Atlas Beesel 2050
Tekst van het document
Atlas Beesel 2050 Kwaliteiten, opgaven en ontwikkelingen in beeld maart 2025
COLOFON
Atlas Beesel 2050 - Maart 2025 Deze Atlas Beesel 2050 is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeente Beesel en opgesteld door bureau RUIMTEVOLK. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid of juistheid van de gegeven informatie.
2
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
INHOUD
1
Inleiding
4
2
Kernopgaven voor Beesel: conclusies en bevindingen
7
3
De identiteit van de gemeente Beesel
11
3.1 3.2 3.3
Ruimtelijke karakteristiek Beesel in de regio Luistervinken
4 Trends en ontwikkelingen
23
5
Beleidsinventarisatie
53
6
Verantwoording en bronvermelding
56
4.1 Wonen en voorzieningen 4.2 Gezondheid en veiligheid 4.3 Recreatie en erfgoed 4.4 Werken 4.5 Mobiliteit 4.6 Duurzaamheid, energie en klimaat 4.7 Landschap, natuur en landbouw
3
ATLAS BEESEL 2050
12 14 16
VERSIE maart 2025
24 29 33 37 41 44 49
RUIMTEVOLK
1
Inleiding
Als gemeente Beesel werken we aan onze omgevingsvisie. Dit is een belangrijk hulpmiddel voor toekomstige keuzes. Het is een visie voor de lange termijn, waarin we aangeven wat we belangrijk vinden in de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd besteden. Onderwerpen als woningbouw, natuur, klimaat, water, landbouw, mobiliteit, energie, recreatie, erfgoed, gezondheid en economie komen hierin aan bod. In de omgevingsvisie staan onze ambities voor de toekomst en wat dit betekent voor de dorpen, het buitengebied en de bedrijventerreinen. Ook bevat de omgevingsvisie de kaders en uitgangspunten voor nieuwe initiatieven en plannen. Gedurende drie fasen werken we naar de omgevingsvisie toe: we starten met het verdiepen van de opgave en het duiden van de kwaliteiten van de leefomgeving in Beesel. Vervolgens bepalen we de koers en ten slotte gaan we over tot het opstellen van de omgevingsvisie. Het voorliggende document, de Atlas Beesel 2050, is het resultaat van de eerste fase, de verdiepingsfase. In dit document brengen we de kwaliteiten van Beesel in beeld, analyseren we de belangrijkste trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen en duiden we de belangrijkste kansen en opgaven.
Daarbij benutten we de uitkomsten van het luistervinken (straatgesprekken en online enquête), ambtelijke inbreng en de opbrengst van het traject richting een Toekomstvisie 2050, waarbij inwoners ook geraadpleegd zijn. Het proces van de omgevingsvisie en dat van de Toekomstvisie 2050 loopt in deze fase parallel. In de volgende fasen
5
ATLAS BEESEL 2050
Figuur 1. Dit overzicht toont de samenhang van een aantal belangrijke (beleids)stukken die de inhoud van de omgevingsvisie van Beesel voeden.
wordt de Toekomstvisie 2050 als input gebruikt voor de omgevingsvisie. De Atlas Beesel 2050 geeft - kortom - aan op welke opgaven en dilemma’s de omgevingsvisie een antwoord moet geven. Hiermee vormt de Atlas het fundament onder de keuzes die straks in de omgevingsvisie gemaakt gaan worden. Hoewel we aan het begin staan van het ontwikkelen van onze omgevingsvisie, beginnen we niet bij nul. De omgevingsvisie van Beesel
VERSIE maart 2025
staat niet op zichzelf, maar valt in een context van meerdere bestaande beleidsstukken en visies. Niet alleen Beesels beleid, maar ook regionaal, provinciaal en nationaal beleid speelt daarbij een rol. Daarnaast is beleid continu in beweging. We realiseren ons dan ook dat deze Atlas een momentopname is. Gelukkig is de omgevingsvisie een dynamisch instrument binnen de Omgevingswet. Dit maakt het mogelijk om de komende jaren regelmatig doelen en ambities bij te stellen wanneer dit nodig blijkt te zijn.
RUIMTEVOLK
Figuur 2. Dit overzicht toont de drie fasen en bijbehorende tussenproducten waarmee naar de Omgevingsvisie Beesel wordt toegewerkt.
LEESWIJZER Deze Atlas Beesel 2050 bestaat uit de volgende hoofdstukken: → Hoofdstuk 2 start met de belangrijkste conclusies en bevindingen uit de Atlas. Deze conclusies zijn geformuleerd als vier integrale kernopgaven, die laten zien op welke opgaven de omgevingsvisie straks een antwoord moet formuleren.
6
ATLAS BEESEL 2050
→ Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de huidige waarden en ruimtelijke karakteristieken van Beesel. Dit is beschreven op basis van bestaande (beleids)stukken, maar ook met behulp van de inbreng van inwoners via de online enquête en de straatgesprekken. → Hoofdstuk 4 beschrijft verschillende ontwikkelingen die we zien gebeuren op de
VERSIE maart 2025
zeven relevante thema’s voor gemeente Beesel, met daarbij de belangrijkste opgaven en kansen voor de omgevingsvisie. → Ten slotte brengt de beleidsinventarisatie in hoofdstuk 5 bondig in beeld wat de bestaande beleidsuitgangspunten zijn voor de fysieke leefomgeving in gemeente Beesel.
RUIMTEVOLK
2
Kernopgaven voor Beesel: conclusies en bevindingen
FUNDAMENTELE OPGAVEN EN KOPPELKANSEN De Atlas geeft een breed overzicht van de relevante opgaven voor Beesel. De thema’s die in deze Atlas sectoraal staan uitgesplitst, zijn nauw verbonden en beïnvloeden elkaar. Om hier meer scherpte in aan te brengen zijn vier integrale kernopgaven geformuleerd. Deze geven bondig weer wat de belangrijkste opgaven zijn waarvoor de omgevingsvisie een antwoord moet formuleren om te werken aan een toekomstbestendige gemeente Beesel in 2050 en welke koppelkansen er liggen om deze opgaven integraal op te pakken. Duidelijk wordt op welke opgaven en thema’s de ontwikkelrichting al vast ligt - bijvoorbeeld door kaders van bovenliggende overheden - maar ook waar ruimte is om als gemeente Beesel aanvullende of nieuwe keuzes te maken. Deze kernopgaven zijn geformuleerd op basis van de inzichten die voortkomen uit de trends en ontwikkelingen verderop in deze Atlas, maar ook op basis van de uitkomsten van het luistervinken (straatgesprekken en online enquête), ambtelijke inbreng en de opbrengst van het traject richting een Toekomstvisie 2050, waarbij inwoners ook geraadpleegd zijn.
Het gaat om de volgende vier integrale kernopgaven voor de omgevingsvisie van Beesel: → Groeien met kwaliteit → Werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen met brede meerwaarde → Vormgeven van een samenredzame gemeenschap → Werk maken van een aantrekkelijk en herkenbaar Beesels buitengebied
8
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
GROEIEN MET KWALITEIT De komende jaren staat de gemeente Beesel voor de uitdaging om voldoende en passende woningen toe te voegen. Hierbij wordt ingezet op versterking van en balans in de woningvoorraad. Tot 2033 heeft de gemeente een opgave om 500 woningen toe te voegen. Een deel van deze woningen is al gebouwd of is in voorbereiding. Voor circa 300 woningen zijn recent drie ontwikkellocaties benoemd. Ook zijn kaders voor andere toekomstige ontwikkellocaties vastgesteld. Hierin zijn afwegingen gemaakt over onder andere inbreiding versus uitbreiding en transformatie van bedrijfslocaties. Voor de woningbouwopgave na 2033 moeten nog keuzes worden gemaakt. Zowel over omvang, als locatie en ontwikkelstrategie. Een belangrijk vertrekpunt hierbij is dat niet alleen de aantallen nieuwe woningen belangrijk zijn. De toegevoegde kwaliteit van de woningen én de woonomgeving is minstens zo belangrijk. Door bij het toevoegen van woningen stevig te sturen op deze brede woonkwaliteit ontstaan duidelijke koppelkansen. Denk bijvoorbeeld aan opgaven voor gezondheid en recreatie. Het toevoegen van hoogkwalitatieve woonmilieus biedt ook een kans om de regionale woningzoeker uit bijvoorbeeld Venlo of Roermond aan te trekken. Het vergroten van de kwaliteit van de woonomgeving, biedt anderzijds een kans om de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid ook na 2033 op peil te houden.
