2021.04.23, RIB, Beheersmaatregelen sociaal domein incl. bijlagen.pdf

Leden van de gemeenteraad

Reuver, Onderwerp:

23 april 2021 Verzonden: Grip op het Sociaal Domein - Beheersmaatregelen

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 6 april 2021 hebben wij u door middel van een raadsinformatiebrief over de financiële situatie en bijbehorend risico binnen het Sociaal Domein geïnformeerd. Tijdens de werkvergadering van 19 april jl. hebben wij de situatie verder toegelicht met betrekking tot de jaarrekening 2020 en wat dat betekent voor 2021. Tijdens deze vergadering is de afspraak gemaakt dat wij uw raad via deze raadsinformatiebrief verder informeren inclusief beheersmaatregelen voor het Sociaal Domein. Deze beheersmaatregelen worden vervolgens onderdeel van een integraal herstelplan waarover het college op 18 mei 2021 een besluit zal nemen. Het herstelplan kan vervolgens op 14 juni door uw raad worden behandeld. Toelichting Het voorlopige rekeningresultaat van 2020 is € 45.000,- positief na onttrekking uit reserves en overheveling. Met name de hierbij benodigde onttrekking uit de reserve vormt hierbij echter een belangrijke kanttekening. Binnen het Sociaal Domein zien we namelijk een voorlopig negatief resultaat van €1.139.000,-. Dit negatieve resultaat kan dus voor 2020 worden opgevangen uit de ‘Reserve open einden regelingen Sociaal Domein’, de reserve is daarmee echter leeg.

Tabel: Voorlopig resultaat jaarrekening 2020 compleet (bedragen x €1.000) Beleidsveld WMO

Begroot 2020 4.457

Realisatie Afwijking 2020 4.691 -234

93

99

-269 -678 14 34 -6

13.889

15.028

-1.139

Participatie

2.820

3.089

Jeugdzorg

4.552

5.230

Gezondheid

659

645

Onderwijs

1.308

1.274

Gemeenschap Totaal prog Samenkracht

Tabel: Voorlopig resultaat jaarrekening 2020, programma 2 (bedragen x €1.000)

De jaarrekening 2020 laat zien dat het tekort binnen het Sociaal Domein oploopt. 1

Deze lijn zet zich naar verwachting in 2021 door, zoals ook tijdens de werkvergadering is toegelicht. Enerzijds door de trends en ontwikkelingen en anderzijds door de keuzes die we hebben gemaakt bij de begroting. De ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein in de gemeente Beesel volgen daarmee een landelijk beeld. (97% van alle gemeenten in Nederland heeft op dit moment een tekort op het Sociaal Domein, zie ook bijlage 1: trends en ontwikkelingen). Om dit tekort te beperken zijn extra beheersmaatregelen noodzakelijk die bijdragen aan een toekomstbestendig Sociaal Domein. Sociaal Domein: Beesel De huidige situatie binnen het Sociaal Domein ziet er als volgt uit: - Er is een tekort in de jaarrekening 2020 (voorlopig) ontstaan van €1.139.000,-. binnen het Sociaal Domein. Behandeling van de jaarrekening (definitief) staat gepland voor de raad van 12 juli 2021. - Als er geen extra maatregelen worden genomen, verwachten we op basis van de realisatie van het eerste kwartaal 2021 bij Wmo en Jeugdzorg in 2021 ook een extra tekort van ca € 1.045.000,-. - Bij de begrotingsbehandeling 2021 zijn al taakstellingen (€315.000,-) opgelegd voor het Sociaal Domein. - De reserve open eind regeling is leeg; de reserve is gebruikt om het tekort van 2020 op te vangen. - Op 1 januari 2022 starten nieuwe aangescherpte contracten met zorgaanbieders op Jeugd, Participatie en Wmo (zie sturing en inkoop).

- Decentralisatie Beschermd Wonen: vanaf 1 januari 2022 is Beschermd Wonen een taak van alle gemeenten. Het is nog niet duidelijk welke middelen de gemeente Beesel hiervoor gaat ontvangen. Het bovenstaande maakt duidelijk dat meer en snellere acties nodig zijn. We zitten in een positie die ons dwingt om onze ambities bij te stellen en tot besparingen te komen om zo de zorg nu en in de toekomst betaalbaar te houden. Tegelijkertijd bestaat de huidige ambitie niet voor niets; als gemeente willen we de kwaliteit en capaciteit binnen ons Sociaal Domein borgen, zodat niemand verstoken blijft van noodzakelijke zorg en ondersteuning. Bestaande maatregelen en proces extra beheersmaatregelen Hieronder leest u wat we de afgelopen periode hebben gedaan en hoe het proces om te komen tot extra beheersmaatregelen eruitziet. Visitatiecommissie In het najaar 2019 hebben we deelgenomen aan de visitatiecommissie ‘financiële beheersbaarheid sociaal domein’ om zo de grip op de uitgaven in het Sociaal Domein te verbeteren. De adviezen van de visitatiecommissie, in maart 2020, zijn vertaald naar een actieplan op vier hoofdthema’s, waarover de raad is geïnformeerd. Hieronder gaan we kort in op de stand van zaken van deze vier hoofdthema’s. Sturing en Inkoop Om de kwaliteit van zorg te borgen en om eensgezindheid te tonen naar aanbieders, werken wij regionaal samen.

Om dit te versterken zijn we het traject Sturing en Inkoop gestart. In het project Sturing en Inkoop werken we toe naar nieuwe contracten per 1 januari 2022 voor de maatwerkvoorzieningen. Dit doen we om grip te krijgen op de kosten, efficiënter te werken en het Sociaal Domein te versterken. De eerste financiële berekeningen laten zien dat bovenstaande standpunten tot een besparing, ten opzichte van de bestaande contracten, zullen leiden en de kwaliteit van zorg omhoog gaat. Beleid Voor het zomerreces 2021 leggen wij de Kadernota Sociaal Domein ter besluitvorming voor aan de raad. In de kadernota formuleren we onze ambities en de maatschappelijke opgaven voor de middellange en lange termijn en vertalen dit naar

2

doelen. In een uitvoeringsplan worden deze doelen verder uitgewerkt en financieel vertaald. Toegang Bij de toegang Sociaal Domein is sinds 2019 ingezet op het verhogen van de kwaliteit van de toegang en de doorontwikkeling van de samenwerking met andere toegangen, zoals bureau jeugdzorg en huisartsen. Op korte termijn gaan we aanvullend inzetten op algehele kwaliteitsbevordering van de gemeentelijke toegang onder andere door: - Instellen van vier ogen principe: voorzieningen vanaf een bepaald bedrag, volume of zwaarte worden beoordeeld door meerdere personen. Dit wordt vastgelegd in de werkafspraken bij Jeugd en Wmo. - Uitgangspunten verder vast te stellen in de nadere regels - SMART doelstellingen formuleren en deze ook toetsen onder andere bij herindicatie en cliënt tevredenheidsonderzoek De verwachting is dat we op deze manier de noodzakelijke zorg gerichter inzetten, waarbij we kritisch met elkaar meekijken op besluiten. Data In de afgelopen periode zijn nieuwe applicaties in gebruik genomen voor management- en sturingsinformatie. Door deze applicaties zijn we meer in control (tijdig bijsturen) en kunnen we eerder schakelen op trends. Implementatie nieuw cliëntsysteem Sinds november 2020 werken de toegangsteams van Jeugd en Wmo met een nieuw cliëntsysteem.

Dit systeem geeft de medewerkers in de toegang inzicht in de (resultaat)afspraken die zijn gemaakt, de zorg die is ingezet en de kosten per cliënt. Periodieke monitoring Het lokaal dashboard Sociaal Domein geeft inzicht in actuele cijfers over budgetten, uitgaven en zorggebruik. Deze cijfers worden maandelijks besproken met het management en college. Extra beheersmaatregelen en labelen inkomsten Het college heeft op 22 april een aantal beheersmaatregelen vastgesteld, deze zijn toegevoegd in bijlage 2 bij deze brief. Met betrekking tot ‘Jeugd’, waar het grootste tekort verwacht wordt, zien de beheersmaatregelen op specifieke zorg, begeleiding en behandeling. Bij WMO betreft het beheersmaatregelen rondom tariefstellingen, woningaanpassingen, mobiliteitsvoorzieningen, individuele begeleiding, eigen bijdragen, legeskosten en dagbesteding. De maatregelen hebben naast het Sociaal Domein ook invloed op de beleidsvelden sport en gezondheid (o.a. via besparing op het sportbudget). Thema Ontmoeting (incl. open inloop)

Besparing 2021 € 61.500,00

Sportbudget € 20.000,00 Buurtsportcoach (inhuur) € 12.930,00 Minima regeling € 10.000,00 Individuele inkomstentoeslag € 10.000,00 Budget meedenken meedoen € 40.000,00 Jeugd (diverse onderdelen) € 362.500,00 WMO (diverse onderdelen) € 105.600,00 TOTAAL: € 622.530,00 Tabel: Overzicht besparingen beheersmaatregelen We werken deze maatregelen verder uit in het herstelplan en we informeren betrokken partijen en doelgroepen. Naast deze maatregelen gericht op besparingen, hebben we tevens een deel van de steun vanuit het Rijk met betrekking tot de coronacrisis gelabeld voor het Sociaal 3

Domein. Deze labeling is in lijn met de middelen die vanuit het Rijk voor het sociaal domein bedoeld zijn vanwege de impact van de crisis op het domein (de uitkering vindt echter via de algemene middelen plaats). We verwachten tevens nog een extra uitkering in het kader van de coronacrisis. Deze hebben we echter nog niet meegerekend omdat we nog onvoldoende zicht hebben op de kosten die we in dat kader mogelijk nog maken. Dit is tevens terug te vinden in bijlage 2 beheersmaatregelen. Daarmee hebben we een aantal effectieve stappen kunnen zetten in het terugdringen van het tekort. Compensatie vanuit het Rijk (Jeugd) Aanvullend op onze gemeentelijke beheersmaatregelen om een stelsel van goede en betaalbare zorg te organiseren zetten we ook nadrukkelijk in op compensatie van de rijksoverheid. Op 22 april 2021 ontvingen we bericht dat voor 2021 door het Rijk op dit moment toch een extra bedrag van 613 miljoen beschikbaar wordt gesteld aan gemeenten. Dit is slechts een deel van het landelijke tekort, maar het geeft wel aan dat ook het Rijk ziet dat extra steun noodzakelijk is. De exacte doorrekening van deze compensatie zal ook verwerkt worden in het herstelplan. Samenvatting effect beheersmaatregelen en aangekondigde compensatie De totale opgave voor het sociaal domein voor 2021 bedraagt:€ 1.335.000,(€290.000,- + €1.045.000,-).

De verwachting is dat met de betreffende beheersmaatregelen een kostenreductie kan worden gerealiseerd van € 622.530,- in 2021. Naast de verwachte inkomsten uit de coronasteun vanuit het Rijk en de extra compensatie vanuit het Rijk ad € 543.000,- komen we op dit moment op een tekort van € 169.470,- uit. Met de uitwerking van de beheersmaatregelen en het resterend tekort gaan we verder aan de slag en ze worden meegenomen in het integrale herstelplan.

Totaaloverzicht effect beheersmaatregelen en compensatiemiddelen (zie ook bijlage 2) Noot bij 2). Bedrag is exclusief de aangekondigde € 180.000,- aan extra coronasteun waarvan we naar verwachting een substantieel deel nog kunnen gaan inzetten. Vervolg Hieronder ziet u de planning van het proces om te komen tot beheersmaatregelen en ziet u hoe het begrotingsproces en de kadernota Sociaal Domein hierop aansluiten.

Planning 4

Vragen Heeft u vragen, neem dan contact op met Rick Nillesen, bereikbaar via: 077-4749292 of rick.nillesen@beesel.nl.

Hoogachtend, namens Burgemeester en wethouders van Beesel,

F.J.M. Nillesen secretaris

B.C.M. Vostermans burgemeester

Bijlagen: 1. Bijlage 1: Landelijke ontwikkelingen 2. Bijlage 2: Beheersmaatregelen Sociaal Domein

5

BIJLAGE 1 Landelijke trends en ontwikkelingen en afhankelijkheden Sociaal Domein Onderzoek Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) De verwachtingen van de drie decentralisaties van het Rijk naar gemeenten waren in 2015 hooggespannen. Meer maatwerk, meer nadruk op zelfredzaamheid en hulp uit het eigen netwerk moesten leiden tot betere en goedkopere ondersteuning van kwetsbare burgers. Het SCP stelt in een recent uitgebracht rapport dat deze verwachtingen nog niet zijn waargemaakt. Gemeenten behalen nog geen betere resultaten dan het Rijk. Er is bovendien teveel financieel effect verwacht van het meer inzetten op eigen kracht en de zorgzame samenleving.

Landelijke problematiek: trends en ontwikkelingen - Arbitrage VNG: op 11 maart 2021 heeft de VNG met een brede delegatie van het kabinet over de tekorten op de jeugdhulp gesproken. Tijdens dit overleg zou het kabinet een aanbod doen om de huidige financiële nood te verminderen en perspectief te bieden voor de structurele oplossing op de lange termijn. Helaas heeft dit overleg tot onvoldoende resultaat geleid en heeft de VNG besloten arbitrage in te roepen.1 - Het Rijk heeft de uitspraak gedaan de aanzuigende werking (het abonnementstarief is goedkoper dan particuliere hulp) van hulp in het huishouden niet volledig te compenseren. - Onderzoek van bureau Andersson Elffers Felix (AEF): landelijk jaarlijks structureel ca. € 1,7 miljard tekort op jeugdzorg - 97% van de gemeente kampt inmiddels met een tekort in het Sociaal Domein - Stijging van cliënten met ca. 16%, daarnaast ook stijging van ca. 16% van de kosten per cliënt. - Transformatie/transitie neemt zo’n 10 jaar in beslag. - Ontwikkeling gemeentefonds: het Rijk buigt zich momenteel over een herverdeling van het gemeentefonds vanaf 2023. Er is een voorlopige doorrekening per individuele gemeente gemaakt op basis van de nieuwe verdeelmaatstaven. In deze eerste doorrekening komt Beesel als voordeelgemeente (positieve financiële herverdeling) naar voren. Dit zijn echter voorlopige cijfers.

- Landelijke lobby: we zien dat in het hele land gemeenten op verschillende manieren aandacht vragen voor de financiële situatie. Zo doet de gemeente Beesel dit samen met de K80; de samenwerking van de tachtig kleine gemeenten van Nederland waar Beesel mede initiatiefnemer van is. De regio Noord Limburg heeft een brandbrief gestuurd rondom de financiële situatie van hulp in het huishouden. De gemeente Beesel heeft deze brief mee ondertekend. Reactie Rijk, is dat extra compensatie voor de aanzuigende werking niet beschikbaar komt. - VNG heeft om deze reden gemeenten opgeroepen om bepaalde beheersmaatregelen te nemen en zal daarin ondersteunen. Afhankelijkheden Sociaal Domein Een aantal factoren maakt het lastig om de kosten binnen het Sociaal Domein te beperken en tegelijk de kwaliteit van het zorgniveau te borgen. - Externe verwijzers: in de Jeugdwet is vastgelegd dat externe verwijzers mogen verwijzen naar maatwerkvoorzieningen, waarvan de financiële verantwoordelijkheid bij de gemeente ligt. - Maatschappelijke ontwikkelingen: het Sociaal Domein gaat over ondersteuning van kwetsbare mensen. Dit laat zich niet makkelijk sturen. Zo kan de impact van de coronamaatregelen een toename van het aantal jongeren met depressieve klachten met zich meebrengen,van eenzaamheidsproblematiek bij ouderen en van oplopende werkloosheid.

- Open eind regelingen: dit betekent dat het aantal aanvragen bepaalt hoeveel budget er nodig is, zonder budgetplafond. - Kanteling: de mate waarin het gemeenten lukt de beweging van professionele ondersteuning naar het eigen netwerk op gang te krijgen, bepaalt of kosten dalen of hoog blijven. - Abonnementstarief Hulp bij het Huishouden (HbH): als gevolg hiervan is het aantal aanvragen voor HbH sterk toegenomen; dit wordt niet financieel gecompenseerd door het Rijk. 1

Inmiddels heeft Rijk voor 2021 eenmalig een compensatie beschibaar gesteld (dd 21-04-2021) Kabinet stelt ruim € 600 miljoen extra beschikbaar voor jeugdzorg | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl

Bijlage 2 bij Raadsinformatiebrief Beheersmaatregelen

BEHEERSMAATREGELEN SOCIAAL DOMEIN 2021

Pagina 2

Programma Onderdelen plan van aanpak herstelplan 18 mei: Deelplan 1: Organisatie (diverse taakstellingen begroting) Deelplan 2: Bezuinigingsvoorstellen korte termijn (integraal) Deelplan 3: Extra inkomsten en slimme investeringen Deelplan 4: Grip op Sociaal Domein Programma 22 april 2021: Deelplan 4: Grip op Sociaal Domein: 1) Bezuinigingen 2021 2) Labelen inkomsten 3) Procesmaatregelen

Planning m.b.t. financiën 19 april 2021 22 april 2021 23 april 2021 18 mei 2021 18 mei 2021 31 mei 2021 14 juni 2021 15 juni 2021 28 juni 2021 5 juli 2021 12 juli 2021

Werkvergadering gemeenteraad Beheersmaatregelen college (SD) Raadsinformatiebrief gemeenteraad Werkvergadering Sociaal Domein Herstelplan college (integraal) Herstelplan commissie Herstelplan gemeenteraad Infomarkt begroting gemeenteraad Perspectiefgesprek Jaarrekening en 1ste berap commissie Jaarrekening en 1ste berap gemeenteraad

Begrotingscyclus 2022 (vaststelling door gemeenteraad 4 nov 2021)

PROGRAMMA - OPGAVE – 1) BEZUINIGING 2021 – 2) INKOMSTEN – 3) PROCESMAATREGELEN - VERVOLG

Pagina 3

Opgave 2021 (totaaloverzicht voorzien en onvoorzien) Overzicht financiële opgave 2021 Sociaal Domein Prognose tekort Sociaal Domein (zonder beheersmaatregelen)

X 1000

Participatie

40

75

WMO

165

Leerlingenvervoer

80

Jeugd

840

Compensatie aanzuigende werking

160

Prognose tekort Sociaal Domein

1.045+

Totaal geplande taakstellingen

315

Onderdelen begroting 2021 (taakstellingen + compensatie zoals opgenomen in begroting 2021)

X 1000

Voorliggend veld SD

Bedragen x €1.000

❖ Geplande taakstellingen begroting 2021: 315 k (tabel 1) • Gerealiseerd op ‘voorliggend veld Sociaal Domein’: 25k • Taakstelling leerlingenvervoer: Nog niet gerealiseerd ivm vertraging door invloed Coronacrisis • Compensatie aanzuigende werking: Ondanks toezeggingen Rijk 2020 geen compensatie vanuit Rijk ❖ Prognose 2021 Sociaal Domein zonder beheersmaatregelen: 1.045k (tabel 2) ❖ Reserve open einden regeling is door het tekort in 2020 leeg ❖ Risicoprofiel op jeugd hoog ❖ College dient bij hoog risico conform beleid beheersmaatregelen te treffen PROGRAMMA - OPGAVE – 1) BEZUINIGING 2021 – 2) INKOMSTEN – 3) PROCESMAATREGELEN - VERVOLG

Pagina 4

Grip op sociaal Domein 1) Bezuinigingen 2021

Thema Ontmoeting (incl. open inloop) Sportbudget Buurtsportcoach (inhuur) Minima regeling Individuele inkomstentoeslag Budget meedenken meedoen Jeugd* (diverse onderdelen) WMO* (diverse onderdelen) TOTAAL:

Besparing 2021 € 61.500,00 € 20.000,00 € 12.930,00 € 10.000,00 € 10.000,00 € 40.000,00 € 362.500,00 € 105.600,00 € 622.530,00

Tabel: Bezuinigingsvoorstellen 2021 Sociaal Domein * NB: Veel variabelen van toepassing op deze bezuiniging. Noodzaak om de procesmaatregelen (onderdeel 3) integraal door te voeren.

