders extra inkomsten en meer sociale contacten opleveren. Hospitaverhuur kan uitkomst bieden voor onder andere (tijdelijke) werknemers, studenten, expats of mensen die net zijn gescheiden. De gemeente Bergen heeft een positieve grondhouding tegenover hospitaverhuur. Potentiële hospita’s lopen vaak tegen belemmeringen aan. Bijvoorbeeld wanneer hypotheekverstrekkers geen toestemming geven, omdat een woning in verhuurde staat voor een mogelijk lagere verkoopprijs kan zorgen. Er wordt aan een wetswijziging gewerkt om de drempels voor hospitaverhuur te verlagen. De wetswijziging zorgt er onder meer voor dat de hospita het huurcontract eenvoudig kan beëindigen bij verkoop of overdracht van de woning. Het ministerie van BZK wil hospitaverhuur stimuleren door mensen meer duidelijkheid te geven over de impact van kamerverhuur op inkomen en toeslagen en wat wel en niet kan rondom hospitaverhuur.

■ Small Living De vraag naar ‘Small Living’ neemt toe. Small Living is een koepelbegrip en richt zich op de grote toename aan eenen tweepersoons huishoudens, veranderende leefpatronen en technologische ontwikkelingen. Mensen hechten minder waarde aan veel ruimte. De beschikbaarheid en bereikbaarheid van voldoende voorzieningen zorgt dat een woonruimte niet per definitie aan alle behoeften moet kunnen voorzien.

Tiny Houses Een vorm van Small Living zijn Tiny Houses: kleine volwaardige vrijstaande woningen van maximaal 50m2 vloeroppervlak met een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk. Er zijn twee soorten Tiny Houses te onderscheiden: • Met een vaste fundering op een vaste plek, waar ze permanent blijven staan, op grond waar de bestemming wonen op zit. • Verplaatsbaar, zoals bijvoorbeeld een Tiny House op wielen. Deze staan vaak op braakliggende terreinen waar de bestemming tijdelijk in wonen wordt gewijzigd. In beide vormen wonen de bewoners permanent in hun huis en hebben ze in een inschrijving in het Basis Registratie Personen (BRP) op het adres waar hun Tiny House staat.

23

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

De doelgroep voor Tiny Houses is relatief klein en is doorgaans ondernemend, onafhankelijk en wordt deels bepaald door een bepaalde ideologie (klein, duurzaam, weinig bezit). Een vooropgezette product-marktcombinatie werkt voor deze doelgroep niet. Ruimte voor eigen initiatief, duurzaamheid en flexibiliteit zijn de belangrijkste voorwaarden om hun project te laten slagen. De kenmerken zijn over het algemeen: zelfbouw, grote variatie aan woningen, kosten: €20.000,- tot €30.000,-, lage dichtheid, grotendeels zelfvoorzienend, geen aansluiting op nutsvoorzieningen, zeer tijdelijk (2-5 jaar) en grondgebonden. Het Bouwbesluit 2012 geeft kwaliteitsambities weer, mede gericht op de bescherming van mensen tegen te kleine woningen. Voor particuliere bouw zijn de voorschriften afwijkend, gebaseerd op de gedachte dat particuliere bouwers zelf controle op het bouwproces uitoefenen om de kwaliteit van hun woning te waarborgen. De ondergrens aan kwaliteitseisen is daarom voor deze categorie lager. Daarnaast zijn er versoepelde eisen voor tijdelijke bouwwerken en worden er geen eisen gesteld aan aankleding en inrichting. Door meervoudig ruimtegebruik en slimme opbergsystemen toe te passen kan men tot een toepasbare gelijkwaardigheidsargumentatie komen. De uitgifte van grond voor Tiny Houses gebeurd vaak door middel van een erfpachtconstructie.

De canon kan voor een bepaalde periode vastgesteld worden, bijvoorbeeld voor 10 jaar, gelijk met de tijdelijke vergunning. De gemeente Bergen heeft een positieve grondhouding tegenover Tiny Houses. Er wordt niet actief op gestuurd, maar de gemeente treedt faciliterend op.

Tijdelijke (flex)woningen Een andere vorm van Small Living zijn tijdelijke/flex woningen. Dit soort woningen kunnen snel en fabrieksmatig/ conceptueel worden gerealiseerd. De plaatsing neemt vaak maar een paar dagen in beslag. Ze worden ook geplaatst op locaties die tijdelijk beschikbaar zijn om te wonen. Daarmee helpt dit type woningen om de acute woningnood te verkleinen. Daarom wordt landelijk gestreefd te versnellen naar de realisatie van 15.000 flexwoningen per jaar. Hierbij wordt ingezet op kwalitatief hoogwaardige woningen. Flexwoningen kunnen een bijdrage leveren om de woningnood tijdelijk te verlichten. Het streven is om voor woningbouw geschikte locaties reguliere woningen te realiseren. Als permanente woningbouw om wat voor reden dan ook op zich laat wachten is tijdelijke woningbouw een goed alternatief. Het uitgangspunt voor de realisatie van flexwoningen in Bergen is dat het de reguliere woningbouw niet in de weg mag zitten. De doelgroepen waarvoor flexwoningen gerealiseerd worden is maatwerk en sterk afhankelijk van locatie, aantal flexwoningen en initiatiefnemers. De voorkeur is een mix van diverse doelgroepen, zoals bijvoorbeeld een derde starters, een derde spoedzoekers en een derde statushouders. De keuze voor een flexwoning is vaak een pragmatische vanuit kostenoverweging of een acute huisvestingsvraag. De woningnood in regio Alkmaar is hoog.

Verschillende doelgroepen zijn op zoek naar geschikte woonruimte. De ontwikkeling van voldoende flexwoningen is een bijdrage om tijdelijk extra sociale huurwoningen te realiseren. Op 20 december 2022 heeft de gemeente Bergen besloten de Realisatieovereenkomst Flexwoningen Regio Alkmaar te ondertekenen. Met deze overeenkomst tussen gemeenten en corporaties in de regio Alkmaar en het ministerie van BZK wordt beoogd om 1.000 flexwoningen te realiseren in de regio. Door middel van een regionale aanpak wordten kennis en krachten gebundeld. Gezamenlijk met de corporaties die actief zijn in de regio en BZK, kan de volgende stap gezet worden om te komen tot extra flexwoningen in de regio. De lokale doelstelling is om te komen tot 10 - 30 flexwoningen in Bergen.

■ Woonvormen voor ouderen Wonen in een hofje is een woonvorm voor senioren, waarbij er in de basis uitgegaan wordt van de woonhofjes van vroeger. Traditionele hofjes zijn grondgebonden woningen gericht op een gezamenlijke groene binnenruimte of tuin. Door de vorm ontstaat er makkelijk contact met omwonenden. Over het algemeen is deze woonvorm bedoeld

24

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

voor senioren die het leuk vinden elkaar af en toe te helpen, maar hierin geen verplichting willen. Dit bevordert de zelfstandigheid, waardoor er minder snel een beroep wordt gedaan op mantelzorg. Realisatie van hofjeswoningen kan van onderaf ontstaan door bijvoorbeeld een CPO-initiatief, maar ook door een ontwikkelaar die een dergelijk woonconcept opzet. De gemeente Bergen staat voor beide opties open.

Kangoeroewoning (meergeneratiewoning) Een kangoeroewoning is een combinatie van twee zelfstandige woningen of wooneenheden onder één dak. De bedoeling van dit type woning is dat de hulpbehoevende (oudere) inwoner zijn of haar mantelzorger in de nabijheid heeft wonen, zodat deze zijn of haar mantelzorgtaken kan uitvoeren. Hier mag de mantelzorger alleen in blijven wonen zolang de naaste deze hulp nodig heeft. Is dit niet meer nodig (denk aan overlijden of opname in een zorginstelling), dan mag de mantelzorger er niet meer blijven wonen.