Ook in het geval de gemeente Beesel dan niet langer groeit. Ten slotte levert het toevoegen van brede woonkwaliteit direct profijt op voor de bestaande inwoners. Bij nieuwbouw en transformatie zijn er
9
ATLAS BEESEL 2050
kansen om gelijktijdig maatregelen te nemen op het gebied van verduurzaming van de bestaande woonomgeving, het versterken van de gezonde leefomgeving en klimaatadaptatie. Randvoorwaardelijk voor een kwalitatieve woonomgeving is een sterke openbare ruimte, waar ruimte is voor sport, bewegen en ontmoeten. Vergroening van de openbare ruimte kan hierbij verbindend werken om al deze functies een plek te geven. Dat is belangrijk, want er zijn steeds meer functies die een plek zoeken in de openbare ruimte, dus het inzetten op combinaties van functies is nodig. Vergroening heeft tevens een positieve invloed op de (mentale en fysieke) gezondheid van bewoners. Het beter verbinden van de drie Beeselse kernen met het buitengebied, door via ommetjes en groene corridors de groene kwaliteiten ‘naar binnen te trekken’, kan ook aan deze opgave bijdragen. De groeiopgave vraagt ook om keuzes als het gaat om de locaties van voorzieningen: de gemeente heeft immers een uitdaging om het voorzieningenniveau op peil te houden. Het toevoegen van woningen kan de basis onder voorzieningen versterken. De omgevingsvisie zal richting moeten geven of er tussen de drie dorpen nog verder onderscheid wordt gemaakt in de mate van clustering van voorzieningen. Dit gaat zowel over commerciële als maatschappelijke voorzieningen.
Ten slotte vraagt ook de koppeling tussen woningbouw en mobiliteit om keuzes in de omgevingsvisie. Verbinden we de groei van de gemeente duidelijk met de OV-bereikbaarheid en bouwen we dus primair op plekken die goed
VERSIE maart 2025
bereikbaar zijn met het openbaar vervoer? Of grijpen we nieuwbouwontwikkelingen aan om meer actieve en duurzame mobiliteitsopties te stimuleren, zoals de fiets of de elektrische auto?
WERKEN AAN TOEKOMSTBESTENDIGE BEDRIJVENTERREINEN MET BREDE MEERWAARDE De veelzijdige bedrijventerreinen in de gemeente Beesel vormen een belangrijke economische drager. Tegelijkertijd liggen ze in en nabij woonkernen: dit gegeven vraagt om een keuze richting de toekomst. Voor Roversheide is al een keuze gemaakt over uitbreiding aan de zuidkant, met oog op het ruimte bieden aan de lokale behoefte. Er valt echter breder nog een visie te vormen op het gewenste profiel én locaties van de huidige bedrijventerreinen. Daarnaast is het randvoorwaardelijk om in te zetten op een kwaliteitsslag. Dat kan door de uitstraling van de terreinen te verbeteren en in te zetten op het vergroenen van de terreinen. Dit zowel ten behoeve van klimaatadaptatie als voor een gezonde werk- en leefomgeving, de energievoorziening en circulariteit. Dit biedt bovendien kansen om ondernemers aan de gemeente Beesel te (blijven) binden en hen te faciliteren in hun ruimtevraag. Ook bereikbaarheid is nadrukkelijk een aandachtspunt, gezien het feit dat verkeer van en naar de bedrijven momenteel door de kernen rijdt. Het is bij deze opgave denkbaar om in te zetten op verplaatsing van bedrijven: de omgevingsvisie kan de plek zijn om deze afweging integraal te maken.
RUIMTEVOLK
Maar ook de keuze om de verkeersafwikkeling van de bedrijventerreinen anders aan te pakken, is een belangrijke afweging die in de omgevingsvisie gemaakt zal moeten worden. Het maken van deze keuzes hangt immers nauw samen met andere opgaven en ambities van de gemeente Beesel: denk aan de recreatieve en toeristische ambitie, de woningbouwopgave, bereikbaarheid en klimaatadaptatie.
VORMGEVEN VAN EEN SAMENREDZAME GEMEENSCHAP
10
en samenredzaamheid in de gemeente Beesel te bevorderen. Dit vraagt ook om een strategie in de locatiekeuze van maatschappelijke voorzieningen. Ook vraagt het om eventuele regionale afstemming om gezamenlijk op te trekken in het behoud van voorzieningen en om slimme koppelingen met de inrichting van de openbare ruimte.
WERK MAKEN VAN EEN AANTREKKELIJK EN HERKENBAAR BEESELS BUITENGEBIED
In de gemeente Beesel vormt de dubbele vergrijzing en de druk op de zorg een belangrijke opgave. Er is daarom noodzaak om in te zetten op een verdere verschuiving van ondersteuning door professionals naar ‘elkaar ondersteunen’. Beesel heeft als kerkdorpgemeente goede kaarten in handen voor deze beweging; tegelijkertijd is de samenleving nog niet toe aan deze beweging: dat vraagt aandacht. Iedereen is gewend om vanuit de verzorgingsstaat te kunnen rekenen op professionele hulp. Juist in Beesel is het kansrijk om deze omslag met elkaar te gaan maken. De gemeente is klein en overzichtelijk en mensen voelen zich (bij elkaar) betrokken. Maar deze omslag ontstaat niet vanzelf: welke randvoorwaarden zijn dan nodig om deze stap in Beesel met elkaar te zetten? Dit vraagt in de omgevingsvisie om een duidelijke richting op het vlak van de locatiekeuze en bereikbaarheid van voorzieningen voor ontmoeting, zorg en welzijn, maar ook randvoorwaarden om het verenigingsleven en inwonersinitiatieven te faciliteren. Deze zijn immers van groot belang om zelfredzaamheid
Het afwisselende landschap in de gemeente Beesel - van het Maasdal tot het hogergelegen Brachter Wald (gelegen in Brüggen, Duitsland) kent een grote kwaliteit. Inwoners en bezoekers geven niet voor niets aan dat deze kwaliteit behouden en waar mogelijk versterkt moet worden. De gemeente is bovendien strategisch gunstig gelegen tussen Düsseldorf, Roermond en Venlo en is goed bereikbaar. In combinatie met het gemoedelijke, dorpse en kleinschalige karakter maakt dit Beesel een aantrekkelijke gemeente om te verblijven, te wandelen en te fietsen. Tegelijkertijd is het geen vanzelfsprekendheid dat het Beesels landschap deze kwaliteiten in de toekomst kan vasthouden. Het buitengebied is in beweging en er spelen allerlei opgaven die om aandacht én ruimte vragen. Zo is het toekomstperspectief van de agrarische sector onzeker, waardoor ook de rol van de boer als landschapsbeheerder onder druk komt te staan. Er ligt een vraagstuk voor opwek van duurzame energie en er zijn doelstellingen op het gebied van natuur en bodem- en watersystemen. Ook is de toekomstige positionering van de Beeselse bedrijvigheid niet zeker. Welke positie heeft het Beeselse landschap?
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
Is natuur daar (op sommige plekken) te verenigen met recreatie? Welke rol zou de agrariër in de toekomst kunnen spelen als hoeder van het landschap of recreatieondernemer - en waar heeft hij dan de gemeente voor nodig? Daarnaast is het van belang de Beeselnaar niet uit het oog te verliezen: het is een randvoorwaarde dat de leefbaarheid en kwaliteit van de leefomgeving van de inwoners kunnen meeliften op keuzes die gemaakt worden.
RUIMTEVOLK
3
De identiteit van de gemeente Beesel
3.1 RUIMTELIJKE KARAKTERISTIEK
→ Het landschap in en rondom de gemeente Beesel is grotendeels gevormd onder invloed van de Maas. In het landschap zijn in de afgelopen miljoenen jaren zogenaamde terrassen uitgesneden, met glooiende hoogtes als resultaat. Er zijn van west naar oost indrukwekkende steilranden ontstaan: de Maasdalbodem (op de plek waar de Maas nu stroomt), het laagterras vlak langs de Maas, het middenterras - waarop Beesel, Offenbeek en Reuver gelegen zijn - en tot slot het hoogterras (bij het Duitse Brachter Wald)4, 32. Bovendien is de gemeente Beesel omgeven met twee belangrijke landschappen met nationale meerwaarde: Nationaal Park de Meinweg en Nationaal Park De Maasduinen.
