14.1.2.7 - 2026.06.26, Provincie Limburg, Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2026 (geanonimiseerd)

voor

aan

de

Start Artikel 191 Gemeentewet

De vastgestelde begroting en (meerjaren)begroting zijn structureel en reëel in evenwicht? JA

NEE Bestuurlijkoverleg met de gemeente.

GS zien vóór 1 januari af van preventief toezicht , bijvoorbeeld n. a. v. aanvullende raadsbesluiten.

NEE

JA Besluit GS: repressief toezicht

Einde

Voor 1 januari begrotingsjaarbesluit GS: preventief toezicht.

Artikel 203 Gemeentewet

Voor 1 januari gemeente in kennis stellen van GS besluit preventief toezicht dmv een brief van GSonder vermelding van inzendingsdatum begroting ivm ingang 1e termijn van 13 weken (artikel 10:31 AWB).

Artikel 203 lid 1 Gemeentewet

Binnen 13 weken na ontvangst van de begroting zo nodig goedkeuringstermijn begroting verdagen met 13 weken.

Artikel 10:31 Algemene wet bestuursrecht

Gemeentekan vastgesteld 'herstelplan' indienen (ruim binnen de termijn van (2x) 13 weken AWB)

Structureel en reëelevenwicht (meerjaren)begroting hersteld?

JA

NEE JA

Bieden van gelegenheid totoverleg met de raad (bestuursorgaandat het besluit heeft genomen) = > gedeputeerde (alsnog) akkoord met herstelplan?

Artikel 10:30 Algemene wet bestuursrecht

NEE Besluit GS: goedkeuring begroting onthouden.

BesluitGS: begroting inclusief herstelplan goedgekeurd.

Besluit GS :intrekken preventief toezicht cf. artikel 203 lid 5 gemeentewet?

JA

NEE Brief van GS aan de raad binnen (2x)13 weken na indienen oorspronkelijke begroting: -onthouden goedkeuring aan begroting inclusief herstelplan

Brief van GS aan de raad binnen (2x) 13 weken na indienen oorspronkelijke begroting: -begroting inclusief herstelplan goedgekeurd

Het preventieve toezicht blijft van kracht , tot op basis van de begroting voor het volgende jaar de toezichthouder het begrotingsregime voor datjaar heeft bepaald. Zo nodig worden afspraken aangepast aan de situatie.

Brief van GS aan de raad binnen (2x) 13 weken na indienen oorspronkelijke begroting: -begroting inclusief herstelplan goedgekeurd en preventief toezicht ingetrokken Einde

45

4. Begrippenlijst Begrip Achterstallig onderhoud

Uitleg Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet (meer) wordt voldaan aan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud kan leiden tot schade en / of onveilige situaties hetgeen vaak leidt tot hogere herstelkosten. Eigen vermogensbestanddeel waaraan door de raad nog geen bestemming is ,

,

Algemene

reserve

gegeven.

Begrotingsanalyse

Begrotingsscan

De gemeente kan een vergelijking maken van haar uitgaven en die van een andere gemeente of gemeenten. Hiervoor is een digitaal rekenblad beschikbaar via: : www. rijksoverheid. nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2016/04/28/begr otingsanalyse-2016 Gemeenten kunnen deze zelf invullen. GS maken – in samenwerking met de gemeente - een begrotingsscan gebaseerd op data van de gemeente en het ministerie van BZK. Zij beoordelen de financiële situatie en doen aanbevelingen voor verbetering. Alleen gemeenten die door hun financiële positie onder preventief toezicht staan van de provincie kunnen deze ,

scan aanvragen.

Berichtenbox Bestemmingsreserves kapitaallasten

Bezuinigingsmaatregelen

Budgetrecht

Checks and balances

Dekkingsmiddelen Dringende spoed

Financiële functie

Een persoonlijk beveiligde brievenbus voor digitale post van overheidsorganisaties. Bestemmingsreserves voor het dekken van kapitaallasten van reeds gerealiseerde of nog te realiseren investeringen. De omvang van de reserve moet bij besluitvorming voldoende zijn om (een deel van) de kapitaallast gedurende de gehele afschrijvingstermijn te dekken. Lasten verlagende maatregelen om een begrotingstekort weg te werken. Een bezuiniging is iets wat al rechtstreeks op de lasten van de begroting wordt verwerkt. In de begroting zijn deze bezuinigingen op programmaniveau verwerkt. De bevoegdheid om financiële middelen beschikbaar te stellen. Door de begroting vast te stellen geeft bijvoorbeeld de raad het college toestemming om geld uit te geven aan de afgesproken activiteiten. Systeem waarbij bevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan over de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan. Middelen die worden gegenereerd c. q. aangewend om de lasten in de begroting op te vangen. Verplichtingen zijn aangegaan zonder vooraf verkregen goedkeuring van GS. Het gaat hier om uitgaven waarbij voorafgaande toestemming van GS niet tijdig mogelijk was (Art. 209 Gemeentewet).