Mantelzorgwoning Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woning op het terrein van een bestaande woning. Deze woning is bedoeld voor degene die wordt verzorgd of voor de mantelzorger. Het is mogelijk om een kant-en-klare mantelzorgwoning in de tuin te laten plaatsen of hiervoor een aanbouw aan het huis te laten bouwen. Ook kan een bestaand bouwwerk bij het huis, bijvoorbeeld een garage, omgebouwd worden tot mantelzorgwoning. Er is geen vergunning nodig voor het plaatsen van een mantelzorgwoning. Er is wel een verklaring nodig van een huisarts, wijkverpleegkundige of een andere door de gemeente aangewezen sociaal-medisch adviseur, waaruit de mantelzorgrelatie blijkt. Ook gelden er regels, onder andere voor de plaats, grootte, veiligheid en isolatie van de woning. Daarnaast zijn er regels voor wie er gebruik mag maken van de mantelzorgwoning en wat er moet gebeuren als de mantelzorg stopt. Als de mantelzorg niet meer wordt verleend, vloeit daar uit voort dat er geen sprake meer is van een mantelzorgwoning. Het bouwwerk wordt dan meestal vergunningplichtig. Als die niet verleend kan worden moet het gebouw worden verwijderd. In de gemeente Bergen bestaat een regeling voor lage inkomens om een deel van de kosten van een mantelzorgwoning te vergoeden. Hiervoor kan een aanvraag worden ingediend bij het Sociaal Team. Een mantelzorgwoning heeft een tijdelijk karakter.

Het is niet toegestaan dat de mantelzorgwoning gebruikt wordt voor reguliere bewoning of als recreatiewoning. Bij team VTH zijn geen meldingen bekend over illegaal gebruik van mantelzorgwoningen. Er is op dit moment geen capaciteit beschikbaar om hier op initiatief van de gemeente te handhaven.

25

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

6. Wonen en zorg In het integraal beleidskader Sociaal Domein “Iedereen doet mee” 2023-2026 wordt er naar gestreefd dat inwoners eerder worden ondersteund in het behouden van de eigen regie bij het ontstaan van zorgvragen en het ouder worden. Dit bevordert de zelfredzaamheid, voorkomt persoonlijk leed, gaat escalatie tegen en drukt zorgkosten. In de bestuursperiode 2023 tot en met 2026 richt de gemeente Bergen zich daarom vanuit het sociaal domein op twee hoofdopgaven: het verstevigen van de sociale basis en het bieden van de juiste hulp en passende ondersteuning. De gemeente Bergen heeft binnen het Integraal Beleidskader Sociaal Domein prioriteit gegeven aan opgaven op inhoudelijke thema’s. Eén van die inhoudelijke thema’s is het thema Wonen en Zorg. Binnen dit thema zijn doelen geformuleerd en is inzichtelijk gemaakt op welke doelgroepen we ons richten met interventies, aanpakken en acties die jaarlijks worden beschreven in het gebiedsplan Sociale basis van de gemeente Bergen. Wonen en zorg

1.

Omstandigheden creëren en kansen benutten om

1.

Ouderen

te zorgen dat er in het ruimtelijk domein zoveel

2.

Mensen met een sociale of medische urgentie

mogelijk passende woningen gerealiseerd kunnen

2.

worden voor ouderen en overige doelgroepen van

3.

Mensen met een beperking

het sociaal domein.

4.

Vergunninghouders

5.

Jongeren en volwassenen die

woningen stimuleren waardoor grotere gezinswoningen beschikbaar komen. 3.

uitstromen uit een intramurale

Doorstroming naar levensloopbestendige

Leefbaarheid van de wijken bewaken door onze doelgroepen goed in te bedden in de leefomgeving en daarbij rekening te houden met de verhoudingen in de buurt.

setting of beschermd wonen/Ggz 6.

Mensen die een mogelijk veiligheidsrisico vormen

In verband met de schaarste aan passende woningen moet mogelijk geprioriteerd worden binnen de van 1 t/m 6 genoemde groepen. Om dat goed te kunnen doen wordt een woonzorgvisie opgesteld.

In het gebiedsplan Sociale Basis van de gemeente Bergen worden de ontwikkelingen in de demografische samenstelling van de gemeente Bergen, waaronder de vergrijzing, genoemd. Wat er voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag nodig is, wordt uitgewerkt in een woonzorgvisie. Sinds de decentralisatie van jeugdzorg en de uitbreiding van de Wmo taken vanaf 2015, is er door de gemeente Bergen en de regio Alkmaar in toenemende mate aandacht besteed op huisvesting binnen deze wetten. Het gaat hierbij om kwetsbare doelgroepen (worden in de Wmo genoemd of zijn hieraan gelieerd) en de in toenemende mate uitstroom uit voorzieningen met verblijf. Want na de stelselwijzigingen en decentralisaties in de zorg zien we een aantal ontwikkelingen, zoals de vergrijzing, schaarste op de woning- en arbeidsmarkt en langer zelfstandig thuis wonen. Bovenstaande ontwikkelingen vragen om een integrale afstemming op gebied van het Sociaal Domein, de fysieke, woon- en economische opgave en de opgave op gebied van Openbare Orde en Veiligheid. Ook vragen deze ontwikkelingen de nodige inzet en betrokkenheid van corporaties, zorgaanbieders, ontwikkelaars en cliëntenorganisaties. Samen met corporaties en zorginstellingen zijn daarom initiatieven ontstaan die tegemoet komen aan deze ontwikkelingen. Zie bijlage 4 voor meer informatie en toelichting.

26

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Opstellen Volkshuisvestingsprogramma, woonvisie en woonzorgvisie De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv, nu nog een wetsvoorstel) zorgt voor de wettelijke verankering van alles wat op het gebied van volkshuisvesting in gang is gezet. Overheden krijgen hiermee de wettelijke instrumenten in handen om met meer regie, en meer tempo, meer betaalbare woningen te bouwen. Wanneer de Wvrv in werking treedt, krijgen gemeenten een termijn om een volkshuisvestingsprogramma en daarmee woonzorgbeleid op te stellen, die in lijn is met het Wmo-beleidsplan. Dit zou per 1 januari 2026 kunnen zijn. Dat is het moment dat ook de woonakkoorden met de provincie Noord - Holland aflopen. Gemeenten moeten met een volkshuisvestingsprogramma inspelen op de woonbehoefte van aandachtsgroepen, zoals genoemd in het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Figuur 2: Volkshuisvestingsprogramma gemeenten

Tweederde betaalbare woningen Balans in de woningvoorraad

Verduurzaming

Woningbouw en -programmering

Volkshuisvestingsprogramma gemeenten

Zorg en ondersteuning in relatie tot wonen

Woonzorgvisie zoals beschreven in programma ‘Een thuis voor iedereen’ Woonbehoefte en -opgave aandachtsgroepen en ouderen

Flexwoningen

Leefbaarheid

Doorstroming

Regionale afstemming is hierbij een vereiste en vanuit Rijksbeleid wordt er op aangedrongen dat gemeenten bij het opstellen van woonzorgbeleid, ook wel woonzorgvisie, uitspraken doen over ten minste de volgende aandachtsgroepen: • Ouderen. • Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke beperking. • Mensen die gebruik maken van de geestelijke gezondheidszorg of beschermd wonen. • Mensen in de maatschappelijke opvang en (dreigend) daklozen. • Uitstromers uit intramurale voorzieningen (maatschappelijke opvang, beschermd wonen, jeugdzorg en detentie). Rondom het opstellen van een woonzorgvisie is op dit moment nog veel onduidelijk, omdat de Wvrv nog niet is aangenomen. Ter voorbereiding is gestart met het ontwikkelen van lokale factsheet over de aandachtsgroepen woonzorgbeleid. Eind 2024 komt deze factsheet beschikbaar en zal als input dienen voor de nog op te stellen woonzorgvisie die ook regionaal moet worden afgestemd.

