Scenarioanalyse gemeente Beesel
Tekst van het document
Scenarioanalyse Gemeente Beesel
Opdrachtgever Gemeente Beesel Datum December 2024 Auteurs Jitske Kooistra Marijke Bos KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/ of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.
Inhoudsopgave Inleiding ...............................................................................................................................1 1. Algemene aannames en kanttekeningen ............................................................................2 2. Scenario 1: Verruiming inkomensgrenzen ..........................................................................3 2.1. Aannames en kanttekeningen .....................................................................................3 2.2. Uitwerking ..................................................................................................................5 2.2.1. Programmakosten ................................................................................................5 2.2.2. Effect op bestedingsruimte van minimahuishoudens ...............................................5 2.3. Reflectie .................................................................................................................. 10 3. Scenario 2: Verhoging bedrag individuele inkomenstoeslag en collectieve zorgverzekering . 12 3.1 Aannames en kanttekeningen .................................................................................... 12 3.2. Uitwerking ................................................................................................................
13 3.2.1 Programmakosten ............................................................................................... 13 3.2.2 Effect op bestedingsruimte van minimahuishoudens .............................................. 13 3.3. Reflectie .................................................................................................................. 18 4. Scenario 3: Bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag ........................................ 20 4.1 Aannames en kanttekeningen ................................................................................... 20 4.2. Uitwerking individuele inkomenstoeslag ..................................................................... 21 4.3. Uitwerking bijzondere bijstand ................................................................................... 25 4.4. Reflectie .................................................................................................................. 27 5. Scenario 4: Nieuwe opzet Minimaregeling ........................................................................ 28 5.1. Aannames en kanttekeningen ................................................................................... 28 5.2. Uitwerking ................................................................................................................ 29 5.2.1.
Programmakosten .............................................................................................. 29 5.2.2. Inschatting bereik bij behoud van declaratiebasis ................................................. 30 5.2.3. Reflectie ............................................................................................................ 30 Bijlage 1. Bedragen scenario’s IIT en CZV ........................................................................... 32 B1.1. Individuele inkomenstoeslag ................................................................................... 32 B1.2. Collectieve zorgverzekering .................................................................................... 32 Bijlage 2. Verkorte begrotingen per huishoudtype ................................................................. 34 B2.1. Scenario 1 ............................................................................................................. 34
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Inleiding Gemeenten hebben de zorgplicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van inwoners die in armoede verkeren, te verbeteren. Daarnaast hebben zij de taak en het belang om inwoners te stimuleren om zoveel mogelijk zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzien. Het minimabeleid is ook in de gemeente Beesel (in totaal ruim 13.000 inwoners) een actueel thema. Voor dit jaar staat het herschrijven van het armoedebeleid op de agenda. Voorliggend onderzoek heeft als doelstelling om de huidige situatie in beeld te brengen op basis van feitelijke informatie, zodat deze informatie als input meegenomen kan worden voor de nieuwe kadernota. De huidige situatie in de gemeente Beesel is in beeld gebracht aan de hand van de volgende onderzoeksmethodieken: • Dashboard Minima Het dashboard brengt de omvang en samenstelling van de minimapopulatie in beeld, evenals het gebruik en bereik van regelingen. • Inkomenseffect rapportage De inkomenseffecten geven weer wat de invloed van het landelijke en gemeentelijke beleid is op de bestedingsruimte van inwoners. Scenario’s De resultaten vanuit het Dashboard Minima en de Inkomenseffect rapportage geven aanleiding voor het analyseren van enkele beleidsscenario’s die de gemeente Beesel overweegt.
Het gaat om de volgende scenario’s: Scenario 1: De inkomensgrens van de gemeentelijke regelingen verruimen van 120 naar 130 procent Wsm (uitgezonderd kwijtschelding). De gevolgen hiervan worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten bij grotere doelgroep; • Minimahuishoudens: inkomensgroei en bestedingsruimte. Scenario 2: De bijdragen van de individuele inkomenstoeslag en collectieve zorgverzekering verhogen. De gevolgen hiervan worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten bij hogere gemeentelijke bijdrage; • Minimahuishoudens: inkomensgroei en bestedingsruimte. Scenario 3: De inkomensgrens van bijzondere bijstand verruimen van 120 naar 130 procent Wsm en de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag verlagen van 120 naar 110 procent Wsm. De gevolgen hiervan worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten bij grotere doelgroep individuele inkomenstoeslag; • Daarnaast geven we inzicht in de eventuele gevolgen van het verruimen van de inkomensgrens van de bijzondere bijstand. Scenario 4: De Minimaregeling ambtshalve toekennen voor iedereen die een bijstandsuitkering ontvangt.
Voor de groep daarboven gelden andere regels, waarbij drie opties worden uitgewerkt: • Inkomensgrens tot 120 procent Wsm, waarbij de declaratiebasis wordt afgeschaft; • Inkomensgrens tot 130 procent Wsm, waarbij de declaratiebasis wordt afgeschaft; • Inkomensgrens tot 130 procent Wsm, waarbij de declaratiebasis in haar huidige vorm blijft bestaan. De gevolgen van de scenario’s worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten bij grotere doelgroep. Leeswijzer In de uitwerking worden per scenario de gehanteerde aannames en kanttekeningen beschreven. Daarnaast gaan we in op de effecten en gevolgen van de beleidswijziging op de gemeentelijke programmakosten en/of bestedingsruimte van minimahuishoudens. Hiervoor werken we verder op basis van de informatie die beschikbaar is in het Dashboard Minima en de Inkomenseffect rapportage. Het rapport wordt afgesloten met twee bijlagen waarin achtergrondinformatie staat beschreven. 1
Gemeente Beesel
Versie 0.2
1. Algemene aannames en kanttekeningen Een uitwerking van beleidsscenario’s is gestoeld op enkele aannames. Sommige aannames gelden voor alle vier de scenario’s. Hieronder staan de algemene aannames weergegeven die voor alle scenario’s gelden: • Voor invloed van beleidswijzigingen op de bestedingsruimte van inwoners (inkomenseffecten) gaan we uit van dezelfde aannames zoals gesteld in de inkomenseffect rapportage: we gaan er vanuit dat ieder huishouden alle regelingen waarvoor zij in aanmerking komen benut én het maximale bedrag gebruikt 1. • De doorrekening van de programmakosten vindt plaats op basis van gebruikscijfers over de periode van 1 juni 2023 tot en met 31 mei 2024. • De omvang en samenstelling van de minimapopulatie blijft constant. Verder is er een aantal kanttekeningen bij de interpretatie van de beleidsscenario’s: • (Eventuele wijzigingen in) de uitvoeringskosten worden buiten beschouwing gelaten. In de doorrekening van de beleidsscenario’s ligt de nadruk op de programmakosten. In meerdere scenario’s wordt een verruiming van de inkomensgrens doorgerekend; dit kan als gevolg hebben dat het aantal aanvragen toeneemt (de doelgroep wordt groter). Dit betekent dat de uitvoeringslast mogelijk groter wordt. Als denkrichting kan voor die scenario’s worden aangehouden dat de totale uitvoeringskosten zullen stijgen.
