Document · PDF

Analyse woonzorg gemeente Bergen.pdf

Algemene Raadscommissie 13 februari 2025, gemeente Bergen (NH)Bij agendapunt: 3: Voorstel betreft vaststellen Analyse woonzorg gemeente Bergen25.013 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Lokale omgevingsanalyse woonzorg gemeente Bergen NH 8 januari 2025

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Inhoud 1. Inleiding

2. Inzicht in de woonzorg opgave

3. Aandachtsgroepen

4. Gemeente Bergen, op weg naar een Woonzorgvisie

Bijlage 1. Overzicht van de aandachtsgroepen

Bijlage 2. Beschrijving van de aandachtsgroepen

2.1 Ouderen

2.2 Mensen met een lichamelijke of zintuiglijke beperking

2.3 Mensen met een verstandelijke beperking

2.4 Mensen met een psychische kwetsbaarheid en de klinische GGZ

2.5 Uitstromers Beschermd Wonen

2.6 (Dreigend) dakloze mensen

2.7 Uitstromers uit de vrouwenopvang

2.8 Slachtoffers van mensenhandel

2.9 Uitstromers uit de jeugdzorg

2.10 Uitstromers (jeugd)detentie en forensische zorg

2.11 Mantelzorgers

Bijlage 3. Pact ‘Wonen met ondersteuning, commitment op leefbaarheid’

Bijlage 4. Urgentieregeling en huisvestingsindicaties

Bijlage 5. Begrippenlijst

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

1. Inleiding In januari 2024 is door de gemeenteraad besloten om een lokale omgevingsanalyse op het gebied van wonen en zorg op te stellen. Dit document is hier het resultaat van. Deze analyse en nader onderzoek in de regio vormen WoonzorgWoonzorgStartnotitie samen de basis voor een nader op te stellen (regionale óf analyse visie lokale - maar regionaal afgestemde -) woonzorgvisie. Figuur 1. Proces om tot een woonzorgvisie te komen

Aanleiding De gemeente Bergen staat voor een aantal grote uitdagingen op het gebied van wonen en zorg, voornamelijk veroorzaakt door de vergrijzing, de toenemende zorgvraag en het beleid rondom langer zelfstandig thuis wonen. Om deze uitdagingen aan te pakken, moet de gemeente Bergen zorgen voor een divers en passend woningaanbod. Niet alleen de gemeente Bergen kampt met deze uitdaging en daarom is op het gebied van volkshuisvesting via de Nationale Woon- en Bouwagenda, met zes onderliggende programma’s1, landelijk ook al veel in gang gezet. De Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv), die naar verwachting op 1 januari 2026 in werking treedt, zorgt voor de wettelijke verankering van deze programma’s. Rondom dit wetsvoorstel is nog veel onduidelijk, maar de opgave rondom wonen en zorg is groot en urgent. Daarom heeft de gemeente Bergen besloten om in afwachting van de exacte uitwerking van het wetsvoorstel en in lijn met het raadsakkoord, alvast een analyse woonzorg op te stellen.

Het Volkshuisvestingsprogramma en de woonzorgvisie De Wvrv heeft als doel om met meer regie – en meer tempo – meer betaalbare woningen te bouwen. Eén van de instrumenten uit het wetsvoorstel om dit te bereiken, is een regionaal afgestemd Volkshuisvestingsprogramma die als verplichting in de Omgevingswet wordt opgenomen. De woonvisie2 uit de Woningwet ‘verhuist’ door deze verplichting naar de Omgevingswet, waarbij de woonvisie, net als de nieuw verplicht op te stellen woonzorgvisie, onderdeel is van een regionaal (of lokaal maar regionaal afgestemd) Volkshuisvestingsprogramma.

Tweederde betaalbare woningen

Balans in de woningvoorraad

Woningbouw en -programmering

Verduurzaming

Volkshuisvestingsprogramma gemeenten

Zorg en ondersteuning in relatie tot wonen

Woonbehoefte en -opgave aandachtsgroepen en ouderen

Flexwoningen

Leefbaarheid

Woonzorgvisie zoals beschreven in programma ‘Een thuis voor iedereen’

Doorstroming

Figuur 2. Inhoud Volkshuisvestingsprogramma zoals opgenomen in het ontwerp-Wvrv 1

Programma Woningbouw, programma Betaalbaar wonen, programma Een thuis voor iedereen, programma Wonen en zorg voor ouderen, programma Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving en het Nationaal programma Leefbaarheid en veiligheid.

De woonvisie is een beleidsplan waarmee de gemeente regie wil geven aan de ontwikkelingen op de woningmarkt.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Om welke regio gaat het? Gemeenten bepalen onderling- en in afstemming met de provincie met welke regio zij samenwerken. De gemeente Bergen werkt in de regio Alkmaar al op vele dossiers samen (o.a. Wmo, wonen) en ook de woningmarktregio betreft de regio Alkmaar. Samenwerking in deze regio is daarmee, ook voor de provincie, de meest logische keuze. Onderstaande figuur 3 maakt inzichtelijk waar regionale afstemming voor de woonzorgvisie nodig is.

Woonzorgvisie

Inzicht in de opgave wonen en zorg

Samenwerking gemeente en ketenpartners

Ambitie gemeente en samenwerkingspartijen

Toetsingskader voor initiatieven

Afstemming Lokaal

Regionaal

■ Woonzorgbehoefte in beeld.

■ Verdeling nieuwe instroom aandachtsgroepen.

■ Verbinden aan nieuwbouwplanning, locaties en wijken.

■ Afspraken verdeling nieuwbouw woningen of woontussenvormen.

■ Inkoopafspraken Wmo: preventief werken.

■ Verdeling specialistisch/ verpleeghuiszorg.

■ Prestatieafspraken corporaties: woonzorgvormen, aanpassing woonvoorraad.

■ Samen kennis opdoen op innovatie.

Figuur 3. Waar zijn voor de Woonzorgvisie lokale en regionale afspraken over nodig?

Woonzorgvisie Eén van de programma’s uit de Nationale Woon en Bouwagenda is het programma ‘Een thuis voor iedereen’. In dit programma wordt het opstellen van een woonzorgvisie beschreven. De gemeente Bergen heeft nog geen woonzorgvisie, maar de gemeente dient, als het wetsvoorstel ‘Versterking regie volkshuisvesting’ wordt aangenomen, wel een woonzorgvisie op te stellen. Want de woonzorgvisie, die in lijn is met het Integraal beleidskader Sociaal Domein, vormt straks de basis voor de gemeente om afspraken te maken met woningcorporaties, verhuurders, zorgaanbieders en zorgkantoren over wat mensen uit de aandachtsgroepen - met een woonzorgvraag- én ouderen, naast huisvesting nodig hebben aan zorg en ondersteuning. In het ontwerp-Wvrv wordt er op aangedrongen dat gemeenten bij het opstellen van woonzorgbeleid uitspraken doen over ten minste de volgende doelgroepen: ■

Ouderen

■

Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke beperking

■

Mensen in de Geestelijke Gezondheidszorg/ Beschermd Wonen (GGZ/BW)

■

Mensen in de Maatschappelijke Opvang (MO) en (dreigend) daklozen

■

Uitstromers uit intramurale voorzieningen (MO/BW/Jeugdzorg/detentie)

De overige aandachtsgroepen die in het programma ‘Een Thuis Voor Iedereen’ worden beschreven (statushouders, uittredende sekswerkers, woonwagenbewoners, studenten, arbeidsmigranten), zijn onderdeel van overige gemeentelijke beleidskaders. Omdat het hier niet om aandachtsgroepen met een woonzorgvraag gaat, laten we ze in dit stuk buiten beschouwing.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Analyse woonzorg De woonzorgvisie start met inzicht in hoeverre het huidige aanbod van wonen en zorg aansluit op de (toekomstige) vraag en wat – op korte en lange termijn - de knelpunten in het aanbod zijn. De analyse over de huisvesting van aandachtsgroepen en de doelgroep ouderen wordt regionaal opgepakt, zodat bij het maken van de regionale afspraken door elke gemeente dezelfde data wordt gebruikt.

