Op die fiets Rekenkamercommissie Beesel april 2023

•

Een andere doelstelling is het verhogen van het aandeel fiets binnen de totaal aantal verplaatsingen. Concreet wordt een verhoging van het aandeel ‘fiets’ in de modal split van 5% à 10% nagestreefd. De exacte modal split in 2011 wordt niet aangegeven in het stimuleringsplan fietsen. Op basis van de cijfers kan worden aangenomen dat de verhoging van 5 a 10% niet gehaald is aangezien de modal split fietsers lager lag dan in 2011.

•

In 2020 stond de gemeente Beesel op de 79e plaats van alle gemeenten in Nederland in het ‘waarderings’ fietsstad onderzoek. Wat opvalt is dat Beesel relatief hoog scoort ten opzichte van andere gemeenten in Limburg. Gedurende de jaren blijven de scores relatief stabiel, behalve voor de waardering van de rotondes, die maximaal scoort in 2022. Een neerwaartse trend is waar te nemen op de onderdelen infrastructuur, onderhoud en fietsnetwerk.

•

De duurzaamheidsambities die zijn geformuleerd streven er naar dat bij ritafstanden tot 5 km 80% van alle verplaatsingen per fiets of te voet zullen plaatsvinden. De vraag is of dit een reële ambitie is gelet op de ontwikkeling van de afgelopen jaren.

•

De doelstelling om de vier sterren in de kwaliteitsmonitor fietsregio’s te behouden is behaald. In de meting van 2019 scoort Limburg 4½ sterren. In 2022 is de laatste meting uitgevoerd. De waardering is daarbij lager met een score van 4 sterren.

•

Een andere doelstelling was het verminderen van het aantal geregistreerde fietsendiefstallen naar 47. Het CBS geeft aan dat het aantal geregistreerde diefstallen van 50 in 2013 is teruggelopen naar 40 in 2017 en 40 in 2021. Het eerder gestelde doel is daarmee gehaald.

4.5.7 Aanvullende monitoring en informeren raad Er heeft geen monitoring of evaluatie van het beleid plaatsgevonden gericht op het stimuleren van het fietsgebruik en het behalen van ambities en doelen. De gemeenteraad is in het kader van P&C via de begroting geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering van de projecten. Weliswaar niet via een onderwerp toegespitste rapportage maar de informatie is uit de begroting te herleiden. In de begroting worden de belangrijkste fietsmaatregelen aan de raad gepresenteerd. 26

Tijdens het interview is aangegeven dat de gemeenteraad is geïnformeerd wanneer er knelpunten voordeden, zoals budgetoverschrijdingen, wijzigingen van de planning etc. Dit wordt in zijn algemeenheid gedeeld in de P&C-cyclus (Berap, jaarrrekening). Werkvergadering vinden over het algemeen plaats bij de voorbereiding van nieuw beleid of uitvoering, zoals de herinrichting van het centrum, de vrachtverkeeraanpak. Informatieverstrekking over Trendsportal vond plaats via verschillende sporen: via de P&C cyclus en via de Trendsportal organisatie. Op basis van de aangereikte informatie kon niet worden vastgesteld of de gemeenteraad ook zelf vragen heeft gesteld over de voortgang en het bereiken van de ambities en doelstellingen.

27

5 Normenkader, conclusie en aanbevelingen 5.1.1 Normenkader Er heeft geen monitoring van het fietsgebruik plaats gevonden. Eventuele effecten van maatregelen zijn niet gemeten. De gemeenteraad is in het kader van de P&C geïnformeerd over de voortgang van projecten. Norm

Beoordeling Goed: + Voldoende: +/Onvoldoende: Geen oordeel: 0

Toelichting

Het beleid voor de stimulering van het fietsgebruik is gebaseerd op een visie op de samenleving en de rol van mobiliteit daarbij.