• Tot slot is het belangrijk om te vermelden dat we geen rekening houden met veranderingen in de bevolking. De implicaties van de beleidswijzigingen zijn daarom weergegeven voor een korte/middellange termijn (circa 5 jaar). Om een inschatting van het gebruik, bereik en de kosten van de beleidswijzigingen is voor de lange termijn een bevolkingsprognose noodzakelijk. De omvang en kenmerken van de bevolking in de gemeente kunnen op langere termijn veranderen door natuurlijke (bijvoorbeeld vergrijzing) en externe factoren (bijvoorbeeld migratie). Dit heeft gevolgen voor de behoefte aan ondersteuning en het gebruik van de regelingen. Een bevolkingsprognose behoort niet tot de huidige onderzoeksopdracht. In de scenario’s verwijzen we naar de resultaten uit de inkomenseffect rapportage en het Dashboard Minima (en bijbehorend duidingsrapport). De resultaten die noodzakelijk zijn voor de scenarioanalyse worden in voorliggende rapportage weergegeven, maar voor uitgebreide duiding van de huidige situatie verwijzen we u graag naar de eerder opgeleverde rapporten.
1
De praktijk leert dat huishoudens niet altijd van alle regelingen gebruikmaken waar ze voor in aanmerking komen. Daarom is in de inkomenseffect rapportage ook de financiële situatie geschetst als huishoudens geen gebruikmaken van de beschikbare regelingen.
2
Gemeente Beesel
Versie 0.2
2. Scenario 1: Verruiming inkomensgrenzen De huidige inkomensgrens van de meeste regelingen in de gemeente Beesel betreft 120 procent Wsm. In dit scenario wordt deze grens voor de onderstaande regelingen verruimd van 120 naar 130 procent Wsm: • Individuele inkomenstoeslag; • Collectieve zorgverzekering (CZ en VGZ); • Minimaregeling; • Jeugdfonds Sport en Cultuur; • Stichting Leergeld. De gevolgen hiervan worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten bij grotere doelgroep; • Minimahuishoudens: inkomensgroei en bestedingsruimte.
2.1. Aannames en kanttekeningen • • •
•
•
•
•
De bedragen per regeling blijven gelijk aan de huidige situatie. Voor de collectieve zorgverzekering en individuele inkomenstoeslag geldt dat verschillende bedragen beschikbaar zijn; variërend naar huishoudtype of pakketkeuze. Voor achtergrond bij de rekenwijze verwijzen we u naar bijlage 1. Voor de doorrekening van de kosten voor de gemeente geldt de aanname dat het bereik van de individuele inkomenstoeslag lager zal liggen in de nieuwe doelgroep dan in de huidige doelgroep (huidige bereik: 39 procent). Een ruime meerderheid van de gebruikers van de individuele inkomenstoeslag heeft namelijk een inkomen tot 100 procent Wsm (88 procent van de gebruikers). De gebruikersgroep tussen 100 en 120 procent Wsm is kleiner (12 procent) en de verwachting is dat het ook tussen 120 en 130 procent Wsm om een kleinere gebruikersgroep zal gaan. We gaan daarom uit van een bereik van 25 procent in de nieuwe doelgroep. Voor de collectieve zorgverzekering baseren we ons op de huidige gebruikersverdeling over de pakketten. In de scenarioanalyse zijn de cijfers van zowel CZ als VGZ meegenomen. We gaan er in het scenario van uit dat de verdeling over zorgverzekeraars en pakketkeuzes in dezelfde verhouding zal plaatsvinden voor de nieuwe doelgroep. We gaan uit van een stabiel bereik voor de doelgroep tussen 120 en 130 procent Wsm2.
Voor de Minimaregeling (18+) geldt de aanname dat het bereik in de nieuwe doelgroep gelijk zal blijven ten opzichte van de huidige situatie (12 procent). Momenteel heeft een derde van de gebruikers een inkomen boven bijstandsniveau. De verwachting is daarom dat ook in de nieuwe gebruikersgroep tussen 120 en 130 procent Wsm een vergelijkbaar aandeel gebruikers wordt gevonden. Voor Jeugdfonds Sport en Cultuur gaan we uit van een afname in bereik in de nieuwe doelgroep (tussen 120 en 130 procent Wsm). Hierbij wordt de aanname gedaan dat er een gemiddeld bereik wordt gehaald in de nieuwe doelgroep (het gemiddelde van gemeentes tot 50.000 inwoners waar KWIZ eerder onderzoek heeft gedaan).Verder doen we voor de programmakosten de aanname dat iedereen gebruik maakt van sport; we nemen dus de kosten van een sportpakket mee. Verder is van belang op te merken dat deze kosten vermoedelijk niet volledig voor rekening van de gemeente zijn, aangezien het Jeugdfonds de uitvoerende partij is. Voor Stichting Leergeld is van belang op te merken dat deze kosten vermoedelijk niet volledig voor rekening van de gemeente zijn. De gemeente is naast bijvoorbeeld particulieren, bedrijven en loterijorganisaties één van de financiers van Stichting Leergeld.
Daarnaast gebruiken we een gemiddeld verstrekt bedrag per kind door het totaalbedrag aan verstrekkingen te delen door het totaal aantal gebruikers in de
2 Voor het Dashboard Minima is geen bestand van de collectieve zorgverzekering aangeleverd. We weten
dat het bereik onder de volledige doelgroep op dit moment 26 procent is. Aangezien we niet over aanvullende informatie beschikken over de inkomensverdeling van de gebruikers, gaan we uit van een stabiel bereik onder de nieuwe doelgroep.
3
Gemeente Beesel
•
Versie 0.2
gemeente, weergegeven in het jaarverslag. Voor Stichting Leergeld gaan we uit van een afname in het bereik in de nieuwe doelgroep. Hierbij wordt de aanname gedaan dat er een gemiddeld bereik wordt gehaald in de nieuwe doelgroep (het gemiddelde van gemeentes tot 50.000 inwoners waar KWIZ eerder onderzoek heeft gedaan). De (inkomensgrens van de) kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is niet opgenomen in de scenarioanalyse en blijft gelijk aan de huidige situatie.
Huidige situatie Er zijn diverse regelingen voor minimahuishoudens in Beesel beschikbaar. Op dit moment zijn regelingen toegankelijk voor huishoudens met een inkomen zoals weergegeven in onderstaande tabel. De huidige inkomenseffecten van landelijke en lokale regelingen worden getoond en toegelicht in de inkomenseffectrapportage3, maar worden eveneens weergegeven in deze scenarioanalyse ter vergelijking. De huidige programmakosten van de gemeente voor de regelingen die in het scenario wijzigen, worden in onderstaande tabellen weergegeven. Uitvoeringskosten (zoals inzet van personeel) zijn hier buiten beschouwing gelaten. De gebruikscijfers en totstandkoming van de bedragen voor de individuele inkomenstoeslag en collectieve zorgverzekering zijn in bijlage 1 toegelicht. Tabel 2.1.1 Huidig gebruik en bereik regelingen scenario in Beesel Regeling
Inkomensgrens
Doelgroep
Bereik in de doelgroep (120% Wsm)
Gebruik
Individuele inkomenstoeslag (referteperiode: 3 jaar)
120% Wsm
208 huishoudens
81 huishoudens
39%
Collectieve zorgverzekering
120% Wsm
684 volwassenen
178 volwassenen
26%
Minimaregeling (18+)
120% Wsm
508 huishoudens
61 huishoudens
12%
Jeugdfonds Sport en Cultuur
120% Wsm
256 kinderen
161 kinderen
63%
Stichting Leergeld
120% Wsm
310 kinderen
230 kinderen
74%
Tabel 2.1.2 Huidige programmakosten regelingen scenario in Beesel Regeling
Kosten per gebruiker Gemiddeld € 3144
Individuele inkomenstoeslag
Alleenstaande: Alleenstaande ouder: Paren: Per jaar: CZ Start CZ Extra CZ Extra Uitgebreid VGZ Compact VGZ Compleet
Collectieve zorgverzekering
Minimaregeling (18+) 3
Totale kosten € 235 € 353 € 411 € 120 € 180 € 180 € 120 € 180 € 175
€ 25.443
€ 27.720
€ 10.675
Opgeleverd door KWIZ in augustus 2024.