Alles wat van belang is voor de wijze waarop gemeenten omgaan met hun financiële middelen zoals de beleidsbegroting financiële begroting meerjarenraming de productenraming het jaarverslag en de jaarrekening de treasuryfunctie de planning en control de kostprijzen de rechtmatigheid de doelmatigheid en de doeltreffendheid. Getallen waarmee inzicht verkregen kan worden in de financiële positie van een gemeente. Het vermogen van een gemeente in relatie tot de exploitatie met inachtneming van de risico’s. Belangrijk daarbij is dat het bij de financiële positie uitdrukkelijk gaat om het beeld van de financiën van de gemeente in het recente verleden (rekeningen) en over het begrotingsjaar en de daarop volgende jaren (meerjarenraming) ,

,

,

,

Financiële kengetallen Financiële positie

46

GTK gemeenten 2026

,

,

,

,

,

,

,

,

Begrip Geïnventariseerde risico’s Gekwantificeerde risico’s Groot Onderhoud

Uitleg In kaart gebrachte kansen op gevaar of schade met financieel gevolg van substantiële omvang. Het totaal van de financiële gevolgen van de kansen op gevaar of schade Uitvoering van correctieve maatregelen als gevolg van slijtage na een langere periode van gebruik om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Groot onderhoud dient zich in de regel aan is daarom vaak gepland is veelal ingrijpend van aard en betreft een groot of belangrijk deel van het object. Een beschrijving van de maatregelen die getroffen worden om een bepaald doel (bijvoorbeeld oplossen van een financieel probleem of een begrotingstekort) te bereiken. Het plan geeft tevens aan binnen welke periode dit gebeurt. De aard van de begrotingspost is altijd leidend voor het al dan niet incidentele karakter ervan. Een hulpmiddel bij het bepalen van het karakter van de begrotingspost is de tijdsduur. Incidentele baten zijn posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Baten die zich drie jaar of minder voordoen kunnen worden gekwalificeerd als incidenteel maar kunnen ook structureel van aard zijn. Lasten die zich vier jaar of langer voordoen zijn in beginsel structureel van aard.

De scheidslijn tussen drie jaar of langer is een hulpmiddel bij het bepalen of er sprake is van structureel of incidenteel ; de soort of de eigenschap van een begrotingspost van het taakveld gaat altijd boven dit hulpmiddel. De aard van de begrotingspost is altijd leidend voor het al dan niet incidentele karakter ervan. Een hulpmiddel bij het bepalen van het karakter van de begrotingspost is de tijdsduur. Incidentele lasten zijn posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Lasten die zich drie jaar of minder voordoen kunnen worden gekwalificeerd als incidenteel maar kunnen ook structureel van aard zijn. Lasten die zich vier jaar of langer voordoen zijn in beginsel structureel van aard. De scheidslijn tussen drie jaar of langer is een hulpmiddel bij het bepalen of er sprake is van structureel of incidenteel ; de soort of de eigenschap van een begrotingspost van het taakveld gaat altijd boven dit hulpmiddel. Het verzwaren van het toezicht door GS zowel inhoudelijke als procedureel op het structureel in evenwicht zijn van de begroting en de jaarstukken van de gemeente. Het bedrag dat beschikbaar gesteld wordt om investeringen te doen waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. De periode waarbinnen financiële stukken op basis van de Gemeentewet ingezonden dienen te worden aan GS.