Woonzorgvisie Inzicht in de opgave

Visie

Ambitie en doelen

Samenwerking

Dit document betreft de start van de lokale analyse. De verdiepende analyse over de huisvesting van aandachtsgroepen wordt regionaal opgepakt zoals het wetsvoorstel voorschrijft. Figuur 4. Proces woonzorgvisie

Dit document vormt hiervoor een startdocument en maakt inzichtelijk welke informatie lokaal en regionaal nader onderzocht moet worden. Urgentiegroepen Naast de aandachtsgroepen en de doelgroep ouderen worden er, als de ‘Wvrv’ wordt aangenomen, ook wettelijk verplichte urgentiegroepen benoemd (een deel van de aandachts-groepen is ook een urgente categorie, zie figuur 5).

Alle aandachtsgroepen

Urgentiecategorieën Smalle definities o.b.v. nadere criteria in regeling.

Uitstromers uit instellingen (maat-

schappelijke opvang, slachtoffers

huiselijk geweld en mensenhandel,

(forensisch) Beschermd Wonen,

GGZ, Jeugdzorg)

Uitstroom uit detentie en forensische zorg

Uitstroom uit detentie (langer dan 3 maanden)

Stoppende sekswerkers

Mantelzorgverleners en -ontvangers

Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid

Medisch urgenten/ ernstig chronisch zieken

(Dreigend) dakloze mensen Arbeidsmigranten Studenten Woonwagenbewoners Statushouders

Deze verplichte urgenten worden nader gedefinieerd in een ministeriële regeling bij de Huisvestingswet. De wijziging van de wet betekent dat gemeenten worden verplicht om een urgentieregeling op te stellen in de vorm van een huisvestingsverordening, met daarin de verplichte urgentie categorieën. Deze urgent woningzoekenden moeten met voorrang op regulier woningzoekenden gehuisvest worden. Dit leidt ertoe dat urgent woningzoekenden overal in Nederland een gelijke kans hebben op woonruimte. De gemeente Bergen heeft al een Huisvestingsverordening waarin een aantal van de wettelijk verplichte urgentie-groepen zijn beschreven3. Ter volledigheid is in hoofdstuk 4 en bijlage 4 hierover meer informatie te vinden.

Figuur 5. Aandachtsgroepen en urgentiecategorieën zoals opgenomen in het ontwerp-Wvrv. * Ouderen zijn officieel geen aandachtsgroep uit het programma ‘Een thuis voor iedereen’ maar in de woonzorgvisie worden zij vanuit het Programma ‘Wonen en zorg voor ouderen’ wel als aandachtsgroep benoemd.

Huisvestingsverordening gemeente Bergen 2023-2027 | Lokale wet- en regelgeving

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Relatie met de woonvisie van de gemeente Bergen4 Beleid over aandachtsgroepen met een woon- en zorgvraag en de doelgroep ouderen, komt straks terug in de Woonzorgvisie. Er zijn echter raakvlakken met de Woonvisie van Bergen. De Woonvisie Bergen schetst namelijk de visie van de gemeente op het wonen in de gemeente Bergen voor de komende vijf tot tien jaar. Ook gaat de Woonvisie in op aandachtgroepen als woonwagenbewoners, arbeidsmigranten, statushouders, maar ook de huisvesting van ouderen. Voor zover flankerend zorgbeleid nodig is, zoals bij de doelgroep ouderen, zal dit verder worden uitgewerkt in de Woonzorgvisie.

Woonvisie De woonvisie is een beleidsplan waarmee de gemeente regie wil geven aan de ontwikkelingen op de woningmarkt. Met de invoering van de wet wordt dit onderdeel van het Volkshuisvestingsprogramma.

Woonzorgvisie De woonzorgvisie vormt de basis voor gemeenten om afspraken te maken met woningcorporaties, verhuurders, zorgaanbieders en zorgkantoren over wat mensen uit de aandachtsgroepen en ouderen, naast huisvesting, nodig hebben aan zorg en ondersteuning.

Integraal beleidskader Sociaal Domein 2023 t/m 2026 Koppeling van zorg- en dienstverlening aan wonen.

Figuur 6. Relatie Woonvisie en Integraal beleidskader Sociaal Domein met de Woonzorgvisie.

Relatie met het beleidskader sociaal domein In het Integraal beleidskader Sociaal Domein: “Iedereen doet mee” 2023-2026 wordt er naar gestreefd dat inwoners eerder (vroeg)tijdig worden ondersteund in het behouden van de eigen regie bij het ontstaan van zorgvragen en het ouder worden. Dit bevordert de zelfredzaamheid en bestaanszekerheid, voorkomt persoonlijk leed, gaat escalatie tegen en drukt zorgkosten. In de bestuursperiode 2023 tot en met 2026 richt de gemeente Bergen zich daarom vanuit het sociaal domein op twee hoofdopgaven: het verstevigen van de sociale basis en het bieden van de juiste hulp en passende ondersteuning. Wonen en Zorg 1.

Omstandigheden creëren en kansen benutten om te zorgen dat er in het ruimtelijk domein zoveel mogelijk passende woningen gerealiseerd kunnen worden voor ouderen en overige doelgroepen van het sociaal domein. Doorstroming naar levensloopbestendige woningen stimuleren waardoor grotere gezinswoningen beschikbaar komen.

Leefbaarheid van de wijken bewaken door onze doelgroepen goed in te bedden in de leefomgeving en daarbij rekening te houden met de verhoudingen in de buurt.

■ ■ ■ ■ ■

■ ■

Ouderen

Mensen met een sociale of medische urgentie

Mensen met een beperking Vergunninghouders

Jongeren en volwassenen die uitstromen uit een intermurale setting of beschermd wonen/ GGZ Mensen die mogelijk een veiligheidsrisico vormen

In verband met de schaarste aan passende woningen moet mogelijk geprioriteerd worden binnen de van 1 t/m 6 genoemde groepen. Om dat goed te kunnen doen wordt een woonzorgvisie opgesteld.

De gemeente Bergen heeft binnen dit integraal beleidskader vervolgens prioriteit gegeven aan opgaven op inhoudelijke thema’s. Eén van die inhoudelijke thema’s is het thema Wonen en Zorg. Binnen dit thema zijn doelen geformuleerd en is inzichtelijk gemaakt op welke doelgroepen we ons richten met interventies, aanpakken en acties die jaarlijks worden beschreven in het gebiedsplan Sociale basis van de gemeente Bergen.

In het Gebiedsplan Sociale basis 2023-2024 van de gemeente Bergen is vitaliteitsbevordering als één van de focuspunten benoemd. Binnen dit focuspunt ligt de nadruk op de gevolgen van de vergrijzing (ouderen, mantelzorgers en vrijwilligers) en inclusie (voor alle inwoners, met aandacht voor mensen met een beperking, chronische ziekte en nieuwkomers). In de woonzorgvisie krijgt dit focuspunt, in lijn met het Beleidskader Sociaal Domein, verder vorm (zie ook figuur 6, koppeling van zorg- en dienstverlening aan wonen).

Lokale woonvisie 2015-2020

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Lokale omgevingsanalyse woonzorg Rondom de ‘Wvrv’ is nog veel onduidelijk. Daarom heeft de gemeente Bergen gekozen om te starten met het opstellen van een lokale omgevingsanalyse woonzorg voor de woonzorgvisie. Dit document beschrijft de belangrijkste kaders op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Ook de aandachtsgroepen die genoemd worden in het programma ‘Een thuis voor iedereen’ en de doelgroep ouderen, daar waar beschikbaar met de (huidige en toekomstige) woonzorgbehoefte worden meegenomen. Wanneer bekend worden ook (bouw)planinitiatieven (in cijfers) beschreven. Daarbij wordt inzichtelijk welke gegevens ontbreken en wat in aanloop naar de woonzorgvisie nog nader onderzoek vraagt. Dit om tot een actuele woonbehoefte inclusief de woongerelateerde zorg- en ondersteuningsbehoefte van aandachtsgroepen en ouderen te komen. Er is, als gevolg van de decentralisaties Jeugdzorg en de uitbreiding van Wmo taken vanaf 2015, door de gemeente Bergen en de regio al in toenemende mate de aandacht gevestigd op de huisvesting van kwetsbare doelgroepen (worden in de Wmo genoemd of zijn hieraan gelieerd) en in toenemende mate de uitstroom uit de voorzieningen met verblijf. Deze analyse wordt ook in hoofdstuk 4 beschreven. Monitor huisvesting aandachtgroepen en nader onderzoek Tijdens het opstellen van deze factsheet lanceerde het ministerie een Monitor huisvesting aandachtsgroepen.