4 De kosten verschillen per huishoudtype. Voor de berekening van het gemiddelde bedrag verwijzen we
naar bijlage 1.
4
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Regeling Jeugdfonds Sport en Cultuur Stichting Leergeld Totaal
Kosten per gebruiker € 350 € 295
Totale kosten € 56.350 € 67.850 € 188.038
2.2. Uitwerking Voor dit scenario brengen we zowel de meerkosten voor de gemeente (programmakosten) als de financiële effecten op de bestedingsruimte van de minimahuishoudens in kaart.
2.2.1. Programmakosten In onderstaande tabel staan de programmakosten wanneer de inkomensgrens van de meegenomen gemeentelijke regelingen worden verruimd van 120 naar 130 procent Wsm. Logischerwijs nemen de programmakosten voor de gemeente Beesel toe wanneer de inkomensgrenzen van de betreffende regelingen worden verruimd 5. Tabel 2.2.1 Programmakosten per regeling bij verruiming inkomensgrenzen
Regeling Individuele inkomenstoeslag Collectieve zorgverzekering Minimaregeling (18+) Jeugdfonds Sport en Cultuur Stichting Leergeld
Kosten gemeente per gebruiker
Verwacht bereik doelgroep 120-130% Wsm
€ 3146
25%
Verschilt per pakket7
26%
€ 175
12%
€ 350
35%
€ 295
45%
Gebruikers bij doelgroep 120% Wsm 81 huishoudens 178 volwassenen 61 huishoudens
Verwachte gebruikers bij doelgroep 130% Wsm
Totale kosten
Meerkosten t.o.v. huidige situatie + € 2.277 (+ 9%) + € 4.680 (+ 17%) + € 1.925 (+ 18%) + € 2.800 (+ 5%)
88 huishoudens
€ 27.720
209 volwassenen
€ 32.400
72 huishoudens
€ 12.600
161 kinderen
169 kinderen
€ 59.150
230 kinderen
242 kinderen
€ 71.390
+ € 3.540 (+ 5%)
€ 203.260
+ € 15.222 (+ 8,1%)
Totaal
2.2.2. Effect op bestedingsruimte van minimahuishoudens De volgende figuren geven het budget weer per huishoudtype; het totale inkomen minus de totale uitgaven. We schetsen hierbij drie situaties: 1. De situatie waarin een huishouden geen gebruikmaakt van gemeentelijke regelingen; 2. De huidige situatie wanneer een huishouden gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen waar zij recht op heeft (huidige maximale inkomensgrens minimabeleid: 120 procent Wsm); 3. De situatie wanneer een huishouden gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen waar zij recht op heeft, bij een verruiming van de maximale inkomensgrens van het minimabeleid naar 130 procent Wsm. De totalen zijn in bijlage 2 in de verkorte begrotingen te vinden.
5
Echter, de mogelijkheid bestaat dat een verruiming van inkomensgrenzen leidt tot minder aanvragen voor de individuele bijzondere bijstand, omdat meer inwoners van de beschikbare regelingen gebruik kunnen maken. Hoe groot dit effect is, is in dit onderzoek niet te bepalen. Wel is bekend dat de gemeente Beesel geen aanvragen voor de bijzondere bijstand heeft afgewezen afgelopen jaar wegens een te hoog inkomen. 6 De kosten verschillen per huishoudtype. Voor de berekening van het gemiddelde bedrag verwijzen we naar bijlage 1. 7 Ook voor deze regeling geldt de berekening van de bedragen in bijlage 1 zijn opgenomen.
5
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Bestedingsruimte per huishoudtype Onderstaande tabel laat de verdeling naar huishoudtype zien van de minimahuishoudens die bij de gemeente Beesel in beeld zijn op 1 juni 2024. De cijfers zijn afkomstig uit het Dashboard Minima. De huishoudverdeling geeft inzicht in de omvang van de groep die te maken heeft met de bestedingsruimte zoals weergegeven per huishoudtype. Zo is zichtbaar dat de alleenstaanden de grootste groep is van de zes huishoudtypen die zijn weergegeven. Tabel 2.2.2 Verdeling minimahuishoudens naar huishoudtype (in beeld) Huishoudtype Alleenstaande Alleenstaande ouder Paar zonder kinderen Paar met kinderen Alleenstaande AOW Paar AOW Totaal
Aantal
Aandeel 106 97 26 62 32 18 341
31% 28% 8% 18% 9% 5% 100%
Alleenstaande Voor een alleenstaande geldt dat zij in het scenario op een inkomensniveau van 130 procent Wsm € 16 meer te besteden hebben dan in de huidige situatie. Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur betreft kortdurende minima, waardoor de individuele inkomenstoeslag niet is meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een alleenstaande is € 20. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 20 hoger uit voor de inkomens 120 en 130 procent Wsm in de huidige situatie en in het geval van het scenario. In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 20 dat het huishouden nog steeds voldoende budget heeft. Figuur 2.2.2. Alleenstaande, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 465 € 465 € 465
€ 500
€ 363 € 371€ 387
€ 400
€ 239€ 264 € 264
€ 300 € 200 € 100
€ 136 € 136 € 101€ 101 € 111 € 53
€0 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Alleenstaande ouders Voor alleenstaande ouders in het scenario geldt dat zij bij een inkomen van 130 procent Wsm € 124 meer te besteden hebben dan in de huidige situatie. Dit betekent ook dat er een hoger bedrag kan wegvallen bij een inkomensstijging naar 140 procent Wsm. Bij een inkomensstijging van 130 naar 140 procent Wsm is het budgetverschil in het scenario beperkt: huishoudens hebben in dat geval € 10 per maand meer over. 6
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur laat het budget voor kortdurende minima zien. Daarom is de individuele inkomenstoeslag niet meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een alleenstaande ouder is € 29. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 29 hoger uit voor de inkomens 120 en 130 procent Wsm in de huidige situatie en in het geval van het scenario. Dit verschil van € 29 betekent dat het huishouden nog steeds voldoende budget heeft, maar er ook een terugval plaatsvindt tussen de stap van 130 naar 140 procent Wsm indien het huishouden in het scenario gebruik maakt van alle regelingen (van € 756 incl. IIT naar € 737). Figuur 2.2.3. Alleenstaande ouder met kinderen van 8 en 13 jaar, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande ouder Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 727 € 737 € 737 € 737
€ 800 € 700
€ 598 € 598 € 595 € 603
€ 600 € 500
€ 416 € 416
€ 400 € 300
€ 464 € 464
€ 466
€ 332 € 245
€ 200
€ 100 €0 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paren zonder kinderen Voor paren zonder kinderen geldt dat zij in het scenario bij een inkomen van 130 procent Wsm € 33 meer te besteden hebben ten opzichte van de huidige situatie. Tevens loont het te gaan werken tegen een inkomen tot 140 procent Wsm. Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur betreft kortdurende minima, waardoor de individuele inkomenstoeslag niet is meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een paar zonder kinderen is € 34. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 34 hoger uit voor de inkomens 120 en 130 procent Wsm in de huidige situatie en in het geval van het scenario. In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 34 dat het huishouden nog steeds voldoende budget heeft, maar er ook geen vooruitgang plaatsvindt tussen de stap van 130 naar 140 procent Wsm indien het huishouden in het scenario gebruik maakt van alle regelingen (van € 387 incl. IIT naar € 387).