+/-

In beleidsstukken en coalitieprogramma’s wordt aangegeven op welke wijze de rol van de fiets een bijdrage levert aan brede doelstellingen zoals de leefbaarheid, gezondheid en het welzijn van inwoners. Nadat er eerst een regionaal stimuleringsplan is opgesteld verdwijnt de aandacht voor dit onderwerp weliswaar naar de achtergrond. Het Regionaal stimuleringsplan fietsen bestaat uit verschillende analyses van data die openbaar is te verkrijgen. Aan de hand hiervan zijn knelpunten en kansen in beeld gebracht

Aan het beleid voor het stimuleren van het fietsgebruik fietsstimulering is als basis een (probleem)analyse gebruikt

+

Het beleid is tot stand gekomen in overleg met belanghebbenden.

+

De regiogemeenten zijn betrokken bij de totstandkoming van het beleid. Ook is er overleg met de provincie over bijdragen. Bij de aanpak subjectieve verkeersveiligheid is contact gezocht met inwoners om de verkeerssituaties te beoordelen en samen te kijken naar verbeteringen

Het beleid bouwt verder op eerder vastgesteld beleid en resultaten

+/-

Er is sprake van doorwerking van beleid. Het Fietsstimuleringsplan is onder andere vertaald naar het GVVP en duurzaamheidsbeleid. De aandacht voor fietsen lijkt iets af te nemen. Het GVVP is vooral gericht op de vertaling naar fysieke projecten. De uitvoering van projecten was niet gereed bij het aflopen van de uitvoeringsperiode. Binnen Trendsportal wordt ook een project genoemd dat eerder is gestart.

28

De gemeente heeft heldere beleidsdoelstellingen geformuleerd op het gebied van het stimuleren van het fietsgebruik. De geformuleerde doelen zijn te realiseren.

+

De doelstellingen op het gebied van het stimuleren van het fietsgebruik zijn helder geformuleerd.

+/-

Het benoemde doel van het aandeel fiets was ambitieus. Zeker gelet op de hoeveelheid maatregelen die zijn genomen om dit te realiseren. Wat betreft de ambities in het de duurzaamheidsvisie lijken die te ambitieus geformuleerd. De doelen zijn concreet en meetbaar geformuleerd. Omdat er geen nulmeting is uitgevoerd of specifiek indicatoren zijn benoemd zijn deze moeilijk te volgen. Slechts een deel van de doelen zijn ook vertaald naar concrete maatregelen. Er is beperkte capaciteit beschikbaar voor de uitvoering van maatregelen en het maken van nieuw beleid op dit vlak. De gemeente heeft van de gelegenheid gebruik gemaakt om bij diverse projecten subsidies te verwerven of daartoe een poging te ondernemen. Slechts een deel van de doelen zijn ook vertaald naar concrete maatregelen. Er is vooral focus op infrastructurele maatregelen. Maatregelen om het gedrag te beïnvloeden worden beperkt ingezet. Er wordt ook gekeken naar verkeersveiligheid. Slechts een deel van de doelen zijn ook vertaald naar concrete maatregelen. Bij de uitvoering wordt geen expliciete koppeling gemaakt met het beleid om het stimuleren van fietsen te verbeteren. Een afweging tussen de investeringen en de te verwachten resultaten is niet aangetroffen. De vertraging in de uitvoering van de infrastructurele maatregelen heeft mogelijk ook te maken het noodzakelijk moeten temporiseren van de uitvoering.

In het kader van de planning en control cyclus wordt gerapporteerd over de voortgang van de uitvoering van maatregelen. Over de maatregelen wordt in de P&C cyclus gerapporteerd en tijdens werksessies. De maatregelen vloeien voort uit het beleid. Na het aflopen van de

De geformuleerde doelen zijn concreet en meetbaar geformuleerd.

-

De doelen zijn begrijpelijk vertaald naar rollen, middelen en randvoorwaarden.

-

Het beleid is vertaald in een samenhangend set van maatregelen.

+/-

Maatregelen volgen logisch uit de gestelde doelen en zijn helder en voldoende onderbouwd.

+/-

De voorgestelde maatregelen zijn tot stand gekomen op basis van een afweging tussen te maken kosten en verwachtte resultaten.

-

De gemeente heeft een overzicht van alle maatregelen, acties die worden uitgevoerd in het kader van het beleid

-

De maatregelen die zijn uitgevoerd volgen uit het beleid.