Deze monitor is nog verre van compleet, zeker daar waar het lokale cijfers betreft. Naar verwachting verzoekt Regio Alkmaar daarom in Q1 van 2025 om nader onderzoek naar de aandachtsgroepen (woonzorgbehoefte). Hierbij wordt o.a. dit document gebruikt om inzichtelijk te maken welk onderzoek nog nodig is. Het onderzoek is daarmee aanvullend op dit document en zal lokale en regionale informatie opleveren voor het nader op te stellen Volkshuisvestingsprogramma waar de Woonzorgvisie onderdeel van uitmaakt. Ter volledigheid, in Q2 van 2025 komen ook lokale cijfers over dak- en thuislozen beschikbaar via een onderzoek in de regio Alkmaar via Bureau HHM.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Vervolg van het proces om tot een Woonzorgvisie te komen Dit document is een startdocument waarin de woonzorgvraag van aandachtsgroepen en de doelgroep ouderen inzichtelijk wordt gemaakt. Daarbij wordt geduid welke lokale data beschikbaar zijn en welke data ontbreken en nader onderzoek vragen. Dit document, de Monitor huisvesting aandachtsgroepen en de eerder genoemde onderzoeken naar aandachtsgroepen te doen, vormen samen de (complete) lokale analyse. Op basis van de lokaal opgestelde analyse kan vervolgens bij aanvang van het opstellen van een woonzorgvisie worden besloten of er aanknopingspunten zijn waarop regionaal een visie kan worden geformuleerd of dat ingezet wordt op een lokaal – maar regionaal afgestemd - traject, mede gestuurd door de eisen vanuit het Rijk. Ook vraagt de woonzorgopgave om een integrale benadering. Een benadering waarbij sprake is van samenwerken; integraal, domeinoverstijgend, met partners met verschillende achtergronden, rollen en belangen. Omdat de exacte uitwerking van de wet en daarmee de vereisten voor de woonzorgvisie op een aantal onderdelen nog niet helder is, is besloten om een woonzorgvisie op te stellen zodra er duidelijkheid is over de exacte eisen waaraan de woonzorgvisie moet voldoen. Participatie op de woonzorgvisie De gemeente Bergen heeft een Beleidskader ten aanzien van participatie uitgewerkt.

Dit beleidskader is leidend in het organiseren van participatie op de woonzorgvisie. De woonzorgvisie wordt ontwikkeld met stakeholders (raadplegen en/of advisering). De visie moet immers aansluiten bij de ontwikkelingen en behoeften die er spelen. Stakeholders zijn o.a. inwoners, huurdersorganisaties, woningcorporaties, zorginstellingen en cliëntvertegenwoordigers, het sociaal team en ook de gebiedsregisseur zal een adviserende rol vervullen. De gemeente Bergen heeft ook een Adviesraad Sociaal Domein (ASD). De ASD zal door de gemeente Bergen op de hoogte worden gehouden over ontwikkelingen rondom het wetsvoorstel. Ook wordt de ASD betrokken bij het opstellen van de stakeholdersanalyse en wordt hen om input en advies gevraagd bij de nader op te stellen woonzorgvisie. Overigens is er al participatie geweest naar aanleiding van de prestatieafspraken met Kennemer Wonen, de ontwikkeling van de Woonvisie en het gebiedsplan de Sociale Basis. Het doel is om de opbrengst uit deze trajecten te toetsten op relevantie voor de woonzorgvisie en alleen daar waar aanvulling nodig is participatie te organiseren.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de woonzorgopgave inzichtelijk gemaakt en vervolgens wordt in hoofdstuk 3 de woonzorgvraag per aandachtsgroep beschreven. In hoofdstuk 4 wordt het reeds bestaande beleid van de gemeente Bergen rondom aandachtsgroepen beschreven. In bijlage 1 is een schematisch overzicht van de woonzorgvraag per aandachtsgroep opgenomen. In de bijlagen daarna is vervolgens meer achtergrondinformatie over de aandachtsgroepen te vinden en meer informatie over het PACT, de urgentieregeling en de huisvestingsindicatie. Ter volledigheid is in bijlage 5 een begrippenlijst toegevoegd.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

2. Inzicht in de woonzorg opgave De diverse ontwikkelingen zoals de vergrijzing, de schaarste op de woningmarkt, een steeds krapper wordende arbeidsmarkt en de ambulantisering en extramuralisering, hebben gevolgen voor de vraag naar- en het aanbod van woningen, het zorgaanbod en de welzijnsdiensten in de gemeente Bergen. In dit hoofdstuk wordt de ligging en identiteit van de gemeente Bergen kort beschreven. Daarnaast worden de belangrijkste demografische ontwikkelingen-, het zorggebruik en de kernmerken van de woningvoorraad van Bergen beschreven.

Ligging en identiteit De gemeente Bergen bestaat uit meerdere dorpen en buurtschappen. Voor het beschrijven van de ligging en identiteit maken we dan ook gebruik van de volgende indeling: de voormalige gemeente Bergen, Egmond en Schoorl.

de gemeente bergen

15.473 woningen

29%

68% koopwoningen (2024)

38% 33%

Schoorl

29.932 inwoners

Bergen Egmond

● eenpersoonshuishoudens ● huishoudens zonder kinderen ● huishoudens met kinderen

52% 15% <18 jaar

€

€ 477.000

gemiddelde WOZ-waarde woningen (2020)

33%

€ 228.000 18-65 jaar

>65 jaar

gemiddeld vermogen per huishouden (2019)

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek

Figuur 7. Basisgegevens gemeente Bergen.

Samen beslaan ze geografisch een oppervlakte van afgerond 12.000 hectare. De gemiddelde dichtheid van adressen is 318 adressen per km2. De uitgestrektheid en de lage adresdichtheid heeft consequenties voor de spreiding en bereikbaarheid van diverse activiteiten en maatschappelijke voorzieningen. De gemeente telt circa 15.000 woningen waarvan een deel wordt benut voor toeristische verhuur. De woningvoorraad bestaat voor 18,3% uit sociale huurwoningen, dit is fors lager dan gemiddeld in Nederland. Het inwoneraantal van de gemeente Bergen is afgelopen 12 jaar licht gedaald van 31.505 inwoners naar 29.932 inwoners. Dit wordt vooral veroorzaakt door vergrijzing en het vertrek van jongeren uit de gemeente. In 2021 is 14,8% jonger dan 18 jaar, 51,8% tussen de 18 tot 65 jaar en 33,5% ouder dan 65 jaar. Daarmee telt de gemeente Bergen in 2022 de meeste 65-plussers van Nederland.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

■

bergen

Bergen bestaat uit Bergen aan Zee, het buitengebied Bergen en Bergen Binnen. Samen tellen zij 12.855 inwoners. Daarvan is 14,7% jonger dan 18 jaar, meer dan de helft (52,9%) tussen de 18 en 65 jaar en ruim een derde (33,6%) 65-plus. Van de gemeente Bergen wonen in Bergen Binnen de meeste kwetsbare jongeren. Een deel daarvan woont in zorginstelling de Blauwe Reiger. Bergen heeft een rijke sportinfrastructuur, een levendig verenigingsleven en diverse voorzieningen5.

Figuur 8. Basisgegevens kern Bergen.

■ egmond

Egmond bestaat uit Egmond Binnen, Egmond aan den Hoef en Egmond aan Zee. In totaal wonen hier 10.705 inwoners. Daarvan is 15,4% onder de 18 jaar, ruim de helft (57%) tussen de 18 en 65 jaar en 27,7% ouder dan 65 jaar. Het aantal ouderen dat kwetsbaar is ligt in Egmond aanzienlijk hoger dan in de rest van Bergen. Dit kan voor een deel verklaard worden door de aanwezigheid van de Prins Hendrik Stichting en Huize Agnes. Door het dorpse karakter, waarin mensen naar elkaar omzien, kunnen ouderen lang zelfstandig wonen, maar bij het wegvallen van een partner ligt sociaal isolement op de loer. Egmond heeft een rijke sportinfrastructuur, een rijk verenigingsleven en diverse voorzieningen6.