7
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 2.2.4. Paar zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar zonder kinderen Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 500 € 353 € 320 € 277 € 277 € 304 € 227
€ 400 € 300 € 200
€ 100 €€ -100
€ 60 € 60
€ 387 € 387 € 387
€ 135 € 135 € 86
€ -27
100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paren met kinderen Voor paren met kinderen geldt dat zij bij een inkomen van 130 procent Wsm € 141 meer te besteden heeft in het scenario ten opzichte van de huidige situatie. Waar in de huidige situatie een terugval optreedt bij de stap van 120 naar 130 procent Wsm, is deze terugval in het scenario opgeschoven. Deze vindt plaatst bij de stap van 130 naar 140 procent Wsm (€ 73). Het loont in dat geval niet om te gaan werken tegen een hoger inkomen; de inkomensstijging is onvoldoende om het bedrag aan weggevallen gemeentelijke regelingen op te vangen. Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur laat het budget voor kortdurende minima zien. Daarom is de individuele inkomenstoeslag niet meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een paar met kinderen is € 34. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 34 hoger uit voor de inkomens 120 en 130 procent Wsm in de huidige situatie en in het geval van het scenario. In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 34 dat het huishouden nog steeds voldoende budget heeft, maar de terugval tussen de stap van 130 naar 140 procent Wsm indien het huishouden in het scenario gebruik maakt van alle regelingen nog groter wordt (van € 543 incl. IIT naar € 436).
8
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 2.2.5. Paar met kinderen van 8 en 13 jaar, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar met kinderen Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 500 € 400 € 300 € 200 € 100 €-
€ 509
€ 434 € 434 € 292 € 292
€ 217 € 217
€ 352 € 368
€ 277
€ 436 € 436 € 436
€ 135 € 22 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Alleenstaanden AOW Alleenstaanden met de AOW-gerechtigde leeftijd hebben meer budget (€ 16) over om uit te geven bij een inkomen van 130 procent Wsm in het scenario dan in de huidige situatie. Figuur 2.2.6. Alleenstaande, AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande AOW-leeftijd Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 500
€ 394 € 419 € 419 € 289€ 313 € 313
€ 400
€ 300 € 200
€ 476 € 484 € 500
€ 542 € 542 € 542
€ 194 € 194 € 146
€ 100 €100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paren AOW Voor paren met de AOW-gerechtigde leeftijd treedt een vergelijkbaar beeld op dan bij de AOWgerechtigde alleenstaanden. Er blijft een hoger budget over voor huishoudens met een inkomen van 130 procent Wsm (€ 34).
9
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 2.2.7. Paar, AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar AOW-leeftijd Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800
€ 700
€ 611 € 611 € 611
€ 600
€ 483 € 499
€ 500
€ 416 € 416 € 367
€ 400 € 275 € 275 € 226
€ 300
€ 200 € 100
€ 533
€ 138 € 138 € 50
€100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
2.3. Reflectie De verruiming van de inkomensgrenzen van de betreffende regelingen in dit scenario van 120 naar 130 procent Wsm, zorgt voor meer bestedingsruimte op het inkomensniveau van 130 procent Wsm. De belangrijkste wijzigingen in de bestedingsruimte van inwoners zijn als volgt: • De bestedingsruimte van alle huishoudens stijgt wanneer de inkomensgrens van de regelingen wordt verruimd van 120 naar 130 procent Wsm. Huishoudens ontvangen immers meer geld vanuit de gemeentelijke regelingen en de uitgaven wijzigen niet. • Huishoudtypen met kinderen gaan er het meest op vooruit. Dit komt omdat zij recht hebben op de meeste gemeentelijke regelingen. • Paren met kinderen hadden te maken met een terugval in budget tussen 120 en 130 procent Wsm door het wegvallen van de gemeentelijke regelingen. Wanneer de inkomensgrenzen verruimd worden, verschuift deze terugval naar de stap tussen 130 en 140 procent Wsm. De terugval wordt nog groter als zij langdurige minima zijn en daarom recht hebben op de individuele inkomenstoeslag (€ 107 terugval). • De individuele inkomenstoeslag zorgt ook voor een terugval in budget bij alleenstaande ouders (€ 19 terugval) bij een inkomensstijging van 130 naar 140 procent Wsm wanneer zij gebruik maken van alle regelingen.
Paren zonder kinderen gaan er door de individuele inkomenstoeslag niet op vooruit in budget bij een inkomensstijging van 130 naar 140 procent Wsm. Het scenario laat zien dat de hogere bestedingsruimte met name merkbaar is voor de huishoudens op het inkomensniveau 120 tot en met 130 procent Wsm. Tegelijkertijd laat de data zien dat de lagere inkomensgroepen (100 tot 120 procent Wsm) meer gebruikmaken van de regelingen dan de hogere inkomensgroepen. In onderstaande tabel wordt duidelijk dat dit met name geldt voor de individuele inkomenstoeslag en de minimaregeling. Voor de kindregelingen geldt dat de huishoudens gelijkmatiger zijn verdeeld over de inkomensniveaus.
10
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Tabel 2.3.1 Verdeling gebruikers naar inkomenshoogte Gebruikers met een inkomen op 100% Wsm
Gebruikers met een inkomen tussen 100 en 120% Wsm
Individuele inkomenstoeslag
88%
12%
Minimaregeling (18+)
69%
31%
2023: 51% 2024: 52% 2023: 47% 2024: 53%
2023: 49% 2024: 48% 2023: 53% 2024: 47%
Niet bekend
Niet bekend
Regeling
Jeugdfonds Sport en Cultuur Stichting Leergeld Collectieve zorgverzekering
Om de huishoudens met een inkomen van 130 procent Wsm te laten profiteren van de verruiming van de inkomensgrenzen is het dus van belang dat zij hier gebruik van (gaan) maken. Hiervoor is goede informatievoorziening en communicatie cruciaal; dit brengt ook kosten met zich mee. Voor de gemeente stijgen de totale programmakosten van de vijf regelingen met € 15.222 een toename van 8,1% (exclusief uitvoeringskosten en eventuele kosten voor communicatie). De sterkste procentuele toename is te zien voor de minimaregeling (+ 18%) en de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering (+ 17%). Het kan ook een overweging zijn om (een deel van) de regelingen te verruimen voor een specifieke groep8. Bijvoorbeeld voor paren met kinderen. Zij hebben relatief gezien minder bestedingsruimte en dit is qua omvang een redelijk grote groep binnen de minimapopulatie. Het verruimen van regelingen voor een specifieke groep (in plaats van voor de gehele minimapopulatie) zorgt voor hogere uitvoeringskosten (met name in de communicatie en afhandeling van de binnenkomende aanvragen), maar heeft effect.
8 De effecten op de bestedingsruimte zijn al in beeld gebracht. Uiteraard deze situatie de programmakosten
verlagen; dat is niet doorgerekend.
11
Gemeente Beesel
Versie 0.2
3. Scenario 2: Verhoging bedrag individuele inkomenstoeslag en collectieve zorgverzekering De bedragen van een aantal regelingen worden verhoogd in dit scenario: • Individuele inkomenstoeslag: o Alleenstaanden kunnen nu aanspraak maken op € 235. In het scenario op € 400; o Alleenstaande ouders kunnen aanspraak maken op € 353. In het scenario: € 600; o Paren kunnen aanspraak maken op € 411. In het scenario op € 700. • Collectieve zorgverzekering (CZ en VGZ): o Voor de aanvullende verzekering (startpakket) krijgen inwoners € 10 gemeentelijke bijdrage per maand, dit wordt € 15; o Voor de uitgebreidere aanvullende verzekering krijgen inwoners € 15 gemeentelijke bijdrage per maand, dit wordt € 20. De gevolgen hiervan worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten bij hogere gemeentelijke bijdrage; • Minimahuishoudens: inkomensgroei en bestedingsruimte van inwoners.