27

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

7. Duurzaamheid De Nederlandse overheid wil klimaatverandering tegengaan en stelt het doel dat Nederland in 2030 de CO2-uitstoot met tenminste 55% reduceert en in 2050 met 100% ten opzichte van 1990. Om deze doelstelling te realiseren heeft het kabinet de Klimaatwet in mei 2019 vastgesteld. In het Programma Klimaat heeft de gemeente Bergen een ambitie vastgelegd. Deze ambitie sluit inhoudelijk goed aan bij de landelijke ambities, alleen het tempo van realisatie moet omhoog. Dit geldt voor veel gemeenten. Het Programma Klimaat is gericht op vijf onderling verbonden thema’s waarvan de pijlers energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie het meest relevant zijn voor de woonvisie.

■ Energietransitie De gemeente Bergen heeft een warmtetransitievisie opgesteld: Visie Aardgasvrije Wijken (2020). Deze visie wordt in 2024-2025 geactualiseerd en nader uitgewerkt in gebiedsgerichte uitvoeringsplannen en een uitvoeringsagenda. De gemeente Bergen zoekt hierin afstemming met Kennemer Wonen. In de gemeente Bergen maakt Kennemer Wonen tot en met 2027 380 woningen warmtetransitiegereed. Kennemer Wonen geeft invulling aan de Nationale Prestatieafspraken waarin is afgesproken dat corporaties uiterlijk in 2028 alle woningen met een slecht energielabel (E, F of G) hebben verduurzaamd. Met uitzondering van voor sloop in aanmerking komende woningen. Verder faciliteert en stimuleert de gemeente haar inwoners om meer gebruik te maken van duurzame energie, bijvoorbeeld door een gemeentelijke subsidieregeling voor duurzame maatregelen, door samenwerking met het onafhankelijke energieloket Duurzaam Bouwloket, en door bewustwordings- en informatieavonden en inkoopacties van zonnepanelen en isolatiemaatregelen via lokale installateurs te ondersteunen. Ook zijn er lokale energiecoaches opgeleid en worden inwoners via een ‘wijkaanpak’ extra geholpen met verduurzamen van hun huis. De gemeente Bergen stimuleert initiatiefnemers voor nieuwbouw om duurzamer te bouwen dan het Bouwbesluit.

Voorbeelden zijn dan om nog beter te isoleren dan de eis BENG 1 (terugbrengen van de energiebehoefte van gebouwen) en nog meer energie op te wekken dan de eis BENG 3 (benutten van hernieuwbare energie), zodat woningen energieneutraal of nul op de meter worden.

■ Klimaatadaptief en natuurinclusief Het klimaat in Nederland verandert. Het KNMI verwacht hogere temperaturen, nattere winters, hevigere regenbuien en kans op drogere zomers met meer momenten van hitte. Dit heeft gevolgen voor de stedelijke omgeving, bijvoorbeeld door een grotere kans op wateroverlast, grondwaterproblemen en hittestress. De gemeente Bergen brengt komende tijd de knelpunten, prioriteiten en risicoplekken rondom hittestress en waterberging in kaart en stelt een uitvoeringsagenda op. De gemeente Bergen neemt maatregelen op openbaar terrein maar kan het effect van klimaatverandering niet alléén opvangen. Ongeveer 33% van de buitenruimte is openbaar terrein en de andere 67% is particulier terrein. De subsidieregeling Klimaatadaptieve maatregelen Bergen 2024 is vastgesteld met als doel inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties in de gemeente te stimuleren om zelf klimaatadaptieve maatregelen te treffen, zoals het afkoppelen van hemelwater van het gemeentelijke riool, vergroenen/ontstenen, het aanleggen van een groen, blauw of groen/blauw dak, en het realiseren en in werking hebben van een voorziening voor nuttig gebruik van hemelwater. Klimaatverandering heeft negatieve effecten op de biodiversiteit. Daarom is er beleid opgesteld voor klimaatadaptatie

28

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

en natuurinclusief bouwen. Er moet gebouwd worden volgens vastgestelde eisen over wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. Er moet natuurinclusief gebouwd worden volgens een vastgesteld puntensysteem natuurinclusief bouwen.

■ Circulaire economie Met het vaststellen van het beleid circulaire economie heeft de gemeente Bergen de circulaire doelstellingen van het Rijk omarmd; een volledige circulaire economie in 2050. In 2030 moeten we halverwege deze doelstelling zijn. Hierover zijn ook landelijk bindende afspraken gemaakt in het Grondstoffenakkoord en de Transitieagenda Circulaire Bouweconomie. Voor de uitvoering hiervan is het Nationaal Plan Circulaire Economie opgesteld. Daarin wordt aangegeven dat een circulaire economie een belangrijk bedrage levert aan vier maatschappelijke opgaven: • Het tegengaan van klimaatverandering. • Een schoner milieu en een schonere leefomgeving. • Herstel van biodiversiteit. • Een grotere leveringszekerheid van grondstoffen. Deze vier maatschappelijke opgaven dragen allemaal bij aan een prettige woonsituatie voor de inwoners van Bergen. De gemeente werkt ernaar toe dat zowel bedrijven als bewoners en de gemeente zelf de principes van circulaire economie toepassen. Dat betekent dat hergebruik, repareren en delen de norm is, herbruikbare energie zoveel mogelijk wordt toegepast, afval zoveel mogelijk wordt voorkomen en dat alleen reststoffen geproduceerd worden die opnieuw te gebruiken zijn. De bouw (en infrastructuur) is een van de vier hoofdthema’s uit het beleid circulaire economie. Voor de woningbouw wordt door de gemeente een aantal instrumenten ingezet:

Milieuprestatie Gebouwen De Milieuprestatie Gebouwen (MPG) wordt sinds 2018 gebruikt en is de maatstaf voor circulair bouwen. De MPG is bij elke aanvraag voor een omgevingsvergunning verplicht. Een MPG-berekening becijfert de milieu-impact van alle materialen en installaties die in een gebouw worden toegepast gedurende alle levensfasen. De milieu-impact wordt uitgedrukt in een waarde per vierkante meter per jaar. Hoe lager de MPG, hoe kleiner de milieu-impact. De wettelijke MPG-norm voor woningen ligt op dit moment op 0,8 en gaat in 2025 naar verwachting van 0,8 naar 0,5.

Convenant Toekomstbestendige Woningbouw Op 22 mei 2024 heeft de gemeente Bergen samen met Kennemer Wonen het Convenant Toekomstbestendige Woningbouw ondertekend. Met dit convenant toont de gemeente Bergen aan deels bovenwettelijke ambities te hebben op het gebied van verduurzaming van de woningvoorraad. Voor de circulaire economie betekent dit het toepassen van een strengere MPG-norm, meer gebruik van secundaire en biobased materialen (bijvoorbeeld houtbouw) en het toepassen van één of meer elementen uit ‘Het Nieuwe Normaal’ (www.hetnieuwenormaal.nl). Per project kan een ambitieniveau, brons, zilver of goud bepaald worden. Na ondertekening start een onderzoekstraject hoe deze intenties zoveel mogelijk omgezet kunnen worden in werkelijke uitvoering, bijvoorbeeld via beleid en regelgeving. Het convenant sluit ook aan bij de geformuleerde ambities van het Programma Klimaat en de vijf onderling verbonden thema’s; klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen, circulaire economie, energietransitie en mobiliteit.