■

Figuur 9. Basisgegevens kern Egmond.

schoorl

Schoorl bestaat uit Aagtdorp, Schoorl, Schoorldam, Bregtdorp, Catrijp, Groet, Hargen en Camperduin. Schoorl telt 6.155 inwoners. Daarvan is 13,7% jonger dan de 18 jaar, 53,4% tussen de 18 en 65 jaar en 32,8% ouder dan 65 jaar. In Schoorl blijkt uit de cijfers dat volwassenen in de leeftijdscategorie van 18-26 jaar het moeilijker hebben dan elders in Bergen. Mogelijk heeft dit te maken met de aanwezigheid van de zorginstelling Scorlewald. Vanuit de steden trekken mensen op latere leeftijd naar Schoorl. Ze hebben dan veelal geen netwerk in hun nieuwe woonplaats. Als één van de partners hulpbehoevend wordt of overlijdt dan ontstaan er problemen op gebied van eenzaamheid en ontbreekt het vaak aan aanwezige mantelzorgers. Figuur 10. Basisgegevens kern Schoorl.

5|6|7

Schoorl heeft een goede sportinfrastructuur en diverse voorzieningen7.

Gebiedsplan Sociale Basis, gemeente Bergen NH 23-24

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Demografische ontwikkeling en zorggebruik Het is de prognose dat het aantal inwoners in de gemeente Bergen de komende jaren toeneemt. Het totaal aantal inwoners neemt iets toe van 29.530 inwoners in 2023 naar 30.040 in 2040.

Bron: Provincie Noord-Holland

Bron: Bevolkingsontwikkeling | Regiobeeld

Figuur 11. Bevolkingsprognose 2023-2040 gemeente Bergen

Figuur 12.Eenpersoonshuishoudens onder 65-plussers tot en met 2040, gemeente Bergen

De leeftijdscategorie 0-64 jaar krimpt in de komende jaren met 1.445 inwoners. In groei wordt vooral voorzien in de leeftijdscategorie 65+met 1.955 inwoners. Het aandeel 65+ is in 2023 34% van de totale bevolking in Bergen en zal in 2040 naar verwachting zijn gegroeid naar 40%. Ook het aantal eenpersoonshuishoudens onder 65-plussers zal de komende jaren toenemen. Aantal mensen dat aanspraak maakt op de Wlz

Nederland

2,1%

Bergen

3,5%

Uitgeest

0,9%

Castricum

1,9%

Heiloo

2,3%

Bron: CIZ-databank

Tabel 2. Het aantal mensen uit de aandachtsgroepen dat aanspraak maakt op de Wlz, afgezet tegen het totaal aantal inwoners, in percentage (peildatum, 23 augustus 2024).

Aantal mensen dat aanspraak maakt op de wlz Via de databank van het CIZ (Centrum indicatiestelling Zorg) is het aantal mensen (behorende bij de aandachtsgroepen) dat op een in augustus 2024 aanspraak maakte op de Wlz (Wet langdurige zorg) inzichtelijk gemaakt. Deze cijfers zijn afgezet tegen bewonersaantallen en daarmee ontstaat het beeld dat gemiddeld 2,1% van de Nederlanders die behoren tot de aandachtsgroepen een Wlz-aanspraak heeft in 2024. In de gemeente Bergen is dit gemiddeld 3,5%. Mogelijk is er een verband met leeftijdsopbouw. Vergrijzing Doordat de oudste leeftijdscategorieën sterk in omvang groeien en de ouderen steeds ouder worden, zal het zorggebruik naar verwachting toenemen. Dit wordt ook wel de ‘dubbele vergrijzing’ genoemd. Zo zal naar verwachting in 2027 het aantal gebruikers van een Wmo-voorziening met 11% toenemen t.o.v. het gebruik in 2023 (zie ook bijlage 2.1 Ouderen). Ook kan worden verwacht dat het beroep op vrijwilligerswerk en mantelzorg(ondersteuning) hierdoor zal toenemen (zie ook bijlage 2.11 Mantelzorg). 2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Wmo gebruikers

1.900

2.210

2.165

2.210

2.247

2.284

2.320

2.399

Verschil met 2023

-12%

+2%

+0%

+2%

+4%

+5%

+7%

+11%

Bron: Wmo-voorspelmodel

Tabel 3. Voorspelling Wmo-gebruikers voor de komende 5 jaar, gemeente Bergen

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Eenzaamheid en sociaal isolement Met de vergrijzing neemt het risico op eenzaamheid onder ouderen in de gemeente Bergen toe. Dit kan leiden tot gezondheidsproblemen, zoals depressie en een verhoogde zorgvraag, wat extra druk legt op het zorgsysteem. Ook jongeren en mensen die buiten Nederland zijn geboren voelen zich vaak sociaal geïsoleerd, wat de noodzaak van een open en uitnodigende leefomgeving benadrukt. Een leefomgeving waarin straten, wijken en dorpen zijn ingericht om ontmoeting te stimuleren – met hofjes, pleinen, bankjes en ontmoetingsplekken – kan eenzaamheid helpen voorkomen. Sociale samenhang en verbinding dragen bij aan de gezondheid Druk op de sociale woningmarkt De druk op de sociale huurwoningmarkt is groot. Er zijn meer woningzoekenden, er geldt een langere wachttijd en er is een afnemende mutatiegraad. En ook zal de komende jaren de groep huishoudens die afhankelijk is van sociale huurwoningen, zoals de mensen die behoren tot aandachtsgroepen dit veelal ook zijn, verder toenemen. Tegelijkertijd zien we dat de sociale huurwoningvoorraad achterblijft bij de vraag. Dit heeft o.a. gevolgen voor doorstroom, uitstroom en de passende woonbehoefte in combinatie met het zorg- en ondersteuning gebruik in de gemeente Bergen.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Kenmerken woningvoorraad Bergen

De totale woningvoorraad van de gemeente bestaat voor een groot deel uit rij-/hoekwoningen (34%) en vrijstaande woningen (30%). Circa 23% van de woningvoorraad is een appartement. Dit zijn voornamelijk huurappartementen. 100% 23%

15% 38%

60%

30%

40%

13%

20%

Totaal

31%

30%

Koop

Figuur 13. Samenstelling woningvoorraad naar eigendom, 2024

17% 53%

22% Particuliere huur

Sociale huur

Particuliere huur

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek

2-1 kap

9% 34%

68%

43%

38%

Sociale huur

18%

Rijwoning

80%

Koopwoning

14%

Gemeente Bergen telt in 2023 in totaal 15.473 woningen. Ongeveer 68% van de woningvoorraad is een koopwoning, 18% sociale huurwoning (waarvan ongeveer 90% in het bezit van Kennemer Wonen) en zo’n 14% particuliere huurwoning. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde kent de gemeente Bergen een grote koopvoorraad.

Vrijstaand

Flat/ appartement

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek

Figuur 14. Woningvoorraad naar type eigendom, gemeente Bergen

Als gekeken wordt naar de woningvoorraad naar type en eigendom (Figuur 14) blijkt dat de sociale huurvoorraad voor het grootste deel uit rijwoningen bestaat (53%). In de particuliere huurvoorraad bestaat het grootste deel van de woningen uit appartementen (38%) en vrijstaande woningen (31%). De koopvoorraad bestaat vooral uit vrijstaande woningen (38%) en rijwoningen (30%).

In de portefeuillestrategie van Kennemer Wonen en de prestatieafspraken 2024-2027 wordt gestuurd op navolgende verdeling als het gaat om corporatiebezit: ■

T/m Kwaliteitskortingsgrens minimaal 5%

■

T/m Lage aftoppingsgrens minimaal 65%

■

T/m Hoge aftoppingsgrens minimaal 80%

■

Tussen hoge aftoppingsgrens en liberalisatiegrens maximaal 15%

■

Middensegment huur maximaal 5%

De opgave in de woningopgave is echter groot. Het toevoegen van meer betaalbare koop en huur en met name sociale huur is zeer wenselijk. Corporaties roepen gemeenten op ook om te kijken naar alternatieven buiten de sociale huurwoningvoorraad, om alle groepen te kunnen bedienen.

Woonvisie gemeente Bergen Meer informatie over o.a. de ligging, identiteit, woonvoorraad, woningbehoeften, woonruimteverdeling en (nieuw) bouwprogramma’s en de visie op wonen, is terug te vinden in de Woonvisie van de gemeente Bergen. Een woonvisie is een handige leidraad voor corporaties, projectontwikkelaars en bewoners en vormt tevens de basis voor Prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

3. Aandachtsgroepen Om meer zicht te krijgen op de woonzorgvraag en via welke sporen ondersteuning vorm kan krijgen, is per aandachtsgroep het volgende onderzocht: ■

Wie is de aandachtsgroep (beschrijving)?