3.1 Aannames en kanttekeningen • •
De inkomensgrenzen per regeling blijven gelijk aan de huidige situatie. Voor de doorrekening van de kosten voor de gemeente doen we de aanname de aanname dat het bereik van de individuele inkomenstoeslag (39 procent) en de collectieve zorgverzekering (26 procent) gelijk zal blijven aan de huidige situatie. De toegangsvoorwaarden voor de regelingen wijzigen niet; daarom is de verwachting realistisch dat het bereik stabiel blijft.
Huidige situatie De huidige inkomenseffecten van landelijke en lokale regelingen worden getoond en toegelicht in de inkomenseffectrapportage9, maar worden eveneens weergegeven in deze scenarioanalyse ter vergelijking. De huidige programmakosten van de gemeente voor de regelingen die in het scenario wijzigen, worden in onderstaande tabellen weergegeven. Uitvoeringskosten (zoals inzet van personeel) zijn hier buiten beschouwing gelaten. De gebruikscijfers en totstandkoming van de bedragen voor de individuele inkomenstoeslag en collectieve zorgverzekering zijn in bijlage 1 toegelicht. Tabel 3.1.1 Huidig gebruik en bereik regelingen scenario in Beesel Regeling
Inkomensgrens
Doelgroep
Gebruik
Bereik
Individuele inkomenstoeslag (referteperiode: 3 jaar)
120% Wsm
208 huishoudens
81 huishoudens
39%
Collectieve zorgverzekering
120% Wsm
684 volwassenen
178 volwassenen
26%
9 Opgeleverd door KWIZ in augustus 2024.
12
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Tabel 3.1.2 Huidige programmakosten regelingen scenario in Beesel Regeling
Kosten per gebruiker Gemiddeld € 31410
Individuele inkomenstoeslag
Alleenstaande: Alleenstaande ouder: Paren: Per jaar: CZ Start CZ Extra CZ Extra Uitgebreid VGZ Compact VGZ Compleet
Collectieve zorgverzekering
Totale kosten € 235 € 353 € 411
€ 25.443
€ 120 € 180 € 180 € 120 € 180
€ 27.720
€ 53.163
Totaal
3.2. Uitwerking Voor dit scenario brengen we zowel de meerkosten voor de gemeente (programmakosten) als de financiële effecten op de bestedingsruimte van de minimahuishoudens in beeld.
3.2.1
Programmakosten
In onderstaande tabel staan de programmakosten wanneer de bedragen van de meegenomen gemeentelijke regelingen worden verhoogd. Logischerwijs nemen de programmakosten voor de gemeente Beesel toe wanneer de gemeentelijke bijdrage van de betreffende regelingen worden verruimd. Tabel 3.2.1 Programmakosten bij scenario per regeling
Regeling Individuele inkomenstoeslag
Collectieve zorgverzekering
Kosten gemeente per gebruiker huidig Alleenstaande: € 235 All. ouder: € 353 Paren: € 411 CZ Start € 120 Extra € 180 Extra € 180 uitgebreid
Kosten gemeente per gebruiker scenario Alleenstaande: € 400 All. ouder: € 600 Paren € 700 CZ Start € 180 Extra € 240 Extra € 240 uitgebreid
VGZ Compact Compleet
VGZ Compact Compleet
€ 120 € 180
Gebruikers scenario
Totale kosten
81 huishoudens
€ 43.300
+ € 17.857 (+ 70%)
178 volwassenen
€ 38.400
+ € 10.680 (+ 39%)
€ 81.700
+ € 28.537 (+ 53,7%)
€ 180 € 240
Totaal
3.2.2
Meerkost en t.o.v. huidige situatie
Effect op bestedingsruimte van minimahuishoudens
De volgende figuren geven het budget weer per huishoudtype; het totale inkomen minus de totale uitgaven. Alleenstaande Voor een alleenstaande 11 geldt dat zij in het scenario op een inkomensniveau tot 120 procent Wsm € 5 meer te besteden hebben dan in de huidige situatie. 10
De kosten verschillen per huishoudtype. Voor de berekening van het gemiddelde bedrag verwijzen we naar bijlage 1. 11 Op basis van de uitkomsten van het dashboard is te zien dat bijna een derde (31 procent) van de groep minima met een inkomen tot 120 procent Wsm die bij de gemeente in beeld is bestaat uit alleenstaanden die niet AOW-gerechtigd zijn. Dit is de grootste groep van de zes geschetste voorbeeld huishoudtypes.
13
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur betreft kortdurende minima, waardoor de individuele inkomenstoeslag niet is meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een alleenstaande was € 20 en is in het scenario verhoogd naar € 33. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 33 hoger uit voor de inkomens tot 120 procent Wsm in het geval van het scenario. In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 33 dat het huishouden nog steeds voldoende budget heeft en er geen terugval plaatsvindt tussen de stap van 120 naar 130 procent Wsm. Figuur 3.2.1. Alleenstaande, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen
€ 800 € 700 € 600 € 500 € 400 € 300 € 200 € 100 €0
€ 465 € 465€ 465 € 371 € 371€ 371 € 239 € 264€ 269 € 101 € 106 € 111 € 53
100% Wsm
€ 136 € 141
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Alleenstaande ouders Voor alleenstaande ouders 12 in het scenario geldt dat zij bij een inkomen tot 120 procent Wsm € 5 meer te besteden hebben dan in de huidige situatie. Dit betekent ook dat er een hoger bedrag kan wegvallen bij een inkomensstijging naar 130 procent Wsm. Er zit in het scenario een minimaal verschil in budget tussen de inkomensgrenzen 120 en 130 procent Wsm. Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur laat het budget voor kortdurende minima zien. Daarom is de individuele inkomenstoeslag niet meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een alleenstaande ouder was € 29 en is in het scenario verhoogd naar € 50. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 50 hoger uit voor de inkomens tot 120 procent Wsm in het geval van het scenario. In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 50 dat het huishouden een terugval van € 50 ervaart tussen de stap van 120 naar 130 procent Wsm door het wegvallen van de individuele inkomenstoeslag bij een inkomen boven 120 procent Wsm.
12 Uit het dashboard blijkt dat alleenstaande ouders 28 procent van de groep minima vormen die de
gemeente in beeld heeft. Dit is de tweede grootste groep van de zes geschetste voorbeeld huishoudtypes.
14
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 3.2.2. Alleenstaande ouder met kinderen van 8 en 13 jaar, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande ouder Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 500 € 400 € 300 € 200 € 100 €0
€ 737€ 737 € 737 € 598 € 603 € 603€ 603 € 603 € 416 € 421
€ 464 € 469
€ 466
€ 332 € 245
100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paar zonder kinderen Voor paren zonder kinderen13 geldt dat zij in het scenario bij een inkomen tot 120 procent Wsm € 10 meer te besteden hebben ten opzichte van de huidige situatie. Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur betreft kortdurende minima, waardoor de individuele inkomenstoeslag niet is meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een paar zonder kinderen was € 34 en is in het scenario verhoogd naar € 58. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 58 hoger uit voor de inkomens tot 120 procent Wsm in het geval van het scenario. In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 58 dat er een terugval plaatsvindt tussen de stap van 120 naar 130 procent Wsm wanneer het huishouden in het scenario gebruik maakt van alle regelingen (van € 345 incl. IIT naar € 320).