12
van de Maas circa zes kilometer beslaat - is de belangrijkste drager van het Beeselse landschap. → De drie dorpen kenden in de 19ᵉ eeuw een sterk agrarisch karakter. De kerk vormde het hart van de dorpen, met boerderijen en woningen van ambachtslieden. In het buitengebied, langs de kenmerkende verkaveling met langgerekte percelen - parallel aan de wegen en waterlopen - lagen diverse boerderijen4.
→ Er is een grote variatie aan landschapstypen te vinden: van het besloten mozaïek landschap met bos- en landschapselementen, het beekdallandschap rondom de Huilbeek en de Schelkensbeek tot droge heideontginningen, velden en kampen - zie ook de kaart op pagina 49. Het rivierdal - dat aan beide zijden
→ De Maas als belangrijke transportader én de vele kleigronden in de omgeving vormden het begin van de industriële ontwikkeling rondom de gemeente Beesel. De klei-industrie nam daardoor in Offenbeek en Reuver een vlucht. Greswaren-, steen- en dakpannenfabrieken zorgden voor werkgelegenheid en een verdere groei en verdichting van de dorpen. Aan het einde van de 19ᵉ eeuwkwam daar het station in Reuver nog eens bij als aanjager van de industriële ontwikkeling én de ontwikkeling van de dorpen Offenbeek en Reuver4.
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
→ In 1935 waren Offenbeek - dat uitgroeide tot een arbeidersdorp dicht bij de industrie - en Reuver als gevolg van deze ontwikkeling fors gegroeid. De kern Beesel industrialiseerde in een wat langzamer tempo en behield tot het einde van de 20ᵉ eeuw duidelijk een agrarisch karakter4. Offenbeek behield in de periode vanaf 1980 haar arbeidersprofiel, terwijl Reuver zich ging ontwikkelen tot regionaal centrum met bijbehorende voorzieningen. Beesel werd gekenmerkt door haar kleinschalige en historische karakter. → Een rijke cultuurhistorie, de kenmerkende stedenbouwkundige structuur en stevig gewortelde tradities zijn kenmerkend voor de gemeente Beesel: het Draaksteken als historisch spektakel vormt daarbij een belangrijke drager. Het ontstaan van het dorp Beesel in de middeleeuwen is anno 2025 nog steeds goed zichtbaar: Kasteel Nieuwenbroeck vormt daarbij een icoon. Offenbeek en Reuver symboliseren juist de industriële ontwikkeling van Noord-Limburg4.
RUIMTEVOLK
→ De verschillende karakteristieken en functies van de drie dorpen dragen elk op zijn eigen manier bij aan de ruimtelijke karakteristiek van de gemeente. Alles overziend biedt de gemeente Beesel een gevarieerd en uniek ruimtelijk aanbod: van het rivierdal langs de Maas tot het glooiende landschap richting het Maasterras bij het Brachter Wald en de drie kernen met elk hun eigen ontstaans geschiedenis en identiteit - mede ingegeven door de agrarische activiteit én de ontwikkeling van de klei- en keramiekindustrie.
Figuur 3. Regionale landschappen die te vinden zijn in de gemeente Beesel.
13
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
3.2 BEESEL IN DE REGIO
14
→ De gemeente Beesel is onderdeel van de regio Noord-Limburg en grenst aan MiddenLimburg. Door de nabijheid van zowel Venlo als Roermond profiteren Beeselnaren van de voordelen van de stad. Venlo is de grootste stad van de regio, Roermond ligt op eenzelfde afstand: inwoners zijn op beide steden georiënteerd. De ligging ten opzichte van het spoor - inclusief treinstation - en de snelweg A73 is strategisch gunstig. Gemeente Beesel is daarmee goed verbonden met de omliggende regio en de grotere steden. Bovendien leidt de compacte opbouw van de gemeente ertoe dat fietsen en wandelen goede alternatieven voor de auto of het OV kunnen zijn.
zeven programma’s: gezond ondernemen, gezond zijn en gezond blijven, gezond beleven, gezonde leefomgeving (ruimte), gezond en veilig (veiligheid), gezond verbinden (mobiliteit en logistiek) en gezonde toekomst (energie). Daarnaast vindt op de thema’s wonen, toerisme en economie nauwe samenwerking plaats in de regio. → Gemeente Beesel werkt intensief samen met ketenpartners. Bij het opstellen van de omgevingsvisie worden onder andere de GGD, de Veiligheidsregio Limburg Noord, woningcorporaties Nester en Woonwenz, waterschap Limburg en provincie Limburg betrokken.
→ De regio Noord-Limburg bestaat uit de gemeenten Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Mook en Middelaar, Peel en Maas, Venlo en Venray. Sinds 2020 wordt actief gewerkt aan de gezamenlijke ambitie - vastgelegd in de Regiovisie Noord-Limburg - om van de regio de gezondste regio van Nederland te maken. Dit wordt uitgewerkt via
→ Diverse beleidsontwikkelingen die buiten de gemeente Beesel spelen, zijn van invloed op toekomstig beleid van de gemeente. Zo wordt op dit moment de Regiovisie Noord-Limburg herijkt en de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) Limburg geactualiseerd. Daarnaast is eind 2024 door het Rijk de Voorontwerp Nota Ruimte geïntroduceerd, als voorloper op een
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
Figuur 4. De zeven programma’s van de regio Noord-Limburg.
definitieve Nota Ruimte. Het Rijk neemt hiermee steviger de regie op ruimtelijke ontwikkelingen. Drie zogenaamde centrale bewegingen in deze Voorontwerp Nota Ruimte zijn van belang om te noemen: ‒ de beweging naar een toekomstbestendig evenwicht tussen landbouw en natuur ‒ de beweging naar een klimaatneutrale en circulaire samenleving ‒ de beweging naar sterke regio’s, steden en dorpen in heel Nederland41.
RUIMTEVOLK
→ Ook wil het Rijk steviger de regie nemen op het thema wonen (zoals uitgewerkt in de Nationale Woon- en Bouwagenda en de Wet versterking regie volkshuisvesting). De koers van het Rijk kan consequenties hebben voor de bewegingsvrijheid van gemeenten op dit thema. → Buurgemeenten hebben of werken ook aan een omgevingsvisie. Zo stelt gemeente Peel en Maas in haar omgevingsvisie het geloof in de kracht van vitale gemeenschappen centraal bij het werken aan de toekomst. Vanuit de kernkwaliteiten van verschillende deelgebieden wordt ingezet op een duurzame, gezonde en veilige leefomgeving. De omgevingsvisie van gemeente Venlo (i.o.) zet in op een schaalsprong van Venlo, met een vitale leefomgeving als uitgangspunt, met klimaatbestendigheid en een mobiliteitstransitie als voorwaarden en vanuit een economie die stuurt op brede welvaart. Tot slot zet gemeente Roermond in op gezond en veilig wonen en oud worden, het zijn van een aantrekkelijke woonen werkstad (met speciale aandacht voor jongeren en starters), een klimaatbestendig en energieneutraal Roermond en het behouden en verbeteren van de grote drie trekkers: de historische binnenstad, de stedelijke Maasplassen en het Designer Outlet Roermond.
15
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
3.3 LUISTERVINKEN Via straatgesprekken en een online enquête zijn inwoners, ondernemers en bezoekers van de gemeente gevraagd naar kenmerken, kwaliteiten en opgaven voor de toekomst. In totaal zijn er gesprekken gevoerd met 359 mensen. Daarnaast vulden 226 mensen tussen 21 januari en 9 februari 2025 de online enquête in. Door zowel op straat als digitaal de samenleving te raadplegen, is een duidelijker beeld ontstaan van hoe men nu naar de leefomgeving kijkt en welke wensen, zorgen en ideeën er leven richting 2050. Deze paragraaf bevat een samenvatting van de online enquête, de fotowedstrijd en de straatgesprekken.
Ingezonden foto door Agnes.
Ingezonden foto door Sjra Claessen.
16
ATLAS BEESEL 2050
Ingezonden foto door Frans van Gassel.