■

Welke vorm van ondersteuning biedt de gemeente hen?

■

Wat zijn passende woonvormen voor elk van aandachtsgroepen?

■

Welke extra specificaties heeft huisvesting voor de aandachtsgroepen?

■

Wat is bij benadering de omvang van deze huisvestingsopgave?

■

Wat dient er nog te worden onderzocht?

■

Welke planinitiatieven liggen er?

In dit hoofdstuk wordt van elk van de aandachtsgroepen met een woonzorgvraag beknopt de bevindingen beschreven. Per aandachtsgroep is in bijlage 2 meer informatie en de onderbouwing terug te vinden. In bijlage 1 wordt ter volledigheid in tabelvorm de huisvestingsvraag voor aandachtsgroepen in kaart gebracht.

Bevindingen per aandachtsgroep Bijna alle aandachtsgroepen hebben behoefte aan een betaalbare sociale huurwoning. Veel aandachtsgroepen zijn één- of tweepersoons huishoudens en hebben een laag inkomen (primaire doelgroep woningcorporaties, tot inkomensgrens passend toewijzen). Een sociale huurwoning onder de eerste aftoppingsgrens van € 650,43 (prijspeil 2024) is dan nodig, omdat zij die met huurtoeslag kunnen huren. Per aandachtsgroep zijn er soms specifieke wensen, deze worden hierna voor de aandachtsgroepen en ouderen nader toegelicht.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Ouderen Mensen van 65 jaar en ouder.

PASSENDE WOONVORMEN

Regulier wonen Geclusterd wonen Zorggeschikt wonen Nabij voorzieningen

Nultredenwoningen

+370

2023-2040

+230

2023-2040

+260

2023-2040

Nabij OV Uitnodigend tot beweging en ontmoeting HALTE

Figuur 15. Doelgroep ouderen

De totale bevolking in de gemeente Bergen groeit in de periode 2023 – 2040 met 510 inwoners, van 29.530 tot 30.040. Deze groei komt volledig voor rekening van de groep ouderen (65-plussers). Deze groep groeit met 1.955 inwoners tussen 2023 en 2040. Met deze groei, groeit ook de vraag naar verschillende woonvormen voor ouderen en ook het aantal ouderen met een intensieve zorgvraag dat zelfstandig in de wijk woont neemt toe. Om hen langer zelfstandig te laten wonen is de totale uitbreidingsopgave voor geclusterd wonen in de periode 2023 – 2040 in de gemeente Bergen +370 woningen. De uitbreidingsopgave voor nultredenwoningen is voor deze periode +260 en voor zorggeschikte woningen +2308. Inmiddels worden er in Bergen verschillende woonvormen (zowel bestaand als nieuwbouw, koop en huur) voor deze aandachtsgroep toegevoegd, maar (nog) niet voldoende om te voorzien in de vraag. Om langer zelfstandig wonen mogelijk te maken, is het belangrijk dat er naast voldoende geschikte, geclusterde en zorggeschikte woningen voor senioren er ook aandacht is voor: ■

Voldoende ontmoetingsplekken.

■

Een toegankelijke openbare ruimte die uitnodigt om te ontmoeten en beweging.

■

Goed georganiseerde zorg en ondersteuning in de wijk.

■

Mantelzorgers

Voor meer informatie over deze aandachtsgroep, zie bijlage 2.1.

Analyse woonzorgopgave senioren VONK (2024).

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Mensen met een lichamelijke of zintuiglijke beperking Mensen die door een ernstige of langdurige medische aandoening of beperking een aangepaste woning of speciale woonvorm nodig hebben.

PASSENDE WOONVORMEN

Gespikkeld wonen Geclusterd wonen

-10

Uitnodigend tot beweging en ontmoeting

Nabij voorzieningen

Nabij OV HALTE

Figuur 16. Aandachtsgroep mensen met een lichamelijke of zintuiglijke beperking

De woonbehoefte van mensen met een lichamelijke beperking is divers. Wat zij allen gemeen hebben, is dat ze een woning passend bij bestedingsruimte en gezinsomvang zoeken9. De vraag naar zorggeschikte woningen voor mensen met een lichamelijke of zintuigelijke beperking die wegens ernstige en chronische medische redenen huisvesting nodig hebben10, blijft de komende jaren gelijk (gespikkeld wonen <5) of neemt zelfs in 2040 iets af (-10 geclusterd wonen)11. Omdat lokale cijfers over het (totale) aanbod van deze doelgroep ontbreken is nader onderzoek wenselijk. Toekomstig onderzoek in de regio en mogelijk ook de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 deze aanvullende informatie geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.2.

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024.

Companen, Woningmarktonderzoek 2021, Gemeente Bergen.

Voor de vraagprognose is gebruik gemaakt van de afgegeven LGindicaties van het CIZ. In combinatie met de bevolkingsprognose van de gemeente Bergen leidt dit tot een inschatting van de zorgvraag voor de periode tot 2040.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Mensen met een verstandelijke beperking Mensen die door een psychische kwetsbaarheid een aangepaste woning of speciale woonvorm nodig hebben.

PASSENDE WOONVORMEN

Geclusterd wonen

-30

Gespikkeld wonen

+30

Veilige, prikkelarme buurt Uitnodigend tot beweging en ontmoeting

Nabij voorzieningen

Nabij OV HALTE

Figuur 17. Aandachtsgroep mensen met een verstandelijke beperking

Deze aandachtsgroep omvat personen met veel verschillende woonwensen en -behoeften. Wat zij allen gemeen hebben, is dat ze een woning naar passend bij hun bestedingsruimte en gezinsgrootte zoeken. Dit kan zowel een koopwoning als een huurwoning zijn. Een verstandelijke beperking maakt het soms lastiger om zelfstandig te wonen. Mensen met een licht verstandelijke beperking kunnen vaak regulier wonen als zij een vorm van begeleiding en, indien nodig, ook zorg krijgen. Voor mensen met een ernstig verstandelijke beperking bestaan er verschillende geclusterde woonconcepten die een combinatie van huisvesting, zorg en begeleiding bieden. De wooneenheden zijn vaak geclusterd en zorggeschikt, maar het is ook mogelijk om thuis te wonen met zorg en ondersteuning (vpt, mpt). Een rustige en veilige omgeving met groen, OV en voorzieningen in de buurt vergemakkelijkt het participeren in de samenleving voor mensen uit deze aandachtsgroep. Huisvesting in woonwijken is daarom het meest geschikt12. De verwachte vraag naar zorggeschikte VG-plekken (voor mensen met een zwaardere verstandelijke beperking) is in 2021 inzichtelijk gemaakt door Companen. Hierbij is de vraag naar geclusterde (-30 in 2040 t.o.v. 2021) en gespikkelde woonplekken (+30 in 2040 t.o.v. 2021) in beeld gebracht13. Cijfers over het aanbod ontbreken.

Toekomstig onderzoek in de regio en de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 deze aanvullende informatie geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.3.

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Aan de hand van Wlz-indicatiegegevens en de bevolkingsprognose van de gemeente Bergen heeft Companen in 2021 een inschatting opgesteld van de zorgvraag van verstandelijk beperkten voor de perioden tot en met 2040. Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Mensen met een psychische kwetsbaarheid (GGZ) Mensen die door een ernstige of langdurige medische aandoening, beperking of psychische kwetsbaarheid een aangepaste woning of speciale woonvorm nodig hebben.

PASSENDE WOONVORMEN Regulier wonen (evt. met ambulante begeleiding) Geclusterd wonen (evt. onder begeleiding)

Beschermde woonomgeving met weinig prikkels

Figuur 18. Aandachtsgroep mensen met een psychische kwetsbaarheid en de klinische GGZ

De aandachtsgroep is zeer divers, net als hun zorg- en/of ondersteuningsbehoefte. Mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen vaak zelfstandig- of gespikkeld wonen in woonwijken al dan niet met begeleiding. Personen met een psychische kwetsbaarheid die andere huisvesting nodig hebben om passend te wonen, wonen vaak in een geclusterde woonvorm, al dan niet met aanpassingen, om zo prikkelarm mogelijk te kunnen wonen. Omdat lokale cijfers over de woonbehoefte van deze doelgroep ontbreken, is nader onderzoek wenselijk. Toekomstig onderzoek in de regio en mogelijk ook de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 deze aanvullende informatie geven. Voor meer informatie over deze aandachtsgroep, zie bijlage 2.4. Slechts een kleine groep stroomt landelijk uit, uit de klinische GGZ. Van hen stroomt het grootste deel uit naar Beschermd wonen. Voor uitstromers die zelfstandig gaan wonen en een ‘nieuwe woning’ nodig hebben (in de regel vaak een uitzondering, daar de behandeling veelal tijdelijk van aard is), is een sociale huurwoning onder de kwaliteitskortingsgrens doorgaans de gepaste woonvorm, vaak met ambulante begeleiding. Uitstroom via het PACT is dan mogelijk.