13
Op basis van de uitkomsten van het dashboard is te zien dat een kleiner deel (8 procent) van de groep minima met een inkomen tot 120 procent Wsm die bij de gemeente in beeld is bestaat uit paren zonder kinderen (niet AOW-gerechtigd). Het gaat voor deze groep dus om kleinere aantallen dan alleenstaanden.
15
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 3.2.3. Paar zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar zonder kinderen Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800
€ 700 € 600 € 500
€ 387€ 387€ 387
€ 400
€ 277€ 287 € 227
€ 300 € 200 € 100 €€ -100
€ 60 € 70
€ 320 € 320€ 320
€ 135€ 145 € 86
€ -27 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paar met kinderen Voor paren met kinderen14 geldt dat zij bij een inkomen tot 120 procent Wsm € 10 meer te besteden heeft in het scenario ten opzichte van de huidige situatie. Er vindt een terugval plaats bij een inkomen van 120 naar 130 procent Wsm. Dit verschil wordt in het scenario nog groter. Daarnaast zorgt het inkomen in het scenario bij een inkomen tot 120 procent Wsm ervoor dat het budget in het scenario groter is dan 140 procent Wsm. Dit betekent dat werken vanuit 120 procent Wsm tegen een inkomen tot 130 of 140 procent Wsm niet loont; de inkomensstijging weegt niet op tegen het weggevallen bedrag aan gemeentelijke regelingen. Individuele inkomenstoeslag Onderstaande figuur laat het budget voor kortdurende minima zien. Daarom is de individuele inkomenstoeslag niet meegenomen als gemeentelijke regeling. Het bedrag aan individuele inkomenstoeslag voor een paar met kinderen was € 34 en is in het scenario verhoogd naar € 58. Wanneer het huishouden wél gebruik maakt van de individuele inkomenstoeslag valt het budget logischerwijs € 58 hoger uit voor de inkomens tot 120 procent Wsm in het geval van het scenario.
In de weergegeven situaties betekent dit verschil van € 58 dat het huishouden nog steeds voldoende budget heeft, maar de terugval tussen de stap van 120 naar 130 procent Wsm indien het huishouden in het scenario gebruik maakt van alle regelingen nog groter wordt (van € 502 incl. IIT naar € 368).
14
Uit het dashboard blijkt dat paren met kinderen 18 procent van de groep minima vormen die de gemeente in beeld heeft. Dit vormt na de alleenstaanden en alleenstaande ouders ook een groot deel van de zes geschetste voorbeeld huishoudtypes.
16
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 3.2.4. Paar met kinderen van 8 en 13 jaar, niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar met kinderen Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 434 € 444
€ 500 € 400 € 300
€ 292 € 302 € 217 € 227
€ 200 € 100
€ 436 € 436 € 436 € 368 € 368 € 368
€ 277
€ 135 € 22
€100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Alleenstaande AOW Alleenstaanden met de AOW-gerechtigde leeftijd15 hebben meer budget (€ 5) over om uit te geven bij een inkomen tot 120 procent Wsm in het scenario dan in de huidige situatie. Figuur 3.2.5. Alleenstaande, AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande AOW-leeftijd Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 500
€ 394 € 419
€ 400
€ 289 € 313
€ 300 € 200
€ 146
€ 424
€ 484 € 484 € 484
€ 542 € 542 € 542
€ 318
€ 194 € 199
€ 100 €100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paar AOW Voor paren met de AOW-gerechtigde leeftijd16 treedt een vergelijkbaar beeld op dan bij de AOWgerechtigde alleenstaanden. Er blijft € 10 meer over voor inkomens tot 120 procent Wsm. 15 Op basis van de uitkomsten van het dashboard is te zien dat alleenstaanden met de AOW-gerechtigde
leeftijd 9 procent van de groep minima met een inkomen tot 120 procent Wsm vormen die bij de gemeente in beeld is. 16 Uit het dashboard blijkt dat paren met de AOW-gerechtigde leeftijd 5 procent van de groep minima vormen die de gemeente in beeld heeft. Dit vormt het kleinste deel van de zes geschetste voorbeeld huishoudtypes.
17
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 3.2.6. Paar, AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar AOW-leeftijd Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700
€ 611 € 611 € 611
€ 600
€ 499 € 499€ 499
€ 500
€ 416 € 426 € 367
€ 400
€ 275 € 285 € 226
€ 300 € 200 € 100
€ 138 € 148 € 50
€100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
3.3. Reflectie Een verhoging van de gemeentelijke bijdrage voor de collectieve zorgverzekering en individuele inkomenstoeslag zorgt voor wijzigingen in de bestedingsruimte. De belangrijkste bevindingen zijn als volgt: • In alle huishoudens stijgt het budget; de gemeentelijke bijdrage op de collectieve zorgverzekering stijgt en de zorgpremie wijzigt niet17. Het maandelijkse budget stijgt met € 5 tot € 10, afhankelijk van het huishoudtype. • Paren met of zonder kinderen gaan er het meest op vooruit. Dit komt omdat beide volwassenen recht hebben op een vergoeding vanuit de collectieve zorgverzekering. • Paren met kinderen ervoeren een terugval in budget tussen 120 en 130 procent Wsm door het wegvallen van de gemeentelijke regelingen. Deze terugval wordt alleen maar groter door het wegvallen van een groter bedrag aan gemeentelijke regelingen (terugval is nu € 66 en in scenario € 76). Daarnaast ligt ook het budget bij een inkomensgrens tot 140 procent Wsm (€ 436) onder het budget van dit huishoudtype tot 120 procent Wsm (€ 444). • Voor langdurige minima betekent de verhoging van het bedrag van de individuele inkomenstoeslag dat er een nog hoger bedrag aan landelijke regelingen wegvalt bij een inkomensstijging van 120 naar 130 procent Wsm. Dit zorgt voor een terugval voor alleenstaande ouders en paren zonder kinderen.
Bij paren met kinderen wordt de terugval in budget groter dan voorheen. Kortom: de huishoudens die aanspraak mogen maken op de collectieve zorgverzekering en individuele inkomenstoeslag krijgen meer bestedingsruimte. Inkomensondersteunende regelingen worden vaker gebruikt door huishoudens met lagere inkomensniveaus (100 tot 120 procent Wsm)18. Dit betekent dat een verruiming van het budget direct effect heeft op de situatie van huishoudens met een (langdurig) inkomen op bijstandsniveau. Oftewel: de groep die de ondersteuning het meest nodig heeft. Tegelijkertijd blijkt ook dat het wegvallen van de regelingen meer impact heeft op de bestedingsruimte als het bedrag toeneemt. Dit maakt het een politieke afweging: dienen de regelingen als vangnet te fungeren voor huishoudens die dit het meest nodig hebben of als springplank voor huishoudens die de stap naar werk wellicht kunnen maken? Deze overweging 17 Op moment van doorrekenen. Uiteraard kan ook de premie in 2025 wijzigen. 18 Zie ook tabel 2.3.1 voor de situatie in Beesel.