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
METHODOLOGIE EN RESPONS Om de antwoorden op de vragen goed te kunnen interpreteren, is het van belang om ook te kijken naar wie er bevraagd zijn. Om de representativiteit te borgen, is een zo breed mogelijke groep inwoners, ondernemers en bezoekers benaderd om deel te nemen aan de straatgesprekken en aan de online enquête. Op verschillende manieren is de online enquête onder de aandacht gebracht. Zo zijn er berichten via social media uitgezet, zijn flyers verspreid en is de oproep gedeeld in Puik en in gemeentelijke nieuwsbrieven naar ondernemers en verenigingen. In totaal hebben 226 mensen de online enquête ingevuld. Niet iedereen heeft de enquête volledig afgerond: in totaal hebben 191 deelnemers de hele enquête ingevuld. Op verschillende locaties verspreid over de gemeente gingen medewerkers van de gemeente en adviesbureau RUIMTEVOLK met mensen in gesprek. De gesprekken vonden plaats aan de hand van een simpele vragenlijst, die een verkorte variant van de online enquête vormde. Het doel van deze straatgesprekken was om mensen fysiek te bereiken en om kwalitatieve input op te halen (ervaringen, verhalen, ideeën). De gesprekken leenden zich ook om door te vragen waarom mensen iets vinden. De straatgesprekken vonden plaats tussen 24 januari en 1 februari 2025.
De gesprekken zijn gevoerd bij de plaatselijke supermarkten in Reuver en Offenbeek, in de Passage in Reuver, bij de bakker in Beesel en in de Park Plaza van Landal De Lommerbergen. In totaal
17
ATLAS BEESEL 2050
zijn er 359 straatgesprekken gevoerd met de samenleving. De deelnemers van de gesprekken varieerden in leeftijd, geslacht en woonplaats. De combinatie van de online enquête en de straatgesprekken levert een totaal van 585 respondenten. Met dit aantal respondenten kan met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 5% uitspraken worden gedaan over de hele populatie van de gemeente Beesel. De groep respondenten was niet alleen omvangrijk, maar ook divers. De verdeling in leeftijdsgroepen laat een herkenbaar beeld zien. De leeftijdsgroepen 55 - 64 jaar en 65 - 74 jaar zijn oververtegenwoordigd in relatie tot de bevolkingsopbouw van de gemeente. De groepen 0 - 24 jaar, 25 - 34 jaar en 35 - 44 jaar zijn juist (licht) ondervertegenwoordigd in relatie tot de bevolkingsopbouw. Wanneer binnen de groep 0 -24 jaar echter de jongste leeftijdscategorieën (tot 15 jaar) uit de data niet worden meegerekend, dan blijkt de response meer evenredig verdeeld naar de bevolkingsopbouw. De overige leeftijdscategorieën, 45 - 54 jaar en 75+ jaar, zijn evenredig verdeeld naar de bevolkingsopbouw. Ruimtelijk zijn de respondenten goed naar verhouding verdeeld en worden de drie kernen goed vertegenwoordigd. Circa 11% van de respondenten komt van buiten de gemeente Beesel.
Dit waren bijvoorbeeld toeristen van elders uit het land, maar ook inwoners van nabijgelegen gemeenten die de gemeente vaak bezoeken voor school, werk of boodschappen.
Figuur 5. De figuur toont de verdeling naar leeftijd van de respondenten.
Figuur 6. De figuur toont de verdeling naar woonplek van de respondenten.
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
Figuur 7. De figuur toont een visualisatie van woorden die men gebruikt om de gemeente Beesel te beschrijven. De grootte van het lettertype laat zien hoe vaak een woord is genoemd.
DE GEMEENTE BEESEL ANNO 2025
18
Deelnemers van de enquête beschrijven Beesel als een rustige, groene gemeente met een dorps karakter. Men waardeert het landschap, waar de historie op plekken nog zichtbaar is en natuur volop aanwezig is. Hoewel veel deelnemers de gemeente als rustig ervaren, wordt de gemeente ook als levendig gezien vanwege de aanwezigheid en nabijheid van alle nodige voorzieningen. Ook de centrale ligging tussen Venlo en Roermond,
en de goede bereikbaarheid van deze steden wordt daarbij aangehaald. De gemeenschap kenmerkt zich volgens deelnemers door het “ons kent ons’’, met een actief verenigingsleven en een hechte gemeenschap in de kernen Reuver, Offenbeek en Beesel.
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
Figuur 8. De figuur toont een visualisatie van de mooiste plekken die genoemd zijn in de enquête en tijdens de straatgesprekken. De grootte van het lettertype laat zien hoe frequent de plek is benoemd.
MOOISTE PLEKKEN VAN DE GEMEENTE
19
Op de vraag naar de mooiste plek(ken) in de gemeente Beesel komen in de straatgesprekken en enquête een hoop locaties langs. De Maas en haar directe omgeving werden het meest genoemd door respondenten. Daarnaast worden ook andere natuurlijke en groenrijke plekken, zoals de bossen, Meerlebroek, het Beesels Broek en de Kloostertuin vaak aangehaald. Ook plekken met een bijzondere cultuurhistorische waarde, zoals het buurtschap Ronkenstein, Molen De Grauwe Beer en de oude kern van Beesel (markt) komen
vaak terug in de antwoorden. Daarnaast is er veel waardering voor levendige plekken in de gemeente waar men elkaar kan ontmoeten. Zo noemen veel deelnemers het centrum van Reuver en in het bijzonder het Raadhuisplein, vanwege de sfeer en het aanbod aan voorzieningen.
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
Om een beter beeld te krijgen bij de plekken waar inwoners waarde aan hechten, heeft de gemeente parallel aan de enquête ook een fotowedstrijd uitgezet. In een videoboodschap
riep wethouder Marcel Roelofs mensen op om mooie foto’s van hun favoriete of kenmerkende plekken op te sturen. Op de foto’s die de gemeente heeft ontvangen, komen locaties zoals de Maas, Meerlebroek en de dorpscentra vaak terug. Tijdens de raadswerkvergadering op 17 februari 2025 zijn de inzendingen aan raadsleden gepresenteerd, waarna zij konden stemmen op hun favoriete foto.
RUIMTEVOLK
Figuur 9. De winnende foto van de fotowedstrijd: Kloostertuin Reuver door Sjra Claessen.
20
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
DROMEN OVER DE TOEKOMST: BEESEL IN 2050 De dromen van inwoners, ondernemers en bezoekers over de toekomstige leefomgeving van de gemeente Beesel zijn veelzijdig. Toch komen bepaalde thema’s als rode draad in de antwoorden terug. Zo blijkt uit de enquête dat men veel waarde hecht aan het behoud van het natuurlijke en groene karakter. De bossen, het Maasgebied en de openheid van het landschap worden genoemd als belangrijke elementen die men graag wil behouden. Hetzelfde geldt voor historische gebouwen en pittoreske dorpsgezichten. Ook is men trots op de eigen identiteit van Beesel als landelijke gemeente tussen twee steden, en wil men deze eigenheid niet verliezen. Het voorzieningenaanbod (winkels, horeca, gemeenschapsruimten, sportaccommodaties, recreatieve en culturele voorzieningen) maar ook het treinstation worden benoemd als aspecten die men daarom graag ook in 2050 in de gemeente behouden ziet.
Wanneer het gaat over zaken die deelnemers graag toegevoegd zien worden in de gemeente, dan verwijzen veel antwoorden naar het woningaanbod en mogelijkheden voor ontmoeting (met name voor jongeren). Voor de kern Beesel in het bijzonder worden
ook door meerdere deelnemers wensen geuit over versterking van het aanbod aan basis voorzieningen. Andere thema’s die vaker terugkomen in de beantwoording, zijn het toevoegen van meer groen in de kernen en het verbeteren van infrastructuur.