+

29

beleidstermijn van het GVVP worden nog projecten uitgevoerd zonder nieuw lokaal beleid. Trendsportal, het regionale beleid is van een ander schaalniveau. Een aantal maatregelen worden bewust besproken op basis van gesprekken. Bij de prioritering van de verkeersprojecten voortvloeiende uit het GVVP heeft de raad prioriteit gegeven aan de aanpak van de subjectieve verkeersonveiligheid op de doorgaande wegen in de kern van Beesel. Er zijn beperkt documenten aangetroffen die inzicht geven in de resultaten van de maatregelen en de gemaakte kosten, wat betreft het fietsbeleid. In het kader van de P&C zijn de fysieke maatregelen gerapporteerd. Er zijn geen documenten aangetroffen die inzicht geven in de samenhang tussen de maatregelen het behalen van de doelen.

De maatregelen volgen uit een uit een begrijpelijke en beargumenteerde prioritering.

+/-

Er is in zicht op de resultaten en de gemaakte kosten.

+/-

De voorgestelde maatregelen dragen op een navolgbare wijze bij aan het bereiken van de doelen. Er is sprake van een gesloten plan, do, check, act, cyclus. Er vindt een evaluatie plaats, vervolgens indien nodig bijstelling wat betreft maatregelen en de uitvoering. Op basis van de huidige koers zijn de gestelde doelen bereikt.

-

Effecten en het bereiken van de beoogde doelen worden gemonitord

-

Er wordt niet gemonitord op effecten of dat doelen worden bereikt.

De gemeenteraad wordt structureel, op tijd en voldoende geïnformeerd over de uitvoering van het beleid.

+/-

De gemeenteraad wordt geïnformeerd via de P&C cyclus en werksessies Vanuit ander beleid is de gemeenteraad niet geïnformeerd over de resultaten van het fietsstimuleringsbeleid.

-

-

Vanuit de gemeente vindt er geen monitoring plaats van de voortgang op de geformuleerde doelen. Er zijn geen bronnen aangereikt of beleidsevaluaties uitgevoerd die aangeven of de doelen zijn bereikt. Beesel scoort lager dan het landelijke gemiddelde. 35,2% versus 38%. Deze lijn lijkt licht te stijgen.

30

5.1.2

Aanbevelingen

•

Fietsen is al jaren in beweging van een voornamelijk lokale naar een regionale modaliteit. Met name de grote populariteit van de elektrische fiets vormt de aanleiding dat overheden routes en campagnes ontwikkelen voor haar inwoners. Wanneer er naar de mobiliteitscijfers worden gekeken dan blijkt dat de auto het belangrijkste vervoermiddel is. Dit geldt ook voor de relatief korte afstanden. Dit terwijl de elektrische fiets een geschikt alternatief is en bijdraagt aan diverse andere gemeentelijke ambities, zoals het stimuleren van duurzaamheid, gezondheid en toerisme. Deze constatering vraagt ook van de gemeente een consistent beleid op het stimuleren van de fiets. De organisatie heeft aangeven dat er een nieuw mobiliteitsplan wordt voorbereid en opgepakt in het tweede kwartaal. Hierin kan dit ook een plek krijgen. Daarbij wordt ook aandacht gevraagd voor het benoemen van indicatoren en de wijze waarop dit wordt gemonitord.

•

De gemeente heeft de afgelopen jaren ervaring opgedaan met het regionaal samenwerken op het gebied van mobiliteit. Dit kan meer tot uiting komen in het sneller realiseren van deze projecten. Maar ook door bijvoorbeeld het voeren regionale campagnes om het fietsgebruik te stimuleren. Zet in de toekomst meer in het voortvarend oppakken van deze gezamenlijke ambities.

•

Besteed als gemeente meer aandacht aan de vertaling van strategisch (regionaal) beleid naar tactisch en operationeel (lokaal beleid). Er zijn veel (beleids)plannen gemaakt, maar kijk daar ook realistisch naar wat de organisatie aan kan. Het GVVP heeft (beleidsmatig) jarenlang geen lokaal vervolg gekregen. Met het nieuwe mobiliteitsplan lijkt dit tactische ‘gat’ te worden opgevuld.