Circulaire Deal Secundaire Bouwmaterialen Noord-Holland Noord Naast dat er woningen gebouwd worden, worden er ook woningen gesloopt. Circa 97% van het bouw- en sloopafval wordt hergebruikt, alleen veruit het grootste deel wordt ingezet voor laagwaardig toepassingen in onder andere de infrasector. De potentie van het hergebruiken van grondstoffen in deze sector wordt nu dus onvoldoende benut. Voornamelijk omdat er nog gesloopt wordt zonder rekening te houden met de mogelijkheden voor hergebruik van

29

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

materialen en de toepassing hiervan in (nieuw-)bouwprojecten. Begin 2024 heeft de gemeente Bergen samen met 36 andere partijen in Noord-Holland Noord de Circulaire Deal Secundaire Bouwmaterialen ondertekend. In de deal zijn afspraken gemaakt over het circulair slopen van gebouwen. Circulair slopen is het zodanig slopen, ontmantelen, demonteren en remonteren, dat de grondstoffen die vrijkomen in andere bouwprojecten weer worden gebruikt. Alle partijen hebben toegezegd om in 2024 in ten minste 50% van alle gebouwen die gesloopt worden de zogenaamde circulaire oogstvoorschriften toe te passen en binnen 2 jaar volledig circulair te slopen. De deal bevat daarnaast ook afspraken over het stimuleren van ketensamenwerking tussen partijen en het ontwikkelen en delen van kennis. De circulaire economie valt en staat bij gedragsverandering en samenwerking. De gemeente zoekt daarom enerzijds actief de samenwerking op met woningbouwverenigingen, ontwikkelaars, ingenieursbureaus, bouw- en sloopbedrijven om gezamenlijk op te trekken en van elkaar te leren. Anderzijds zal de gemeente bij verkoop van grond, eisen gaan stellen aan toekomstige ontwikkelingen door bijvoorbeeld principes van het convenant op te nemen in de uitvraag naar de markt.

Eind 2024 bestaat er een ‘Handreiking Circulair Bouwen’ op basis van ‘Het Nieuwe Normaal’ (HNN) waarin wordt uitgelegd wat de Bergen verstaat onder circulaire bouw, wat de ambities zijn en hoe de gemeente dit wil gaan uitvoeren. HNN is de nieuwe, gedragen standaard voor circulair bouwen met haalbare én ambitieuze prestaties voor gebouwen, infrastructuur en gebiedsontwikkeling.

30

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

8. Bronnen •

Allecijfers.nl

•

Analyse woonzorgopgave, VONK! / Companen (2024)

•

CBS.nl

•

Herziene Splitsingsbeleid Gemeente Bergen, gemeente Bergen

•

Leefbaarometer gemeente Bergen, Ministerie van BZK (2022)

•

Leygraaf Makelaars

•

Onderzoek leefbaarheid Egmond-Binnen, Egmond aan den Hoef en Groet, Dietz Strategie & Communicatie / gemeente Bergen (16 februari 2024)

•

Notitie Bergense Behoefte, gemeente Bergen (26 januari 2021)

•

Schaarste Onderzoek Bergen (NH), Stec Groep (28 februari 2024)

•

Waarstaatjegemeente.nl

•

Woningbouwafspraken en programmering Regio Alkmaar (7 februari 2019)

•

Woningbouwmonitor Regio Alkmaar

•

Woningmarktonderzoek Kennemer Wonen en de gemeente Bergen, Companen (30 augustus 2021)

•

Woonagenda Provincie Noord-Holland

•

Woonakkoord Regio Alkmaar, Regio Alkmaar en Provincie Noord-Holland (2021)

•

Woondeal 2.0 Regio Noord-Holland Noord (15 maart 2023)

•

Rapport waar willen we wonen, bureau Louter (2022)

•

Regionale Visie Verblijfsrecreatie Noord-Holland Noord (2017)

31

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

Bijlage 1 Rijks-, provinciaal en regionaal beleid Deze bijlage geeft een beknopte toelichting op de diverse geldende bovengemeentelijke beleidsstukken en afspraken op het gebied van wonen.

Woondeal 2.0 Regio Noord-Holland Noord Woonagenda Provincie Noord-Holland 2020-2025 Woningbouwafspraken en programmering Regio Alkmaar

Alkmaar

Dijk en Waard

Heiloo

Castricum

Uitgeest

Woonvisie Bergen

Woonakkoord Regio Alkmaar

■ Woondeal 2.0 Regio Noord-Holland Noord Het college van de gemeente Bergen heeft op 15 maart 2023 de Woondeal 2.0 NHN ondertekend. Met deze woondeal worden de krachten van de verschillende overheidslagen gebundeld met als doel om in samenwerking met marktpartijen en corporaties voldoende (betaalbare) woningbouw te realiseren in de regio. Hiertoe leggen het Rijk, de provincies en de gemeenten hun wederzijdse verantwoordelijkheden en inspanningen vast en erkennen zij wederzijds de in deze woondeal opgenomen kwantitatieve en kwalitatieve opgaven en de randvoorwaarden die moeten worden ingevuld om deze afspraken tot realisatie te kunnen brengen. In de Woondeal 2.0 NHN ligt de focus op de woningbouwopgave, maar is waar nodig met het oog op de woningbouwdoelen de verbinding gelegd met de bredere opgaven zoals mobiliteit. Het gaat niet alleen om het bouwen van woningen, maar om via woningbouw de samenleving te versterken, rekening houdend met opgaven zoals klimaat, klimaatadaptatie en circulariteit, werkgelegenheid, bereikbaarheid, energie, natuurinclusiviteit, en voorzieningen. In deze woondeal focussen partijen zich op versnelling van de woningbouw en op de betaalbaarheid van woningen. Doelstelling vanuit het Rijk is het streven van het aandeel 30% sociale huur in de totale voorraad en op 65% betaalbaar (inclusief sociale huur) in het nieuwbouwbouwprogramma.

Onder het betaalbare segment vallen: • de sociale huurwoningen € 879,66 per maand (prijspeil 2024); • middenhuur tot maximaal circa € 1.129,39 (prijspeil 2024); • koopwoningen met een aankoopprijs van maximaal € 390.000,- v.o.n. (prijspeil 2024).

32

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

De woningbouwprogrammering van de nieuwbouw van sociale huurwoningen wordt zo ingepland dat wordt toegewerkt naar een meer evenwichtige verdeling van de woningvoorraad, met een streven naar 30% sociale huurwoningen in de bestaande woningvoorraad. Dit betekent dat 2/3 van de nieuwbouwprogrammering in het betaalbare segment moet vallen en minimaal 30% sociale huurwoningen moet zijn.

■ Woonagenda Provincie Noord-Holland 2020-2025 De Woonagenda is de uitvoeringsagenda van het woonbeleid van de provincie Noord-Holland. De Woonagenda volgt uit en past binnen de randvoorwaarden van het provinciaal ruimtelijk beleid, zoals beschreven in de provinciale Omgevingsvisie NH2050 en het coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken’. Vanuit het provinciaal én regionaal belang dat de woningmarkt goed functioneert en het wonen optimaal bijdraagt aan het versterken van de kwaliteiten van Noord-Holland, maakt deze agenda de inzet en bijdrage van de provincie daaraan concreet. De provincie NoordHolland wil zorgen voor voldoende betaalbare, duurzame en toekomstbestendige woningen voor alle doelgroepen.

Ruimtelijke uitgangspunten 1. Wonen is onderdeel van een integrale verstedelijkingsopgave. 2. We geven ruimte voor woningbouw, uitgaande van zorgvuldig ruimtegebruik. 3. We versterken de rol van de kernen en steden in het regionale netwerk, leidend tot keuzes voor woningbouw- en economische ontwikkeling en het voorzieningenniveau in de regio. 4. We geven invulling aan onze ambities door aan de hand van deze Woonagenda ruimte te bieden voor maatwerk en te sturen op regionale samenwerking.