In de regio Alkmaar zien we dat woningen met een huurprijs onder de kwaliteitskortingsgrens veelal passend worden toegewezen aan jongeren tot 23 jaar, omdat zij bij een huur boven de Kwaliteitskortingsgrens geen aanspraak kunnen maken op huurtoeslag. Deze aandachtsgroep stroomt in de regio daarom vaak uit naar passende woningen met een huur tot de lage aftoppingsgrens. Omdat de uitstroom van deze aandachtsgroep veelal huishoudens betreft van 23 jaar en ouder wordt het verschil in huur grotendeels gedekt door de huurtoeslag. De aantallen die uitstromen uit de klinische GGZ zijn in verhouding tot andere groepen echter beperkte betekenis. Voor meer informatie over de aandachtsgroep zie bijlage 2.4 en voor informatie over het PACT zie bijlage 3.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Mantelzorgers Mensen die door intensieve mantelzorg andere woonruimte nodig hebben om zorg te geven of te krijgen.

PASSENDE WOONVORMEN Reguliere (sociale huur)woning Mantelzorgwoning

Figuur 19. Aandachtsgroep mantelzorgers

Personen die langdurig en intensieve mantelzorg verlenen of ontvangen en daarvoor willen verhuizen, kunnen, onder voorwaarden, via een urgentieverklaring aanspraak doen op een reguliere sociale huurwoning in de buurt van de mantelzorgontvanger of verlener. Ook is het in bepaalde gevallen mogelijk om zonder omgevingsvergunning bouwwerken te bouwen en te gebruiken voor het verlenen van mantelzorg (mantelzorgunit/ mantelzorgwoning). Deze bouwwerken mogen gebruikt worden zolang er mantelzorg wordt verleend. Lokale cijfers over de toekomstige woonvraag van mantelzorgers ontbreken. Toekomstig onderzoek in de regio en de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 aanvullende informatie geven. Wel is het op basis van landelijke cijfers aannemelijk dat de vraag zal toenemen. Goede ondersteuning is nodig om overbelasting van de mantelzorger en/of het uit-/wegvallen van mantelzorg te voorkomen. Voor meer informatie, zie bijlage 2.11.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Uitstromers beschermd wonen Mensen die uit beschermd wonen komen en een eigen woning zoeken.

PASSENDE WOONVORMEN

Begeleid wonen Zelfstandig groepswonen Wooncomplex

Veilige, prikkelarme woonomgeving

+30-50

Studio’s en kleine appartementen

WONINGEN PER JAAR

Regulier wonen

Figuur 20. Aandachtsgroep uitstromers beschermd wonen

Door de openstelling van de Wlz en de ingezette afschaling van intramurale zorg naar ambulante ondersteuning is voldoende kwantitatief en kwalitatief aanbod Beschermd Wonen beschikbaar voor deze aandachtsgroep in de regio, specifieke zorg soms uitgezonderd (waar sterk op wordt gemonitord en naar wordt gehandeld). Wel neemt, door de uitstroom vanuit Beschermd Wonen naar bijvoorbeeld Beschermd Thuis, de vraag naar passende en betaalbare woningen toe. In de meeste gevallen wordt er bij uitstroom een beroep gedaan op corporaties voor de huisvesting van deze doelgroep (via het Transferpunt van het PACT, zie hoofdstuk 4 en bijlage 3) en mede daardoor ontstaat er een grotere druk op de sociale voorraad. Gepaste huisvesting voor personen die uitstromen uit Beschermd Wonen (BW) zijn namelijk studio’s, (kleine) appartementen of gezinswoningen. In veel gevallen zal een huurprijs onder de kwaliteitskortingsgrens het meest passend zijn. Geclusterd wonen in de vorm van begeleid wonen of zelfstandig wonen in een wooncomplex of een zelfstandige woning zijn de meest gepaste huisvestingsmogelijkheden14. In de regio Alkmaar zien we dat woningen met een huurprijs onder de kwaliteitskortingsgrens veelal passend worden toegewezen aan jongeren tot 23 jaar, omdat zij bij een huur boven de Kwaliteitskortingsgrens geen aanspraak kunnen maken op huurtoeslag.

Deze aandachtsgroep stroomt in de regio daarom vaak uit naar passende woningen met een huur tot de lage aftoppingsgrens. Omdat de uitstroom van deze aandachtsgroep veelal huishoudens betreft van 23 jaar en ouder wordt het verschil in huur grotendeels gedekt door de huurtoeslag. Geschat is vanuit het PACT dat er voor deze aandachtsgroep jaarlijks 30 tot 50 huurwoningen in de regio Alkmaar nodig zijn om deze aandachtsgroep huisvesting te kunnen bieden15. Omdat cijfers over de woonbehoefte na 2025 ontbreken, is nader onderzoek wenselijk. Toekomstig onderzoek in de regio en mogelijk ook de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 deze aanvullende informatie geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.5.

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Jaarverslag Transferpunt 2023

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

(Dreigend) dakloze mensen Mensen zonder vaste woonplek, zoals daklozen, mensen in opvang, noodwoningen (zoals vakantieparken) of die tijdelijk bij anderen wonen.

PASSENDE WOONVORMEN Bij economische dakloosheid Regulier wonen

Nabij sociale werkplaats

Bij niet-economische dakloosheid Regulier wonen minimaal 1 kamer met gedeelde voorzieningen

Nabij familie Uitnodigend tot aanspraak en ontmoeting

Tijdelijke flexwoning

Geclusterd wonen

Gespikkeld wonen Bij niet-economische dakloosheid: in de luwte met ruimte voor afwijkend leefpatroon

Figuur 21. Aandachtsgroep (dreigend) dakloze mensen

Economisch daklozen zijn met enkel woonruimte geholpen. Zij hebben doorgaans op zeer korte termijn een sociale huurwoning of een appartement nodig die past bij hun inkomen en gezinsgrootte. Dit kan ook een flexwoning of een kamer in een flexwoning zijn, mits er perspectief is op een permanente vervolgoplossing. Zij stellen vaak geen specifieke eisen aan de leefomgeving. Niet-economisch daklozen hebben veelal een combinatie van wonen en zorg nodig. Zij zoeken doorgaans een (eenvoudige) reguliere huurwoning die op korte termijn beschikbaar is, onder de eerste aftoppingsgrens; voor jongeren onder de kwaliteitskortingsgrens. Soms kan een kamer of bijvoorbeeld een flexwoning een oplossing bieden, mits die als stabiele huisvesting fungeert. Voor jongeren binnen deze doelgroep kunnen eventueel gedeelde voorzieningen worden gerealiseerd. Dit kan in de vorm van begeleid wonen, gemengd wonen, gespikkeld wonen, groepswonen of geclusterd wonen met begeleiding16. Via het PACT ‘Wonen met ondersteuning, commitment op leefbaarheid’ kan een deel van de niet-economisch daklozen (uitstromers uit de maatschappelijke opvang, uit Housing First en uit Beschermd Wonen van DnoDoen), voorrang krijgen op een sociale huurwoning. Mensen die verblijven in de nachtopvang, worden niet door het PACT bemiddeld. Meer informatie over het PACT is te vinden in hoofdstuk 4 en bijlage 3.

Overigens is het aantal dak- en thuislozen in de regio Alkmaar, net als landelijk, niet goed inzichtelijk. Er wordt daarom gewerkt aan een dashboard via het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Ook doen de gemeenten in de regio Alkmaar mee aan een telling via bureau HHM waardoor in Q2 van 2025 cijfers over dak- en thuislozen in de regio Alkmaar beschikbaar komen. Daarbij zal regionaal onderzoek naar de woonzorgvraag van deze aandachtsgroep naar verwachting in 2025 eveneens meer inzicht geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.6.