•

Stel als gemeenteraad realistische ambities en doelen in beleidsplannen, die gebaseerd zijn op beschikbare capaciteit en middelen. Wees daarbij realistisch welke capaciteit je beschikbaar hebt voor de uitvoering. De beleidsperiode van het GVVP was al afgelopen, terwijl de uitvoering nog doorliep met projecten die nog niet waren afgerond.

•

Laat in beeld te brengen op welke wijze en in welke mate de uit het beleid voortvloeiende activiteiten bijdragen aan door u vastgelegde doelstellingen. Vraag college de gemeenteraad te informeren zoals is afgesproken, separaat en periodiek;

•

Zorg ervoor dat periodieke monitoring van beleid plaatsvindt. Daarbij horen indicatoren die over een langere periode kunnen worden gehanteerd, maar ook een nulmeting. Dit kunnen ook openbare bronnen zijn. Als dit een te grote opgave is kan er op dit vlak ook regionaal worden samengewerkt. Zorg er voor dat monitoring niet alleen op projectniveau plaatsvindt maar ook op beleidsgebieden.

•

Evalueer beleid nadat de uitvoeringstermijn is afgelopen en voordat er nieuw wordt opgesteld. Hieruit kunnen lessen worden geleerd en een prioritering worden aangebracht in de opgaven die jaren er voor zijn gesteld.

31

Bijlage 1 Geraadpleegde documenten Beleidsmatig: • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Fietsberaad, Nationale Fiets Agenda ‘Tour de Force’, 2019 Gebiedsontwikkeling Midden-Limburg Stimuleringsplan, Fietsen in Midden Limburg, 2011 Gemeente Beesel, ‘Activiteiten die de Gemeente Beesel uitvoert t.b.v. fietsen, 2022 Gemeente Beesel, Begroting, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 en 2022 Gemeente Beesel, Coalitieakkoorden, 2014-2018 en 2018-2022 Gemeente Beesel, Collegevoorstel Aanpak subjectieve verkeersonveiligheid Beesel, 2015 Gemeente Beesel, Duurzaamheidvisie waarvan de: thematische verdieping (deel B) en actieplan (deel C) Gemeente Beesel, Gemeentelijk Actieplan Duurzaamheidsvisie Beesel 2019 - 2022 Gemeente Beesel, Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan, 2012 -2015 Gemeente Beesel, Subjectieve verkeersveiligheid 2013-2014 Gemeente Beesel, Uitgangspuntenvisie Integraal veiligheidsplan (concept), 2015 – 2018 Fietsersbond, Een Toekomstagenda voor snelfietsroutes, 2013 Ministerie van IenW, Fietsfeiten, Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), 2018 Rekenkamer Soest, Rapport Soest op de Fiets 2021 RMO Noord-Limburg , Trendsportal Mobiliteitsplan Noord-Limburg (2017) Routebureau Noord- en Midden Limburg. Jaarplannen, 2015 t/m 2022 Trendsportal, Jaarplan Trendsportal, 2021 Trendsportal, Notitie Visie Trendsportal 2017 Trendsportal, Visie Trendsportal (filmpje op website)– Mobiliteitsvisie

Webpagina’s: • www.duurzaamheidsscore.nl • www.waarstaatjegemeente.nl • www.fietsplatform.nl • www.fietsersbond.nl • https://opendata.cbs.nl/

32

Bijlage 2 Geïnterviewde personen Teammanager Ruimtelijke Ontwikkeling Beleidsmedewerker verkeer

33

Bijlage 3 Bestuurlijke reactie college van B&W

34

35

Bijlage 4 Investeringen fietspaden Fietspad Fietspad Reuver – veer Kessel Fietsstroken op de St. Jorisstraat, verbinding Beesel – veer Kessel >> inschatting Fietspad Reuver – Swalmen Fietspad Reuver – Beesel, verharding fietspad Fietspad Reuver – Beesel, openbare verlichting Fietspad Beesel – Swalmen, verharding fietspad Fietspad Beesel – Swalmen, openbare verlichting