Speerpunten 1. Een woning voor iedereen: • Adaptief en vraaggestuurd programmeren. • Productie op peil: aanjagen woningbouwproductie. • Kwalitatief, betaalbaar en divers woningaanbod. 2. Gezond, duurzaam en toekomstbestendig wonen in een aantrekkelijke provincie.

Richtinggevende principes 1. De vraag is leidend. De regionale programmeringen worden bepaald op basis van gegronde onderbouwing van vraag, aanbod en het kwalitatieve en kwantitatieve verschil daartussen voor nu en in de toekomst. 2. Er zijn snel meer woningen nodig. De provincie zet in op het versnellen van de woningbouwproductie en helpt gemeenten hierbij door voortzetting van het Uitvoeringsprogramma Binnenstedelijk Bouwen en Versnellen Woningbouw. 3. De woningbouwprogrammering is regionaal en adaptief. De programmering houdt rekening met fasering en haalbaarheid, zodat de in het woonakkoord af te spreken regionale productiedoelstellingen kunnen worden gehaald. 4. De provincie geeft gemeenten ruimte om bij binnenstedelijke plannen nabij een OV-knooppunt en/of in een groeiregio hogere aantallen woningen te realiseren dan de prognose, om het woningtekort versneld in te lopen. 5. De woningmarkt heeft structureel meer flexibiliteit en betaalbare opties voor alle verschillende doelgroepen van woningzoekenden nodig. 6. Betaalbaar en divers woningaanbod voor alle doelgroepen vraagt regionale afstemming en samenwerking. 7. Vanuit het oogpunt van leefbaarheid en gezondheid bewaakt de provincie de goede balans tussen economie, wonen, mobiliteit, natuur en landschap. 8.

Woningbouw heeft een grote impact op het landschap, de natuur en de biodiversiteit, zowel binnen als buiten het bestaand stedelijk gebied. In de woonakkoorden maken we afspraken om woningbouw zoveel mogelijk klimaatneutraal, klimaatadaptief, actieve mobiliteit (gericht op fietsen en lopen) stimulerend, circulair en natuuren landschapsinclusief te ontwikkelen en dit vroegtijdig bij de locatiekeuze en planontwikkeling mee te nemen.

33

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Woningbouwafspraken en programmering Regio Alkmaar Met de notitie Woningbouwafspraken en programmering zijn de ambities en opgaven, programmeringen woningbouwafspraken uit RAP (Regionaal Actie Programma) uit 2017 nader uitgewerkt. De regionale woningbouwafspraken zijn na intensief overleg tussen de regiogemeenten, de provincie en de Woningmakers onder begeleiding van adviesbureau Companen tot stand gekomen. Met deze nieuwe woningbouwafspraken gaat Regio Alkmaar zich meer richten op realisatiecapaciteit. Hierbij wordt steeds gebruik gemaakt van de meest recente marktinformatie en huishoudensprognoses. Regio Alkmaar ziet een vijftal opgaven: 1. Het bouwtempo moet stevig omhoog om de huidige druk op de markt het hoofd te bieden. 2. Flexibiliteit creëren in planvoorraad door adaptief te programmeren. 3. Inzet op de diversiteit in woonmilieus, waarbij drie subregio’s op basis van de verscheidenheid aan woonmilieus wordt gehanteerd: Alkmaar, Heerhugowaard/Langedijk en de BUCH gemeenten. 4. Voorkomen van verdringing. 5. Inspelen op de langetermijnbehoefte. Regio Alkmaar heeft in oktober 2019 de Regionale Woningprogrammering opgesteld. Deze programmering wordt twee keer per jaar geactualiseerd. De regionale woningbouwafspraken hebben, door voortschrijdend inzicht, geleid tot een aanpassing van de afspraken uit het Regionaal Actie Programma’s (RAP) Regio Alkmaar.

Het RAP: • zet in op een versnelling in realisatie van woningbouw; • zet in op een woningaanbod dat aansluit bij de vraag; • kiest voor versterking van woningmarktsegmenten waar we tekort van hebben; • zet in op een gezamenlijke aanpak voor de regionale behoefte: lokaal wat kan, regionaal wat moet; • toetst de planvoorraad continu aan de marktvraag en realiteit; • kiest voor plannen die een ruimtelijke versterking van onze regio betekenen; • werkt vanuit de bedoeling van de Ladder voor duurzame verstedelijking; • streeft naar een duurzame woningvoorraad; • zit dicht op de markt en monitoren de ontwikkelingen in nieuwbouw en bestaande voorraad.

■ Woonakkoord Regio Alkmaar Regio Alkmaar heeft samen met provincie Noord-Holland het Woonakkoord 2021-2025 opgesteld. Hierin is aangegeven welke woonopgaven er liggen, wat de gewenste richting is en welke afspraken daarbij passen. Het woonakkoord bevat een gezamenlijke visie van de regiogemeenten, provincie en de Woningmakers (een samenwerkingsverband van ontwikkelaars, woningcorporaties, bouwers en makelaars) op brede woningbouwopgaven. Het woonakkoord is een nieuw beleidsinstrument van de provincie Noord-Holland met als hoofddoel om voldoende woningen te realiseren. De provincie Noord-Holland vraagt in haar Woonagenda 2020-2025 aan regio’s om, samen met de provincie, Woonakkoorden op te stellen, met daarin afspraken over woningbouw, nieuwbouw en een overzicht van woningbouwplannen in het landelijk gebied. De provincie wil ook het verduurzamen van de woningvoorraad stimuleren en inspelen op het veranderde klimaat. Samengevat is de inhoud van het akkoord als volgt: • Tot 2030 voegen we jaarlijks minimaal 2.000 woningen toe. • Tot 2040 voegen we ca. 25.000-33.000 woningen toe. • Aan alle segmenten is behoefte.

34

Woonvisie gemeente Bergen NH

• • • • •

2025-2030

Versnelling van woningbouwrealisatie is essentieel. We gaan op zoek naar nieuwe locaties om versneld tot ontwikkeling te brengen. We willen zo veel mogelijk woningbouw binnenstedelijk en nabij OV-knooppunten realiseren ten aanzien van de mobiliteits- en duurzaamheidsopgaven. We houden de vinger aan de pols om te zien of we voldoende woningen van het juiste type bijbouwen om aan de (toekomstige) vraag te voldoen. De doorlooptijd van plan tot bouw is zeven tot vijftien jaar. In die tijd kan er (economisch) veel veranderen. We volgen de marktontwikkelingen, zodat we waar nodig kunnen bijsturen.

Regio Alkmaar ziet het woonakkoord als een goede basis om de woningbouw versneld te realiseren. Het woonakkoord is de opvolger van het instrument Regionale Actie Programma’s (RAP) en is tegelijkertijd in veel opzichten een voortzetting van bestaand beleid of eerdere regionale samenwerkingsafspraken.

35

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

Bijlage 2 Kenmerken en demografische ontwikkelingen ■ Ligging en identiteit De gemeente Bergen is gelegen in regio Alkmaar en bestaat uit de kernen Bergen, Schoorl en de Egmonden. De gemeente Bergen is in de loop van de 20e eeuw sterk gegroeid. In 1950 telde de gemeente nog 1.909 woningen. In 2024 is dit aantal gegroeid naar 15.492. De gemeente is een aantrekkelijke bestemming voor toeristen vanwege de kust en badplaatsen. Bergen is een aantrekkelijke gemeente om te wonen. In 2022 stond Bergen in het rapport Waar willen We Wonen op de 23ste plaats in de ranglijst van woonaantrekkelijkheid van gemeenten (Bureau Louter, 2022). De Leefbaarometer, van het ministerie van BZK, geeft informatie over de leefbaarheid in alle buurten en wijken, waarbij leefbaarheid is gedefinieerd als de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld. Om leefbaarheid in beeld te brengen wordt gebruik gemaakt van 100 indicatoren. Deze indicatoren zijn in de Leefbaarometer opgenomen omdat uit uitvoerig statistisch onderzoek gebleken is dat met deze indicatoren het oordeel over leefbaarheid het beste ingeschat kan worden. Dat wil dus zeggen dat de Leefbaarometer op basis van 100, voornamelijk objectieve indicatoren (kenmerken van de woonomgeving) een inschatting geeft van de leefbaarheidssituatie en -ontwikkeling.