Zaken die men in de toekomst liever anders ziet dan nu, zijn er echter ook. Uit de enquête komt het aanpakken van overlast door de A73, het verminderen van de overlast door industrie in de woonkernen en - daaraan gerelateerd - het verminderen van (vracht)verkeer door de dorpskernen naar voren als verbeterpunten. Ook het aanpakken van leegstaande panden en het onderhouden van de openbare ruimte (verrommeling tegengaan) worden meermaals aangehaald. Figuur 10. Luistervinken in de gemeente
21
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
BELANGRIJKSTE OPGAVEN VOOR DE TOEKOMST In de straatgesprekken en digitale enquête zijn deelnemers ook gevraagd naar uitdagingen die zij zien voor de gemeente. Uit een reeks onderwerpen - gerelateerd aan de thema’s in deze Atlas - konden respondenten aangeven welke opgaven zij als belangrijkst zagen voor de toekomst. Deelnemers werd gevraagd om maximaal drie opgaven te kiezen. Uit alle antwoorden komt de aanwezigheid van ‘voldoende en passende woningen’ als duidelijke prioriteit naar voren: 48% van de deelnemers
had deze opgave als meest belangrijk geduid. Als toelichting geeft men aan een duidelijke behoefte te zien naar woningen voor verschillende doelgroepen, zoals starters, senioren en alleenstaanden. Betaalbare woningen en een diversiteit in woonvormen achten deelnemers als belangrijk. Andere opgaven die men als zeer belangrijk acht, zijn het inzetten op een ’veilige leefomgeving’ (33%), op een ’gezonde leefomgeving’ (30%) en het behouden en versterken van het ‘aanbod en de nabijheid van voorzieningen’ (30%). Een veilige leefomgeving wordt in verband gebracht
met sociale veiligheid (bijvoorbeeld door overlast van hangjongeren tegen te gaan), maar ook met het bevorderen van verkeersveiligheid. Een gezonde leefomgeving wordt door deelnemers vooral gerelateerd aan een omgeving met veel groen in de buurt, en weinig overlast van geluid, fijnstof of andere hinder. Opgaven die respondenten minder vaak opnemen in hun top drie aan belangrijkste opgaven, zijn er ook. In vergelijking met de andere opgaven, worden de thema’s ‘landbouw’, ‘verduurzaming en opwekken van schone energie’ en ‘ruimte voor bedrijven en werkgelegenheid’ minder geprioriteerd door de deelnemers.
Figuur 11. De figuur toont welke opgaven de respondenten het belangrijkst achten voor de toekomst.
22
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
4
Trends en ontwikkelingen
4.1 WONEN EN VOORZIENINGEN
WAT ZIEN WE GEBEUREN? → In de gemeente Beesel staan in totaal circa 6.200 woningen (CBS, 2024). Dit zijn vooral grondgebonden koopwoningen. Meer dan twee derde van de woningvoorraad betreft een eengezinskoopwoning (68%). Dit is fors meer dan het landelijk aandeel (50%). Tegelijkertijd valt op dat de gemeente Beesel relatief veel sociale huurwoningen kent: dit segment beslaat 28% van de totale woningvoorraad2. Binnen de gemeente zijn hierbij wel duidelijke verschillen te zien. In de kern Beesel staan veel ruime, grondgebonden koopwoningen, terwijl in de kernen Reuver en Offenbeek juist meer rijwoningen en sociale huur te vinden zijn2. → Nederland heeft te maken met een woningbouwopgave. Op landelijk en regionaal niveau zijn afspraken gemaakt over de nieuwbouwopgave, zoals in de Woondeal Limburg. In Beesel ligt de opgave om 500 woningen voor 2033 toe te voegen. De praktijk leert dat 30% van de woningbouwplannen vastlopen en niet of later tot realisatie komt. Om hierop voor te sorteren, is gezocht naar planruimte voor 650 woningen2. Een deel hiervan is al gebouwd of in voorbereiding. Tot 2033 ligt er nog een opgave om ongeveer 300 woningen toe te voegen. Recent is onderzocht hoe aan deze woningbouwambitie voldaan kan worden. Potentiële locaties zijn in beeld gebracht en randvoorwaarden en uitgangspunten en de rol van de gemeente zijn benoemd4.
25
ATLAS BEESEL 2050
→ De gemeente Beesel zal de komende jaren nog te maken hebben met groei van het aantal huishoudens. Prognoses tonen een piek in de groei rond 2033; daarna wordt een kantelpunt verwacht en zal het aantal huishoudens afnemen2. Een kanttekening hierbij is dat dit kantelpunt al eerder is aangekondigd en tot op heden naar achteren is verschoven. → Vergrijzing is een grote uitdaging in de regio, zo ook in de gemeente Beesel. Het aandeel 65+-ers is de afgelopen jaren sterk toegenomen en deze ontwikkeling zet de komende jaren door2. Met vergrijzing gaat niet alleen een andere woonvraag gepaard, maar het zal ook leiden tot een hogere zorgvraag, een kleinere beroepsbevolking en andere eisen voor de leefomgeving, bereikbaarheid en voorzieningen. Naast vergrijzing speelt ook ontgroening (een steeds kleiner wordend aandeel jongeren op de totale bevolking) en huishoudverdunning (minder personen per huishouden) een rol bij toekomstige keuzes over het woon- en voorzieningenaanbod. → In de gemeente Beesel vraagt ook de bestaande woningvoorraad om aandacht. Het grootste deel van de woningen in de gemeente is gebouwd vóór 1985. Ook valt op dat er relatief weinig nieuwbouw is; slechts 11% is gebouwd na 20052. De verouderde woningvoorraad maakt dat de gemeente een stevige opgave kent op het toekomstbestendig en levensloopbestendig maken en verduurzamen van de woningvoorraad: een
VERSIE maart 2025
kwart van de woningen heeft een energielabel E of lager. Hier ligt ook een grote rol voor woningeigenaren om zelf te investeren in woning, tuin en leefgedrag met duurzame keuzes23. → De meeste (maatschappelijke) voorzieningen in de gemeente bevinden zich in de kernen Reuver en Offenbeek, waaronder drie van de vier brede basisscholen (een vierde is gehuisvest in de kern Beesel) en een middelbare school. De gemeente wil het voorzieningenniveau op peil houden en zorgen dat ze goed bereikbaar zijn. Toegankelijkheid is met name een aandachtspunt vanwege de groeiende groep ouderen2. → De ligging van gemeente Beesel, tussen Roermond en Venlo in, maakt dat de gemeente sterke verhuisrelaties kent met beide gemeenten2. Veel mensen die in de gemeente komen wonen, komen vanuit Venlo of Roermond en omgekeerd. De goede bereikbaarheid en de nabijheid van beide steden, maakt de gemeente Beesel een aantrekkelijke woongemeente voor forenzen.
RUIMTEVOLK
KANSEN EN OPGAVEN → De gemeente Beesel heeft een opgave in het toevoegen van voldoende passende woningen. Tot 2033 moet er ruimte gevonden worden voor de realisatie van 500 woningen. Hierbij ligt een kans om met nieuwbouw én transformatie van de bestaande woningvoorraad meer evenwicht te krijgen in de woningvoorraad. Daarmee wordt de bevolkingsopbouw in de gemeente en wijken diverser. Hierbij komen 330 woningen voort uit een autonome ontwikkeling waarin onder andere huishoudverdunning en migratie zijn opgenomen. De overige 170 woningen zijn als ambitie toegevoegd om meer kwaliteit en balans toe te voegen. Dit vertaalt zich naar woningen in het midden- en dure segment. Hierdoor wordt ingezet op het behouden en aantrekken van sterke schouders, en worden wooncarrières mogelijk gemaakt. Bij dit alles ligt een kans om in te spelen op de voorgenomen groei en nabijheid van Roermond en Venlo door qua woningaanbod een aantrekkelijk alternatief bieden voor gezinnen te bieden.
Reuver • Gevarieerd winkelaanbod en aanwezigheid van diverse voorzieningen, zoals een school en treinstation • Circa 2830 woningen, waaronder veel eengezinswoningen. • Daarnaast zorgen ook bezoekers van het vakantiepark ‘de Lommerbergen’ voor een extra afzetmarkt voor de voorzieningen in het centrum. • Reuver heeft veel sociale huurwoningen en heeft weinig duurdere, vrijstaande woningen.
Beesel • Van oudsher een agrarische kern met aantrekkelijke dorpsgezichten en kent veel cultuurhistorie, zoals Kasteel Nieuwenbroeck. • Een karakteristieke structuur met het dorp in het midden en de akkers in een waaier eromheen. • Circa 1100 woningen, waaronder veel eengezinswoningen. • Beesel heeft veel (grote) koopwoningen en heeft weinig sociale huur (8% particuliere huur / 15% sociale huur).