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Uitstromers vrouwenopvang Mensen die na opvang voor huiselijk geweld een nieuwe woning nodig hebben.

PASSENDE WOONVORMEN Studio’s en kleine appartementen Reguliere (sociale huur)woning

Bij gevaar in de privéomgeving is een woning in een andere regio nodig

Figuur 22. Aandachtsgroep uitstromers uit de vrouwenopvang

In de regio Alkmaar is er, net als landelijk, sprake van een druk op de vrouwenopvang. Om die reden is in 2023 het aantal opvangplekken bovenregionaal uitgebreid. Desondanks verblijven vrouwen in sommige gevallen langer op een noodbed en in de crisisopvang dan wenselijk, alvorens zij verhuizen naar een begeleid wonen plek. De uitstroom vanuit begeleid wonen naar een zelfstandige woonruimte middels een urgentieverklaring is mogelijk, maar dit proces duurt enkele weken en ook dit geeft druk op de doorstroom in de vrouwenopvang. Uitstromers uit de vrouwenopvang hebben een reguliere sociale huurwoning nodig die past bij hun inkomen en gezinsgrootte. Doorgaans is dit een huurwoning onder de aftoppingsgrens. In geval dat er sprake is van gevaar in de privéomgeving, heeft iemand een woning nodig in een andere regio17. De lokale kwantitatieve woonbehoefte van deze aandachtsgroep ontbreekt. Toekomstig onderzoek in de regio en de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 aanvullende informatie geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.7.

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Slachtoffers mensenhandel Mensen die na opvang voor mensenhandel een nieuwe woning nodig hebben.

PASSENDE WOONVORMEN Studio’s en kleine appartementen Reguliere (sociale huur)woning

Bij gevaar in de privéomgeving is een woning in een andere regio nodig

Figuur 23. Aandachtsgroep slachtoffers mensenhandel

In de regio Alkmaar zijn er drie opvangplekken voor slachtoffers van mensenhandel (multiproblematiek) beschikbaar en deze hebben een landelijke functie. Dit betekent dat hier niet alleen mensen uit regio Alkmaar worden opgevangen, maar ook uit andere delen van het land. Een groot deel van deze mensen stroomt ook weer uit naar een plek buiten de regio Alkmaar. In 2023 hebben in Noord-Holland in totaal 18 mensen gebruik gemaakt van een opvangplaats, waarvan 5 er uit de regio Noord-Holland Noord kwamen18. Slachtoffers van mensenhandel die verblijven in de maatschappelijk opvang, kunnen met een urgentieverklaring met voorrang uitstromen naar een sociale huurwoning. Zij hebben een reguliere sociale huurwoning (van veelal onder de aftoppingsgrens) nodig, die past bij hun inkomen en gezinsgrootte19. Meer lokale cijfers over aantallen van deze aandachtsgroep ontbreken. In verhouding tot andere groepen is de vraag naar woonruimte van deze aandachtsgroep in de gemeente Bergen en regio Alkmaar echter beperkt, gezien de cijfers zoals bekend op het niveau van de regio Noord-Holland Noord. Mogelijk zal toekomstig onderzoek in de regio en de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen in 2025 aanvullende informatie geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.8.

18 | 19

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Uitstromers jeugdzorg Jongeren van 18-23 jaar die uit pleegzorg, een voorziening of gesloten accommodatie komen en een woning zoeken.

PASSENDE WOONVORMEN Regulier wonen Geclusterd wonen Begeleid wonen

Verlengde Jeugdzorg

# +5

BUCH

Figuur 24. Aandachtsgroep uitstromers uit de jeugdzorg

Jeugdzorg met verblijf duurt in principe tot de jongere de leeftijd van 18 jaar bereikt. Jongeren stromen uit jeugdzorg met verblijf uit naar verschillende richtingen, afhankelijk van hun ondersteuningsbehoefte. Zij die zelfredzaam zijn stromen uit naar regulier wonen, eventueel met ambulante begeleiding. Voor hen zijn (onzelfstandige) kamers, flexwoningen of reguliere appartementen (met een prijs tot de kwaliteitskortingsgrens20) geschikt om in te wonen. Van belang is wel dat dit in een omgeving moet zijn die het risico op terugval of ondermijning beperkt. Voor deze groep zijn ongeveer 19 woningen per jaar in de regio Alkmaar nodig (BUCH +5). Dit kunnen (onzelfstandige) kamers, flexwoningen of appartementen zijn. Zij die nog begeleiding nodig hebben voordat zij zelfredzaam genoeg zijn om zelfstandig te wonen, vindt een plek in geclusterd wonen, bijvoorbeeld in de vorm van een kamertrainingscentrum. Ook hier zijn circa 19 vrijkomende plaatsen per jaar in de regio Alkmaar voor nodig (BUCH +5). Deze plaatsen kunnen de vorm aannemen van (onzelfstandige) kamers, eventueel binnen flexconcepten. Voor deze woonvormen is een gemeenschappelijke ruimte gewenst. Ook stroomt een deel (+11 regio Alkmaar, BUCH +3) uit naar beschermd wonen (instellingszorg) en verlengde jeugdzorg (+5 in de regio Alkmaar in 2025, BUCH +1)21. Voor meer informatie, zie bijlage 2.9.

De Kwaliteitskortingsgrens is er voor jongeren vanaf 18 tot 23 jaar. Zo kunnen zij aanspraak maken op huurtoeslag. Voor jongeren vanaf 23 jaar is dit de lage aftoppingsgrens.

Companen stelt dat op basis van diverse regionale referentieonderzoeken er uitgangspunten gehanteerd kunnen worden om de uitstroomrichting van jongeren die uitstromen uit jeugdzorg met verblijf te bepalen. Cijfers op gemeentelijk niveau zijn te beperkt in omvang om de uitgangspunten op te kunnen toepassen. Zie ook bijlage 2.9

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Uitstromers (jeugd)detentie en forensische zorg Mensen die uit een jeugdinrichting, gevangenis of forensische zorginstelling komen en een woning zoeken.

PASSENDE WOONVORMEN Voor jongeren <23 jaar: Kamers Voor volwassenen: Studio’s en kleine appartementen

Figuur 25. Aandachtsgroep uitstromers (jeugd)detentie en forensische zorg

Personen die uitstromen uit langdurige detentie (>3 mnd) hebben doorgaans op zeer korte termijn een reguliere sociale huurwoning of appartement onder de kwaliteitskortingsgrens nodig die past bij hun inkomen en gezinsgrootte (in geval van ouderschap). Stabiele huisvesting en een omgeving die de kans op recidive beperkt zijn gewenst. Lokale cijfers over deze aandachtsgroep zijn incompleet en over prognoses valt nog niets te zeggen. Toekomstig onderzoek in de regio en de (verdere uitbreiding van de) Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 deze aanvullende informatie geven. Personen die uitstromen uit forensische zorg stromen veelal uit naar forensisch Beschermd Wonen en soms direct naar reguliere huisvesting. Wanneer cliënten (direct of vanuit forensisch Beschermd Wonen) uitstromen naar reguliere huisvesting, is het ontvangen van ambulante begeleiding belangrijk22. In de meeste gevallen wordt er bij uitstroom daarom een beroep gedaan op corporaties voor de huisvesting van deze doelgroep (via het Transferpunt van het PACT, zie hoofdstuk 4 en bijlage 3). Mede daardoor ontstaat er een grotere druk op de sociale voorraad. Geschat wordt vanuit een pilot in 2023 en 2024 van het PACT dat er voor deze aandachtsgroep, samen met de doelgroep uitstroom Wlz en ex-gedetineerden, jaarlijks circa 10 woningen in de regio Alkmaar nodig zijn23.

Echter wordt dit aantal nog niet door het Transferpunt voor de drie aandachtsgroepen behaald (minder cliënten aangemeld). Meer informatie, zie hoofdstuk 4 en bijlage 3). Lokale cijfers over aantallen van zowel uitstromers uit(jeugd)detentie en forensische zorg zijn incompleet en over prognoses valt nog niets te zeggen. Toekomstig onderzoek in de regio en de (verdere uitbreiding van de) Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen zullen naar verwachting in 2025 deze aanvullende informatie geven. Voor meer informatie, zie bijlage 2.10.