In de meest recente barometer uit 2022 varieert de leefbaarheid in Bergen van buurt tot buurt tussen ‘Goed’ tot ‘Uitstekend’. Bergen als geheel scoort “Uitstekend” (zie figuur 1). Figuur 1 - Leefbarometer van de gemeente Bergen, 2022

Bron: Ministerie van BZK 2022

36

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Vitale kernen In 2023 en 2024 heeft de gemeente Bergen in samenwerking met de provincie Noord-Holland de leefbaarheid onderzocht van Egmond-Binnen, Egmond aan den Hoef en Groet. Uit dit onderzoek wordt geconcludeerd dat de dorpen als leefbaar en het voorzieningenniveau passend bij de schaal van dorpen wordt gezien. Het voorzieningenniveau is vergelijkbaar met andere dorpen van gelijke omvang. Benadrukt wordt dat het voor de sociale samenhang belangrijk is dat jongeren de dorpen blijven bewonen, ook om het aantal vrijwilligers en mantelzorgers op peil te houden. De lokale woningmarkt moet hiervoor de ruimte bieden.

Samenstelling woningvoorraad Bergen Gemeente Bergen telt in 2023 in totaal 15.473 woningen (zie figuur 2). Ongeveer 68% van de woningvoorraad is een koopwoning, 18% sociale huurwoning (waarvan ongeveer 90% in het bezit van Kennemer Wonen) en zo’n 14% particuliere huurwoning. De totale woningvoorraad van de gemeente Figuur 2: Samenstelling woningvoorraad naar eigendom, 2024 bestaat voor een groot deel uit rij-/hoekwoningen (34%) en vrijstaande woningen (30%). Circa 23% van de woningvoorraad is een appartement. 14% Dit zijn voornamelijk huurappartementen. Koopwoning Als gekeken wordt naar de woningvoorraad naar type en eigendom (figuur 3) blijkt dat de 18% sociale huurvoorraad voor het grootste deel uit Sociale huur 68% rijwoningen bestaat (53%). In de particuliere huurvoorraad bestaat het grootste deel van de woningen uit appartementen (38%) en Particuliere huur vrijstaande woningen (31%). De koopvoorraad bestaat vooral uit vrijstaande woningen (38%) en rijwoningen (30%). Bron: CBS 2024

Figuur 3: Samenstelling woningvoorraad naar eigendom, 2024 100%

15%

23%

38%

80%

Rijwoning 43%

38% 60%

30%

40%

13%

20%

34%

Totaal

31%

3%

2-1 kap

17%

22%

9%

53%

Particuliere huur

Sociale huur

Vrijstaand

30%

Koop

Flat/ appartement

Bron: Companen 2021

37

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Demografische ontwikkelingen In de gemeente Bergen wonen in 2024 zo’n 29.933 inwoners. De grootste kernen zijn Bergen Binnen (12.110 inwoners), Schoorl en Groet (6.280 inwoners) en Egmond aan Zee (4.635 inwoners). In figuur 4 is te zien dat Bergen langere tijd te maken heeft gehad met een negatieve bevolkingsontwikkeling. Dat komt met name door het steeds negatiever wordende geboortesaldo. Jaarlijks overlijden meer mensen dan dat er geboren worden. Dit hangt samen met de toenemende vergrijzing in de gemeente. Er is een positieve instroom van migranten uit zowel binnen- als buitenland, zie figuur 5. Deze migratie biedt tegenwicht voor de natuurlijke krimp.

Figuur 4: Ontwikkeling bevolkingssaldo gemeente Bergen

32.000

500

31.500

400

31.000

300

30.500

200

30.000

100 0

Figuur 5: Ontwikkeling migratiesaldo gemeente Bergen

29.500

2014 2015 2016 2017

2018 2019 2020 2021 2022

-100

29.000 28.500

06 20

-200

08 20

10 012 20 2

14 20

16 018 20 2

20 022 024 20 2 2

Bron: CBS 2023

Figuur 6: Ontwikkeling aantal inwoners gemeente Bergen 32.000 31.500

Figuur 6 laat een duidelijke trend zien dat het aantal inwoners al jaren terug loopt. In 2023 is er sprake van een lichte toename van het aantal inwoners om vervolgens de neerwaartse trend weer voort te zetten.

31.000 30.500 30.000 29.500 29.000 28.500

06 20

08 20

10 012 20 2

14 20

16 018 20 2

20 022 024 20 2 2

Bron: CBS 2023

38

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

Figuur 7 geeft een duidelijk beeld van de leeftijdsopbouw in de gemeente Bergen. Bergen kent relatief meer inwoners van 50 jaar en ouder dan het landelijke gemiddelde en is één van de meest vergrijsde gemeenten van Nederland. 1/3 van het aantal inwoners is 65 jaar of ouder. Ook het aandeel kinderen onder de tien jaar is fors lager dan het landelijke gemiddelde. Figuur 7: Bevolkingsopbouw gemeente Bergen 90 jaar of ouder 80-90 jaar 70-80 jaar 60-70 jaar 50-60 jaar 40-50 jaar 30-40 jaar 20-30 jaar 10-20 jaar 0-10 jaar 20%

15%

10%

5%

Mannen, Bergen Mannen, NL

0%

5%

10%

15%

20%

Vrouwen, Bergen Vrouwen, NL

Bron: CBS 2024

Figuur 8: Ontwikkeling aantal huishoudens gemeente Bergen 14.400 14.200 14.000 13.800 13.600 13.400

08 20

1

Bron: CBS

10 20

12 20

14 20

16 20

18 20

20 20

22 20

Het aantal huishoudens (figuur 8) neemt de laatste jaren toe. Dit komt doordat de gemiddelde huishoudensgrootte nog steeds afneemt. Er zijn dus steeds meer woningen nodig om hetzelfde aantal inwoners te huisvesten. Voor een belangrijk deel komt dit door de vergrijzing, maar ook doordat er steeds minder kinderen geboren worden. Begin 2023 waren er 14.196 particuliere huishoudens in Bergen, waarvan 38% eenpersoonshuishoudens, 33% samenwonend zonder kinderen en 29% samenwonend met kinderen en eenoudergezinnen. Gemiddeld wonen er nu 2,12 mensen in een huishouden. In 1963 was de gemiddelde huishoudensgrootte nog 3,52. Door deze zogenaamde ‘huishoudensverdunning’ is het aantal huishoudens veel sneller gegroeid dan de bevolking1.