Offenbeek • Offenbeek heeft diverser voorzieningen, onder andere twee basisscholen, een middelbare school en een zalencentrum. • Circa 2115 woningen, waaronder veel eengezinswoingen. • In de kern Offenbeek wonen veel gezinnen (t.o.v. het aantal huishoudens in de kern). • Offenbeek heeft veel sociale huurwoningen en er zijn veel rijwoningen aanwezig. • Aan de randen van Offenbeek zijn verschillende industrieterreinen gelegen waarbij er gemengde gebieden zijn waar wonen en industrie samenkomt.
Figuur 12. Ieder van de drie Beeselse kernen hebben hun eigen kenmerken en opgaven op het gebied van zorg, wonen, welzijn en leefbaarheid. Bron: Woonzorgvisie, Gemeente Beesel, 2023
→ Bovendien is het bij de voorgenomen ambitie van belang voldoende onderscheid te maken tussen de behoefte van de kern Beesel en de behoefte van Offenbeek en Reuver. Offenbeek en Reuver hebben een grotere behoefte aan de ‘sterke schouders’ dan de kern Beesel, gezien het aanbod van ruime, grondgebonden koopwoningen. De kern Beesel zou daarnaast gebaat zijn bij een groter aanbod van betaalbare koop- en huurwoningen.
26
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
De gemeente Beesel heeft niet alleen een kwantitatieve woningopgave, maar ook een kwalitatieve. Met het oog op de vergrijzing is het een uitdaging om voldoende passende woningen te hebben voor mensen die minder mobiel zijn of een zorgvraag kennen. Hiervoor liggen kansen in nieuwbouw maar ook in het aanpassen van de bestaande woningvoorraad. → Bij het zoeken naar locaties om woningen toe te voegen, liggen kansen in inbreiding in de drie kernen. Ook direct aan de randen liggen kansen: een aantal agrarische bedrijven ligt dicht bij de kernen. Wanneer deze bedrijven stoppen en er daardoor ruimte vrijkomt, biedt dat kansen voor ontwikkeling. Hiermee kan het buitengebied zoveel mogelijk worden ontzien van het toevoegen van bebouwing. Daarnaast kunnen er koppelkansen verzilverd worden met het vergroten van de ruimtelijke kwaliteit, het versterken van de Beeselse identiteit en voldoende diversiteit in woningtypes.
Figuur 13. Bovenstaande grafiek toont de verschillen in woningvoorraad tussen de kernen in de gemeente. Binnen de kern Beesel zijn relatief veel ruime, grondgebonden woningen te vinden en weinig appartementen. Voor de kernen Offenbeek en Reuver geldt het tegenovergestelde, waar relatief veel appartementen en rijwoningen te vinden zijn. Bron: ETIL, 2022. Bewerking Stec Groep, 2022.
→ Prognoses laten voor de gemeente Beesel rond 2033 een kantelpunt in de huishoudensgroei zien. Het is belangrijk om hierop voor te sorteren en hiervoor een visie, strategie en instrumenten paraat te hebben. Dit om te voorkomen dat er in de periode na 2033 langzaamaan woningleegstand zou ontstaan, wat een negatief effect kan hebben op de leefbaarheid van de kernen. Onderdeel daarvan kan zijn om de groeiopgave nadrukkelijk te koppelen aan een kwaliteitsverbetering - en niet enkel te focussen op aantallen. Hiermee wordt ingezet op het versterken van de
27
ATLAS BEESEL 2050
Figuur 14. Bevolking, leeftijdsgroepen: aantal inwoners op 1 januari 2024 per leeftijdsgroep. Bron: CBS, 2023
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
aantrekkelijke en unieke woonomgeving die de gemeente Beesel biedt ten opzichte van de omliggende omgeving en zo te groeien vanuit ambitie. → Er ligt een kans om de groei van het aantal woningen in de gemeente Beesel hand in hand te laten gaan met een groei in de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit van de kernen en het buitengebied. Denk bijvoorbeeld aan het verbeteren van uitloop van de drie woonkernen naar het buitengebied, onder andere via ommetjes. Dit sluit aan bij het ontwikkelprincipe dat de provincie Limburg al enige tijd hanteert: ‘meer stad, meer land’. Het kan ook gaan om het oplossen van fysieke knelpunten. Voorbeelden hiervan zijn de stationsomgeving en de Broeklaan, maar ook het transformeren en opwaarderen van werklocaties naar gemengde woon-werkmilieus.
Figuur 15. Bevolkingsontwikkeling gemeente Beesel. (CBS, 2022, bewerking Stec Groep, 2023). Hoewel het aantal inwoners van Beesel de afgelopen jaren is gedaald, is het aantal huishoudens toegenomen. Ontwikkelingen als individualisering en huishoudensverdunning dragen daaraan bij. Ook is te zien dat jongeren tussen de 15 en 25 jaar de gemeente verlaten, waarschijnlijk om te studeren in grotere steden, terwijl jonge gezinnen met kinderen tot 10 jaar zich juist vestigen. Deze factoren hebben gezamenlijk een aanzienlijke impact op het type woningen dat richting 2050 nodig is2,3.
→ Tot slot ligt er een kans om voorzieningen regionaal in stand te houden. Bijvoorbeeld door het delen van voorzieningen met Belfeld of Swalmen.
Figuur 16. Verwachte huishoudensgroei (Etil, 2022, bewerking Stec Groep 2023). De komende jaren wordt een toename verwacht in het aantal huishoudens in de gemeente. Hoewel de omvang in prognoses uiteenloopt, wordt er wel een kantelpunt verwacht rond 2033: hierna zal naar verwachting het aantal huishoudens in de gemeente weer afnemen.
28
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
4.2 GEZONDHEID EN VEILIGHEID
WAT ZIEN WE GEBEUREN? → Leefbaarheid is de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de eisen en wensen van inwoners42. Gemeente Beesel scoort vrij hoog op de Leefbaarometer. Alle Beeselse buurten scoren minimaal een ‘ruim voldoende’, waarbij de kern Beesel over het algemeen iets hoger scoort dan Reuver - Offenbeek. Als het gaat om de aanwezigheid en bereikbaarheid van voorzieningen scoren vrijwel alle buurten negatief ten opzichte van het landelijk gemiddelde5. → Ouderen en volwassenen in de gemeente ervaren hun gezondheid minder goed dan elders in de regio Noord-Limburg6. Door de nabijheid van bedrijventerreinen en de snelweg A73 die de gemeente doorkruist, is er op een aantal plekken sprake van geluidshinder en een verminderde luchtkwaliteit. → Zoals eerder al genoemd, heeft de gemeente te maken met vergrijzing, ontgroening en huishoudverdunning. Daarbij speelt ook dubbele vergrijzing. Dit betekent dat binnen de groep ouderen het aandeel 80+-ers toeneemt. Dit betekent dat er een groeiende groep ouderen ontstaat met dementie en andere gezondheidsproblemen. Ook eenzaamheid is bij deze groep een groter risico. Tegelijkertijd neemt het aantal mantelzorgers af, is het steeds lastiger om voldoende zorgpersoneel te vinden en staat de financiering van de zorg onder druk6.
30
ATLAS BEESEL 2050
→ Ook de Beeselse jeugd verdient aandacht: denk aan het creëren van gelijke kansen, inzet op preventief aanbod en een robuust sociaal netwerk, minder overgewicht en mentale klachten en een betere samenwerking met partners van de gemeente38. → De gemeente Beesel kent een rijk en sterk verenigingsleven, ook op sportgebied. Het op peil houden van het aantal vrijwilligers (zoals trainers en bestuursleden), jongeren tussen de 12 en 20 jaar blijven motiveren om te blijven sporten en het tijdig inspelen op nieuwe ontwikkelingen zijn belangrijke speerpunten. → In de gemeente Beesel is veel aanbod op het gebied van vrijwilligerswerk, welzijn en zorg. Met verschillende inwonersinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en laagdrempelige ondersteuning worden veerkracht en zelfredzaamheid gestimuleerd. Veel inwoners weten de weg naar dit aanbod te vinden, maar er zijn ook mensen die voorzieningen of bepaald aanbod nog niet altijd goed en gemakkelijk kunnen vinden. Daar is nog een verbeterslag te maken6,7. → In de regio moeten grote en specifieke doelgroepen gehuisvest worden. Hier worden regionale afspraken over gemaakt. Dit gaat bijvoorbeeld over statushouders, Oekraïners, ouderen en psychisch kwetsbare inwoners. Het is belangrijk (voor hun gezondheid) dat deze mensen huisvesting kunnen vinden die past binnen hun behoefte. De gemeente zoekt hierbij naar mogelijkheden
VERSIE maart 2025
binnen de gemeentegrenzen. Ook gaat zij samenwerkingen aan met de regio waar dit voor de inwoners het best passend is6. → De externe veiligheid in de gemeente Beesel is een aandachtspunt, gezien het transport van gevaarlijke stoffen over de A73, de spoorlijn, de Maas en buisleidingen. Hier gaat een gezondheids- en veiligheidsriscio mee gepaard en daarnaast zijn er vaak ruimtelijke beperkingen om te bouwen.