18
Gemeente Beesel
Versie 0.2
verschilt per regeling, omdat de doelstelling eveneens per regeling verschilt. Het geven van extra budget voor de collectieve zorgverzekering en individuele inkomenstoeslag dient beide punten afzonderlijk van elkaar besloten te worden. De regelingen hebben namelijk verschillende doelstellingen. Hieronder geven we enkele handvatten: • De doelstelling van de individuele inkomenstoeslag is om inwoners die langdurig afhankelijk zijn van een minimuminkomen extra ondersteunen. Extra budget – hier in de vorm van een verruiming van de individuele inkomenstoeslag – is dan heel welkom, omdat na een aantal jaren op het minimum de reserves afnemen. • De collectieve zorgverzekering is bedoeld om inwoners te ondersteunen in hun zorgkosten. Hier gelden echter andere afwegingen bij verhoging van de gemeentelijke bijdrage. Streven naar meer gebruik van de regeling? Of juist voor een specifieke groep met extra zorgkosten? In het geval van het laatste is het ook een overweging om bijvoorbeeld de gemeentelijke bijdrage te verruimen voor het meest uitgebreide pakket.
19
Gemeente Beesel
Versie 0.2
4. Scenario 3: Bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag Het scenario De inkomensgrens van zowel de bijzondere bijstand als de individuele inkomenstoeslag wijzigt: • De inkomensgrens van bijzondere bijstand wordt verruimd van 120 naar 130 procent Wsm; • De inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag wordt verlaagd van 120 naar 110 procent Wsm. De gevolgen hiervan worden in beeld gebracht voor: • Gemeente: programmakosten; • Minimahuishoudens: inkomensgroei en bestedingsruimte.
Dit scenario geeft inzicht in de gevolgen van een gecombineerde beleidswijziging: een verruiming van de inkomensgrens van de bijzondere bijstand en een verlaging van de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag. Deze combinatie van beleidswijzigingen is gemaakt om aan te sluiten bij het karakter van de Participatiewet en lokale visie op de regelingen. Individuele inkomenstoeslag Vanuit de landelijke visie van de Rijksoverheid wordt de individuele inkomenstoeslag gezien als “ondersteuning voor huishoudens die langdurig te maken hebben met een laag inkomen en hierin geen verbetering verwachten” (Rijksoverheid, 2024)19. Dezelfde visie wordt lokaal in de gemeente Beesel aangehouden door de aanvraagcriteria: minimaal 3 jaar een laag inkomen (< 120 procent Wsm), een vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet en geen uitzicht op betaald werk. De regeling is daarmee bedoeld als ondersteuning om “financiële ruimte te creëren voor bijvoorbeeld vervangingsuitgaven” (Sociale kaart, 2024)20. De individuele inkomenstoeslag is dus bedoeld om huishoudens die langdurig moeten rondkomen van een minimuminkomen, te ondersteunen in hun (noodzakelijke) uitgaven. In principe hebben inkomensgroepen boven de 110 procent Wsm meer ruimte voor het doen van reserveringsuitgaven, waardoor een eventuele verlaging van de inkomensgrens overwogen kan worden.
Bijzondere bijstand Het bijzondere bijstandsbeleid van de gemeente Beesel is erop gericht om inwoners die bijzondere noodzakelijke kosten hebben en deze niet zelf kunnen betalen, te ondersteunen. De gemeente beoordeelt bij iedere aanvraag of er sprake is van bijzondere omstandigheden. De verlaging van de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag zorgt ervoor dat huishoudens tot 110 procent Wsm aanspraak kunnen maken op de regeling in plaats van tot 120 procent Wsm. Juist daarom vindt de gemeente het van belang om ondersteuning te bieden bij noodzakelijke kosten. Daarom wordt een verruiming van de inkomensgrens van de bijzondere bijstand overwogen, zodat huishoudens in bijzondere omstandigheden extra mogelijkheden hebben tot ondersteuning (juist ook wanneer zij werkzaam zijn en een inkomen ontvangen tussen 100 en 130 procent Wsm).
4.1
Aannames en kanttekeningen • •
De bedragen per regeling blijven gelijk aan de huidige situatie. Voor de bijzondere bijstand geven we in het scenario een beschrijvende tekst over eventuele gevolgen van het verhogen van de inkomensgrens. In verband met de aard
19 Rijksoverheid (z.d.). Geraadpleegd op 5 december 2024 van:
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/participatiewet/vraag-en-antwoord/individuele-inkomenstoeslag 20 Sociale Kaart Beesel (z.d.). Geraadpleegd op 5 december 2024 van: https://www.socialekaartbeesel.nl/is/product/103529/152621/invis2/individuele-inkomenstoeslag
20
Gemeente Beesel
•
Versie 0.2
van de regeling is het niet mogelijk om een gefundeerde doorrekening van de kosten te maken. Voor de doorrekening van de kosten voor de gemeente geldt de aanname dat het bereik van de individuele inkomenstoeslag wijzigt ten opzichte van de huidige situatie. Momenteel maken 81 huishoudens gebruik van de individuele inkomenstoeslag (bereik van 39 procent). De meeste gebruikers (72 huishoudens, 88 procent van de gebruikers) hebben een inkomen op bijstandsniveau. Deze huishoudens blijven gebruikmaken van de individuele inkomenstoeslag als de inkomensgrens wordt verlaagd van 120 naar 110 procent Wsm. De overige 12 procent van de gebruikers heeft een inkomen tussen 100 en 120 procent Wsm; er is geen nadere inschatting te maken in hoeverre deze gebruikers een inkomen tussen 100 en 110 of tussen 110 en 120 procent Wsm hebben. Voor deze groep gaan we er daarom van uit dat het huidige bereik van de individuele inkomenstoeslag onder de hele doelgroep (39 procent) te verwachten is voor de doelgroep tussen 100 en 110 procent Wsm. Dit betekent dat slechts enkele gebruikers wegvallen (de huishoudens met een inkomen tussen 110 en 120 procent Wsm).
Huidige situatie Op dit moment wordt de individuele inkomenstoeslag (referteperiode: 3 jaar) en de bijzondere bijstand toegekend tot 120 procent Wsm. De huidige inkomenseffecten van landelijke en lokale regelingen worden getoond en toegelicht in de inkomenseffectrapportage 21, maar worden eveneens weergegeven in deze scenarioanalyse ter vergelijking. De huidige programmakosten van de gemeente voor de regelingen die in het scenario wijzigen, worden in onderstaande tabellen weergegeven. Uitvoeringskosten (zoals inzet van personeel) zijn hier buiten beschouwing gelaten. De gebruikscijfers en totstandkoming van de bedragen voor de individuele inkomenstoeslag zijn in bijlage 1 toegelicht. Tabel 4.1.1 Huidig gebruik en bereik regelingen scenario in Beesel Regeling
Inkomensgrens
Doelgroep
Individuele inkomenstoeslag
Drie jaar of langer 120% Wsm
208 huishoudens
81 huishoudens
39%
Bijzondere bijstand
120% Wsm
508 huishoudens
109 huishoudens
21%
Gebruik
Tabel 4.1.2 Huidige programmakosten regelingen scenario in Beesel Regeling Kosten per gebruiker Gemiddeld € 31422 Individuele inkomenstoeslag
Bijzondere bijstand
Alleenstaande: Alleenstaande ouder: Paren: Situatie- en persoonsafhankelijk
€ 235 € 353 € 411 Circa € 1.706
Bereik
Totale kosten € 25.443
€ 186.00023
4.2. Uitwerking individuele inkomenstoeslag Programmakosten IIT van 120 naar 110 procent Wsm In onderstaande tabel staan de programmakosten per gemeente wanneer de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag wordt verlaagd van 120 naar 110 procent Wsm. Logischerwijs
21 Opgeleverd door KWIZ in augustus 2024. 22
De kosten verschillen per huishoudtype. Voor de berekening van het gemiddelde bedrag verwijzen we naar bijlage 1. 23 Totale programmakosten over 2023.