Preventieve maatregelen en dagelijkse reparaties die noodzakelijk zijn om het object in goede werkende en veilige staat te houden tegen een van te voren vastgesteld kwaliteitsniveau. Een maat (norm) voor de staat van onderhoud waarop een kapitaalgoed zich moet bevinden. Retributies en eigen belastingen die de gemeente ontvangt op basis van publiekrechtelijke regels zoals bijvoorbeeld onroerende zaakbelasting leges rioolheffing en afvalstoffenheffing. Investeringen met een meerjarig economisch nut of met een meerjarig maatschappelijk nut. ,

,

,

Herstelplan

Incidentele baten

,

,

Incidentele lasten

,

Intensiever financieel toezicht Investeringsbudgetten Inzendtermijnen Klein onderhoud

,

,

,

,

,

Kwaliteitsniveau van het onderhoud Lokale heffingen

,

Materiële vaste activa

,

,

47

Begrip Onderuitputting

Uitleg Er is sprake van onderuitputting wanneer er minder lasten worden gerealiseerd dan begroot. Dit wordt ook wel onderschrijding van de begroting genoemd. Artikel 189 lid 2 van de Gemeentewet bepaalt dat de begroting structureel en reëel sluitend hoort te zijn. Vanuit dit uitgangspunt wordt het opnemen van een algemene stelpost voor onderuitputting niet wenselijk geacht omdat dit kan wijzen op een te weinig realistische raming. Specifieke stelposten onderuitputting kunnen daarentegen passend zijn mits zij goed zijn onderbouwd en aansluiten bij reële verwachtingen. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van historische patronen ter ondersteuning van de onderbouwing. Hieraan wordt voldaan wanneer: er sprake is van een wettelijke verplichting of uitstel leidt tot aansprakelijkheidsstelling of kapitaalvernietiging of toekomstige onvermijdbare uitgaven worden voorkomen. Bijstelling van de ramingen op grond van beleidsinhoudelijke overwegingen. Een ombuiging heeft geen gevolgen voor de hoogte van de totale begroting maar kan wel budgettaire gevolgen hebben op programma- of taakveldniveau. Het systematisch aan de hand van beheerplannen onderhouden van in de gemeente aanwezige kapitaalgoederen. In de Gemeentewet is bepaald dat een meerjarenraming voor (tenminste) de drie jaren volgend op het begrotingsjaar wordt opgesteld.

Als het begrotingsjaar geen structureel en reëel evenwicht laat zien moet aannemelijk worden gemaakt dat het evenwicht uiterlijk in het derde jaar van de meerjarenraming door de gemeente tot stand kan worden gebracht. Het is daarom in beginsel voor GS niet acceptabel als ieder jaar opnieuw een meerjarenraming wordt opgesteld waarbij er uitsluitend in het laatste jaar weer evenwicht is. Wanneer de begroting niet aan de wettelijke criteria voor structureel en reëel evenwicht voldoet is er sprake van preventief toezicht. In dat geval behoeven de begroting en de daarop volgende wijzigingen vooraf de goedkeuring van GS. In het kader van reëel ramen moet als een gemeente de algemene uitkering op basis van lopende prijzen heeft geraamd aan de lastenkant van de meerjarenraming rekening worden gehouden met een mutatie van de prijsontwikkeling van tenminste het in de gehanteerde circulaire genoemde Bruto Binnenlands Product. Maatregelen om de verharding en de inrichting van de weg aan te passen aan de huidige (hogere) eisen. Met reëel evenwicht wordt bedoeld dat de geraamde baten en lasten in de begroting en meerjarenraming volledig en realistisch zijn. Wanneer de begroting aan de wettelijke criteria voor structureel en reëel evenwicht voldoet en tijdig is ingezonden is er sprake van repressief toezicht.

Dit is de standaardvorm van toezicht en houdt in dat de begroting en de begrotingswijzigingen direct uitgevoerd kunnen worden (rechtskracht krijgen) zonder afhankelijk te zijn van een voorafgaande goedkeuring van GS. Bij de toets of het realiteitsgehalte van de ramingen voldoende is spelen diverse aspecten een rol. Zo is bijvoorbeeld voor de toetsing van het realiteitsgehalte het verschil tussen vorige begrotingen en de jaarrekeningen van belang. Onder- of overschatten is een belangrijk signaal voor GS. ,