Jaar aanleg Investering 2016 € 270.000 2017 € 100.000 2018 € 769.000 2020 € 206.000 2020 € 19.000 2021 € 131.000 2021 € 26.000 totaal € 1.521.000

36

Bijlage 5 Objectieve en subjectieve factoren (Fietsstad, fietsersbond) Omrijdfactor Om de omrijdfactor te bepalen plannen we vanuit een centraal punt in de gemeente een aantal fietsritten naar punten die hemelsbreed een kilometer verderop liggen. De hamvraag hierbij is: hoeveel kilometer moeten we nu werkelijk fietsen vanaf het centrale punt om bij die punten te komen? Hoe dichter deze afstand in de buurt ligt van die ene kilometer, hoe beter een gemeente scoort voor de omrijdfactor. Stedelijke dichtheid De stedelijke dichtheid gaat over de mate waarin er in een gemeente dicht op elkaar gebouwd is. Want hoe dichter een gemeente bebouwd is, hoe meer bestemmingen er op fietsafstand liggen. Voor de stedelijke dichtheid geldt dat we gemeentes met vergelijkbare omvang met elkaar vergelijken om tot een score te komen. Rotondes Voor de rotondes kijken we naar het ontwerp. Zijn de rotondes binnen de gemeente zo ontworpen dat fietsers op de rotonde voorrang hebben? Een score van 0 voor dit onderwerp is mogelijk. Dit gaat dan om gemeenten die geen rotondes hebben. 50 km/u Hoge snelheidsverschillen zorgen voor gevaarlijke situaties. Het is daarom veiliger om langs wegen waar 50 km per uur wordt gereden, aparte fietspaden aan te leggen. De score voor 50 km/u geeft aan of gemeenten aparte fietspaden hebben aangelegd naast 50 km/u-wegen.

Als de fietser de weg deelt met automobilisten en geen apart fietspad heeft, dan scoort een gemeente lager voor dit onderwerp. Subjectieve veiligheid 8-80 Het onderwerp 8-80 vertelt hoe het is om in de gemeente te fietsen als kwetsbare fietser. Denk hierbij aan 8-jarigen of 80-jarigen. Voorbeelden van vragen bij dit onderwerp zijn: In mijn gemeente voelen jonge fietsers en ouderen zich … niet veilig – veilig Kinderen kunnen veilig naar school fietsen … niet mee eens – helemaal mee eens Beleving Beleving haakt in op hoe fietsers het ervaren om in de gemeente te fietsen. Voorbeelden van vragen bij dit onderwerp zijn: In mijn gemeente is fietsen … stressvol – ontspannend In mijn gemeente wordt voor fietsers … niets gedaan – veel gedaan Onderhoud Onderhoud gaat over het onderhoud aan de infrastructuur, zoals het verwijderen van blad, winteronderhoud, kuilen in de weg en afwatering. Voorbeelden van vragen bij dit onderwerp zijn: In mijn gemeente worden in de winter de fietspaden … niet gestrooid en vrijgehouden – zeer goed gestrooid en vrijgehouden In mijn gemeente zijn fietspaden niet schoon – schoon

37

Netwerk Het onderwerp netwerk gaat over het fietsnetwerk in de gemeente. Is dit logisch? Kan je je route vinden en/of moet je veel omrijden? Voorbeelden van vragen voor dit onderwerp zijn: In mijn gemeente bereik ik mijn bestemming … met veel omfietsen – zonder veel omfietsen In mijn gemeente is snel doorfietsen … niet te doen/lastig – goed te doen/gemakkelijk Infrastructuur Infrastructuur haakt onder andere in op hoe goed verkeersvoorzieningen geregeld zijn. Denk hierbij aan voldoende comfortabele verharding van wegen of voldoende parkeerplekken. Voorbeeldvragen hierbij zijn: In mijn gemeente zijn verkeerslichten voor fietsers … niet goed afgesteld – zeer goed afgesteld In mijn gemeente zijn fietsroutes … vol hobbels en oneffenheden – aangenaam glad

38