21
Gemeente Beesel
Versie 0.2
nemen de programmakosten voor de gemeente Beesel af wanneer de inkomensgrens naar beneden wordt bijgesteld24. Tabel 4.2.1 Programmakosten bij scenario per regeling
Regeling Individuele inkomenstoeslag
Kosten gemeente per gebruiker Gemiddeld € 31425 Alleenstaande: € 235 All. ouder: € 353 Paren: € 411
Verwacht bereik
39%
Gebruikers bij doelgroep 120% Wsm
Verwachte gebruikers bij doelgroep 110% Wsm
81 huishoudens
77 huishoudens
Totale kosten € 24.178
Kosten t.o.v. huidige situatie - € 1.265 (- 5%)
Effect op bestedingsruimte van minimahuishoudens De volgende figuren geven het budget weer per huishoudtype; het totale inkomen minus de totale uitgaven. Anders dan in de Inkomenseffectrapportage gaan we hier standaard uit van langdurige minima en daarbij om het bedrag aan individuele inkomenstoeslag mee te nemen in de berekeningen. Omdat in dit scenario de individuele inkomenstoeslag wijzigt en deze niet beschikbaar is voor AOW-gerechtigden, worden de huishoudtypes met de AOW-gerechtigde leeftijd niet weergegeven. In de figuren schetsen we drie situaties: 1. De situatie waarin een huishouden geen gebruikmaakt van gemeentelijke regelingen; 2. De huidige situatie wanneer een huishouden gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen waar zij recht op heeft, inclusief het bedrag van de individuele inkomenstoeslag; 3. De situatie wanneer een huishouden gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen waar zij recht op heeft, inclusief het bedrag van de individuele inkomenstoeslag bij een wijziging van de maximale inkomensgrens naar 110 procent Wsm. In de figuren is ervoor gekozen om het bedrag van de individuele inkomenstoeslag wél weer te geven, om zo het effect van het verlagen van de inkomensgrens voor deze regeling weer te kunnen geven.
Alleenstaande Het verlagen van de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag heeft voor langdurige alleenstaanden 26 als gevolg dat het budget bij een inkomen van 120 procent Wsm afneemt ten opzichte van de huidige situatie. Er treedt geen terugval op in het scenario.
24 Echter, de mogelijkheid bestaat dat een verruiming van inkomensgrenzen leidt tot minder aanvragen
voor de individuele bijzondere bijstand, omdat meer inwoners van de beschikbare regelingen gebruik kunnen maken. Hoe groot dit effect is, is in dit onderzoek niet te bepalen. 25 De kosten verschillen per huishoudtype. Voor de berekening van het gemiddelde bedrag verwijzen we naar bijlage 1. 26 Op basis van de uitkomsten van het dashboard is te zien dat van alle langdurige minimahuishoudens zonder AOW-leeftijd, meer dan een derde (36 procent) die bij de gemeente in beeld is bestaat uit alleenstaanden die niet AOW-gerechtigd zijn.
22
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 4.2.1. Alleenstaande (incl. IIT), niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande (incl. IIT) Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700
€ 600
€ 465 € 465 € 465
€ 500
€ 371 € 371 € 371
€ 400
€ 284 € 264 € 239
€ 300 € 200 € 100
€ 53
€ 155 € 155 € 121 € 121 € 111
€0 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Alleenstaande ouders Voor langdurige alleenstaande ouders 27 geldt in hetWe scenario dat er ook een terugval in budget optreedt bij een inkomen van 120 procent Wsm ten opzichte van de huidige situatie. In de huidige situatie treedt voor hen een terugval in budget op bij een inkomensstijging van 120 naar 130 procent Wsm (van € 628 naar € 603). Door de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag te verlagen is deze terugval niet meer aanwezig; het budget stijgt van € 598 (120 procent Wsm) naar € 603 (130 procent Wsm). Figuur 4.2.2. Alleenstaande ouder met kinderen van 8 en 13 jaar (incl. IIT), niet AOWgerechtigd
Budget na uitgaven: alleenstaande ouder (incl. IIT) Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen
Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 737 € 737 € 737
€ 800
€ 700
€ 628 € 598 € 603 € 603€ 603
€ 600 € 500
€ 445 € 445
€ 400 € 300
€ 493 € 493
€ 466
€ 332 € 245
€ 200 € 100
€0 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
27 Uit het dashboard blijkt dat alleenstaande ouders 32 procent van de groep langdurige minima zonder
AOW-leeftijd vormen die de gemeente in beeld heeft.
23
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Paren zonder kinderen Het verlagen van de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag heeft voor langdurige paren zonder kinderen28 als gevolg dat het budget bij een inkomen van 120 procent Wsm afneemt ten opzichte van de huidige situatie. In de huidige situatie is het verschil in budget tussen een inkomen van 120 procent Wsm of een inkomen van 130 procent Wsm slechts € 9. In het scenario is het verschil door het wegvallen van de individuele inkomenstoeslag toegenomen van € 277 naar € 320 budget. Dit betekent dat het meer loont om te gaan werken tegen een inkomen tot 130 procent Wsm. Figuur 4.2.3. Paar zonder kinderen (incl. IIT), niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar zonder kinderen (incl. IIT) Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen
€ 700 € 600
€ 500
€ 387€ 387 € 387
€ 400 € 300 € 200 € 100 €0 € -100
€ 95 € 95
€ 169 € 169 € 86
€ 320 € 320€ 320 € 311 € 277 € 227
€ -27 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
Paren met kinderen Voor langdurige paren met kinderen29 geldt in het scenario dat het budget afneemt bij een inkomen van 120 procent Wsm ten opzichte van de huidige situatie. Verder treedt voor hen in de huidige situatie een terugval in budget op bij een inkomensstijging van 120 naar 130 procent Wsm (van € 468 naar € 368). Door de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag te verlagen is deze terugval nog steeds aanwezig, maar kleiner dan het in de huidige situatie is. Het verschil in budget tussen de inkomens 120 en 130 procent Wsm is in de huidige situatie € 100 en in het scenario € 66. Voor dit huishouden loont het ook in het geval van het scenario niet om te gaan werken van 120 naar 130 procent Wsm. In de huidige situatie treedt niet alleen een terugval in budget op bij een inkomensstijging van 120 naar 130 procent Wsm, maar ook loont werken tegen een inkomen van 140 procent Wsm niet voor een huishouden dat eerst op 120 procent Wsm zat. Het budget daalt met € 32 van € 468 bij een inkomen tot 120 procent Wsm naar € 436 bij een inkomen van 140 procent Wsm. In het scenario is deze terugval niet meer te zien, hoewel het de vraag is of een inkomensstijging van € 2 voldoende is om te gaan werken van 120 naar 140 procent Wsm.
28
Op basis van de uitkomsten van het dashboard is te zien dat een kleiner deel (11 procent) van de groep langdurige minima die bij de gemeente in beeld is bestaat uit paren zonder kinderen (niet AOWgerechtigd). Het gaat voor deze groep dus om kleinere aantallen dan alleenstaanden. 29 Uit het dashboard blijkt dat paren met kinderen 21 procent van de groep langdurige minima vormen die de gemeente in beeld heeft.
24
Gemeente Beesel
Versie 0.2
Figuur 4.2.4. Paar met kinderen van 8 en 13 jaar (incl. IIT), niet AOW-gerechtigd
Budget na uitgaven: paar met kinderen (incl. IIT) Geen gebruik gemeentelijke regelingen Huidig: volledig gebruik gemeentelijke regelingen Scenario: volledig gebruik gemeentelijke regelingen € 800 € 700 € 600 € 468