39

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Ontwikkeling doelgroepen In tabel 1 is te zien dat, uitgesplitst naar vijf doelgroepen, met name het aantal alleenstaanden (A) en stellen (S) ouder dan 65 jaar toeneemt. In totaal verwachten we een toename van +17% tot 2033 en +25% tot 2043. Tegelijkertijd zien we dat de andere doelgroepen naar verwachting in aantal afnemen. Migratie kan een grote invloed hebben op deze doelgroepen. Of en in welke mate binnenlandse migratie richting de gemeente Bergen zal plaatsvinden is voor een groot deel afhankelijk van het beschikbare (nieuwbouw)aanbod. De huidige relatief dure woningvoorraad werkt een krimp van jongere doelgroepen, zoals starters, eerder in de hand. Wanneer deze doelgroepen namelijk geen mogelijkheid hebben om binnen de eigen gemeente een stap op de woningmarkt te maken, zullen zij er mogelijk voor kiezen te verhuizen naar een andere gemeente. Tabel 1: Huishoudensontwikkeling gemeente Bergen, 2023-2044 Doelgroep

2023

2033

Ontwikkeling 2023-2033

2043

Ontwikkeling 2023-2043

A&S tot 35 jaar

740

555

-185 (-25%)

535

-205 (-28%)

Gezinnen

4.100

3.700

-400 (-10%)

3.820

(-280 (-7%)

A&S 35 t/m 65 jaar

3.095

2.705

-390 (-13%)

2.480

-615 (-20%)

A&S 65 jaar en ouder

6.225

7.285

+1.060 (+17%)

7755

+1.530 (+25%)

40

45

+5 (+13%)

45

+5 (+13%)

14.200

14.285

+85 (+1%)

14.635

+435 (+3%)

Overig Eindtotaal

Bron: Stec Groep (2024), A&S = Alleenstaanden en Stellen

Tabel 2: Verwachte huishoudersontwikkeling per wijk, 2023-2043 Kern

2023

2033

Ontwikkeling 2023-2033

2043

Ontwikkeling 2023-2043

Wijk 01 Bergen Binnen

5.870

5.830

-40

5.955

+85

Wijk 02 Bergen aan Zee

220

220

+5

220

+5

Wijk 03 Buitengebied Bergen

255

275

+20

295

+40

Wijk 04 Egmond aan Zee

1.285

2.200

-85

2.195

-90

Wijk 05 Egmond-Binnen

1.190

1.170

-25

1.210

+20

Wijk 06 Egmond aan den Hoef

1.510

1.650

+140

1.750

+240

Wijk 07 Schoorl

2.870

2.940

+70

3.005

+135

Bron: Stec Groep (2024), Afgerond op vijftallen

De gemeente Bergen heeft een grote aantrekkingskracht op gezinnen. Daarnaast trekt Bergen relatief veel kleine huishoudens in de leeftijd tot 35 jaar. Het valt op dat gezinnen zich sterk richten op de kernen Bergen Binnen, Egmond-Binnen en Schoorl (tabel 2). Uit de analyse van de verhuisbewegingen blijkt ook dat de verhuisrelaties met andere gemeenten sterk regionaal georiënteerd zijn. De gemeente heeft veruit de sterkste verhuisrelatie met Amsterdam, Alkmaar en Heiloo. Tussen Bergen en Amsterdam vinden de meeste verhuisbewegingen plaats en de afgelopen jaren is de instroom vanuit Amsterdam ook sterk toegenomen. Aan Alkmaar en Heiloo verliest Bergen per saldo inwoners (240 respectievelijk 300 inwoners in tien jaar).

40

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Ontwikkeling inkomensgroepen De inkomens zijn verdeeld in de groepen ‘laag inkomen met recht op huurtoeslag’, ‘laag inkomen zonder recht op huurtoeslag’, ‘middeninkomens’ en ‘hoge inkomens’. In Bergen zijn er vergeleken met de rest van Nederland relatief veel huishoudens met een hoog inkomen en relatief weinig huishoudens met recht op huurtoeslag. Tabel 3 toont de verwachte inkomensontwikkeling van huishoudens in Bergen. De verwachting is dat huishoudens met een laag inkomen (met en zonder recht op huurtoeslag) gaan toenemen en het aantal huishoudens met midden en hoge inkomens gaat afnemen. Tabel 3: Verwachte inkomensontwikkeling huishoudens gemeente Bergen, 2023-2033 Inkomensgroep

Inkomensgrenzen

2023

2033

Ontwikkeling 2023-2033

Tot €25.475 / €34.575

3.370 (23,7%)

3.540 (24,8%)

+180 (+5%)

Laag inkomen zonder recht op huurtoeslag (secundaire doelgroep)

€25.475 / €34.575 tot €44.035 / €48.625

2.955 (20,8%)

3.150 (22,0%)

+195 (+7%)

Middeninkomens

€44.035 / €48.625 tot €60.000

1.455 (10,2%)

1.400 (9,8%)

-55 (-4%)

Hoge inkomens

€60.000+

6.430 (45,3%)

6.195 (43,4%)

-235 (-4%)

14.200 (100%)

14.285

+85 (+1%)

Laag inkomen met recht op huurtoeslag (primaire doelgroep)

Totaal Bron: Stec Groep (2024), Afgerond op vijftallen

■ Huidige bewoning van de woningvoorraad Circa 50% van de huishoudens met een laag inkomen woont in een koopwoning, zie tabel 4. In heel Nederland ligt dit percentage beduidend lager (31%). Dit komt doordat in de gemeente Bergen de koopwoningvoorraad voor langere tijd al relatief groot is. Zowel een- als tweepersoonshuishoudens boven de AOW-gerechtigde leeftijd wonen vaker in een koopwoning dan vergelijkbare huishoudens (een- of tweepersoons) in de jongere leeftijdsklasse tussen de 25 jaar en de AOW-gerechtigde leeftijd. Ouderen met een laag inkomen hebben dus vaker geprofiteerd van de gestegen koopwoningprijzen dan andere, jongere huishoudenstypen met een vergelijkbaar inkomen. Opvallend is dat een zeer groot deel (73%) van de jongeren onder de 25 jaar in een particuliere huurwoning woont. Deze groep maakt vanwege de korte inschrijftijd weinig kans op een woning in de sociale sector en vanwege een relatief laag inkomen weinig kans op een koopwoning. Tabel 4: Huidige woonsituatie van huishoudens met een laag inkomen (met en zonder passend toewijzen) per huishoudenstype in de gemeente Bergen Huishoudenstype

Koop (%)

Corporatiehuur (%)

Particuliere huur (%)

Jonger dan 25 jaar

13%

13%

73%

Eenpersoonshuishouden 25 tot AOW

34%

48%

18%

Eenpersoonshuishouden AOW of ouder

51%

37%

12%

Paar zonder kinderen 25 tot AOW

60%

33%

7%

Paar zonder kinderen AOW of ouder

69%

25%

6%

Paar met kind(eren)

59%

33%

8%

Eenoudergezin

41%

42%

17%

Totaal

50%

37%

13%

Bron: Stec Groep (2023)

41

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

Bijlage 3 Ontwikkelingen woningmarkt De woningmarkt is al een aantal jaren flink aan het veranderen. Er is een grote vraag naar woningen, koopprijzen lopen verder op en het woningaanbod daalt. Het zijn niet alleen starters die het moeilijk hebben door stijgende huizenprijzen en strengere leennormen, maar ook doorstromers zien minder mogelijkheden. Het is daarom belangrijk te zorgen voor een woningproductie die gelijke tred houdt met de demografische groei en dat we in woningtypen en prijssegmenten vraaggericht zijn voor alle inwoners uit Bergen.

■ Ontwikkelingen koopwoningmarkt Volgens het CBS zijn de gemiddelde woningprijzen in Bergen nog steeds aan het stijgen. De gemiddelde WOZ-waarde was in 2017 nog €355.000. In 2023 is dat gestegen naar €548.000. De daadwerkelijke gemiddelde verkoopprijzen liggen een stuk hoger en stijgen net als de WOZ-waarde. Sinds 2017 is de koopmarkt in de gemeente Bergen flink aangetrokken. Dit zien we terug in de toename van het aantal transacties en de gemiddelde verkoopprijzen. De gemiddelde verkoopprijs van een woning was eind 2017 € 463.173 en in 2023 € 688.064. Figuur 9: Gemiddelde verkoopprijzen bestaande woningen gemeente Bergen

€600.000

€688.064

€659.453

€650.000

€685.916

€700.000

2022

2023

€549.858

€550.000

2017

€488.406

€400.000

€476.861

€450.000

€463.173

€500.000

2018

2019

2020

2021

Bron: CBS

Het Schaarsteonderzoek Bergen (Stec Groep, februari 2024) geeft een duidelijk beeld van de schaarste in de gemeente Bergen. Er is in de hele gemeente Bergen schaarste in het koopsegment tot € 450.000,-. In de wijken rond Bergen en in Schoorl is er ook schaarste tot € 600.000,-. Alleen in de Egmonden is er geen schaarste in het dure segment. Huishoudens met een laag- en middeninkomen hebben moeite een starterswoning te kopen of door te stromen.