Onderzoek voorwaarden huisvesting aandachtsgroepen, Companen, Ministerie van BZK, 2 juni 2024

Jaarverslag Transferpunt 2023.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

4. Gemeente Bergen, op weg naar een Woonzorgvisie Er is, als gevolg van de decentralisaties Jeugdzorg en de uitbreiding van Wmo taken vanaf 2015, door de gemeente Bergen en de regio al in toenemende mate de aandacht gevestigd op de huisvesting van kwetsbare doelgroepen (worden in de Wmo genoemd of zijn hieraan gelieerd) en in toenemende mate de uitstroom de voorzieningen met verblijf. Samen met corporaties en zorginstellingen zijn daarom initiatieven ontstaan die in onderstaande paragrafen worden beschreven.

Het PACT Wonen en Zorg Om mensen die uitstromen uit een instelling naar een zelfstandige woning, de juiste begeleiding te bieden bij het zelfstandig wonen, is de gemeente Bergen sinds 2018 aangesloten bij het PACT ‘Wonen met ondersteuning, commitment op leefbaarheid’ (waar ook corporaties en zorgaanbieders aan deelnemen, hierna: PACT). Het Transferpunt bemiddelt voor het PACT uitstromers met voorrang naar een sociale huurwoning in de regio Alkmaar, de zogenaamde Transferwoning. In aanmerking komen mensen die uitstromen die met één of twee jaar woonbegeleiding en/of behandeling weer zelfstandig kunnen (gaan) wonen. Via het PACT wordt een deel van de aandachtgroepen uit het programma ’Een thuis voor iedereen’ bediend, namelijk de groep mensen die uitstromen uit een instelling24 naar een zelfstandige woning met een behoefte aan begeleiding bij het (weer) zelfstandig wonen. Het aantal beschikbaar gestelde corporatiewoningen voor het PACT in de regio Alkmaar (5% van de mutaties, ongeveer 85 woningen per jaar) voorziet echter niet volledig in de behoefte (schatting 2023/2024 is 122 woningen per jaar). Voor de jaren 2025 e.v. dienen een nieuwe prognose en raamafspraken te worden gemaakt. Meer informatie is te vinden in bijlage 3.

Urgentieregeling De gemeente Bergen heeft een Huisvestingsverordening waarin voor een aantal van de verplichte urgentiegroepen, zoals genoemd in het wetsvoorstel, al een urgentieregeling is opgenomen: ■ Mantelzorgverleners en ontvangers ■

Ernstig chronisch zieken

■

Mensen met sociale problematiek

■

Slachtoffers van huiselijk geweld en mensenhandel

Indien de wet wordt aangenomen, dient deze verordening uitgebreid te worden met een regeling voor: ■ Dakloze mensen met een opvangvoorziening ■

Uitstromers uit instellingen ((forensisch) Beschermd wonen, GGZ en jeugdzorg)

■

Mensen die uitstromen uit detentie > 3 maanden

■

Stoppende sekswerkers (deelnemers in uitstapprogramma’s DUUP)

Zie voor meer informatie bijlage 4.

Uitstroom uit Beschermd Wonen, Maatschappelijke opvang, een (residentiële) zorginstelling GGZ (inclusief behandelklinieken en forensische zorg), Housing First, Personen die bij het Zorg & Veiligheidshuis onder de 1% doelgroep vallen, ex-gedetineerden die via Exodus een woontraject hebben doorlopen en mensen die uitstromen uit de Wet langdurige Zorg.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

De huisvestingsindicatie Naast de urgentieregeling is er de huisvestingsindicatie. Inwoners die lichamelijke (ergonomische) problemen hebben en daardoor niet meer goed in hun huidige woning kunnen wonen, kunnen met een huisvestingsindicatie afhankelijk van het inkomen voorrang krijgen op een gelijkvloerse sociale huurwoning.

VONK De gemeente Bergen is aangesloten bij de regiobrede coalitie Vitaal Oud in Noord-Kennemerland (VONK). Aan deze coalitie deelnemende partijen zijn gemeenten, zorgaanbieders, zorgverzekeraar VGZ, welzijnsorganisaties en wooncorporaties en zij willen de komende periode een gezamenlijke visie ontwikkelen op wonen en zorg voor ouderen. Dit om te komen tot onderlinge afspraken over de inrichting van het woonzorglandschap in de regio. Vanuit deze coalitie zijn diverse projecten gestart, zoals G’oud, logeerzorg, Sociale Benadering Dementie en het Woonzorgproject.

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Bijlage 1. Overzicht van de aandachtsgroepen

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Bijlage 2. Beschrijving van de aandachtsgroepen

2.1 Ouderen (Aandachtsgroep uit het programma ‘Wonen en Zorg voor ouderen’) Nederland vergrijst en is onvoldoende in staat om de groeiende groep ouderen te faciliteren in hun (toekomstige) woon- en zorgbehoeften. In 2040 zijn er naar schatting twee keer zoveel 75+ers als nu. Met de toename van het aantal ouderen stijgt vanzelfsprekend ook de zorgvraag.

Aandachtspunten bij langer zelfstandig thuis wonen Ouderen moeten en willen zo lang mogelijk in een eigen woning blijven wonen, ook wanneer er sprake is van fysieke beperkingen. Het aantal ouderen met een intensieve zorgvraag dat zelfstandig in de wijk woont neemt daardoor toe.

Bron: Bevolkingsprognose 2021-2050 provincie Noord-Holland.

Figuur 26. Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd, gemeente Bergen 2023-2040

Voldoende geschikte-, geclusterde- en zorggeschikte woningen Om langer zelfstandig wonen mogelijk te maken, is het belangrijk dat er voldoende geschikte-, geclusterde- en zorggeschikte woningen zijn voor senioren. Deze woningen staan in de nabijheid van diverse voorzieningen (o.a. apotheek, supermarkt) en bij de woning is een ontmoetingsplek aanwezig. De openbare ruimte moet toegankelijk zijn en uitnodigen tot ontmoeten en bewegen en ook (huisartsen)zorg- en ondersteuning moet in de wijk goed geregeld zijn. Mantelzorgers dienen goed te worden ondersteund zodat zij hun zorgtaken voor deze senioren die langer zelfstandig thuis wonen, vol kunnen houden (o.a. respijtzorg/ logeervoorzieningen, zie ook bijlage 2.11). Woningaanpassingen Voor de gemeenten lopen de kosten op door het langer thuisbeleid25 (naar verwachting neemt in 2027 het aantal gebruikers van een Wmo-voorziening met 14% toe t.o.v. het gebruik in 202226). Onder meer door woningenaanpassingen die bekostigd worden uit WMO-gelden. Doorstroom naar geschikte woningen komt nauwelijks op gang, omdat de verhuisbereidheid onder ouderen laag is en omdat het ontbreekt aan een betaalbaar alternatief om naar door te stromen. Intensieve zorg Ondanks het feit dat steeds meer mensen met een zorgbehoefte thuis blijven wonen, dreigt ook een tekort aan plekken voor intensieve zorg te ontstaan.

Het toenemende personeelstekort in de zorg is een belangrijke factor om de ambulantisering van ouderenzorg te versnellen. Thuiszorg is namelijk efficiënter dan verpleeghuiszorg. Daarnaast komen er steeds minder mensen die werken en premies betalen in verhouding tot het aantal ouderen. Hierdoor komt er minder geld beschikbaar voor zorg, terwijl er meer mensen zorg nodig hebben. 25

Programma Langer Thuis | Rapport | Rijksoverheid.nl

Wmo Voorspelmodel, VNG

Concept omgevingsvisie woonzorgvisie

gemeente Bergen NH

Vergrijzing in Bergen in cijfers 6%

De totale bevolking in de gemeente Bergen groeit in de periode 2023 – 2040 met 510 inwoners, van 29.530 tot 30.040 (+510). Deze groei komt volledig voor rekening van de groep ouderen (65-plussers). Deze groep groeit met 1.955 inwoners tussen 2023 en 2040. In dezelfde periode krimpt de groep inwoners van jonger dan 65 jaar met 1.445 inwoners27. In 2040 zal daarom naar verwachting 56% van de huishoudens in de gemeente Bergen een 65plus huishouden zijn. Dit aandeel is nu 48%. Het aandeel huishoudens van mensen van 85 jaar en ouder is in 2040 ruim twee keer zo groot als nu.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://www.raadbergen-nh.nl/api/v1/meetings/5278/documents/44343