,

,

,

Onontkoombaar en onuitstelbaar

,

,

Ombuigingen

,

Onderhoud kapitaalgoederen Opschuivend sluitend meerjarenperspectief

,

Preventief toezicht

,

Prijscompensatie

,

,

Reconstructie van een weg

Reëel evenwicht Repressief toezicht

,

,

Realiteit van de ramingen

48

GTK gemeenten 2026

,

Begrip Risicogericht en proportioneel toezicht

Risico-inventarisatie Risicomanagement

Uitleg GS bepalen aan de hand van de bij de gemeente door hem geconstateerde risicovolle zaken hoeveel (extra) aandacht een gemeente naar zijn oordeel nodig heeft. De intensiteit van het onderzoek en het contact met de gemeente wordt daarop afgestemd. Een overzicht van de kansen van een positieve of een negatieve gebeurtenis van materieel belang. De gestructureerde beheersing van het risico dat een organisatie om financiële dan wel niet financiële redenen de beleidsdoelen niet of niet volledig realiseert dan wel slechts met niet-begrote kosten en/of niet binnen de geplande tijd. Het door GS gehanteerde criterium om een kengetal te wegen. Begrotingspost waarvan de concretisering nog moet worden uitgewerkt. Deze situatie is aan de orde als uitgaande van het bestaande beleid en inclusief nieuw aanvaard beleid alle structurele lasten tenminste worden gedekt door structurele baten en incidentele lasten worden gedekt door incidentele baten of structurele baten. Opdracht tot bezuinigingen terwijl (nog) geen concrete maatregelen zijn genomen. Pas op langere termijn worden de positieve financiële effecten verwacht. De situatie waarbij de gemeente niet in staat is om de verplicht toe te zenden financiële stukken aan te leveren bij GS binnen de daartoe gestelde termijnen of vóór de daartoe vastgestelde data. De begroting is structureel en reëel in evenwicht.

De structurele baten dekken in het begrotingsjaar de structurele lasten en de ramingen zijn realistisch. Als de begroting niet structureel en reëel in evenwicht is dan moet aannemelijk zijn gemaakt dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenraming tot stand wordt gebracht. Van tevoren is helder wat GS van de gemeente verwacht en wat de gemeente van GS kan verwachten. Een aanvullende uitkering uit het gemeentefonds die op grond van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet voor één of meerdere jaren door de beheerders van het gemeentefonds wordt verstrekt op verzoek van een gemeente waarvan de algemene middelen aanmerkelijk én structureel tekort schieten om in de noodzakelijke behoefte te voorzien terwijl de eigen inkomsten van die gemeente zich op een redelijk peil bevinden. Het ambtelijk overlegorgaan van de gezamenlijke toezichthouders (provincies en BZK) en vertegenwoordigers van de VNG en ROB. Hier vindt ook de landelijke afstemming van het financieel toezicht plaats. Een beschrijving van de maatregelen die getroffen worden om een bepaald doel te bereiken. Het plan geeft tevens aan binnen welke periode dit gebeurt. Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken dan wel middelen heeft vrijgemaakt om niet begrote financiële tegenvallers op te vangen zonder ingrijpende beleidswijzigingen.

Het weerstandsvermogen bestaat uit twee onderdelen namelijk de beschikbare weerstandscapaciteit en de risico’s. Het weerstandsvermogen geeft de verhouding tussen deze twee onderdelen aan. Het vermogen om onverwachte eenmalige tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van taken op het geldende niveau. Het vermogen om onverwachte tegenvallers structureel in de lopende begroting op te vangen zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. ,

,

Signaleringswaarde Stelpost Structureel en reëel evenwicht (SRE)

,

,

Taakstelling

,

Termijnoverschrijding

Toezichtcriterium structureel en reëel evenwicht

,

Transparant Uitkering Artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet

,

,

,

Vakberaad Gemeentefinanciën Verbeterplan Weerstandsvermogen

,

,

Weerstandscapaciteit incidenteel Weerstandscapaciteit structureel

,

,

,

,

49

0 100 61 4

antone 48 C CM 0 100 100 0 RGB 2 0 01 HE A (web safe) DD0000

08, 0

50

GTK gemeenten 2026

,4 ,

064, ,6 8 , 01,

100 0 0 0

814 2 ,,02 0 0

A Arial Regular rial atli

Toelichting grondslagen In dit document kunt u secties vinden die onleesbaar zijn gemaakt. Deze informatie is achterwege gelaten op basis van de Wet open overheid (Woo). De letter die hierbij is vermeld correspondeert met de bijbehorende grondslag in onderstaand overzicht.

J Art. 5.1 lid 2 sub e Het belang van de openbaarmaking van deze informatie weegt niet op tegen het belang van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen