14.2.10 - 2026.06.01, Regio Noord-Limburg, Oogstfeest en digitaal magazine Oogst (geanonimiseerd)

ed,

Regio Noord-Limburg (geanonimiseerd) nn (geanonimiseerd)1 juni 2026 11:32

Van: Verzonden:

(geanonimiseerd)

Aan:

Onderwerp: Beste

ú

maandag

griffiers,

Vorige week

hebben

Oogstfeest gevierd van Regio Deal Noord-Limburg |. Dit was een zeer geslaagde bijeenkomst. Tijdens het Oogstfeest is ook het Magazine Oogst gelanceerd. Een magazine met de letterlijke oogst van de eerste Regio Deal. we

het

In dit

magazine zijn alle projecten in beeld gebracht die een bijdrage hebben ontvangen vanuit de Regio Deal en dus ook vanuit de 8 gemeenten. Dit tastbare resultaat willen we graag met de gemeenteraadsleden delen zodat ook zij ook kunnen zien welke positieve impact deze Deal heeft gehad in en voor NoordLimburg. Het

magazine

kunt

u

downloaden

Wij stellen het bijzonder Met

op

in het nieuwsbericht op

prijs als u dit deelt met

de

(geanonimiseerd) Regio Noord-Limburg J

Communicatie

Adviseur

|

Regio Noord-Limburg

A

\

(geanonimiseerd)

| QW 9

onze

gemeenteraadsleden.

vriendelijke groet,

r Nn in)

via de button

Villafloraweg 1,Venlo,5902

RK

website:

magazine

Regio Deal I

2

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

3

Dit magazine is een bundeling van bijzondere verhalen. Letterlijk de Oogst van 5 jaar samen werken aan Regio Deal Noord-Limburg. We danken iedereen voor het delen van de persoonlijke verhalen. Het is een mooie weergave van de opbrengst en de persoonlijke ervaringen.

“De mooiste oogst is het resultaat van samenwerking”

Inhoud

Woord vooraf Antoin Scholten Elianne Demollin-Schneiders

4 6

Future Farming Ingrid Vermeer Projecten

8 10 12

Reflectie Wim de Schrijver

34

02

Vitaal en gezond Hans Peter Jung Projecten

38 40 44

03

Talent Wouter Josso Projecten

54 56 58

04

Veiligheid Ryan Palmen Projecten

72 74 76

05

Samenwerken over grenzen Ron Coenen Projecten

98 100 102

Epiloog René van Loon & Hendrik Jan van Elmpt

118

01

5

Antoin Scholten Burgemeester van gemeente Venlo en voorzitter Regio Noord-Limburg

“Samenwerken in en voor NoordLimburg is geen keuze of noodzaak. Het is een kans. In een wereld die steeds groter en internationaler wordt , moet je als regio namelijk samen zorgen dat je zichtbaar en slagvaardig bent. Noord-Limburg heeft precies de juiste schaal: groot genoeg om impact te maken , klein genoeg om elkaar te kennen. Door samen op te trekken richting Den Haag , Brussel en Düsseldorf , wordt één plus één hier echt drie. Wat ons uniek maakt , is onze mentaliteit. Hardwerkende , innovatieve mensen op de zandgronden. Hier is vernieuwing ontstaan vanuit noodzaak. Vanuit de tuinbouw en agrofood is een sterke kennisbasis gegroeid , met ondernemerschap en onderwijs als stevige pijlers. Onze ligging – midden tussen economische kerngebieden én omringd door ruimte en natuur – versterkt dat profiel.

1 januari hebben we onze samenwerking geformaliseerd via de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR). Waar de regio eerst ‘inwoonde’ bij één gemeente , staat er nu een zelfstandige organisatie , bestuurd door alle gemeenten samen , met een eigen begroting en een eigen plek op Brightlands. Je zou kunnen zeggen: de regio is volwassen geworden. We zijn uit huis gegaan en zelfstandig gaan wonen. per

Dat ging niet vanzelf. Het vraagt vertrouwen en de bereidheid om soms over je eigen kerktoren heen te kijken. Maar juist door die gezamenlijke slagkracht op regionale schaal , kunnen we lokaal sterker zijn. Ik ben trots op wat we samen hebben bereikt. Noord-Limburg heeft enorme potentie. Laten we die blijven benutten , met enthousiasme , met vertrouwen en met trots. Want deze regio maken we samen. ”

Regio Deal I gaf ons focus. Het dwong ons om scherpe keuzes te maken: waar investeren we in , wat vinden we écht belangrijk? Tegelijkertijd bracht het ons als gemeenten dichter bij elkaar. En misschien nog belangrijker:

6

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

7

Elianne DemollinSchneiders Gedeputeerde Provincie Limburg Regio Deals en Brede Welvaart

en

“De Regio Deal heeft Noord-Limburg veel gebracht. Dankzij de samenwerking tussen overheden , ondernemers , onderwijs en maatschappelijke partners zijn in de afgelopen jaren uiteenlopende projecten en initiatieven gerealiseerd die écht het verschil maken. Zo zijn er forse stappen gezet op het gebied van Future Farming , met innovaties in de landbouw en voedselvoorziening , en is er intensief gewerkt aan een gezondere en vitalere samenleving.

Deal vanaf het begin als kans gezien om gezamenlijk meer voor elkaar te krijgen , door niet alleen financieel te ondersteunen maar vooral door te verbinden , zaken mogelijk te maken en aan te jagen. De vier Regio Deals die inmiddels in onze provincie zijn geland , laten zien dat dit perspectief werkt én navolging verdient.

Talentontwikkeling kreeg concreet vorm door nieuwe samenwerkingsverbanden tussen onderwijs en bedrijfsleven , waardoor jongeren en professionals meer kansen krijgen op de arbeidsmarkt. Ook is de regio veiliger geworden en is de grensoverschrijdende samenwerking versterkt , waardoor Noord-Limburg haar positie nationaal én internationaal heeft verstevigd. Wat deze jaren mij vooral hebben geleerd , is dat echte vooruitgang begint bij het durven samenwerken en het delen van kennis en kracht. De provincie Limburg heeft deze Regio

8

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

portefeuillehouder

Wat opvalt in de Regio Deal NoordLimburg is de brede mix van projecten: van innovatieve techniek in het veld tot leefbare dorpen , van gezond opgroeien tot internationale samenwerking. Die diversiteit maakt de regio weerbaar en toekomstgericht. De beweging die in gang is gezet , staat wat mij betreft nog maar aan het begin. Dit magazine bundelt de oogst van vijf jaar samenwerken. Ik hoop dat het magazine u inspireert tot nieuwe initiatieven en samenwerking , zodat Noord-Limburg haar energie , creativiteit en daadkracht vasthoudt en verder uitbouwt. Met veel vertrouwen kijk ik uit naar de volgende oogst die we samen zullen realiseren. ”

9

Future Farming

De manier

voedsel produceren en omgaan met onze leefomgeving verandert ingrijpend. In NoordLimburg wordt die verandering actief vormgegeven binnen Future Farming. Rondom de Brightlands Campus Greenport Venlo ontmoeten ondernemers onderzoekers studenten en overheden elkaar om te werken aan slimme duurzame oplossingen voor landbouw en voedselproductie. Hier komen kennis innovatie en ondernemerschap samen om antwoorden te vinden op uitdagingen zoals klimaatverandering gezonde voeding en duurzame bedrijvigheid. Future Farming laat zien hoe de regio vooruitloopt in een sector die wereldwijd in beweging is. waarop we ons

,

,

,

,

,

1100

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

11

Ingrid Vermeer Directeur Brightlands Campus Greenport Venlo

“Future Farming is voor mij geen los thema , maar onderdeel van een veel bredere ontwikkeling. Op de Brightlands Campus richten we ons op de gehele gezonde plantaardige voedingsketen: van zaadveredeling tot consument. Daarbij kijken we steeds door dezelfde bril: wat is gezond voor mens én aarde , nu en in de toekomst? Dat vraagt om andere teeltmethoden , minder pesticiden , slimmer omgaan met water en ruimte én om technologie die ons helpt onder veranderende klimaatomstandigheden.

Wat heeft vijf jaar Regio Deal écht veranderd in de transitie naar Future Farming in Noord-Limburg? “De Regio Deal heeft ons de versnelling gegeven om niet meer alleen over de toekomst van landbouw te praten , maar haar hier en nu in beweging te zetten”

12

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

Wat de Regio Deal echt heeft losgemaakt , is dat we die transitie samen zijn gaan versnellen. Als campus brengen we ondernemers , onderzoek , onderwijs en overheid bij elkaar. Veel vraagstukken zijn te groot voor één partij alleen , juist daarom werkt die triple helix-aanpak zo krachtig. Dankzij de Regio Deal konden we faciliteiten opzetten die anders niet , of veel later , van de grond waren gekomen. Denk aan de innovatiekas van de Universiteit Maastricht of de open innovatie-labs die hier nu ontstaan. Dat zijn geen gebouwen op zich , maar plekken waar samenwerking letterlijk vorm krijgt.

Noord-Limburg is , zeker als je Duitsland en België meerekent , het grootste aaneengesloten tuinbouwgebied van Europa. Dat zit in het DNA van deze regio. Tegelijkertijd weten we dat we niet onbeperkt kunnen doorgroeien in ruimte of arbeid. Daarom zetten we in op innovatie: data , robotisering , AI. Niet als doel op zich , maar als antwoord op maatschappelijke en economische vragen.

Voor mij staat een bedrijf als Sempre Vere symbool voor wat hier gebeurt: gesloten teeltsystemen en jaarrond kruiden produceren zonder pesticiden in een volledig gecontroleerd klimaat. Dat is Future Farming in de praktijk. Onderzoek op de campus , een spin-off in de regio en impact ver daarbuiten. Als we over vijf jaar terugkijken , hoop ik dat we kunnen zeggen: we zijn niet groter geworden in hectares , maar wel in impact. Dat we oplossingen hebben ontwikkeld die bedrijven vooruithelpen , hier én elders. En dat de campus steeds meer een clubhuis van en voor de regio is geworden , een plek waar innovatie ontstaat en weer terugvloeit naar de praktijk. ”

13

Bright ideas Innovatie in landbouw en voedselketen klinkt soms abstract. Zo roepen woorden als “bioactives” “smart farming” of “food concept labs” beelden op van dure apparatuur en ingewikkeld onderzoek maar wat betekent dit allemaal nu écht? Hierover gingen drie mensen die allemaal op de campus van Brightlands in Venlo werken met elkaar in gesprek. Wat hun projecten bindt is een gezamenlijke ambitie om landbouw slimmer voeding gezonder en innovatie laagdrempeliger te maken. ,

,

,

,

,

,

Als je door Brightlands Campus Greenport Venlo loopt , valt meteen op hoe bedrijvigheid en onderzoek hier samenkomen. In moderne labs wordt geëxperimenteerd met nieuwe teeltsystemen , onderzoekers analyseren de kracht van planten en in de sensory booths proeven en beoordelen mensen innovatieve voedingsproducten. Het is precies die combinatie van kennis , technologie en praktische toepassing die veel projecten verbindt.

“Hier bij Brightlands

“Om te beginnen moeten

“De Regio Deal heeft daarin echt een substantiële impuls gegeven”, vult René aan. “Voor onze projecten bood het tijd , ruimte en middelen om dingen te doen die zonder dit soort ondersteuning gewoon niet of nauwelijks mogelijk waren. Je kunt ideeën hebben , maar om ze concreet te maken heb je faciliteiten nodig , partners en de mogelijkheid om risico’s te nemen. Dat heeft de Regio Deal mogelijk gemaakt. ”

een paar

we even

stappen terug , naar

Brightlands zelf”, begint Loes. “Deze campus is een kennis- en innovatieecosysteem , met als missie innovaties te versnellen zodat we een gezonde en duurzame voedselvoorziening voor een groeiende wereldbevolking kunnen realiseren. Hier ontmoeten agrariërs , start-ups , Mkb’ers , corporates en kennis- en onderwijsinstellingen elkaar. Hier ontstaan de ideeën die je later terugziet op het bord van consumenten of op het veld van boeren. ”

Loes Janssen – Brightlands Next Generation Farming ontwikkelt met technol ogie en duurzame teeltmethoden de landbouw van morgen.

14

René Kurvers – Succes4BioActives onderzoekt hoe planten kunnen bijdragen aan onze gezondheid én hoe je die stoffen in voeding benut.

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

Nard Clabbers – Novabite / Brightlands Food Con cept Cen ter werkt aan het omzet ten van nieuwe voedselideeën in concrete voedingsproducten en de communicatie daarover.

ontstaan de ideeën die

je later terugziet op het bord van consumenten of op het veld van

boeren” Loes Janssen

“Voor Novabite is dat bijvoorbeeld heel tastbaar”, legt Nard uit. “We hebben een centrum gebouwd waar bedrijven voedingsconcepten kunnen testen en verbeteren. Het is een faciliteit voor bedrijven die gezonde of innovatieve producten willen ontwikkelen , zonder meteen enorme investeringen te doen. Binnenkort zetten we dit om in een BV , zodat het nog breder kan bijdragen aan de regio en het bedrijfsleven. ”

15

“Onderzoek doen is geen Loes: “Als je de hele keten bekijkt , vertegenwoordigt Novabite het eindproduct , Succes4Bioactives kijkt naar de ingrediënten en hun waarde , en Next Generation Farming , waarbij ikzelf betrokken ben , richt zich op de teelt en technologie die daar weer aan ten grondslag ligt. Samen bestrijken we de agrifoodwaardeketen , van zaad tot bord. Dat circulaire denken is essentieel. Alles wat we doen , moet een duurzame meerwaarde hebben voor de toekomst: economisch , ecologisch en sociaal. ”

“Wat ik hier bij Brightlands zo mooi vind”, aldus René , “is de samenwerking tussen bedrijfsleven , kennisinstellingen en onderwijs. Dat gaat niet vanzelf , dat moet je organiseren , faciliteren. Als dat lukt , ontstaan er ideeën waar je echt iets mee kunt. Vaak start het bij een individu of een ondernemer die net dat stapje extra wil zetten. Dan helpt het enorm als er een omgeving is waarin je mensen uit verschillende disciplines bij elkaar kunt brengen. ” “Precies”, reageert Loes. “En daar komt de rol van de Future Food Experience om de hoek kijken. Het is een 360 graden videobeleving waarin we laten zien hoe innovatie werkt en waar bezoekers

16

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

garantie voor succes. Maar als je financiering en partners hebt kun je sneller experimenteren” ,

René Kurvers

inspiratie opdoen. Iedereen die de campus bezoekt , krijgt er een kijkje in de keuken , letterlijk en figuurlijk. Het draait hier bij Brightlands echt om ontmoeting , want voordat je innoveert , heb je talloze gesprekken en kopjes koffie nodig. Dat klinkt simpel , maar onderschat die momenten niet. ” René: “De Regio Deal helpt ook om risico’s af te dekken. Onderzoek doen is geen garantie voor succes. Maar als je financiering en partners hebt , kun je sneller experimenteren. Soms kom je tot een andere uitkomst dan je aanvankelijk had voorzien , en dat is juist het mooie: door te testen en te leren ontstaat innovatie. ”

“Innovatie is hier op de campus

geen

abstract iets dat

begrip maar je kunt zien proeven ,

,

en

toepassen” Loes Janssen

17

Brightlands zelf speelt dus echt een centrale rol in deze dynamiek. Loes: “De campus is een facilitair ecosysteem , een soort clubhuis voor innovatie. We zorgen voor de juiste omstandigheden zodat anderen kunnen samenwerken. Denk aan laboratoria voor Next Generation Farming , waarin je sensoren , drones en datagedreven oplossingen kunt testen , maar ook ruimtes waar bedrijven en onderzoekers elkaar ontmoeten. Hier kunnen ideeën samensmelten. ” En dat gaat verder dan alleen de agrifoodsector. Crossovers met andere industrieën , zoals hightechmaakindustrie of logistiek , zijn hier essentieel. Nard: “Innovatie ontstaat vaak als je iemand ontmoet die niet uit je directe sector komt. Die onverwachte koppeling kan een enorme trigger zijn. ” “Een goed voorbeeld is het Roboticalab dat we nu opzetten met Universiteit Maastricht”, aldus René. “Hier ontwikkelen we robots die in de agro-industrie kunnen worden ingezet , bijvoorbeeld om tomaten of aardbeien te plukken. Het gaat niet alleen om techniek , maar ook om data en machine-learning. Het is cruciaal dat we deze faciliteit ook openstellen voor andere partners: alleen zo ontstaat een plek waar interactie leidt tot nieuwe ideeën. ”

18

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

Loes: “Brightlands is precies wat we in Noord-Limburg nodig hebben. Binnen het Regio Deal-thema Future Farming draait het om een innovatief en ondernemend ecosysteem waarin alle schakels samenwerken. Als dat kristallisatiepunt hier op de campus is , kunnen we regionale en internationale allianties smeden en nieuwe duurzame bedrijvigheid stimuleren. ” “En dat geeft ook kansen voor boeren en producenten”, voegt René toe , “Binnen Succes4Bioactives kijken we bijvoorbeeld hoe teeltomstandigheden en zaadkeuze het gehalte aan bioactieve stoffen beïnvloeden. Dat verhoogt de waarde van hun oogst en levert gezondere producten op. De impact is tastbaar: boeren verdienen er beter mee , producenten krijgen betere ingrediënten , en consumenten profiteren van gezonder voedsel. ” “Het mooiste is dat we allemaal hetzelfde doel hebben: een toekomstbestendige voedselketen”, knikt Loes. “Klimaatverandering , duurzaamheid en technologische uitdagingen vereisen dat we samenwerken. Innovatie is hier op de campus geen abstract begrip , maar iets dat je kunt zien , proeven en toepassen. Alles draait om concrete resultaten voor de regio , voor bedrijven , voor boeren en voor consumenten. ”

19

“En vergeet niet de menselijke factor”, vult Nard aan. “Innovatie gaat over mensen die de durf hebben om iets nieuws te proberen. De Regio Deal en Brightlands bieden de infrastructuur en het netwerk , maar het zijn de ondernemers , onderzoekers en innovators die daadwerkelijk het verschil maken. ” “Klopt helemaal”, beaamt René. “En het mooie is dat die ontmoetingen vaak onverwachte inzichten opleveren. Soms is het niet het grote plan , maar die ene discussie of het idee van een bezoeker dat leidt tot iets nieuws. Het is een dynamiek die hier voelbaar is: ideeën groeien door samenwerking , inspiratie en nieuwsgierigheid. ”

“En uiteindelijk willen we dat bezoekers en ondernemers dat ook voelen”, sluit Loes af. “Dus kom vooral kijken , bezoek de Future Food Experience , ontdek de innovaties , en denk mee over hoe we samen een gezonde , duurzame en toekomstbestendige voedselketen kunnen realiseren. Dat is onze boodschap voor iedereen die nieuwsgierig is naar innovatie in Noord-Limburg. ”

Novabite: dé faciliteit voor voedselinnovatie Nard: “Stel: je wil een gezonde snack of gezond voedingsproduct op de markt brengen. Hoe weet je dan of consumenten je product waarderen en wat mag er op de verpakking staan? Hoe ontwikkel je als bedrijf op een slimme manier innovatieve voedselproducten met de beste smaak? Dat is waar Novabite in beeld komt. ” Novabite is een zogenoemd Food Concept Center binnen Brightlands: bedrijven kunnen daar terecht met nieuwe producten of ruwe ideeën. Experts finetunen het verhaal , de smaak en de gebruikservaring. Ook traint NovaBite de interne smaakpanels van bedrijven én helpt het om te voldoen aan wetgeving en kwaliteitsnormen , voordat het product naar de markt gaat. Voor ondernemers is dat ideaal: je kunt laagdrempelig experimenteren zonder direct groots te investeren. En voor consumenten betekent het dat er sneller nieuwe , duurzame en gezonde voedingsproducten beschikbaar kunnen komen.

20

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

21

Succes4BioActives: de kracht planten benutten

van

René:“Planten bevatten van nature allerlei stofjes , zoals antioxidanten , kleurstoffen , en bioactieve verbindingen , die waardevol kunnen zijn voor je gezondheid of voor de houdbaarheid van een product. Maar of die stofjes in planten optimaal benut worden , hangt sterk af van de teelt , verwerking en het selectieproces van planten. ” Succes4BioActives is erop gericht om die potentie te benutten. Onderzoekers en bedrijven binnen dit project analyseren welke planten of plantdelen interessant zijn , hoe je via teelt , zaadkeuze of bewerking de ‘inhoud’ in groenten en fruit kunt verhogen , en hoe je die stoffen veilig en effectief kunt verwerken in voedingsmiddelen. Dit biedt boeren de kans om meer waarde uit hun oogst te halen en het geeft producenten de mogelijkheid om gezondere , natuur- én kennisgedreven producten te maken. Het is een voorbeeld van hoe technologie en biowetenschap de traditie van natuurlijk eten verbinden met de moderne eisen van gezondheid en duurzaamheid.

22

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

Next Generation Farming: de boerderij van de toekomst Loes: “De wereld verandert. Klimaatverandering , schommelende vraag naar voeding , duurzaamheid… boeren hebben echt hulpmiddelen nodig om toekomstbestendig te worden en blijven. Next Generation Farming biedt die hulpmiddelen. ” Met steun van Regio Deal NoordLimburg en samenwerkingspartners werkt dit innovatiecluster aan slimme , duurzame en klimaatadaptieve oplossingen voor landbouw. Denk bijvoorbeeld aan

nieuwe rassen , groene

gewasbescherming , teeltsystemen die zuiniger zijn met water en meststoffen , en technologieën om verliezen in de keten te reduceren. Op de Brightlands-campus worden momenteel state-ofthe-art laboratoria neergezet voor onderzoek naar zaadfysiologie , verpakkingen en duurzame hulpstoffen , zodat innovaties eerst getest kunnen worden voordat ze grootschalig worden ingezet. Het doel is duidelijk: een agrofoodketen ontwikkelen die niet alleen efficiënt en productief is , maar ook duurzaam , weerbaar en eerlijk. Goed voor boeren , consument én milieu.

23

Future Farming als systeemverandering Cyriel Mentink en Thomas Cleij over het Brightlands Future Farming Institute en de Onderzoekskas Hoe voeden we de wereld op een gezonde en duurzame manier zonder het systeem uit te putten? Die vraag staat centraal bij het Brightlands Future Farming Institute (BFFI) gevestigd op Brightlands Campus Greenport Venlo. Hier werken onderzoekers studenten bedrijven en overheden samen aan een fundamenteel andere benadering van landbouw en voedselproductie. Niet gericht op maximale opbrengst maar op systeemverandering: van bodem en gewas tot technologie consumentengedrag en verdienmodellen. ,

,

,

,

,

,

24

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

25

Volgens Thomas Cleij , decaan van de Faculty of Science and Engineering aan de Universiteit Maastricht en medeoprichter van het instituut , was die integraliteit vanaf het begin de kern van het idee. “Je kunt de beste tomaat ter wereld ontwikkelen , maar als die alleen groeit met veel bestrijdingsmiddelen of energie , moet je je afvragen of je het probleem wel oplost. Landbouw is geen losstaand technisch vraagstuk , maar een samenspel van ecologie , economie , technologie en maatschappij. ” Eén instituut voor het hele systeem Het Brightlands Future Farming Institute ontstond vanuit de overtuiging dat grote maatschappelijke uitdagingen , zoals de eiwittransitie , klimaatverandering en voedselzekerheid , vragen om een andere manier van denken én opleiden. Cleij: “We hebben in Nederland veel excellente kennis , maar 26

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

vaak in losse stukjes. Onze ambitie was om die systeemkennis bij elkaar te brengen. Niet de beste plantgeneticus of de slimste technoloog afzonderlijk , maar mensen die begrijpen hoe het geheel werkt en ook goed in dit systeem kunnen samenwerken. ” Die benadering zie je terug in het onderwijs. Nieuwe opleidingen , zoals de bachelor Sustainable Bioscience en de master Crop Biotechnology & Engineering , zijn vanaf de basis opgebouwd rondom maatschappelijke vraagstukken. Studenten beginnen niet met losse vakken , maar met het systeem en de dilemma’s die daarbij horen. Pas daarna verdiepen ze zich in de techniek en wetenschap. “Op papier lijkt het misschien dezelfde kennis”, zegt Cleij , “maar de volgorde en context maken een wereld van verschil. We leiden andere wetenschappers op: toekomstgericht , reflectief en systeembewust. ”

Waarom Noord-Limburg? Dat Future Farming juist in NoordLimburg landde , is geen toeval. De regio is een van de belangrijkste voedselproducerende gebieden van Nederland , met sterke agrofoodbedrijven , glastuinbouw , verwerkende industrie en logistiek. “Als je hier iets ontwikkelt dat werkt , is de kans groot dat het ook echt impact heeft in de praktijk”, zegt Cyriel Mentink , werkzaam als onderzoeker bij de Universiteit Maastricht en als directeur campus development verantwoordelijk voor de doorontwikkeling van de faculteit op de Brightlands Campus Greenport Venlo. Mentink zit dicht op de praktijk en is nauw betrokken bij experimenten en bij de samenwerking met regionale bedrijven in de voedselketen. “In Maastricht kun je geen kas bouwen ,

hier wel. En de bedrijven die onze hightech kas hebben gerealiseerd , komen uit de regio. Zij leren van ons , wij leren van hen. Die wisselwerking is cruciaal in onze ogen. ” De Onderzoekskas: meer dan een faciliteit Het kloppend hart van het instituut is het Nick Bos Greenhouse , ofwel ‘de Onderzoekskas’: een state-of-the-art , gasloze kas die niet alleen een plek is om gewassen te telen , maar zelf ook onderzoeksobject is. “De kas ís het experiment”, zegt Mentink. “We testen hier hoe je teelt kunt verduurzamen: elektrisch verwarmen , andere klimaatomstandigheden simuleren , nieuwe gewassen onderzoeken , kijken naar energieverbruik én uiteraard naar opbrengst. ” In de kas wordt gewerkt aan uiteenlopende vragen: hoe maak je eiwitgewassen zoals erwten of quinoa 27

stabiel en rendabel? Hoe beïnvloeden licht , temperatuur en watergebruik de voedingswaarde van gewassen? En hoe kun je planten weerbaarder maken tegen hitte , droogte of ziektes? Cleij: “We kunnen hier zelfs klimaatscenario’s nabootsen. Hoe overleeft een plant een extreem warme zomer? Welke gewassen hebben minder water of stikstof nodig?” Van landbouw naar voedselvraag Future Farming kijkt nadrukkelijk verder dan het bestaande veld alleen. Veranderende eetgewoonten , de groeiende vraag naar plantaardige eiwitten en bewuste consumenten spelen allemaal een rol. “De markt verandert”, zegt Mentink. “Mensen kiezen niet meer vanzelfsprekend voor de goedkoopste optie , maar ook voor smaak , voedingswaarde en duurzaamheid. Niet tegen elke prijs , maar er is wel bereidheid om meer te betalen voor betere producten. ”

Het doel is dan ook niet om oplossingen kunstmatig overeind te houden met subsidies , maar om intrinsiek duurzame systemen te ontwikkelen. Cleij: “Als het niet commercieel en maatschappelijk klopt , houdt het geen stand. Wij zoeken naar echte systeemoplossingen. ” De rol van de Regio Deal De Regio Deal Noord-Limburg bleek een doorslaggevende factor in het realiseren van deze ambitie. Zonder de Regio Deal was de Onderzoekskas er simpelweg niet gekomen. Cleij is daar helder over: “Universiteiten hebben zelden middelen om dit soort faciliteiten te bouwen. De Regio Deal legde het fundament: de kas , het aantrekken van topwetenschappers , de start van het instituut. Het werkte als een kata lysator. ” Ook Mentink benadrukt het belang: “Zonder die impuls hadden veel mensen hier niet gezeten. Nu hebben we een faciliteit van internationaal niveau , die onderzoekers en studenten aantrekt. ” Samenwerken: essentieel én ingewikkeld Future Farming is gebouwd op samenwerking tussen universiteit , bedrijven en overheden. Dat is tegelijk de grootste kracht en de grootste uitdaging. “Binnen de universiteit kunnen we het systeem wel bij elkaar brengen”, zegt Mentink , “maar de echte uitdaging zit in het verbinden van de hele keten daarbuiten. ” De campus speelt daarin een sleutelrol als ontmoetingsplek. Toch vraagt het tijd en vertrouwen om partijen te

28

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

laten samenwerken. Cleij wijst op een andere uitdaging: studenten. “Onze impact zit niet alleen in onderzoek , maar vooral in de mensen die we opleiden. We moeten studenten verleiden om hier te komen studeren en werken. Dat vraagt goede faciliteiten , maar ook een aantrekkelijke campus en leefomgeving. ” Technologie , AI en de toekomst Technologie speelt een steeds grotere rol in de landbouw , en AI en robotica roepen zowel hoop als vragen op. Cleij is uitgesproken optimistisch. “AI gaat ons enorm helpen. Net zoals de rekenmachine ooit ruimte maakte voor complexere wiskunde , maakt AI straks ruimte voor diepere innovatie. Minder handen in de kas , minder bestrijdingsmiddelen , slimmere systemen. ” Volgens hem verdwijnen er geen rollen , maar veranderen ze. “Mensen krijgen tijd voor wat er écht toe doet: creativiteit , systeemdenken en innovatie. ”

Het Brightlands Future Farming Institute staat nog aan het begin. De kas is pas een jaar in gebruik , het onderzoeksteam is recent compleet en veel succesverhalen moeten nog komen. Maar de belangrijkste basis is gelegd. “We zien onze ideeën nu werkelijkheid worden”, zegt Cleij. “De komende jaren gaat dit pas echt renderen. ” Mentink: “De Regio Deal heeft ons de start gegeven. De uitdaging nu is om samen met de regio onze droom waar te maken. ” Over vijf jaar hopen ze dat er een plek is ontstaan waar wetenschap , praktijk en maatschappij samenkomen , waar studenten en wetenschappers graag werken en studeren en waar de landbouw van de toekomst écht vorm krijgt.

29

Spotlights Brightlands Future Food Experience De Brightlands Future Food Experience neemt bezoekers mee in een meeslepende tijdreis door ons voedselsysteem van morgen. In een audiovisuele , driedimensionale beleving wordt duidelijk hoe groot de uitdagingen zijn rond voedselzekerheid , gezondheid en duurzaamheid. Tegelijk laat de experience zien dat veel oplossingen al bestaan en juist in NoordLimburg worden ontwikkeld. Op Brightlands Campus Greenport Venlo komen wetenschap , bedrijfsleven en innovatie samen om voedselproductie slimmer en toekomstbestendig te maken. Zo wordt de abstracte toekomst tastbaar en inspirerend voor een breed publiek.

30

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

01 “De toekomst van voedsel begint niet morgen , maar hier en nu. ”

Diergezondheid en Milieu – Piglets Treatment System Technische innovatie en Artifical Intelligence dragen bij aan toekomstbestendige en duurzame varkenshouderij. Het volledig digitale Health System volgt het dier vanaf de geboorte en wordt individueel behandeld op basis van wat nodig is. Hierdoor wordt het gebruik van bijvoorbeeld antibiotica verminderd. Dat is beter voor het dier , de boer en de volksgezondheid. De verzamelde data worden ook weer ingezet voor innovaties om milieuimpact te verminderen , de hele keten in beeld te brengen en te optimaliseren.

02

“Gerichte zorg voor elk dier is beter voor gezondheid , milieu en toekomst. ” Dit project is een initiatief van Piglets Treatment System in samenwerking met Inther Group , Nijssen Company en varkenshouderijen.

Dit project is een samenwerking van Brightlands , ZON , Rabobank , BASF Nunhems en Scelta Mushrooms.

31

Brightlands High Tech Agro faciliteit

Brightlands Startup Ecosysteem – BLINC

Brightlands High Tech Agro wordt een ecosysteem dat bestaat uit een fysieke faciliteit en een netwerk voor kennisdeling en innovatie. Het richt zich op de ontwikkeling en toepassing van robotica , data science en AI in de agrarische sector. Ondernemers , onderzoekers en talent werken hier samen aan oplossingen voor arbeidstekorten , duurzaamheid en precisielandbouw. Door experiment en praktijk te verbinden , versnelt innovatie op het boerenerf. Zo groeit NoordLimburg uit tot een proeftuin voor hightech landbouw.

Het startup-ecosysteem in NoordLimburg versterken en innovatie in de regio versneld naar de markt brengen , dat is wat BLINC doet. Als toegangspoort tot het startup-ecosysteem bundelen LLTB , Rabobank , Brightlands Campus Greenport Venlo , Land van de Makers , LIOF en Universiteit Maastricht hun netwerken , expertise en middelen. BLINC helpt startups , scale-ups en spin-offs sneller hun weg naar de markt te vinden en vergroot zo de slagingskans van innovatieve oplossingen. Startups krijgen direct toegang tot begeleiding , kennis , faciliteiten en een netwerk.

03

32

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

“Samen bouwen we aan een lab waar data science , AI en robotica de landbouw van morgen vormgeven. ” Dit project is een initiatief van de Universiteit Maastricht en Brightlands.

De focus ligt op gezonde en duurzame voeding , future farming en biocirculaire economie. Kennismaken? Iedere eerste en derde donderdag van de maand ben je welkom bij het inloopspreekuur op Brightlands Campus Greenport Venlo. “BLINC bracht me een uitge brei­ der netwerk , ik ben in contact gekomen met partijen die me nu echt verder helpen” – Harald van Amerom van KNEUS (producten gemaakt van reststromen van o. a. zoete aardappel , tomaat en

courgette).

04

33

Fieldlab Bodem & Water Zuidelijke Zandgronden Het Fieldlab Bodem & Water is een praktijkgerichte leer- en experimenteer omgeving waar landbouw , leefomgeving , onderwijs , overheid en onderzoek samenkomen. De focus ligt op duurzaam bodem- en waterbeheer , met aandacht voor kringlooplandbouw , biodiversiteit en klimaatadaptatie. Ondernemers testen hier innovatieve technieken die direct toepasbaar zijn in de praktijk. Studenten en professionals leren door te experimenteren in echte regionale projecten. Zo draagt het fieldlab bij aan toekomstbestendige landbouw en gezonde leefomgeving in Noord-Limburg en daarbuiten.

“Een gezonde bodem en slim waterbeheer vormen de basis voor landbouw en gezonde leefomgeving van de toekomst. ” Dit project is een samenwerking van Fieldlabs Noord-Limburg en HAS green academy.

05

34

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

35

Hoe Regio Deal I de samenwerking in Noord­ Limburg verdiepte Wim de Schryver , voorzitter Regiegroep Regio Noord­Limburg Regionale samenwerking klinkt vaak abstract maar achter de schermen vraagt het om intensief overleg vertrouwen en heel veel geduld. Als voorzitter van de Regiegroep Regio NoordLimburg zag Venrays wethouder Wim de Schryver van dichtbij hoe de eerste Regio Deal gemeenten provincie Rijk en partners uit onderwijs en bedrijfsleven dichter bij elkaar bracht. ,

,

,

,

Meer dan geld alleen Regio Deal I bracht financiële middelen naar Noord-Limburg , maar volgens De Schryver was de betekenis veel groter dan dat. “De Regio Deal werkte als een katalysator voor samenwerking. Het geld helpt , maar het belangrijkste is dat je samen moet nadenken: wat vinden we echt belangrijk voor onze regio? Welke thema’s pakken we gezamenlijk op?” Die gezamenlijke blik is essentieel , benadrukt hij. “Als wij als acht gemeenten onderling al niet de neuzen dezelfde kant op krijgen , dan komen we richting provincie of Rijk natuurlijk ook niet sterk naar voren. Daarom is het zo belangrijk dat we één verhaal vertellen. ” De aanpak van het Rijk speelde daarin een belangrijke rol. In plaats van met honderden afzonderlijke gemeenten te onderhandelen , richtte Den Haag zich bewust op regio’s. “Het Rijk zegt eigenlijk: organiseer je als regio , dan verdubbelt de provincie dat geld en het Rijk verdubbelt dat weer. En vaak sluiten bedrijven en onderwijsinstellingen ook nog aan. Dan krijg je een enorme hefboom. ” Tegelijkertijd blijft het volgens De Schryver belangrijk om kritisch te blijven. “Het gaat wel belastinggeld. Je moet dus steeds de vraag stellen: draagt dit bij aan het doel? Is het een zinvolle investering voor de regio?”

3366

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

Samenwerken over grenzen Veel vraagstukken waar gemeenten mee te maken hebben , houden zich niet aan gemeentegrenzen. “Ooit hebben we Nederland ingedeeld in bestuurlijke vakjes”, zegt De Schryver. “Maar veel uitdagingen passen helemaal niet in die vakjes. De arbeidsmarkt , de energietransitie , innovatieve kennisontwikkeling of criminele activiteiten stoppen niet bij de grens van een gemeente. Dan is het veel logischer om die onderwerpen regionaal op te pakken. ” Een concreet voorbeeld is de samenwerking rond veiligheid en ondermijning. “Criminaliteit houdt zeker niet op bij de grens van een gemeente. In Noord-Limburg hebben gemeenten daarom de handen ineengeslagen. Met onder meer het ACT-team en het beter delen van informatie hebben we daarin echt stappen gezet. Het Rijk ziet dat ook en gebruikt die ervaringen inmiddels als voorbeeld voor andere grensregio’s. ” Investeren in kennis en economie Ook op economisch vlak heeft Regio Deal I volgens De Schryver duidelijke sporen nagelaten. Een van de meest zichtbare voorbeelden is de verdere ontwikkeling van de Brightlands Campus Greenport Venlo. “Daar is de kennisinfrastructuur zichtbaar versterkt , bijvoorbeeld met nieuwe laboratoria en onderzoeksapparatuur , fieldlabs en kennisverzameling rond gezonde voeding en duurzame teelt. Dat zijn heel concrete investeringen die bijdragen aan de economische toekomst van onze regio. ” 3377

Volgens De Schryver sluiten zulke initiatieven goed aan bij het profiel van Noord-Limburg. “We hebben hier een sterke tuinbouw- en agrofoodsector , een innovatieve maakindustrie en een aantrekkelijk buitengebied voor recreatie en toerisme. Je ziet eigenlijk drie profielen in de regio: de stedelijke as Venlo-Venray , het agrarische buitengebied en het toeristisch landschap richting Maasduinen. Maar uiteindelijk werkt dat allemaal samen binnen één regionale economie. ” Geduld is een schone zaak Regionale samenwerking klinkt logisch , maar is in de praktijk niet altijd eenvoudig. De Schryver spreekt uit ervaring. “Ik kom zelf uit het bedrijfsleven , waar je soms snel kunt schakelen. In het openbaar bestuur werkt dat anders. Je hebt te maken met verschillende bestuurslagen – gemeenten , provincie , Rijk – en met acht gemeenten die ieder hun eigen agenda en werkwijze hebben. Dan krijg je vanzelf een hele structuur van overleg. Dat gaat niet altijd snel. ” Daar komt bij dat gemeenten hun autonomie niet zomaar loslaten. “De gemeenteraad is uiteindelijk de baas binnen een gemeente. Als je regionaal samenwerkt , lever je een stukje autonomie in. Dat is logisch , want samen kun je meer bereiken. Maar het vraagt wel vertrouwen. ” Juist daarom is er gewerkt aan een sterkere structuur voor de regio.

“We bouwden aan een aparte regionale entiteit die namens de acht gemeenten kan spreken en werken. Daarmee wordt de samenwerking steviger georganiseerd. ” 3388

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

De eerste Regio Deal heeft volgens De Schryver ook belangrijke lessen opgeleverd. Een daarvan is dat duidelijke afspraken aan de voorkant essentieel zijn. “In het begin had iedere gemeente bijvoorbeeld een veto. Dat maakt besluitvorming kwetsbaar. In de tweede Regio Deal hebben we beter geborgd dat als je samen ‘ja’ zegt tegen een traject , je ook samen verantwoordelijkheid neemt voor de uitvoering. ” Ook solidariteit en discipline zijn volgens hem cruciaal.

“Je bent

sterk als de zwakste schakel. Als één partner uit de pas loopt kost dat de hele regio energie. Daarom is het belangrijk dat iedereen dezelfde inzet toont. ” zo

Die samenwerking vraagt blijvende aandacht , benadrukt hij. “Relatie is een werkwoord. Je moet blijven investeren in vertrouwen en in de cultuur van samenwerken. ” En juist daarin ziet hij hoop voor de toekomst van de regio. “Er zit een soort pioniersgeest in NoordLimburg. Bestuurders , ambtenaren , ondernemers en onderwijsinstellingen die geloven dat we samen verder komen dan alleen. Als je dat geloof vasthoudt , kun je echt stappen zetten. ” Want uiteindelijk draait regionale samenwerking volgens De Schryver om één simpel uitgangspunt: “Wat goed is voor de regio , is uiteindelijk goed voor ons allemaal. ”

“Wat mij vooral trots maakt is dat we ondanks verschillen tussen gemeenten toch de bereidheid hebben gevonden om samen verder te kijken. Je zou de gemeenten bijna kunnen vergelijken met een muziekgezelschap. Iedereen speelt zijn eigen instrument maar samen moet er wel muziek ,

,

ontstaan. ” ,

Trots op de pioniersgeest Ondanks de complexiteit kijkt De Schryver met trots terug op wat er is bereikt. “Wat mij vooral trots maakt , is dat we ondanks verschillen tussen gemeenten toch de bereidheid hebben gevonden om samen verder te kijken. Je zou de gemeenten bijna kunnen vergelijken met een muziekgezelschap. Iedereen speelt zijn eigen instrument , maar samen moet er wel muziek ontstaan. ” 3399

Vitaal en gezond

Een sterke regio begint bij vitale inwoners. Binnen het thema Vitaal & Gezond staat het vergroten van de gezonde levensverwachting centraal met aandacht voor preventie gezonde leef- en eetstijlen en gelijke kansen voor iedereen. Door al op jonge leeftijd te investeren in bewustwording en gezondheid en door zorg slimmer en dichter bij mensen te organiseren wordt gewerkt aan het voorkomen van zwaardere zorg. Regionale samenwerkingen tussen onderwijs zorg gemeenten en maatschappelijke organisaties zorgen ervoor dat gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel wordt van het dagelijks leven. ,

,

,

,

,

4400

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

,

4411

Hans Peter Jung Huisarts in Afferden en ambassadeur Positieve Gezondheid

“Wat we in Noord-Limburg hebben gedaan , is niet los te zien van de enorme transitie waarin heel Nederland zich bevindt. De zorg staat onder druk , de vraag stijgt , het personeel groeit niet mee. Midden in die beweging hebben wij hier in Limburg iets in gang gezet dat uiteindelijk landelijke impact kreeg.

Wat heeft de Regio-deal betekend voor hoe we in de regio naar gezondheid en vitaliteit kijken? “De Regio Deal heeft ons de kans gegeven om echt anders naar zorg en gezondheid te kijken , en het effect daarvan is inmiddels landelijk zichtbaar”

42

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

Het begon in onze huisartsenpraktijk in Afferden. “We besloten huisartsen vijftig procent meer tijd per patiënt te geven. Dat klinkt simpel , maar het veranderde alles. Huisartsen kregen zo de ruimte om een ander gesprek te voeren met mensen , om echt te luisteren wat er vanuit de patiënt komt. Niet alleen naar de klachten , maar naar wat iemand drijft , en naar welke sociale of mentale vragen er spelen. Wat lokaal begon , groeide uit tot een landelijk beleid: vanaf 2025 mogen alle huisartsen in Nederland meer tijd voor hun patiënten inzetten. Dat dit in Noord-Limburg startte , is uniek. Meer tijd was geen doel op zich. “Het werd een middel om beter te verbinden. Met het sociaal domein. Met welzijnscoaches en met lokale initiatieven. Zo ontstonden onder meer Welzijn op Recept , Natuur op Recept

Cultuur op Recept. Huisartsen schakelen nu makkelijker met de mensen en organisaties om hen heen , en oplossingen komen dichter bij de leefwereld van de patiënt. ” en

Volgens Jung heeft dit de kijk op gezondheid veranderd. “We praten anders over gezondheid. Het begrip positieve gezondheid is hier gemeengoed geworden: het gaat niet om afwezigheid van ziekte , maar om veerkracht en het vermogen om betekenisvol te blijven , ondanks fysieke of sociale uitdagingen. Dat perspectief maakt andere keuzes mogelijk , zowel voor de patiënt als voor de professional. ” Toch is de druk groot. “Welvaartsziekten nemen toe. De zorgvraag groeit sneller dan het aantal professionals. We moeten gezondheidsbevordering én de huidige zorg tegelijk organiseren. ” Verbouwen terwijl de winkel openblijft , noemt Jung het. “De Regio Deal hielp ons zorg , welzijn en overheid beter met elkaar te verbinden. Provinciaal en landelijk beleid zijn hierdoor dichter bij de praktijk gekomen. Tussen huisarts en patiënt is echt meer ruimte ontstaan om andere oplossingen te zoeken en

43

dat geeft steun en vertrouwen aan de mensen op de werkvloer. Wetende dat er bestuurlijke steun achter je zit , geeft namelijk de kracht om beweging mogelijk te maken. ” Toch blijft er ook zorg. “Mijn grootste vraag is of we de meest kwetsbare mensen voldoende meenemen. We zien een groeiende tweedeling tussen mensen die hun gezondheid goed kunnen organiseren en mensen voor wie dat ingewikkeld is. Als we daar niet alert op zijn , worden verschillen groter in plaats van kleiner. Uiteindelijk redden we het wel , daar ben ik van overtuigd. Maar hoe groot de schade onderweg is , hangt af van de keuzes die we nu maken , als individu én als overheid. ”

44

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

Waar Jung het meest trots op is? “Dat het gelukt is om in deze regio de bepalende spelers écht aan tafel te krijgen. Niet uit plicht , maar vanuit intrinsieke motivatie. Mensen die vanuit hun hart begrijpen dat dit nodig is. Dat is misschien wel de grootste winst van vijf jaar Regio Deal: een beweging die niet alleen projecten opleverde , maar een andere manier van denken over wat het betekent om vitaal en gezond te zijn. ”

Gezondheid begint niet in de spreekkamer Over burgerparticipatie in de huisartsenzorg De wachtkamer van de huisarts is al lang niet meer alleen een plek voor medische klachten. Steeds vaker komen mensen met vragen waarvoor geen pil pleister of doorverwijzing bestaat. Eenzaamheid stress rouw vastlopen in werk of leven… het zijn problemen die zich lichamelijk uiten maar hun oorsprong elders hebben. Juist daar begint het verhaal van burgerparticipatie in de huisartsenzorg. ,

,

,

,

,

Janneke van den Berg werkt als adviseur bij Syntein (de regionale huisartsenorganisatie in de regio Land van Cuijk , Bergen en Gennep) , die samen met Cohesie (de regionale huisartsenorganisatie voor Venray , Horst aan de Maas , Venlo , Peel en Maas en Beesel) huisartsen begeleidt om meer te werken volgens het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Al heel wat jaren geleden zagen zij iets wat veel huisartsen herkenden , maar lastig vonden om te doorbreken. “Huisartsen voelden: ik zie dezelfde mensen terugkomen met klachten die eigenlijk niet medisch zijn. Maar wat doe je dan? Je kunt het gesprek voeren , maar daarna?” Anders zorgen Een belangrijk antwoord lag buiten de zorg zelf. In dorpen , wijken , verenigingen en informele netwerken. In mensen die elkaar kennen en iets voor elkaar willen betekenen. “Het idee ontstond om die wereld dichter bij de huisarts te brengen”, vertelt Janneke. “Niet als extra taak voor de huisarts , maar als vanzelfsprekend vervolg. Dit was het begin van het ontstaan van het regionale netwerk Positieve Gezondheid in de Noordelijke Maasvallei , een nieuwe werkwijze vanuit de eerstelijns zorg. Via het Regiodeal-project Burgerparticipatie in de Huisartsenzorg wordt deze nieuwe manier van werken vertaald naar de praktijk. ”

(v. l. n. r. ) Janneke van den Berg , Hans Pijls en Moniek Faassen vormden de kern van het projectteam Burgerparticipatie in de Huisartsenzorg.

4466

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

“Huisartsen

zagen

dezelfde mensen terugkomen met klachten die eigenlijk niet medisch zijn. Maar wat doe je

dan?” Janneke van den Berg

De nieuwe aanpak kreeg verder vorm via Welzijn op Recept , een werkwijze waarbij huisartsen patiënten doorverwijzen naar een welzijnscoach in plaats van naar een medische behandeling. Die coach kijkt samen met de patiënt wat kan helpen om het leven weer in balans te brengen: contact met anderen , zinvolle daginvulling , bewegen , meedoen. “Dat vraagt om vertrouwen”, zegt Janneke. “Van de huisarts , maar ook van de patiënt. En het vraagt om mensen die de sociale kaart kennen en tijd hebben om naast iemand te staan. ” Het bestaande sterker maken Als projectleider brachten Janneke en het projectteam partijen bij elkaar: huisartsen , welzijnsorganisaties , gemeenten en lokale initiatieven. Haar rol was die van verbinder en vertaler. “Ik begrijp de taal van de zorg , maar ook die van het sociaal domein. En ik geloof sterk in de betekenis van werk en meedoen in het leven van mensen. Dat is een rode draad in alles wat ik doe. ” Ze merkte al snel dat er geen 4477

“Je kunt tellen hoeveel verwijzingen er zijn maar de echte opbrengst zit in verhalen. In mensen die zeggen: ik voel me minder alleen ik heb weer ritme ik hoor ergens bij” ,

,

,

Janneke van den Berg

standaardoplossing bestond. “Elk dorp , elke gemeente is anders. Soms is er een sterke welzijnsorganisatie , soms draait het op vrijwilligers. De kunst was om niet iets op te leggen , maar samen te kijken: wat is hier in deze gemeenschap nodig?” Zo ontstond in de afgelopen jaren in alle betrokken gemeenten een werkend netwerk. Welzijnscoaches werden opgeleid , huisartsen leerden anders kijken en doorverwijzen en lokale initiatieven kregen een duidelijkere plek. “Het mooie is dat veel er al was”, zegt Janneke. “Het zat alleen los van elkaar. Door verbinding te maken , werd dit lokale netwerk sterker. ” De kracht zit volgens haar in de laagdrempeligheid. “Mensen voelen zich vaak gezien als ze niet meteen ‘patiënt’ zijn , maar gewoon inwoner. Iemand die iets zoekt om weer verder te kunnen. ”

4488

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

Het traject kende ook uitdagingen. Huisartsen hebben weinig tijd , sociale kaarten zijn snel verouderd en samenwerking vraagt onderhoud. “We hebben geleerd dat het eenvoudig moet zijn”, vertelt Janneke. “Een huisarts moet in één oogopslag weten waar hij iemand naartoe kan sturen. En de welzijnscoach moet snel kunnen schakelen. ” Meten van succes bleek ook niet eenvoudig. “Je kunt tellen hoeveel verwijzingen er zijn , maar de echte opbrengst zit in verhalen. In mensen die zeggen: ik voel me minder alleen , ik heb weer ritme , ik hoor ergens bij. ” Anders kijken Voor Janneke is burgerparticipatie in de huisartsenzorg geen ‘project’ , maar een nieuwe manier van kijken. “Gezondheid is niet iets van de zorg alleen. Het is iets wat je samen maakt , in de gemeenschap. ” Ze ziet een toekomst waarin huisartsen vanzelfsprekend samenwerken met het lokale informele netwerk om hen heen. “Niet omdat het moet , maar omdat het logisch is. Omdat het beter werkt. ” Wat haar het meest trots maakt? “Dat we hebben laten zien dat het kan. Dat zorg en samenleving elkaar kunnen vinden. En dat gezondheid soms begint met een gesprek , een ontmoeting of een plek waar je welkom bent. ”

“De kunst was

om

niet

iets op te leggen maar samen te kijken: wat is hier in deze gemeenschap nodig?” ,

Janneke van den Berg

4499

Jong geleerd is oud gedaan Suzanne Bisschops en Inge Homan over preventie , vertrouwen en beginnen waar het telt Wat hebben een kookschort en een speelplein met elkaar gemeen? Meer dan je op het eerste gezicht zou denken. Aan tafel zitten Suzanne Bisschops directeur van Kokkerelli en actief binnen het onderzoeksprogramma Jeugd Voeding en Gezondheid op de Brightlands Campus en Inge Homan programmamanager van de Gezonde Basisschool van de Toekomst. Beiden werken ze dagelijks aan preventieve gezondheid bij kinderen. De één via koken proeven en beleven de ander via structuur beweging en gezonde voeding op scholen. Hun aanpak verschilt hun doel is opvallend hetzelfde: kinderen helpen om gezonde keuzes vanzelfsprekend te maken. ,

,

,

,

,

,

,

Redactionele noot: Ten tijde van dit gesprek was Kokkerelli actief als initiatief rond voeding en preventie bij kinderen. Inmiddels is bekend geworden dat Stichting Kokkerelli haar activiteiten heeft stilgelegd , met mogelijk plannen voor een doorstart. Het verhaal op deze pagina’s weerspiegelt de visie , ervaringen en impact van het initiatief zoals die in deze periode zijn opgedaan.

5500

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

“Wij geloven heel sterk in beginnen voordat het probleem er is”, zegt Suzanne. “Kinderen zijn van nature nieuwsgierig. Als je ze op jonge leeftijd laat ervaren waar eten vandaan komt en wat je ermee kunt maken , dan plant je iets dat blijft hangen. ” Inge herkent dat meteen. “Bij ons zie je hetzelfde. Wij beginnen al in groep 1. Niet met uitleg over wat gezond is , maar door het te doen: samen lunchen , samen bewegen , elke dag opnieuw. Die herhaling is cruciaal. Gezond gedrag wordt pas normaal als je het vaak genoeg doet. ”

“Als je kinderen

op

jonge leeftijd laat ervaren

waar

eten

vandaan komt en wat je ermee kunt maken dan plant je iets dat blijft hangen”

,

Suzanne Bisschops

5511

“Vaak zie je dat ouders Waar Kokkerelli kinderen meeneemt van zaadje tot bord , zorgt de Gezonde Basisschool van de Toekomst ervoor dat gezonde voeding en beweging onderdeel worden van het dagelijkse schoolritme. “Daarbij leren we kinderen niet zozeer wat de ‘juiste’ keuze is , maar veel meer dát ze kunnen kiezen en wat dit voor hen persoonlijk betekent. ”

vanzelf over de drempel gaan als ze merken dat hun kind enthousiast

thuiskomt” Inge Homan

school of bij ons van alles doen , dit thuis doorzetten is minstens zo bepalend. Daarom zijn we nu ook aan het nadenken over programma’s waarin ouders samen met hun kinderen aan de slag gaan. ” Inge ziet dat ook. “Ouders zijn een sleutelgroep. Soms is er weerstand: ‘Ik bepaal zelf wat mijn kind eet. ’ Dat begrijpen we. We werken daarom altijd vanuit dialoog en vertrouwen. Dwang werkt niet. Vaak zie je dat ouders vanzelf over de drempel gaan als ze merken dat hun kind enthousiast thuiskomt. ” op

maar

Beleving versus systeem Suzanne knikt. “Dat is een belangrijk verschil tussen onze aanpakken. Voedingseducatie bevat een hoge mate van kennis en beleving , kinderen ervaren de voedselketen van grond tot mond. Kokkerelli is dus sterk in beleving: voelen , ruiken , proeven , zelf koken. Dat raakt iets op een ander niveau. Kinderen zeggen vaak: ‘Paprika lust ik normaal niet , maar deze bij Kokkerelli wel. ’ Dat komt niet alleen door de smaak , maar door het verhaal erachter. Ze hebben een connectie opgebouwd. ” “En dat is precies waar wij weer veel van leren”, reageert Inge. “Ons programma is grootschaliger en structureler. We zitten in het systeem van het onderwijs. Maar juist die beleving , dat gevoel van eigenaarschap , maakt gedrag duurzaam. Een kind dat zelf zijn boterham smeert en samen eet , gaat anders om met eten. ” Ouders: bondgenoot én uitdaging Beide initiatieven lopen onvermijdelijk tegen dezelfde vraag aan: wat gebeurt er thuis? Suzanne: “Een kind leeft niet in een vacuüm. Je kunt 5522

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

Vertrouwen als fundament Een rode draad in het gesprek blijkt vertrouwen. “Zonder vertrouwen werkt niets”, stelt Inge. “Vertrouwen is de basis van goede banden tussen school , ouders , overheid , initiatieven en kinderen. Tijd is hierin een belangrijke factor. Als je over een periode van een aantal weken het vertrouwen van een kind kunt krijgen en het enthousiast kunt maken om tóch iets nieuws te proberen , zal het die drempel overgaan. Of het eten lekker wordt gevonden of niet , is ondergeschikt aan die ervaring. ” Suzanne herkent dat. “Wij geven kinderen veel verantwoordelijkheid in de keuken. Dat voelt soms spannend , maar juist daardoor groeien ze. 5533

Hetzelfde geldt voor onze vrijwilligers: we vertrouwen erop dat zij hun rol pakken , en dat doen ze ook. ” Dat vertrouwen zorgt voor ruimte. Ruimte om te leren , om fouten te maken , en om samen te groeien. “Misschien is dat wel de grootste overeenkomst tussen onze initiatieven”, zegt Inge. “We werken allebei vanuit vertrouwen in mensen. ”

zorg.

Meten wat je niet ziet Als het gaat over impact meten , wordt het persoonlijker. “Wij leven in een wereld waarin alles in cijfers moet”, zegt Inge. “Dat snap ik ook. We werken met publiek geld , dus je wilt kunnen laten zien wat het oplevert. Maar preventie laat zich niet altijd vangen in grafieken. We zien de positieve effecten met onze eigen ogen: kinderen bewegen meer , eetgedrag verandert , BMI en buikomvang nemen af. Soms is de winst dat een kind ontdekt dat bewegen leuk is , of dat samen eten gezellig kan zijn. De effecten daarvan zijn zichtbaar op de langere termijn , maar dat is lastig te bewijzen. ”

Wat bewonderen ze in elkaars aanpak? “Ik vind het indrukwekkend hoe de Gezonde Basisschool van de Toekomst erin slaagt om structureel onderdeel te worden van het schoolsysteem”, zegt Suzanne. “Dat vraagt lef en doorzettingsvermogen. ” Inge: “En ik bewonder hoe Kokkerelli dicht bij de kinderen blijft. Klein , persoonlijk , met vrijwilligers en lokale partners. Jullie laten zien hoe krachtig beleving en verhalen zijn als het gaat om gezonde eetgewoontes. ”

Suzanne knikt. “Bij Kokkerelli zien en horen we vooral verhalen. Kinderen die voor het eerst groente proeven. Jongvolwassenen die zich Kokkerelli nog herinneren uit hun jeugd. Vrijwilligers die opbloeien omdat ze weer meedoen. Dat zijn effecten die je niet direct kunt kwantificeren , maar die wel degelijk impact hebben. En soms hoor je jaren later: ‘Dat ben ik nooit vergeten. ’ Preventie gaat vaak over wat níét gebeurt: minder gezondheidsproblemen , minder 5544

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

Hoe maak je dat zichtbaar?” Toch betekent dat niet dat meten onbelangrijk is , benadrukken ze allebei. “We zoeken steeds naar een balans”, zegt Inge. “Onderzoek helpt ons om het programma te verbeteren en om scholen en overheden te laten zien dat het werkt. Maar het mag nooit leidend worden boven de menselijke maat. ”

Tot slot kijken ze vooruit. Wat hopen ze dat over tien jaar normaal is? “Dat kinderen op school gezond eten krijgen , net zo vanzelfsprekend wordt als rekenen en taal”, zegt Inge. Suzanne vult aan: “En dat kinderen weten waar hun eten vandaan komt , hoe het groeit en wat het met je doet. Niet omdat het moet , maar omdat het logisch voelt om dat te eten , en natuurlijk omdat het gewoon leuk is om meer te weten over je eigen voedsel!”

“Preventie gaat vaak over wat níét gebeurt: minder

gezondheidsproblemen minder zorg. Hoe maak je dat zichtbaar?”

,

Suzanne Bisschops

“Ik hoop dat kinderen in de toekomst op school gezond eten krijgen net zo vanzelfsprekend als rekenen ,

en

taal”

Inge Homan

5555

Talent

Een innovatieve regio kan niet zonder talent. Daarom investeert Noord-Limburg in het aantrekken ontwikkelen en behouden van mensen die het verschil maken. In praktijkgerichte fieldlabs werken studenten docenten onderzoekers en professionals samen aan echte vraagstukken uit de regio. Van slimme technologie en logistiek tot voeding gezondheid en ondernemerschap over de grens. Door leren en werken te combineren ontstaan nieuwe vaardigheden loopbaankansen en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo blijft talent niet alleen komen maar ook verbonden aan de regio. ,

,

,

,

,

,

5566

RReeggiioo NNoooorrdd–LLiimmbbuurrgg – OOooggsstt mmaaggaazziinnee - RReeggiioo DDeeaall

5577

Wouter Josso Directeur Fontys International Business School Venlo

“Vijf jaar geleden stonden we aan de vooravond van demografische krimp ; inmiddels zitten we er middenin. Dat heeft ons wakker geschud. Elk talent telt. Niet alleen de 21-jarige student , maar ook mensen die werken , omscholen , opnieuw instromen of al jaren ervaring hebben. Talent is niet je diploma , talent is wat je kunt bijdragen. ” “Die mentaliteitsverandering vraagt veel van onze systemen. We hebben certificering absoluut nodig , maar we mogen ons niet blindstaren op papieren. De Regio Deal heeft ruimte gegeven om te experimenteren: in fieldlabs , in multidisciplinair onderwijs , in samenwerking tussen mbo , hbo en universiteit en studenten , docenten en bedrijven werkten samen aan echte vraagstukken uit het werkveld. ”

Wat is er de afgelopen vijf jaar fundamenteel veranderd in hoe de regio naar talent kijkt en ermee omgaat? “De grootste verandering is dat we talent niet meer zien als iets dat ‘van school komt’ , maar als iets dat overal in de regio aanwezig is”

58

Regio Noord–Limburg – Oogst magazine - Regio Deal

“Ik ben er trots op dat onderwijsinstellingen in NoordLimburg de stap hebben gezet van concurrentiedenken naar samenwerken. We kennen elkaars kracht en zetten die ook in. Dat zie je bijvoorbeeld in het Roboticalab , waar mbo- , hbo- en universitaire studenten vanzelfsprekend samenwerken. Voor hen is dat normaal , dat is misschien is de grootste winst. ” “Als we vooruitkijken , hoop ik dat jongeren deze regio ervaren als boeiend , mooi en kansrijk. Een plek waar je fijn kunt studeren , werken , wonen en leven. Waar talent wordt gezien , erkend en benut. Want of het nu gaat om landbouw , zorg , veiligheid of innovatie: zonder mensen komt geen enkele transitie van de grond. ”

“We zijn bewust niet bezig met het oplossen van individuele vragen en delen kennis op grotere schaal. Zo zoeken we naar oplossingen die relevant zijn voor hele sectoren , van circulaire transities tot Future Farming en grensoverschrijdende arbeidsmarktvraagstukken. ”

59

Wat zijn Fieldlabs? In Noord-Limburg wordt volop geëxperimenteerd met de toekomst. In Fieldlabs werken ondernemers onderwijsinstellingen onderzoekers en overheden samen aan praktische oplossingen voor urgente vragen: van duurzame landbouw tot slimme logistiek gezonde voeding en circulariteit. Een Fieldlab is een proeftuin waar ideeën écht worden getest en meteen effect hebben in de praktijk. Belangrijk is daarbij talent: studenten doen praktijkervaring op bedrijven krijgen frisse kennis en de regio bindt en trekt mensen met vaardigheden die het werk van morgen mogelijk maken. De resultaten ervan worden meteen geïntegreerd in bedrijven en onderwijsprogramma’s. Zo groeit Noord-Limburg uit tot een regio waar talent zich kan ontwikkelen en vestigen en waar innovatie kennis en ondernemerschap elkaar blijvend versterken. ,