KANSEN EN OPGAVEN → De komende jaren zet de (dubbele) vergrijzing verder door in de gemeente Beesel. Het aandeel inwoners met (ernstige) eenzaamheid en dementie zal toenemen. Het is van belang dat in de toekomst levensloopbestendige woningen beschikbaar zijn en dat er aandacht is voor de belastbaarheid en de groeiende draaglast van mantelzorgers. Ook moeten zorgaanbieders en professionals bereikbaar blijven om de complexe en groeiende zorgvraag op te vangen. Daarnaast wordt een stevige sociale basis belangrijker, zodat inwoners minder complexe vragen zelf kunnen oplossen. Ze kunnen daarbij gebruikmaken van ondersteuning van algemeen toegankelijke voorzieningen, sociale netwerken of hulp uit de wijk. → Met de groeiende druk op de zorg, is er in de gemeente Beesel noodzaak om in te zetten op een verschuiving van ondersteuning door professionals naar ‘elkaar ondersteunen’.
RUIMTEVOLK
Hoewel de samenleving nog niet toe is aan deze beweging en dit de nodige aandacht vraagt, heeft Beesel als kerkdorpgemeente wel goede kaarten in handen. De gemeente is klein en overzichtelijk en mensen voelen zich (bij elkaar) betrokken. Een stevige sociale basis met onder andere voorzieningen voor ontmoeting, mantelzorgondersteuning en vrijwilligerszorg zijn naast een toegankelijk verenigingsleven van groot belang om deze betrokkenheid te kunnen verzilveren. Het achterliggende doel is om zelfredzaamheid en samenredzaamheid te bevorderen. Samenwerkingen met andere partijen bieden hierbij mogelijkheden om sterker te staan, terwijl er ook koppelkansen ontstaan in de fysieke leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan het combineren van groene ontmoetingsplekken met oplossingen voor klimaatopgaven6,7. → In het verlengde hiervan ligt er een opgave om woningen en wijken zelfredzaam en/of dementievriendelijk in te richten. Daarbij moet aandacht zijn voor de toegankelijkheid, nabijheid en/of goede bereikbaarheid van voorzieningen, envoldoende groen in de openbare ruimte. Maar ook voorhet aanbieden van woon-zorgcombinaties en het faciliteren van voldoende ontmoetingsplekken en activiteiten om sociale cohesie te bevorderen en eenzaamheid terug te dringen. → Het inzetten op een gezonde en beweegvriendelijke leefomgeving vormt een kans om meerdere doelen te combineren.
Denk aan het realiseren van aantrekkelijke, schaduwrijke en klimaatadaptieve groene buitenruimtes, het werken aan een beweegvriendelijke leefomgeving die contact
31
ATLAS BEESEL 2050
Figuur 17. De figuur toont de ontwikkeling en prognose van de ‘oldest old support ratio’ (OOSR): de verhouding tussen het aantal 85-plussers en het aantal 50-74 jarigen. De OOSR geeft aan hoeveel mensen potentieel in staat zijn informele zorg te bieden aan één 85-plusser. Door de vergrijzing raakt deze verhouding in de toekomst uit balans en zijn er minder mantelzorgers beschikbaar om informele zorg te bieden. Voor de gemeente Beesel lijkt het aantal potentiële mantelzorgers in de toekomst onder druk te komen. Bron: CBS en PBL, 2018.
Figuur 18. De gemeente Beesel heeft in de toekomst te maken met
Figuur 19. De gemeente Beesel kent een sterkere grijze druk dan
vergrijzing en dubbele vergrijzing. Dit gaat gepaard met een andere
de regio Noord-Limburg en Nederland. De grijze druk geeft het
vraag naar woningen en zorg(voorzieningen). Bron: Gemeente
aantal ouderen (65+-ers) weer ten opzichte van de beroepsbe-
Beesel. (2023). Beleidsnota Gezondheid-Wmo 2023-2026.
volking (20- tot 65-jarigen). Dit betekent dat de gemeente Beesel relatief gezien een hoge druk op de (betaalbaarheid van) (zorg)voorzieningen heeft. Bron: Gemeente Beesel. (2023). Beleidsnota Gezondheid-Wmo 2023-2026.
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
tussen bewoners stimuleert en laagdrempelige sport- en beweeggelegenheden. Een visie op de toekomst van de sportparken hoort hier ook bij: zowel in hoeveelheid sportparken binnen de gemeente als in het aanbod aan sportvoorzieningen per sportpark.
Figuur 20. Geluid alle bronnen. Duidelijk te zien is dat de snelweg en de bedrijventerreinen voor veel geluid zorgen. Bron: RIVM, 2020
→ De nabije ligging van de huidige bedrijventerreinen ten opzichte van woongebieden vormt in algemene zin een milieu- en gezondheidsopgave. Het levert bijvoorbeeld verkeersbewegingen op tussen, van en naar de bedrijven door de kernen. Richting de toekomst moet de impact van omgevingseffecten zoveel mogelijk beperkt worden. Het gaat daarbij om geluids-, geur- en lichthinder, maar ook om trillingen, luchtkwaliteit en externe veiligheid. Naast klimaatverandering is milieuverontreiniging een flinke opgave voor de toekomst, zo onderschrijft ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). → Nederland treft voorbereidingen voor de aanleg van de Delta-Rhine Corridor (DRC), een ondergrondse buisleidingenstrook tussen Rotterdam, het Ruhrgebied en Chemelot. Waterstof en CO2 zullen hier doorheen vervoerd worden. Op termijn zal mogelijk ammoniak ook ondergronds via de DRC vervoerd worden. Het tracé hiervan doorkruist de gemeente Beesel. Hier ligt een kans om het bovengrondse vervoer van gevaarlijke stoffen door de gemeente te verminderen: dit vraagt om keuzes op Rijksniveau. Tegelijkertijd levert het tracé van deze corridor op een aantal plekken ook ruimtelijke beperkingen op.
Figuur 21. Percentage van inwoners (18+) in de gemeente Beesel die geluidhinder ervaren door verschillende bronnen. De meeste geluidhinder wordt ervaren door brommers/scooters en wegverkeer dat langzamer dan 50 km/uur rijdt. Bron: Gezondheidsmonitor (GGD), 2020).
32
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
4.3 RECREATIE EN ERFGOED
WAT ZIEN WE GEBEUREN? → Vrijetijdsbesteding is voor de hele regio Noord-Limburg een belangrijke pijler. De vele vakantieparken, aantrekkelijke steden en dorpen, rust en ruimte, cultuur, én de onderlinge goede verbindingen maken Noord-Limburg een populaire bestemming en vestigingsplaats. → Gemeente Beesel heeft goede kaarten in handen als aantrekkelijke recreatieve bestemming. Zo kent Beesel een gevarieerd groen karakter, ideaal gelegen tussen Düsseldorf, Roermond en Venlo. Het kleinschalige, dorpse karakter, met een gemoedelijke en bourgondische sfeer en compacte centra, en de potentie voor wandelaars en fietsers dragen daaraan bij9. De nabijheid van natuur, aantrekkelijke landschappen en een hoog voorzieningenniveau zijn bovendien belangrijke dragers voor een goed en aantrekkelijk woon- en leefklimaat25.