PROGRAMMA - OPGAVE – 1) BEZUINIGING 2021 – 2) INKOMSTEN – 3) PROCESMAATREGELEN - VERVOLG

Pagina 5

Grip op sociaal Domein 2) Labelen inkomsten Zeker:

Steunmaatregelen Rijk Kosten Te labelen voor afdekking Tabel: Labelen inkomsten tekort (definitief)

€ 281.000,- Steunmaatregelen Rijk (3de en 4 de corona pakket) € 68.000,- (Tonk, eenzaamheid, budgetbeheer) € 213.000,-

Aangekondigd:

Steunmaatregelen Rijk Compensatie Jeugd Steunmaatregelen Rijk Compensatie Corona

Ca. € 330.000,-Compensatie Jeugd. Verwacht bedrag op basis van aankondiging 22 april 2021 Ca. € 180.000,-Via algemene middelen compensatie voor Tonk en inkomstenderving. Hiervan is nog onvoldoende duidelijk welk deel gelabeld kan worden voor het Sociaal Domein

PROGRAMMA - OPGAVE – 1) BEZUINIGING 2021 – 2) INKOMSTEN – 3) PROCESMAATREGELEN - VERVOLG

Pagina 6

Grip op sociaal Domein 3) Procesmaatregelen

Toegangsmanagement • Aanscherping toets instroom • Doorontwikkeling casus- en procesregie en monitoring • Beperken volume, duur en intensiteit waar mogelijk • Formulering en opvolging van SMART-doelen

Leveranciersmanagement • Structurele contractbesprekingen top 5 aanbieders • Regie Beesel • Budgetplafonds •

Verzilveringspercentages

• Verlengingen • Behalen resultaten

Organisatie • Taken, rollen en verantwoordelijkheden anders inrichten (inhoud en proces) • Invoeren kwaliteitsmedewerkers* Jeugd & WMO (4-ogen principe) • Begeleiding teams • Aanpassen mandaten • Periodiek rapporteren aan college * Transformatiebudget SD (€ 102.000,-, neutraal)

PROGRAMMA - OPGAVE – 1) BEZUINIGING 2021 – 2) INKOMSTEN – 3) PROCESMAATREGELEN - VERVOLG

Pagina 7

Grip op sociaal Domein Samenvatting: Totaaloverzicht Sociaal Domein inclusief beheersmaatregelen: Opgaven SD 2021 (nog te realiseren): Prognose 2021 tekort:

€ 290.000,- (€ 315.000,- – € 25.000,-) € 1.045.000,-

1) 2)

€ 622.530,- (pagina 4) € 213.000,- (pagina 5, zeker) € 330.000,- (aangekondigd (definitief bedrag volgt) Neutraal via transformatiebudget SD (€ 102.000,-)

3)

Bezuinigingen 2021 Labelen inkomsten Compensatie Jeugd Procesmaatregelen

Totaal resterend tekort:

€

169.470,- (aanvullende maatregelen via integraal herstelplan)

Vervolgtraject: 1. Besluit college beheersmaatregelen Sociaal Domein (22 april 2021) 2. Informeren gemeenteraad besluit college via RIB (23 april 2021) 3. Nadere toelichting raad werkvergadering 18 mei 2021 4. Maatregelen resterend tekort + nadere uitwerking via het integrale herstelplan college 18 mei 2021, waarna behandeling door gemeenteraad op 14 juni 2021 5. Meerjarig sluitende begroting via begrotingscyclus 2022 PROGRAMMA - OPGAVE – 1) BEZUINIGING 2021 – 2) INKOMSTEN – 3) PROCESMAATREGELEN - VERVOLG