42

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

Figuur 10: Schaarste-indicator naar woningwaarde Kern

Tot €270.000

€270.000 tot €355.000

€355.000 tot €450.000

€450.000 tot €600.000

Wijk 01 Bergen Binnen Wijk 02 Bergen aan Zee Wijk 03 Buitengebied Bergen Wijk 04 Egmond aan Zee Wijk 05 Egmond-Binnen Wijk 06 Egmond aan den Hoef Wijk 07 Schoorl Bron: Schaarsteonderzoek gemeente Bergen (NH) (2023)

■ Krapte-indicator De krapte-indicator laat zien hoeveel keuzemogelijkheden de consument heeft bij het zoeken naar een koopwoning (figuur 11). Er wordt gekeken naar de verhouding tussen het aantal transacties in een bepaalde periode en het aantal woningen dat in dezelfde periode in aanbod staat. Hoe hoger de krapte-indicator, hoe meer woningen de consument heeft om uit te kiezen en hoe ruimer de markt. Onderstaande figuur laat per woningtype de krapte-indicator van het tweede kwartaal van 2024 zien. Voor een gezonde woningmarkt is de krapte-indicator 6. Dat betekent dat er op het moment alleen genoeg grote appartementen en vrijstaande woningen in aanbod zijn. Het is relatief moeilijk een tussenwoning, hoekwoning, 2 onder-1-kap-woning of klein appartement te vinden. Het is in theorie relatief makkelijk om aan een vrijstaande woning of groot appartement te komen. In de praktijk is dit segment voor de meeste woningzoekenden in Bergen niet betaalbaar. Figuur 11: Krapte-indicator gemeente Bergen - tweede kwartaal 2024 tor -indica Krapte r koper) e p (keuze

9,9

10 9 8

8,8 Appartement >80 m2

7 6 5 4 3 2 1 0

Vrijstaand

4,3

1,5

Hoekwoning

4,0

2-1 kap

3,6

Appartement <80 m2

Tussenwoning

Bron: Leygraaf Makelaars

43

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

■ Ontwikkelingen huurwoningmarkt De toenemende krapte op de sociale huurwoningmarkt wordt geduid door de zoektijd en het aantal reacties. In tabel 5 is te zien dat de afgelopen jaren (2019 - 2023) de gemiddelde zoektijd naar- en het aantal reacties op sociale huurwoningen is toegenomen. De kans van slagen op de sociale huurwoningmarkt verschilt op basis van factoren als type woning en leeftijd van de woningzoekende. Tabel 5: Marktindicatoren 2019-2023 regio Noord-Kennemerland Jaar

Gemiddeld aantal reacties per advertentie

Positie op de lijst van degenen die accepteerden

Gemiddelde inschrijftijd in jaren

Gemiddelde zoektijd in jaren

2019

166

5,3

7,7

2,3

2020

203

5,0

8,4

2,4

2021

241

4,7

8,8

2,4

2022

229

5,1

8,8

2,7

2023

266

5,0

9,1

2,9

Bron: Rapportage woonruimteverdeling SVNK (2023)

44

Woonvisie gemeente Bergen NH

2025-2030

Bijlage 4 Achtergrondinformatie wonen en zorg ■ Huidig beleid huisvesting van kwetsbare doelgroepen Sinds de decentralisatie van Jeugdzorg en de uitbreiding van de Wmo-taken vanaf 2015, is er door de gemeente Bergen en de regio Alkmaar in toenemende mate aandacht besteed op huisvesting binnen deze wetten. Het gaat hierbij om kwetsbare doelgroepen (worden in de Wmo genoemd of zijn hieraan gelieerd) en in toenemende mate uitstroom uit voorzieningen met verblijf. Na de stelselwijzigingen en decentralisaties in de zorg zien we een aantal ontwikkelingen: • Demografisch: de dorpen vergrijzen en de levensverwachting stijgt. • De samenleving verandert als gevolg van de schaarste op de woningmarkt en een steeds krapper wordende arbeidsmarkt. • Ambulantisering en extramuralisering: inwoners van Bergen blijven langer zelfstandig thuis wonen en ontvangen zorg en ondersteuning in de eigen omgeving. De vraag naar ‘Wonen met ondersteuning’ is daardoor toegenomen. • Daarnaast zijn er alternatieven nodig voor het intramuraal wonen (zorg met verblijf) o.a. vanwege het bevorderen van de doorstroom (naast beperking van de instroom) en de betaalbaarheid van voorzieningen. Bovenstaande ontwikkelingen vragen om een integrale afstemming op gebied van het Sociaal Domein, de fysieke, woon- en economische opgave en de opgave op gebied van Openbare Orde en Veiligheid.

Ook vragen deze ontwikkelingen de nodige inzet en betrokkenheid van corporaties, zorgaanbieders, ontwikkelaars en cliëntenorganisaties. Samen met corporaties en zorginstellingen zijn daarom initiatieven ontstaan die tegemoet komen aan deze ontwikkelingen. Te denken valt aan: • De regio brede coalitie Vitaal Oud in Noord-Kennemerland (VONK) - met als deelnemende partijen gemeenten, zorgaanbieders, zorgverzekeraar VGZ, welzijnsorganisaties en wooncorporaties - wil de komende periode een gezamenlijke visie ontwikkelen op wonen en zorg voor ouderen. • Het PACT Wonen en Zorg is in 2018 gesloten met een commitment op leefbaarheid in wijken en buurten. • Het verhogen van de regionale beschikbaarheid van betaalbare zelfstandige woningen voor kwetsbare inwoners. • De inzet van passende begeleiding en ondersteuning van kwetsbare inwoners om zelfstandig te wonen en de leefbaarheid in de buurt op niveau blijft. In de volgende paragrafen worden de initiatieven nader beschreven.

Langer thuisbeleid en de regiobrede coalitie VONK Ouderen en andere aandachtsgroepen moeten en willen zo lang mogelijk in een eigen woning blijven wonen, ook wanneer er sprake is van fysieke beperkingen. Dit heeft te maken met het beperkte aanbod en de voorwaarden van intramuraal wonen. Het aantal inwoners met een intensieve zorgvraag dat zelfstandig in de wijk woont neemt daardoor toe. Als gevolg is de vraag naar ‘Wonen met ondersteuning’ toegenomen. Daarnaast zijn er alternatieven nodig voor het intramuraal wonen (zorg met verblijf) o.a. vanwege het bevorderen van de doorstroom (naast beperking van de instroom) en de betaalbaarheid van voorzieningen. Bouwen, aanpassen én nadenken over de toekomst Om langer zelfstandig wonen voor ouderen en andere aandachtsgroepen mogelijk te maken, is het belangrijk dat er voldoende geschikte, geclusterde en zorggeschikte woningen zijn. Deze woningen staan in de nabijheid van diverse voorzieningen (o.a. apotheek, supermarkt) en nabij de woning is er een ontmoetingsplek aanwezig. Daarnaast moet de openbare ruimte toegankelijk zijn en uitnodigen tot ontmoeten en bewegen. In de wijk moet ook (huisartsen)zorg en ondersteuning goed geregeld zijn. Daarbij dienen mantelzorgers goed te worden ondersteund zodat zij hun zorgtaken voor inwoners die langer zelfstandig thuis wonen, vol kunnen houden (onder andere respijtzorg/ logeervoorzieningen).