34
Beesel is deels een gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. In 2016 kreeg de gemeente de titel ‘Beste erfgoedgemeente van Nederland’9. Aansluitend op de regiovisie Noord-Limburg wil de gemeente Beesel ook de waarde van erfgoed steviger op de kaart zetten richting zowel bewoners als toeristen. → De gemeente beschikt over een gevarieerd aanbod aan recreatieve voorzieningen, waaronder restaurants, terrassen, een bioscoop en de dagstranden van Drakenrijk en de daar nog te ontwikkelen ‘elk-weer-voorziening’. Ook zijn er diverse overnachtingsmogelijkheden, zoals een bungalowpark (De Lommerbergen), kampeerterreinen, B&B’s en de omgeving van de Witte Stein. De gemeente wordt daarnaast gekenmerkt door een rijk verenigingsleven en een actieve gemeenschap die jaarlijks tal van activiteiten en evenementen organiseert. Voor toeristen en recreanten biedt de gemeente Beesel diverse wandel- en fietsroutes, unieke dorpsgezichten, slingerende beekjes en attracties9,11.
→ De gemeente telt een variëteit aan monumenten - 21 Rijksbeschermd, 65 gemeentelijk beschermd -,bijzondere locaties en archeologische vindplaatsen, die samen het erfgoedverhaal van de gemeente vertellen. Denk aan het station (gebouwd in 1863), boerderijen uit de ontginningsperiode, het voormalig Heilig Hartklooster, kasteel Nieuwenbroeck, de korenmolen ‘de Grauwe Beer’ en schansen. Buurtschap Ronkenstein is een Rijksbeschermd dorpsgezicht en de kern
→ Beesel en de draak zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het openluchtspektakel over de legende van Sint Joris en de Draak, waaraan zo’n 800 Beeselse vrijwilligers bijdragen en waarop ca. 40.000 bezoekers af komen, illustreert dit. Daarnaast is de draak overal zichtbaar in het straatbeeld en via een interactieve route. De gemeente wil het thema draak/draaksteken als onderscheidend toeristisch thema blijven behouden en
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
versterken, onder andere door inzet op marketing (destination branding)9.
KANSEN EN OPGAVEN → Er liggen kansen om het dag- en verblijfstoerisme in de gemeente Beesel te versterken. Er zijn verschillende aanknopingspunten, zoals de ligging, het diverse landschap en de compacte en gemoedelijke kernen. Maar ook de verbinding met het verhaal van de Draak en de historie van de keramische kunst (kern Beesel) en keramische industrie (Offenbeek). De opgave is om het recreatieve en toeristische aanbod op een duurzame manier te ontwikkelen, met oog voor kwaliteit en vitaliteit van bestaande en nieuwe locaties en trekpleisters. Dit sluit ook aan bij de regionale en provinciale ambitie op recreatie en toerisme. → Een duurzame en toekomstbestendige omgang met erfgoed vraagt keuzes naar de toekomst: het is van belang om erfgoed levend te houden door het te ontwikkelen wanneer dit nodig is. Ook draagt het vroegtijdig integreren van erfgoed in ruimtelijke ontwikkelingen bij aan een kwalitatief, levend en toekomstbestendig landschap. Een actueel voorbeeld hiervan is het spanningsveld tussen het beschermen van dorpsgezicht Beesel en woningbouwontwikkelingen. → In algemene zin kan de ruimtelijke kwaliteit van een aantal plekken in de gemeente versterkt worden. Voorbeelden hiervan zijn de ervaren ‘harde grens’ tussen dorpsgezicht
RUIMTEVOLK
Ronkenstein en bedrijventerrein Molenveld, de stationsomgeving, de entree van Reuver vanuit het zuiden en de grensovergang naar Duitsland. → Het gebied langs de Maas kan meer en beter benut worden. Er zijn kansen in bestaande én nieuwe fiets- en wandelroutes, rust- en ontmoetingsplekken langs de Maas en het versterken van de recreatieve potentie van het gebied, met voorzieningen of activiteiten9. → De huidige fiets- en wandelroutes zijn al behoorlijk dekkend. In het buitengebied, met name aan de oostkant van de gemeente, liggen echter nog kansen voor het verfijnen en toevoegen van fietsroutes. → Met het verstevigen van recreatie kunnen tegelijkertijd koppelkansen worden verzilverd als het gaat om de recreatieve behoefte van de eigen inwoner. Denk bijvoorbeeld aan ommetjes en speel- en sportvoorzieningen. Van belang is om bij de groei van de gemeente Beesel als toeristische trekpleister de balans tussen recreatie en natuur met duurzaamheid en leefbaarheid te bewaken9. → Voor de gemeente is het vanuit economisch oogpunt belangrijk dat de centra levendig en aantrekkelijk zijn voor inwoners en voor toeristen. Naast aandacht voor het centrum van Reuver, moet er aandacht voor alle drie de centra zijn. Ze voegen op hun eigen manier iets toe aan het voorzieningenniveau van inwoners en voor toeristen9.
Figuur 22. Populaire fiets- en wandelroutes. Donkere lijnen geven vaakgebruikte routes aan, de lichtere zijn indicatoren voor minder drukke plekken. Boven: fietsen. Onder: wandelen en hardlopen. Bron: Strava Heatmap, 2023.
35
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
→ Verschillende centrumondernemers hebben zich verenigd in een bedrijveninvesteringszone (BIZ). Bij hen leven waardevolle ideeën en inzichten die de gemeente graag meer wil benutten en faciliteren, om zo de recreatieve en toeristische ambitie nog meer vorm te geven10. Immers: zonder aantrekkelijk en toegankelijk centrum, geen bezoekers.
Openluchtspektakel Sint Joris en de Draak bij het draaksteken in Beesel. Bron: Monumentaal, 2023.
36
ATLAS BEESEL 2050
VERSIE maart 2025
RUIMTEVOLK
4.4 WERKEN
WAT ZIEN WE GEBEUREN? → De economie van de gemeente Beesel heeft de afgelopen decennia een verandering doorgemaakt. Een van oorsprong agrarische economie heeft zich ontwikkeld tot een industriële economie en is vervolgens doorgegroeid naar een dienstverlenende economie. De keramische industrie is van oudsher een belangrijke verhaallijn in de Beeselse economie, maar is inmiddels nauwelijks nog van invloed. In verhouding met de omliggende gemeenten en de regio Noord-Limburg is de landbouwsector in de gemeente Beesel klein11. → Relatief veel inwoners van de gemeente zijn werkzaam buiten de gemeentegrenzen. Beesel is daardoor meer een woongemeente dan een werkgemeente. Circa 22% van de inwoners werkt in de eigen gemeente. De inwoners die werkzaam zijn buiten de gemeente, werken voornamelijk in de omliggende buurgemeenten11.
38
De Lommerbergen en Drakenrijk zijn belangrijke toeristisch-recreatieve trekkers binnen deze sector. → De gemeente Beesel heeft drie bedrijventerreinen: Molenveld, Roversheide en Maasveld. Deze terreinen vormen belangrijke economische dragers voor de gemeente Beesel. Elk van deze terreinen heeft een eigen karakter, omvang en zwaartepunt in type bedrijvigheid. De voornaamste sectoren op de bedrijventerreinen zijn de groothandel en industrie, met minimale leegstand. De lokale behoefte aan meer ruimte wordt opgevangen door de uitbreiding van Roversheide11. → De gemeente kent - in tegenstelling tot de omliggende regio - een minder grote opgave met (de huisvesting van) arbeidsmigranten.
→ De zakelijke dienstverlening is de grootste werkgever in de gemeente Beesel, goed voor 27% van alle banen. Een kwart van de banen is gevestigd in de industrie. Daarmee is de industriële sector een belangrijke werkgever. Dat is opvallend gezien het beperkte aantal vestigingen in deze sector. Hetzelfde geldt voor de sector toerisme en recreatie: ondanks het beperkte aantal vestigingen levert deze sector ruim 11% van de banen11. Vakantiepark
→ Het dorpshart van Reuver vervult binnen de gemeente een centrumrol in culturele en maatschappelijke voorzieningen, horeca en detailhandel. Met een compact winkelgebied, gratis parkeermogelijkheden op korte afstand en terrassen is het dorpscentrum van Reuver een aantrekkelijk winkel- en verblijfsgebied11,27. Maar de gemeente Beesel heeft, net zoals in de rest van Nederland, te maken met een veranderend winkellandschap. Steeds meer mensen kopen online, waardoor de rol van dorpscentra verandert: van winkelhart naar ontmoetingsplek. De grote voorzieningencentra van Venlo en Roermond om de hoek versterken het effect hiervan voor de gemeente Beesel.